3.11 Aranyakanda - Ekadasha Sargah

ॐ

3.11 அரண்யகாண்ட - ஏகாதஶ ஸர்கஃ

Valmiki Tamil

ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அரண்யகாண்டம் ।

அத ஏகாதஶஸ்ஸர்கஃ ।

அக்ரதஃ ப்ரயயௌ ராமஸ்ஸீதா மத்யே ஸுமத்யமா ।

ப்ரு'ஷ்டதஸ்து தநுஷ்பாணிர்லக்ஷ்மணோऽநுஜகாம ஹ ॥ 1 ॥

தௌ பஶ்யமாநௌ விவிதாந் ஶைலப்ரஸ்தாந்வநாநி ச ।

நதீஶ்ச விவிதா ரம்யா ஜக்மதுஸ்ஸீதயா ஸஹ ॥ 2 ॥

ஸாரஸாம்ஶ்சக்ரவாகாம்ஶ்ச நதீபுலிநசாரிணஃ ।

ஸராம்ஸி ச ஸபத்மாநி யுக்தாநி ஜலஜைஃ ககைஃ ॥ 3 ॥

யூதபத்தாம்ஶ்ச ப்ரு'ஷதாந்மதோந்மத்தாந் விஷாணிநஃ ।

மஹிஷாம்ஶ்ச வராஹாம்ஶ்ச நாகாம்ஶ்ச த்ருமவைரிணஃ ॥ 4 ॥

தே கத்வா தூரமத்வாநம் லம்பமாநே திவாகரே ।

தத்ரு'ஶுஸ்ஸஹிதா ரம்யம் தடாகம் யோஜநாயதம் ॥ 5 ॥

பத்மபுஷ்கரஸம்பாதம் கஜயூதைரலங்க்ரு'தம் ।

ஸாரஸைர்ஹம்ஸகாதம்பைஸ்ஸங்குலம் ஜலசாரிபிஃ ॥ 6 ॥

ப்ரஸந்நஸலிலே ரம்யே தஸ்மிந்ஸரஸி ஶுஶ்ருவே ।

கீதவாதித்ரநிர்கோஷோ ந து கஶ்சந த்ரு'ஶ்யதே ॥ 7 ॥

ததஃ கௌதூஹலாத்ராமோ லக்ஷ்மணஶ்ச மஹாபலஃ ।

முநிம் தர்மப்ரு'தம் நாம ப்ரஷ்டும் ஸமுபசக்ரமே ॥ 8 ॥

இதமத்யத்புதம் ஶ்ருத்வா ஸர்வேஷாம் நோ மஹாமுநே ।

கௌதூஹலம் மஹஜ்ஜாதம் கிமிதம் ஸாது கத்யதாம் ॥ 9 ॥

வக்தவ்யம் யதி சேதவிப்ர நாதிகுஹ்யமபி ப்ரபோ ।

தேநைவமுக்தோ தர்மாத்மா ராகவேண முநிஸ்ததா ॥ 10 ॥

ப்ரபவம் ஸரஸஃ க்ரு'த்ஸ்நமாக்யாதுமுபசக்ரமே ।

இதம் பஞ்சாப்ஸரோ நாம தடாகம் ஸார்வகாலிகம் ॥ 11 ॥

நிர்மிதம் தபஸா ராம முநிநா மாண்டகர்ணிநா ।

ஸ ஹி தேபே தபஸ்தீவ்ரம் மாண்டகர்ணிர்மஹாமுநிஃ ॥ 12 ॥

தஶவர்ஷஸஹஸ்ராணி வாயுபக்ஷோ ஜலாஶ்ரயஃ ।

ததஃ ப்ரவ்யதிதாஸ்ஸர்வே தேவாஸ்ஸாக்நிபுரோகமாஃ ॥ 13 ॥

அப்ருவந் வசநம் ஸர்வே பரஸ்பரஸமாகதாஃ ।

அஸ்மாகம் கஸ்யசித் ஸ்தாநமேஷ ப்ரார்தயதே முநிஃ ॥ 14 ॥

இதி ஸம்விக்நமநஸஸ்ஸர்வே தே த்ரிதிவௌகஸஃ ।

தத்ர கர்தும் தபோவிக்நம் தேவைஸ்ஸர்வைர்நியோஜிதாஃ ॥ 15 ॥

ப்ரதாநாப்ஸரஸஃ பஞ்ச வித்யுச்சலிதவர்சஸஃ ।

அப்ஸரோபிஸ்ததஸ்தாபிர்முநிர்த்ரு'ஷ்டபராவரஃ ॥ 16 ॥

நீதோ மதநவஶ்யத்வம் ஸுராணாம் கார்யஸித்தயே ।

தாஶ்சைவாப்ஸரஸஃ பஞ்ச முநேஃ பத்நீத்வமாகதாஃ ॥ 17 ॥

தடாகே நிர்மிதம் தாஸாமஸ்மிந்நந்தர்ஹிதம் க்ரு'ஹம் ।

