3.16 Aranyakanda - Shodasha Sargah

ॐ

3.16 அரண்யகாண்ட - ஷோடஶ ஸர்கஃ

Valmiki Tamil

ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அரண்யகாண்டம் ।

அத ஷோடஶஸ்ஸர்கஃ ।

வஸதஸ்தஸ்ய து ஸுகம் ராகவஸ்ய மஹாத்மநஃ ।

ஶரத்வ்யபாயே ஹேமந்தரு'துரிஷ்டஃ ப்ரவர்தத ॥ 1 ॥

ஸ கதாசித்ப்ரபாதாயாம் ஶர்வர்யாம் ரகுநந்தநஃ ।

ப்ரயயாவபிஷேகார்தம் ரம்யாம் கோதாவரீம் நதீம் ॥ 2 ॥

ப்ரஹ்வஃ கலஶஹஸ்தஸ்தம் ஸீதயா ஸஹ வீர்யவாந் ।

ப்ரு'ஷ்டதோऽநுவ்ரஜந்ப்ராதா ஸௌமித்ரிரிதமப்ரவீத் ॥ 3 ॥

அயம் ஸ காலஃ ஸம்ப்ராப்தஃ ப்ரியோ யஸ்தே ப்ரியம்வத ।

அலங்க்ரு'த இவாபாதி யேந ஸம்வத்ஸரஃ ஶுபஃ ॥ 4 ॥

நீஹாரபருஷோ லோகஃ ப்ரு'திவீ ஸஸ்யஶாலிநீ ।

ஜலாந்யநுபபோக்யாநி ஸுபகோ ஹவ்யவாஹநஃ ॥ 5 ॥

நவாக்ரயணபூஜாபிரப்யர்ச்ய பித்ரு'தேவதாஃ ।

க்ரு'தாக்ரயணகாஃ காலே ஸந்தோ விகதகல்மஷாஃ ॥ 6 ॥

ப்ராஜ்யகாமா ஜநபதாஸ்ஸம்பந்நதரகோரஸாஃ ।

விசரந்தி மஹீபாலா யாத்ராஸ்தா விஜிகீஷவஃ ॥ 7 ॥

ஸேவமாநே த்ரு'டம் ஸூர்யே திஶமந்தக ஸேவிதாம் ।

விஹீநதிலகேவ ஸ்த்ரீ நோத்தரா திக்ப்ரகாஶதே ॥ 8 ॥

ப்ரக்ரு'த்யா ஹிமகோஶாட்யோ தூரஸூர்யஶ்ச ஸாம்ப்ரதம் ।

யதார்தநாமா ஸுவ்யக்தம் ஹிமவாந்ஹிமவாந்கிரிஃ ॥ 9 ॥

அத்யந்தஸுகஸஞ்சாரா மத்யாஹ்நே ஸ்பர்ஶதஸ்ஸுகாஃ ।

திவஸாஸ்ஸுபகாதித்யாஶ்சாயாஸலிலதுர்பகாஃ ॥ 10 ॥

ம்ரு'துஸூர்யாஸ்ஸநீஹாராஃ படுஶீதாஸ்ஸமாருதாஃ ।

ஶூந்யாரண்யா ஹிமத்வஸ்தா திவஸா பாந்திஸாம்ப்ரதம் ॥ 11 ॥

நிவ்ரு'த்தாகாஶஶயநாஃ புஷ்யநீதா ஹிமாருணாஃ ।

ஶீதா வ்ரு'த்ததராயாமாஸ்த்ரியாமா யாந்தி ஸாம்ப்ரதம் ॥ 12 ॥

ரவிஸங்க்ராந்தஸௌபாக்ய ஸ்துஷாராருணமண்டலஃ ।

நிஶ்ஶ்வாஸாந்த இவாதர்ஶந்சந்த்ரமா ந ப்ரகாஶதே ॥ 13 ॥

ஜ்யோத்ஸ்ந துஷாரமலிநா பௌர்ணமாஸ்யாம் ந ராஜதே ।

ஸீதேவ சாதபஶ்யாமா லக்ஷ்யதே ந து ஶோபதே ॥ 14 ॥