ததைவாப்ஸரஸஃ பஞ்ச நிவஸந்த்யோ யதாஸுகம் ॥ 18 ॥

ரமயந்தி தபோயோகாந்முநிம் யௌவநமாஸ்திதம் ।

தாஸாம் ஸங்க்ரீடமாநாநாமேஷ வாதித்ரநிஸ்ஸ்வநஃ ॥ 19 ॥

ஶ்ரூயதே பூஷணோந்மிஶ்ரோ கீதஶப்தோ மநோஹரஃ ।

ஆஶ்சர்யமிதி தஸ்யைதத்வசநம் பாவிதாத்மநஃ ॥ 20 ॥

ராகவஃ ப்ரதிஜக்ராஹ ஸஹ ப்ராத்ரா மஹாயஶாஃ ।

ஏவம் கதயமாநஸ்ய ததர்ஶாஶ்ரமமண்டலம் ॥ 21 ॥

குஶசீரபரிக்ஷிப்தம் ப்ராஹ்ம்யா லக்ஷ்ம்யா ஸமாவ்ரு'தம் ।

ப்ரவிஶ்ய ஸஹ வைதேஹ்யா லக்ஷ்மணேந ச ராகவஃ ॥ 22 ॥

உவாஸ முநிபிஸ்ஸர்வைஃ பூஜ்யமாநோ மஹாயஶாஃ ।

ததா தஸ்மிந்ஸகாகுத்த்ஸஃ ஶ்ரீமத்யாஶ்ரமமண்டலே ॥ 23 ॥

உஷித்வா து ஸுகம் தத்ர பூஜ்யமாநோ மஹர்ஷிபிஃ ।

ஜகாம சாஶ்ரமாம்ஸ்தேஷாம் பர்யாயேண தபஸ்விநாம் ॥ 24 ॥

யேஷாமுஷிதவாந் பூர்வம் ஸகாஶே ஸ மஹாஸ்த்ரவித் ।

க்வசித்பரிதஶாந்மாஸாநேகம் ஸம்வத்ஸரம் க்வசித் ॥ 25 ॥

க்வசிச்ச சதுரோ மாஸாந் பஞ்ச ஷட்சாபராந்க்வசித் ।

அபரத்ராதிகம் மாஸாதப்யர்தமதிகம் க்வசித் ॥ 26 ॥

த்ரீந்மாஸாநஷ்டமாஸாம்ஶ்ச ராகவோ ந்யவஸத்ஸுகம் ।

ததா ஸம்வஸதஸ்தஸ்ய முநீநாமாஶ்ரமேஷு வை ॥ 27 ॥

ரமதஶ்சாநுகூல்யேந யயுஸ்ஸம்வத்ஸரா தஶ ।

பரிவ்ரு'த்ய ச தர்மஜ்ஞோ ராகவஸ்ஸஹ ஸீதயா ॥ 28 ॥

ஸுதீக்ஷ்ணஸ்யாஶ்ரமம் ஶ்ரீமாந்புநரேவாஜகாம ஹ ।

ஸ தமாஶ்ரமமாஸாத்ய முநிபிஃ ப்ரதிபூஜிதஃ ॥ 29 ॥

தத்ராபி ந்யவஸத்ராமஃ கஞ்சித்காலமரிந்தமஃ ।

ததாஶ்ரமஸ்தோ விநயாத்கதாசித்தம் மஹாமுநிம் ॥ 30 ॥

உபாஸீநஸ்ஸகாகுத்ஸ்தஸ்ஸுதீக்ஷ்ணமிதமப்ரவீத் ।

அஸ்மிந்நரண்யே பகவாநகஸ்த்யோ முநிஸத்தமஃ ॥ 31 ॥

வஸதீதி மயா நித்யம் கதாஃ கதயதாம் ஶ்ருதம் ।

ந து ஜாநாமி தம் தேஶம் வநஸ்யாஸ்ய மஹத்தயா ॥ 32 ॥

குத்ராஶ்ரமபதம் ரம்யம் மஹர்ஷேஸ்தஸ்ய தீமதஃ ।

ப்ரஸாதாத்தத்ர பவதஸ்ஸாநுஜஸ்ஸஹ ஸீதயா ॥ 33 ॥

அகஸ்த்யமபிகச்சேயமபிவாதயிதும் முநிம் ।

மநோரதோ மஹாநேஷ ஹ்ரு'தி மே பரிவர்ததே ॥ 34 ॥

யத்யஹம் தம் முநிவரம் ஶுஶ்ரூஷேயமபி ஸ்வயம் ।

இதி ராமஸ்ய ஸ முநிஶ்ஶ்ருத்வா தர்மாத்மநோ வசஃ ॥ 35 ॥

ஸுதீக்ஷ்ணஃ ப்ரத்யுவாசேதம் ப்ரீதோ தஶரதாத்மஜம் ।

அஹமப்யேததேவ த்வாம் வக்துகாமஸ்ஸலக்ஷ்மணம் ॥ 36 ॥

அகஸ்த்யமபிகச்சேதி ஸீதயா ஸஹ ராகவ ।

திஷ்ட்யா த்விதாநீமர்தேऽஸ்மிந் ஸ்வயமேவ ப்ரவீஷி மாம் ॥ 37 ॥

அஹமாக்யாமி தே வத்ஸ யத்ராகஸ்த்யோ மஹாமுநிஃ ।

யோஜநாந்யாஶ்ரமாத்தாத யாஹி சத்வாரி வை ததஃ ॥ 38 ॥

தக்ஷிணேந மஹாந் ஶ்ரீமாநகஸ்த்யப்ராதுராஶ்ரமஃ ।

ஸ்தலப்ராயே வநோத்தேஶே பிப்பலீவநஶோபிதே ॥ 39 ॥

பஹுபுஷ்பபலே ரம்யே நாநாஶகுநிநாதிதே ।

பத்மிந்யோ விவிதாஸ்தத்ர ப்ரஸந்நஸலிலாஶ்ஶிவாஃ ॥ 40 ॥

ஹம்ஸகாரண்டவாகீர்ணாஶ்சக்ரவாகோபஶோபிதாஃ ।

தத்ரைகாம் ரஜநீம் வ்யுஷ்ய ப்ரபாதே ராம கம்யதாம் ॥ 41 ॥

தக்ஷிணாம் திஶமாஸ்தாய வநஷண்டஸ்ய பார்ஶ்வதஃ ।

தத்ராகஸ்த்யாஶ்ரமபதம் கத்வா யோஜநமந்தரா ॥ 42 ॥

ரமணீயே வநோத்தேஶே பஹுபாதபஸம்வ்ரு'தே ।

ரம்ஸ்யதே தத்ர வைதேஹீ லக்ஷ்மணஶ்ச ஸஹ த்வயா ॥ 43 ॥

ஸ ஹி ரம்யோ வநோத்தேஶோ பஹுபாதபஸங்குலஃ ।

யதி புத்திஃ க்ரு'தா த்ரஷ்டுமகஸ்த்யம் தம் மஹாமுநிம் ॥ 44 ॥

அத்யைவ கமநே புத்திம் ரோசயஸ்வ மஹாயஶஃ ।

இதி ராமோ முநேஶ்ஶ்ருத்வா ஸஹ ப்ராத்ராபிவாத்ய ச ॥ 45 ॥

ப்ரதஸ்தேऽமுத்திஶ்ய ஸாநுஜஸ்ஸீதயா ஸஹ ।

பஶ்யந்வநாநி ரம்யாணி பர்வதாம்ஶ்சாப்ரஸந்நிபாந் ॥ 46 ॥

ஸராம்ஸி ஸரிதஶ்சைவ பதி மார்கவஶாநுகாஃ ।

ஸுதீக்ஷ்ணேநோபதிஷ்டேந கத்வா தேந பதா ஸுகம் ॥ 47 ॥

இதம் பரமஸம்ஹ்ரு'ஷ்டோ வாக்யம் லக்ஷ்மணமப்ரவீத் ।

ஏததேவாஶ்ரமபதம் நூநம் தஸ்ய மஹாத்மநஃ ॥ 48 ॥

அகஸ்த்யஸ்ய முநேர்ப்ராதுர்த்ரு'ஶ்யதே புண்யகர்மணஃ ।

யதா ஹி மே வநஸ்யாஸ்ய ஜ்ஞாதாஃ பதி ஸஹஸ்ரஶஃ ॥ 49 ॥

ஸந்நதாஃ பலபாரேண புஷ்பபாரேண ச த்ருமாஃ ।

பிப்பலீநாம் ச பக்வாநாம் வநாதஸ்மாதுபாகதஃ ॥ 50 ॥

கந்தோऽயம் பவநோக்ஷிப்தஸ்ஸஹஸா கடுகோதயஃ ।

தத்ர தத்ர ச த்ரு'ஶ்யந்தே ஸங்க்ஷிப்தாஃ காஷ்டஸஞ்சயாஃ ॥ 51 ॥

லூநாஶ்ச பதி த்ரு'ஶ்யந்தே தர்பா வைடூர்யவர்சஸஃ ।

ஏதச்ச வநமத்யஸ்தம் க்ரு'ஷ்ணாப்ரஶிகரோபமம் ॥ 52 ॥

பாவகஸ்யாஶ்ரமஸ்தஸ்ய தூமாக்ரம் ஸம்ப்ரத்ரு'ஶ்யதே ।

விவிக்தேஷு ச தீர்தேஷு க்ரு'தஸ்நாநா த்விஜாதயஃ ॥ 53 ॥

புஷ்போபஹாரம் குர்வந்தி குஸுமைஸ்ஸ்வயமர்ஜிதை ।

தத்ஸுதீக்ஷ்ணஸ்ய வசநம் யதா ஸௌம்ய மயா ஶ்ருதம் ॥ 54 ॥

அகஸ்த்யஸ்யாஶ்ரமோ ப்ராதுர்நூநமேஷ பவிஷ்யதி ।

நிக்ரு'ஹ்ய தபஸா ம்ரு'த்யும் லோகாநாம் ஹிதகாம்யயா ॥ 55 ॥

யஸ்ய ப்ராத்ரா க்ரு'தேயம் திக்சரண்யா புண்யகர்மணா ।

தாரயந் ப்ராஹ்மணம் ரூபமில்வலஸ்ஸம்ஸ்க்ரு'தம் வதந் ॥ 56 ॥

ஆமந்த்ரயதி விப்ராந்ஸ்மஶ்ராத்தமுத்திஶ்ய நிர்க்ரு'ணஃ ।