ப்ரக்ரு'த்யா ஶீதலஸ்பர்ஶோ ஹிமவித்தஶ்ச ஸாம்ப்ரதம் ।

ப்ரவாதி பஶ்சிமோ வாயுஃ காலே த்விகுணஶீதலஃ ॥ 15 ॥

பாஷ்பச்சந்நாந்யரண்யாநி யவகோதூமவந்தி ச ।

ஶோபந்தேऽப்யுதிதே ஸூர்யே நத்பி க்ரௌஞ்சஸாரஸைஃ ॥ 16 ॥

கர்ஜூரபுஷ்பாக்ரு'திபிஶ்ஶிரோபிஃ பூர்ணதண்டுலைஃ ।

ஶோபந்தே கிஞ்சிதாநம்ராஶ்ஶாலயஃ கநகப்ரபாஃ ॥ 17 ॥

மயூகைருபஸர்பத்பிர்ஹிமநீஹாரஸம்வ்ரு'தைஃ ।

தூரமப்யுதிதஸ்ஸூர்யஶ்ஶஶாங்க இவ லக்ஷ்யதே ॥ 18 ॥

அக்ராஹ்யவீர்யஃ பூர்வாஹ்ணே மத்யாஹ்நே ஸ்பர்ஶதஸ்ஸுகஃ ।

ஸம்ரக்தஃ கிஞ்சிதாபாண்டுராதபஶ்ஶோபதே க்ஷிதௌ ॥ 19 ॥

அவஶ்யாயநிபாதேந கிஞ்சித்ப்ரக்லிந்நஶாத்வலா ।

வநாநாம் ஶோபதே பூமிர்நிவிஷ்டதருணாதபா ॥ 20 ॥

ஸ்ப்ரு'ஶம்ஸ்து விமலம் ஶீதமுதகம் த்விரதஸ்ஸுகம் ।

அத்யந்தத்ரு'ஷிதோ வந்யஃ ப்ரதிஸம்ஹரதே கரம் ॥ 21 ॥

ஏதே ஹி ஸமுபாஸீநா விஹகா ஜலசாரிணஃ ।

நாவகாஹந்தி ஸலிலமப்ரகல்பா இவாஹவம் ॥ 22 ॥

அவஶ்யாயதமோநத்தா நீஹாரதமஸாऽவ்ரு'தாஃ ।

ப்ரஸுப்தா இவ லக்ஷ்யந்தே விபுஷ்பா வநராஜயஃ ॥ 23 ॥

பாஷ்பஸஞ்சந்நஸலிலா ருதவிஜ்ஞேயஸாரஸாஃ ।

ஹிமார்த்ரவாலுகைஸ்தீரைஸ்ஸரிதோ பாந்தி ஸாம்ப்ரதம் ॥ 24 ॥

துஷாரபதநாச்சைவ ம்ரு'துத்வாத்பாஸ்கரஸ்ய ச ।

ஶைத்யாதகாக்ரஸ்தமபி ப்ராயேண ரஸவஜ்ஜலம் ॥ 25 ॥

ஜராஜர்ஜரிதைஃ பத்மைஶஶீர்ணகேஸரகர்ணிகைஃ ।

நாலஷேர்ஹிமத்வஸ்ஸைர்ந பந்தி கமலாகராஃ ॥ 26 ॥

அஸ்மிம்ஸ்து புருஷவ்யாக்ரஃ காலே துஃகஸமந்விதஃ ।

தபஶ்சரதி தர்மாத்மா த்வத்பக்த்யா பரதஃ புரே ॥ 27 ॥

த்யக்த்வா ராஜ்யம் ச மாநம் ச போகாம்ஶ்ச விவிதாந்பஹூந் ।

தபஸ்ஸ்வீ நியதாஹாரஶ்ஶேதே ஶீதே மஹீதலே ॥ 28 ॥

ஸோऽபி வேலாமிமாம் நூநமபிஷேகார்தமுத்யதஃ ।

வ்ரு'தஃ ப்ரக்ரு'திபிர்நித்யம் ப்ரயாதி ஸரயூம் நதீம் ॥ 29 ॥

அத்யந்தஸுகஸம்வ்ரு'த்தஸ்ஸுகுமாரஸ்ஸுகோசிதஃ ।