ப்ராதரம் ஸம்ஸ்க்ரு'தம் க்ரு'த்வா ததஸ்தம் மேஷரூபிணம் ॥ 57 ॥

தாந் த்விஜாந்போஜயாமாஸ ஶ்ராத்தத்ரு'ஷ்டேந கர்மணா ।

ததோ புக்தவதாம் தேஷாம் விப்ராணாமில்வலோऽப்ரவீத் ॥ 58 ॥

வாதாபே நிஷ்க்ரமந்வேதி ஸ்வரேண மஹதா வதந் ।

ததோ ப்ராதுர்வசஶ்ஶ்ருத்வா வாதாபிர்மேஷவந்நதந் ॥ 59 ॥

பித்த்வா பித்த்வா ஶரீராணி ப்ராஹ்மணாநாம் விநிஷ்பதத் ।

ப்ராஹ்மாணாநாம் ஸஹஸ்ராணி தைரேவம் காமரூபிபிஃ ॥ 60 ॥

விநாஶிதாநி ஸம்ஹத்ய நித்யஶஃ பிஶிதாஶநைஃ ।

அகஸ்த்யேந ததா தேவைஃ ப்ரார்திதேந மஹர்ஷிணா ॥ 61 ॥

அநுபூய கில ஶ்ராத்தே பக்ஷிதஸ்ஸமஹாஸுரஃ ।

ததஸ்ஸம்பந்நமித்யுக்த்வா தத்த்வா ஹஸ்தோதகம் ததஃ ॥ 62 ॥

ப்ராதரம் நிஷ்க்ரமஸ்வேதி சேல்வலஸ்ஸோऽப்யபாஷத ।

ஸ தம் ததா பாஷமாணம் ப்ராதரம் விப்ரகாதிநம் ॥ 63 ॥

அப்ரவீத்ப்ரஹஸந்தீமாநகஸ்த்யோ முநிஸத்தமஃ ।

குதோ நிஷ்க்ரமிதும் ஶக்திர்மயா ஜீர்ணஸ்ய ரக்ஷஸஃ ॥ 64 ॥

ப்ராதுஸ்தே மேஷரூபஸ்ய கதஸ்ய யமஸாதநம் ।

அத தஸ்ய வசஶ்ஶ்ருத்வா ப்ராதுர்நிதநஸம்ஶ்ரயம் ॥ 65 ॥

ப்ரதர்ஷயிதுமாரேபே முநிம் க்ரோதாந்நிஶாசரஃ ।

ஸோऽபித்ரவந்முநிஶ்ரேஷ்டம் முநிநா தீப்ததேஜஸா ॥ 66 ॥

சக்ஷுஷாநலகல்பேந நிர்தக்தோ நிதநம் கதஃ ।

தஸ்யாயமாஶ்ரமோ ப்ராதுஸ்தடாகவநஶோபிதஃ ॥ 67 ॥

விப்ராநுகம்பயா யேந கர்மேதம் துஷ்கரம் க்ரு'தம் ।

ஏவம் கதயமாநஸ்ய தஸ்ய ஸௌமித்ரிணா ஸஹ ।

ராமஸ்யாஸ்தம் கதஸ்ஸூர்யஸ்ஸந்த்யாகாலோऽப்யவர்ததஃ ॥ 68 ॥

உபாஸ்ய பஶ்சிமாம் ஸந்த்யாம் ஸஹ ப்ராத்ரா யதாவிதி ।

ப்ரவிவேஶாऽஶ்ரமபதம் தம்ரு'ஷிம் ஸோऽப்யவாதயத் ॥ 69 ॥

ஸம்யக் ப்ரதிக்ரு'ஹீதஶ்ச முநிநா தேந ராகவஃ ।

ந்யவஸத்தாம் நிஶாமேகாம் ப்ராஶ்ய மூலபலாநி ச ॥ 70 ॥

தஸ்யாம் ராத்ய்ராம் வ்யதீதாயாம் விமலே ஸூர்யமண்டலே ।

ப்ராதரம் தமகஸ்த்யஸ்ய ஹ்யாமந்த்ரயத ராகவஃ ॥ 71 ॥

அபிவாதயே த்வாம் பகவந் ஸுகமத்யுஷிதோ நிஶாம் ।

ஆமந்த்ரயே த்வாம் கச்சாமி குரும் தே த்ரஷ்டுமக்ரஜம் ॥ 72 ॥

கம்யதாமிதி தேநோக்தோ ஜகாம ரகுநந்தநஃ ।

யதோத்திஷ்டேந மார்கேண வநம் தச்சாவலோகயந் ॥ 73 ॥

நீவாராந்பநஸாம்ஸ்தாலாம்ஸ்திமிஶாந்வஞ்சுலாந்தவாந் ।

சிரிபில்வாந்மதூகாம்ஶ்ச பில்வாநபி ச திந்துகாந் ॥ 74 ॥

புஷ்பிதாந்புஷ்பிதாக்ராபிர்லதாபிரநுவேஷ்டிதாந் ।

ததர்ஶ ராமஶ்ஶதஶஸ்தத்ர காந்தாரபாதபாந் ॥ 75 ॥

ஹஸ்திஹஸ்தைர்விம்ரு'திதாந்வாநரைருபஶோபிதாந் ।

மத்தைஶ்ஶகுநிஸங்கைஶ்ச ஶதஶஶ்ச ப்ரணாதிதாந் ॥ 76 ॥

ததோऽப்ரவீத்ஸமீபஸ்தம் ராமோ ராஜீவலோசநஃ ।

ப்ரு'ஷ்டதோऽநுகதம் வீரம் லக்ஷ்மணம் லக்ஷ்மிவர்தநம் ॥ 77 ॥

ஸ்நிக்தபத்ரா யதா வ்ரு'க்ஷா யதா க்ஷாந்தா ம்ரு'கத்விஜாஃ ।

ஆஶ்ரமோ நாதிதூரஸ்தோ மஹர்ஷேர்பாவிதாத்மநஃ ॥ 78 ॥

அகஸ்த்ய இதி விக்யாதோ லோகே ஸ்வேநைவ கர்மணா ।

ஆஶ்ரமோ த்ரு'ஶ்யதே தஸ்ய பரிஶ்ராந்தஶ்ரமாபஹஃ ॥ 79 ॥

ப்ராஜ்யதூமாகுலவநஶ்சீரமாலாபரிஷ்க்ரு'தஃ ।

ப்ரஶாந்தம்ரு'கயூதஶ்ச நாநாஶகுநிநாதிதஃ ॥ 80 ॥

தஸ்யேதமாஶ்ரமபதம் ப்ரபாவாத்யஸ்ய ராக்ஷஸைஃ ।

திகியம் தக்ஷிணா த்ராஸாத்த்ரு'ஶ்யதே நோபபுஜ்யதே ॥ 81 ॥

யதா ப்ரப்ரு'தி சாக்ராந்தா திகியம் புண்யகர்மணா ।

ததா ப்ரப்ரு'தி நிர்வைராஃ ப்ரஶாந்தா ரஜநீசராஃ ॥ 82 ॥

நாம்நா சேயம் பகவதோ தக்ஷிணா திக்ப்ரதக்ஷிணா ।

ப்ரதிதா த்ரிஷு லோகேஷு துர்தர்ஷா க்ரூரகர்மபிஃ ॥ 83 ॥

மார்கம் நிரோத்தும் நிரதோ பாஸ்கரஸ்யாசலோத்தமஃ ।

நிதேஶம் பாலயந்யஸ்ய விந்த்யஶைலா ந வர்ததே ॥ 84 ॥

அயம் தீர்காயுஷஸ்தஸ்ய லோகே விஶ்ருதகர்மணஃ ।

அகஸ்த்யஸ்யாஶ்ரம ஶ்ரீமாந்விநீதஜநஸேவிதஃ ॥ 85 ॥

ஏஷ லோகார்சிதஸ்ஸாதுர்ஹிதே நித்யரதஸ்ஸதாம் ।

அஸ்மாநபிகதாநேஷ ஶ்ரேயஸா யோஜயிஷ்யதி ॥ 86 ॥

ஆராதயிஷ்யாம்யத்ராஹமகஸ்த்யம் தம் மஹாமுநிம் ।

ஶேஷம் ச வநவாஸஸ்ய ஸௌம்ய வத்ஸ்யாம்யஹம் ப்ரபோ ॥ 87 ॥

அத்ர தேவாஸ்ஸகந்தர்வாஸ்ஸித்தாஶ்ச பரமர்ஷயஃ ।

அகஸ்த்யம் நியதாஹாரம் ஸததம் பர்யுபாஸதே ॥ 88 ॥

நாத்ர ஜீவேந்ம்ரு'ஷாவாதீ க்ரூரோ வா யதி வா ஶடஃ ।

ந்ரு'ஶம்ஸஃ காமவ்ரு'த்தோ வா முநிரேஷ ததாவிதஃ ॥ 89 ॥

அத்ர தேவாஶ்ச யக்ஷாஶ்ச நாகாஶ்ச பதகைஸ்ஸஹ ।

வஸந்தி நியதாஹாரா தர்மமாராதயிஷ்ணவஃ ॥ 90 ॥

அத்ர ஸித்தா மஹாத்மாநோ விமாநைஜஸ்ஸூர்யஸந்நிபைஃ ।

த்யக்ததேஹா நவைர்தேஹைஃ ஸ்வர்யாதாஃ பரமர்ஷயஃ ॥ 91 ॥

யக்ஷத்வமமரத்வம் ச ராஜ்யாநி விவிதாநி ச ।

அத்ர தேவாஃ ப்ரயச்சந்தி பூதைராராதிதாஶ்ஶுபைஃ ॥ 92 ॥

இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அரண்யகாண்டே ஏகாதஶஸ்ஸர்கஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ekādaśassargaḥ |