கதம் ந்வபரராத்ரேஷு ஸரயூமவகாஹதே ॥ 30 ॥

பத்மபத்ரேக்ஷணோ வீரஶ்ஶ்யாமோ நிருதரோ மஹாந் ।

தர்மஜ்ஞ ஸ்ஸத்யவாதீ ச ஹ்ரீநிஷேதோ ஜிதேந்த்ரியஃ ॥ 31 ॥

ப்ரியாபிபாஷீ மதுரோ தீர்கபாஹுரரிந்தமஃ ।

ஸந்த்யஜ்ய விவிதாந்போகாநார்யம் ஸர்வாத்மநா ஶ்ரிதஃ ॥ 32 ॥

ஜிதஸ்ஸ்வர்கஸ்தவ ப்ராத்ரா பரதேந மஹாத்மநா ।

வநஸ்தமபி தாபஸ்யே யஸ்த்வாமநுவிதீயதே ॥ 33 ॥

ந பித்ர்யமநுவர்தந்தே மாத்ரு'கம் த்விபதா இதி ।

க்யாதோ லோகப்ரவாதோऽயம் பரதேநாந்யதா க்ரு'தஃ ॥ 34 ॥

பர்தா தஶரதோ யஸ்யாஸ்ஸாதுஶ்ச பரதஸ்ஸுதஃ ।

கதம் நு ஸாऽம்பா கைகேயீ தாத்ரு'ஶீ க்ரூரஶீலிநீ ॥ 35 ॥

இத்யேவம் லக்ஷ்மணே வாக்யம் ஸ்நேஹாத்ப்ருவதி தார்மிகே ।

பரிவாதம் ஜநந்யாஸ்தமஸஹந்ராகவோऽப்ரவீத் ॥ 36 ॥

ஸ தேऽம்பா மத்யமா தாத கர்ஹிதவ்யா கதஞ்சந ।

தாமேவேக்ஷ்வாகுநாதஸ்ய பரதஸ்ய கதாம் குரு ॥ 37 ॥

நிஶ்சிதாऽபி ஹி மே புத்திர்வநவாஸே த்ரு'டவ்ரதா ।

பரதஸ்நேஹஸந்தப்தா பாலிஶீக்ரியதே புநஃ ॥ 38 ॥

ஸம்ஸ்மராம்யஸ்ய வாக்யாநி ப்ரியாணி மதுராணி ச ।

ஹ்ரு'த்யாந்யம்ரு'தகல்பாநி மநஃப்ரஹ்லாதநாநி ச ॥ 39 ॥

கதாந்வஹம் ஸமேஷ்யாமி பரதேந மஹாத்மநா ।

ஶத்ருக்நேந ச வீரேண த்வயா ச ரகுநந்தந ॥ 40 ॥

இத்யேவம் விலபம்ஸ்தத்ர ப்ராப்ய கோதாவரீம் நதீம் ।

சக்ரேऽபிஷேகம் காகுத்ஸ்தஸ்ஸாநுஜஸ்ஸஹ ஸீதயா ॥ 41 ॥

தர்பயித்வாऽத ஸலிலைஸ்தே பித்ரு'ந்தைவதாநி ச ।

ஸ்துவந்தி ஸ்மோதிதம் ஸூர்யம் தேவதாஶ்ச ஸமாஹிதாஃ ॥ 42 ॥

க்ரு'தாபிஷேகஸ்ஸரராஜ ராமஃ ஸீதாத்விதீயஸ்ஸஹ லக்ஷ்மணேந ।

க்ரு'தாபிஷேகோ கிரிராஜபுத்ர்யா ருத்ரஸ்ஸநந்தீ பகவாநிவேஶஃ ॥ 43 ॥

இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அரண்யகாண்டே ஷோடஶஸ்ஸர்கஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ṣoḍaśassargaḥ |