agrataḥ prayayau rāmassītā madhye sumadhyamā |

pṛṣṭhatastu dhanuṣpāṇirlakṣmaṇo'nujagāma ha || 1 ||

tau paśyamānau vividhān śailaprasthānvanāni ca |

nadīśca vividhā ramyā jagmatussītayā saha || 2 ||

sārasāṃścakravākāṃśca nadīpulinacāriṇaḥ |

sarāṃsi ca sapadmāni yuktāni jalajaiḥ khagaiḥ || 3 ||

yūthabaddhāṃśca pṛṣatānmadonmattān viṣāṇinaḥ |

mahiṣāṃśca varāhāṃśca nāgāṃśca drumavairiṇaḥ || 4 ||

te gatvā dūramadhvānaṃ lambamāne divākare |

dadṛśussahitā ramyaṃ taṭākaṃ yojanāyatam || 5 ||

padmapuṣkarasambādhaṃ gajayūthairalaṅkṛtam |

sārasairhaṃsakādambaissaṅkulaṃ jalacāribhiḥ || 6 ||

prasannasalile ramye tasminsarasi śuśruve |

gītavāditranirghoṣo na tu kaścana dṛśyate || 7 ||

tataḥ kautūhalādrāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |

muniṃ dharmabhṛtaṃ nāma praṣṭuṃ samupacakrame || 8 ||

idamatyadbhutaṃ śrutvā sarveṣāṃ no mahāmune |

kautūhalaṃ mahajjātaṃ kimidaṃ sādhu kathyatām || 9 ||

vaktavyaṃ yadi cedavipra nātiguhyamapi prabho |

tenaivamukto dharmātmā rāghaveṇa munistadā || 10 ||

prabhavaṃ sarasaḥ kṛtsnamākhyātumupacakrame |

idaṃ pañcāpsaro nāma taṭākaṃ sārvakālikam || 11 ||

nirmitaṃ tapasā rāma muninā māṇḍakarṇinā |

sa hi tepe tapastīvraṃ māṇḍakarṇirmahāmuniḥ || 12 ||

daśavarṣasahasrāṇi vāyubhakṣo jalāśrayaḥ |

tataḥ pravyathitāssarve devāssāgnipurogamāḥ || 13 ||

abruvan vacanaṃ sarve parasparasamāgatāḥ |

asmākaṃ kasyacit sthānameṣa prārthayate muniḥ || 14 ||

iti saṃvignamanasassarve te tridivaukasaḥ |

tatra kartuṃ tapovighnaṃ devaissarvairniyojitāḥ || 15 ||

pradhānāpsarasaḥ pañca vidyuccalitavarcasaḥ |

apsarobhistatastābhirmunirdṛṣṭaparāvaraḥ || 16 ||

nīto madanavaśyatvaṃ surāṇāṃ kāryasiddhaye |

tāścaivāpsarasaḥ pañca muneḥ patnītvamāgatāḥ || 17 ||

taṭāke nirmitaṃ tāsāmasminnantarhitaṃ gṛham |

tathaivāpsarasaḥ pañca nivasantyo yathāsukham || 18 ||

ramayanti tapoyogānmuniṃ yauvanamāsthitam |

tāsāṃ saṅkrīḍamānānāmeṣa vāditranissvanaḥ || 19 ||

śrūyate bhūṣaṇonmiśro gītaśabdo manoharaḥ |

āścaryamiti tasyaitadvacanaṃ bhāvitātmanaḥ || 20 ||

rāghavaḥ pratijagrāha saha bhrātrā mahāyaśāḥ |

evaṃ kathayamānasya dadarśāśramamaṇḍalam || 21 ||

kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |

praviśya saha vaidehyā lakṣmaṇena ca rāghavaḥ || 22 ||

uvāsa munibhissarvaiḥ pūjyamāno mahāyaśāḥ |

tadā tasminsakākutthsaḥ śrīmatyāśramamaṇḍale || 23 ||

uṣitvā tu sukhaṃ tatra pūjyamāno maharṣibhiḥ |

jagāma cāśramāṃsteṣāṃ paryāyeṇa tapasvinām || 24 ||

yeṣāmuṣitavān pūrvaṃ sakāśe sa mahāstravit |

kvacitparidaśānmāsānekaṃ saṃvatsaraṃ kvacit || 25 ||

kvaciccha caturo māsān pañca ṣaṭcāparānkvacit |

aparatrādhikaṃ māsādapyardhamadhikaṃ kvacit || 26 ||

trīnmāsānaṣṭamāsāṃśca rāghavo nyavasatsukham |

tathā saṃvasatastasya munīnāmāśrameṣu vai || 27 ||

ramataścānukūlyena yayussaṃvatsarā daśa |

parivṛtya ca dharmajño rāghavassaha sītayā || 28 ||

sutīkṣṇasyāśramaṃ śrīmānpunarevājagāma ha |

sa tamāśramamāsādya munibhiḥ pratipūjitaḥ || 29 ||

tatrāpi nyavasadrāmaḥ kañcitkālamarindamaḥ |

tadāśramastho vinayātkadācittaṃ mahāmunim || 30 ||

upāsīnassakākutsthassutīkṣṇamidamabravīt |

asminnaraṇye bhagavānagastyo munisattamaḥ || 31 ||

vasatīti mayā nityaṃ kathāḥ kathayatāṃ śrutam |

na tu jānāmi taṃ deśaṃ vanasyāsya mahattayā || 32 ||

kutrāśramapadaṃ ramyaṃ maharṣestasya dhīmataḥ |

prasādāttatra bhavatassānujassaha sītayā || 33 ||

agastyamabhigaccheyamabhivādayituṃ munim |

manoratho mahāneṣa hṛdi me parivartate || 34 ||

yadyahaṃ taṃ munivaraṃ śuśrūṣeyamapi svayam |

iti rāmasya sa muniśśrutvā dharmātmano vacaḥ || 35 ||

sutīkṣṇaḥ pratyuvācedaṃ prīto daśarathātmajam |

ahamapyetadeva tvāṃ vaktukāmassalakṣmaṇam || 36 ||

agastyamabhigaccheti sītayā saha rāghava |

diṣṭyā tvidānīmarthe'smin svayameva bravīṣi mām || 37 ||

ahamākhyāmi te vatsa yatrāgastyo mahāmuniḥ |

yojanānyāśramāttāta yāhi catvāri vai tataḥ || 38 ||

dakṣiṇena mahān śrīmānagastyabhrāturāśramaḥ |

sthalaprāye vanoddeśe pippalīvanaśobhite || 39 ||

bahupuṣpaphale ramye nānāśakuninādite |

padminyo vividhāstatra prasannasalilāśśivāḥ || 40 ||

haṃsakāraṇḍavākīrṇāścakravākopaśobhitāḥ |

tatraikāṃ rajanīṃ vyuṣya prabhāte rāma gamyatām || 41 ||

dakṣiṇāṃ diśamāsthāya vanaṣaṇḍasya pārśvataḥ |

tatrāgastyāśramapadaṃ gatvā yojanamantarā || 42 ||

ramaṇīye vanoddheśe bahupādapasaṃvṛte |

raṃsyate tatra vaidehī lakṣmaṇaśca saha tvayā || 43 ||

sa hi ramyo vanoddeśo bahupādapasaṅkulaḥ |

yadi buddhiḥ kṛtā draṣṭumagastyaṃ taṃ mahāmunim || 44 ||

adyaiva gamane buddhiṃ rocayasva mahāyaśaḥ |

iti rāmo muneśśrutvā saha bhrātrābhivādya ca || 45 ||

pratasthe'muddiśya sānujassītayā saha |

paśyanvanāni ramyāṇi parvatāṃścābhrasannibhān || 46 ||

sarāṃsi saritaścaiva pathi mārgavaśānugāḥ |

sutīkṣṇenopadiṣṭena gatvā tena pathā sukham || 47 ||

idaṃ paramasaṃhṛṣṭo vākyaṃ lakṣmaṇamabravīt |

etadevāśramapadaṃ nūnaṃ tasya mahātmanaḥ || 48 ||

agastyasya munerbhrāturdṛśyate puṇyakarmaṇaḥ |

yathā hi me vanasyāsya jñātāḥ pathi sahasraśaḥ || 49 ||

sannatāḥ phalabhāreṇa puṣpabhāreṇa ca drumāḥ |

pippalīnāṃ ca pakvānāṃ vanādasmādupāgataḥ || 50 ||

gandho'yaṃ pavanokṣiptassahasā kaṭukodayaḥ |

tatra tatra ca dṛśyante saṅkṣiptāḥ kāṣṭhasañcayāḥ || 51 ||

lūnāśca pathi dṛśyante darbhā vaiḍūryavarcasaḥ |

etacca vanamadhyasthaṃ kṛṣṇābhraśikharopamam || 52 ||

pāvakasyāśramasthasya dhūmāgraṃ sampradṛśyate |

vivikteṣu ca tīrtheṣu kṛtasnānā dvijātayaḥ || 53 ||

puṣpopahāraṃ kurvanti kusumaissvayamarjitai |

tatsutīkṣṇasya vacanaṃ yathā saumya mayā śrutam || 54 ||

agastyasyāśramo bhrāturnūnameṣa bhaviṣyati |

nigṛhya tapasā mṛtyuṃ lokānāṃ hitakāmyayā || 55 ||

yasya bhrātrā kṛteyaṃ dikcharaṇyā puṇyakarmaṇā |

dhārayan brāhmaṇaṃ rūpamilvalassaṃskṛtaṃ vadan || 56 ||

āmantrayati viprānsmaśrāddhamuddiśya nirghṛṇaḥ |

bhrātaraṃ saṃskṛtaṃ kṛtvā tatastaṃ meṣarūpiṇam || 57 ||

tān dvijānbhojayāmāsa śrāddhadṛṣṭena karmaṇā |

tato bhuktavatāṃ teṣāṃ viprāṇāmilvalo'bravīt || 58 ||

vātāpe niṣkramanveti svareṇa mahatā vadan |

tato bhrāturvacaśśrutvā vātāpirmeṣavannadan || 59 ||

bhittvā bhittvā śarīrāṇi brāhmaṇānāṃ viniṣpatat |

brāhmāṇānāṃ sahasrāṇi tairevaṃ kāmarūpibhiḥ || 60 ||

vināśitāni saṃhatya nityaśaḥ piśitāśanaiḥ |

agastyena tadā devaiḥ prārthitena maharṣiṇā || 61 ||

anubhūya kila śrāddhe bhakṣitassamahāsuraḥ |

tatassampannamityuktvā dattvā hastodakaṃ tataḥ || 62 ||

bhrātaraṃ niṣkramasveti celvalasso'bhyabhāṣata |