vasatastasya tu sukhaṃ rāghavasya mahātmanaḥ |

śaradvyapāye hemantaṛturiṣṭaḥ pravartata || 1 ||

sa kadācitprabhātāyāṃ śarvaryāṃ raghunandanaḥ |

prayayāvabhiṣekārthaṃ ramyāṃ godāvarīṃ nadīm || 2 ||

prahvaḥ kalaśahastastaṃ sītayā saha vīryavān |

pṛṣṭhato'nuvrajanbhrātā saumitriridamabravīt || 3 ||

ayaṃ sa kālaḥ samprāptaḥ priyo yaste priyaṃvada |

alaṅkṛta ivābhāti yena saṃvatsaraḥ śubhaḥ || 4 ||

nīhāraparuṣo lokaḥ pṛthivī sasyaśālinī |

jalānyanupabhogyāni subhago havyavāhanaḥ || 5 ||

navāgrayaṇapūjābhirabhyarcya pitṛdevatāḥ |

kṛtāgrayaṇakāḥ kāle santo vigatakalmaṣāḥ || 6 ||

prājyakāmā janapadāssampannataragorasāḥ |

vicaranti mahīpālā yātrāsthā vijigīṣavaḥ || 7 ||

sevamāne dṛḍhaṃ sūrye diśamantaka sevitām |

vihīnatilakeva strī nottarā dikprakāśate || 8 ||

prakṛtyā himakośāḍhyo dūrasūryaśca sāmpratam |

yathārthanāmā suvyaktaṃ himavānhimavāngiriḥ || 9 ||

atyantasukhasañcārā madhyāhne sparśatassukhāḥ |

divasāssubhagādityāścāyāsaliladurbhagāḥ || 10 ||

mṛdusūryāssanīhārāḥ paṭuśītāssamārutāḥ |

śūnyāraṇyā himadhvastā divasā bhāntisāmpratam || 11 ||

nivṛttākāśaśayanāḥ puṣyanītā himāruṇāḥ |

śītā vṛddhatarāyāmāstriyāmā yānti sāmpratam || 12 ||

ravisaṅkrāntasaubhāgya stuṣārāruṇamaṇḍalaḥ |

niśśvāsāndha ivādarśanchandramā na prakāśate || 13 ||

jyotsna tuṣāramalinā paurṇamāsyāṃ na rājate |

sīteva cātapaśyāmā lakṣyate na tu śobhate || 14 ||

prakṛtyā śītalasparśo himaviddhaśca sāmpratam |

pravāti paścimo vāyuḥ kāle dviguṇaśītalaḥ || 15 ||

bāṣpacchannānyaraṇyāni yavagodhūmavanti ca |

śobhante'bhyudite sūrye nadbhi krauñcasārasaiḥ || 16 ||

kharjūrapuṣpākṛtibhiśśirobhiḥ pūrṇataṇḍulaiḥ |

śobhante kiñcidānamrāśśālayaḥ kanakaprabhāḥ || 17 ||

mayūkhairupasarpadbhirhimanīhārasaṃvṛtaiḥ |

dūramabhyuditassūryaśśaśāṅka iva lakṣyate || 18 ||

agrāhyavīryaḥ pūrvāhṇe madhyāhne sparśatassukhaḥ |

saṃraktaḥ kiñcidāpāṇḍurātapaśśobhate kṣitau || 19 ||

avaśyāyanipātena kiñcitpraklinnaśādvalā |

vanānāṃ śobhate bhūmirniviṣṭataruṇātapā || 20 ||

spṛśaṃstu vimalaṃ śītamudakaṃ dviradassukham |

atyantatṛṣito vanyaḥ pratisaṃharate karam || 21 ||

ete hi samupāsīnā vihagā jalacāriṇaḥ |

nāvagāhanti salilamapragalbhā ivāhavam || 22 ||

avaśyāyatamonaddhā nīhāratamasā'vṛtāḥ |

prasuptā iva lakṣyante vipuṣpā vanarājayaḥ || 23 ||

bāṣpasañchannasalilā rutavijñeyasārasāḥ |

himārdravālukaistīraissarito bhānti sāmpratam || 24 ||

tuṣārapatanāccaiva mṛdutvādbhāskarasya ca |

śaityādagāgrasthamapi prāyeṇa rasavajjalam || 25 ||

jarājarjaritaiḥ padmaiśaśīrṇakesarakarṇikaiḥ |

nālaṣerhimadhvassairna bhanti kamalākarāḥ || 26 ||

asmiṃstu puruṣavyāghraḥ kāle duḥkhasamanvitaḥ |

tapaścarati dharmātmā tvadbhaktyā bharataḥ pure || 27 ||

tyaktvā rājyaṃ ca mānaṃ ca bhogāṃśca vividhānbahūn |

tapassvī niyatāhāraśśete śīte mahītale || 28 ||

so'pi velāmimāṃ nūnamabhiṣekārthamudyataḥ |

vṛtaḥ prakṛtibhirnityaṃ prayāti sarayūṃ nadīm || 29 ||

atyantasukhasaṃvṛddhassukumārassukhocitaḥ |

kathaṃ nvapararātreṣu sarayūmavagāhate || 30 ||

padmapatrekṣaṇo vīraśśyāmo nirudaro mahān |

dharmajña ssatyavādī ca hrīniṣedho jitendriyaḥ || 31 ||

priyābhibhāṣī madhuro dīrghabāhurarindamaḥ |

santyajya vividhānbhogānāryaṃ sarvātmanā śritaḥ || 32 ||

jitassvargastava bhrātrā bharatena mahātmanā |

vanasthamapi tāpasye yastvāmanuvidhīyate || 33 ||

na pitryamanuvartante mātṛkaṃ dvipadā iti |

khyāto lokapravādo'yaṃ bharatenānyathā kṛtaḥ || 34 ||

bhartā daśaratho yasyāssādhuśca bharatassutaḥ |

kathaṃ nu sā'mbā kaikeyī tādṛśī krūraśīlinī || 35 ||

ityevaṃ lakṣmaṇe vākyaṃ snehādbruvati dhārmike |

parivādaṃ jananyāstamasahanrāghavo'bravīt || 36 ||

sa te'mbā madhyamā tāta garhitavyā kathañcana |

tāmevekṣvākunāthasya bharatasya kathāṃ kuru || 37 ||

niścitā'pi hi me buddhirvanavāse dṛḍhavratā |

bharatasnehasantaptā bāliśīkriyate punaḥ || 38 ||

saṃsmarāmyasya vākyāni priyāṇi madhurāṇi ca |

hṛdyānyamṛtakalpāni manaḥprahlādanāni ca || 39 ||

kadānvahaṃ sameṣyāmi bharatena mahātmanā |

śatrughnena ca vīreṇa tvayā ca raghunandana || 40 ||

ityevaṃ vilapaṃstatra prāpya godāvarīṃ nadīm |

cakre'bhiṣekaṃ kākutsthassānujassaha sītayā || 41 ||

tarpayitvā'tha salilaiste pitṛndaivatāni ca |

stuvanti smoditaṃ sūryaṃ devatāśca samāhitāḥ || 42 ||

kṛtābhiṣekassararāja rāmaḥ sītādvitīyassaha lakṣmaṇena |

kṛtābhiṣeko girirājaputryā rudrassanandī bhagavāniveśaḥ || 43 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||