sa taṃ tathā bhāṣamāṇaṃ bhrātaraṃ vipraghātinam || 63 ||

abravītprahasandhīmānagastyo munisattamaḥ |

kuto niṣkramituṃ śaktirmayā jīrṇasya rakṣasaḥ || 64 ||

bhrātuste meṣarūpasya gatasya yamasādanam |

atha tasya vacaśśrutvā bhrāturnidhanasaṃśrayam || 65 ||

pradharṣayitumārebhe muniṃ krodhānniśācaraḥ |

so'bhidravanmuniśreṣṭhaṃ muninā dīptatejasā || 66 ||

cakṣuṣānalakalpena nirdagdho nidhanaṃ gataḥ |

tasyāyamāśramo bhrātustaṭākavanaśobhitaḥ || 67 ||

viprānukampayā yena karmedaṃ duṣkaraṃ kṛtam |

evaṃ kathayamānasya tasya saumitriṇā saha |

rāmasyāstaṃ gatassūryassandhyākālo'bhyavartataḥ || 68 ||

upāsya paścimāṃ sandhyāṃ saha bhrātrā yathāvidhi |

praviveśā'śramapadaṃ tamṛṣiṃ so'bhyavādayat || 69 ||

samyak pratigṛhītaśca muninā tena rāghavaḥ |

nyavasattāṃ niśāmekāṃ prāśya mūlaphalāni ca || 70 ||

tasyāṃ rātyrāṃ vyatītāyāṃ vimale sūryamaṇḍale |

bhrātaraṃ tamagastyasya hyāmantrayata rāghavaḥ || 71 ||

abhivādaye tvāṃ bhagavan sukhamadhyuṣito niśām |

āmantraye tvāṃ gacchāmi guruṃ te draṣṭumagrajam || 72 ||

gamyatāmiti tenokto jagāma raghunandanaḥ |

yathoddiṣṭena mārgeṇa vanaṃ taccāvalokayan || 73 ||

nīvārānpanasāṃstālāṃstimiśānvañculāndhavān |

ciribilvānmadhūkāṃśca bilvānapi ca tindukān || 74 ||

puṣpitānpuṣpitāgrābhirlatābhiranuveṣṭitān |

dadarśa rāmaśśataśastatra kāntārapādapān || 75 ||

hastihastairvimṛditānvānarairupaśobhitān |

mattaiśśakunisaṅghaiśca śataśaśca praṇāditān || 76 ||

tato'bravītsamīpasthaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |

pṛṣṭhato'nugataṃ vīraṃ lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 77 ||

snigdhapatrā yathā vṛkṣā yathā kṣāntā mṛgadvijāḥ |

āśramo nātidūrastho maharṣerbhāvitātmanaḥ || 78 ||

agastya iti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā |

āśramo dṛśyate tasya pariśrāntaśramāpahaḥ || 79 ||

prājyadhūmākulavanaścīramālāpariṣkṛtaḥ |

praśāntamṛgayūthaśca nānāśakunināditaḥ || 80 ||

tasyedamāśramapadaṃ prabhāvādyasya rākṣasaiḥ |

digiyaṃ dakṣiṇā trāsāddṛśyate nopabhujyate || 81 ||

yadā prabhṛti cākrāntā digiyaṃ puṇyakarmaṇā |

tadā prabhṛti nirvairāḥ praśāntā rajanīcarāḥ || 82 ||

nāmnā ceyaṃ bhagavato dakṣiṇā dikpradakṣiṇā |

prathitā triṣu lokeṣu durdharṣā krūrakarmabhiḥ || 83 ||

mārgaṃ niroddhuṃ nirato bhāskarasyācalottamaḥ |

nideśaṃ pālayanyasya vindhyaśailā na vardhate || 84 ||

ayaṃ dīrghāyuṣastasya loke viśrutakarmaṇaḥ |

agastyasyāśrama śrīmānvinītajanasevitaḥ || 85 ||

eṣa lokārcitassādhurhite nityaratassatām |

asmānabhigatāneṣa śreyasā yojayiṣyati || 86 ||

ārādhayiṣyāmyatrāhamagastyaṃ taṃ mahāmunim |

śeṣaṃ ca vanavāsasya saumya vatsyāmyahaṃ prabho || 87 ||

atra devāssagandharvāssiddhāśca paramarṣayaḥ |

agastyaṃ niyatāhāraṃ satataṃ paryupāsate || 88 ||

nātra jīvenmṛṣāvādī krūro vā yadi vā śaṭhaḥ |

nṛśaṃsaḥ kāmavṛtto vā munireṣa tathāvidhaḥ || 89 ||

atra devāśca yakṣāśca nāgāśca patagaissaha |

vasanti niyatāhārā dharmamārādhayiṣṇavaḥ || 90 ||

atra siddhā mahātmāno vimānaijassūryasannibhaiḥ |

tyaktadehā navairdehaiḥ svaryātāḥ paramarṣayaḥ || 91 ||

yakṣatvamamaratvaṃ ca rājyāni vividhāni ca |

atra devāḥ prayacchanti bhūtairārādhitāśśubhaiḥ || 92 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekādaśassargaḥ ||