2.91 Ayodhyakanda - Ekanavatitama Sargah

ॐ

2.91 அயோத்யாகாண்ட - ஏகநவதிதம ஸர்கஃ

Valmiki Tamil

ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।

அத ஏகநவதிதமஸ்ஸர்கஃ ।

க்ரு'தபுத்திம் நிவாஸாய தத்ரைவ ஸ முநிஸ்ததா ।

பரதம் கைகயீபுத்ரமாதித்யேநந்யமந்த்ரயத் ॥ 1 ॥

அப்ரவீத்பரதஸ்த்வேநம் நந்விதம் பவதா க்ரு'தம் ।

பாத்யமர்க்யம் ததாऽதித்யம் வநே யதுபபத்யதே ॥ 2 ॥

அதோவாச பரத்வாஜோ பரதம் ப்ரஹஸந்நிவ ।

ஜாநே த்வாம் ப்ரீதிஸம்யுக்தம் துஷ்யேஸ்த்வம் யேந கேநசித் ॥ 3 ॥

ஸேநாயாஸ்து தவைதஸ்யாஃ கர்துமிச்சாமி போஜநம் ।

மம ப்ரீதிர்யதாரூபா ததார்ஹோ மநுஜர்ஷப ॥ 4 ॥

கிமர்தம் சாபி நிக்ஷிப்ய தூரே பலமிஹாகதஃ ।

கஸ்மாந்நேஹோபயாதோऽஸி ஸபலஃ புருஷர்ஷபஃ ॥ 5 ॥

பரதஃ ப்ரத்யுவாசேதம் ப்ராஞ்ஜலிஸ்தம் தபோதநம் ।

ஸஸைந்யோ நோபயாதோऽஸ்மி பகவந்பகவத்பயாத் ॥ 6 ॥

ராஜ்ஞா ச பகவந்நித்யம் ராஜபுத்ரேண வா ஸதா ।

யத்நதஃ பரிஹர்தவ்யா விஷயேஷு தபஸ்விநஃ ॥ 7 ॥

வாஜிமுக்யா மநுஷ்யாஶ்ச மத்தாஶ்ச வரவாரணாஃ ।

ப்ரச்சாத்ய பகவந்பூமிம் மஹதீமநுயாந்தி மாம் ॥ 8 ॥

தே வ்ரு'க்ஷாநுதகம் பூமிமாஶ்ரமேஷூடஜாம் ஸ்ததா ।

ந ஹிம்ஸ்யுரிதி தேநாऽஹமேக ஏவ ஸமாகதஃ ॥ 9 ॥

ஆநீயதாமிதஸ்ஸேநேத்யாஜ்ஞப்தஃ பரமர்ஷிணா ।

ததஸ்து சக்ரே பரதஸ்ஸேநாயாஸ்ஸமுபாகமம் ॥ 10 ॥

அக்நிஶாலாம் ப்ரவிஶ்யாத பீத்வாऽபஃ பரிம்ரு'ஜ்ய ச ।

ஆதித்யஸ்ய க்ரியாஹேதோர்விஶ்வகர்மாணமாஹ்வயத் ॥ 11 ॥

ஆஹ்வயே விஶ்வகர்மாணமஹம் த்வஷ்டாரமேவ ச ।

ஆதித்யம் கர்துமிச்சாமி தத்ர மே ஸம்விதீயதாம் ॥ 12 ॥

ஆஹ்வயே லோகபாலாம்ஸ்த்ரீந் தேவாந் ஶக்ரமுகாம்ஸ்ததா ।

ஆதித்யம் கர்துமிச்சாமி தத்ர மே ஸம்விதீயதாம் ॥ 13 ॥

ப்ராக்ஸ்ரோதஸஶ்ச யா நத்யஃ ப்ரத்யக்ஸ்ரோதஸ ஏவ ச ।

ப்ரு'திவ்யாமந்தரிக்ஷே ச ஸமாயாந்த்வத்ய ஸர்வஶஃ ॥ 14 ॥

அந்யா ஸ்ரவந்து மைரேயம் ஸுராமந்யாஸ்ஸுவிஷ்டிதாம் ।

அபரா ஶ்சோதகம் ஶீதமிக்ஷுகாண்டரஸோபமம் ॥ 15 ॥

ஆஹ்வயே தேவகந்தர்வாந்விஶ்வாவஸுஹஹாஹுஹூந் ।

ததைவாப்ஸரஸோ தேவீர்கந்தர்வீஶ்சாபி ஸர்வஶஃ ॥ 16 ॥

க்ரு'தாசீமத விஶ்வாசீம் மிஶ்ரகேஶீமலம்புஸாம் ।

நாகதந்தாம் ச ஹேமாம் ச ஹிமாமத்ரிக்ரு'தஸ்தலாம் ॥ 17 ॥

ஶக்ரம் யாஶ்சோபதிஷ்டந்தி ப்ரஹ்மாணம் யாஶ்ச யோஷிதஃ ।

ஸர்வாஸ்தும்புருணா ஸார்தமாஹ்வயே ஸபரிச்சதாஃ ॥ 18 ॥

வநம் குருஷு யத்திவ்யம் வாஸோபூஷணபத்ரவத் ।

திவ்யநாரீபலம் ஶஶ்வத்தத்கௌபேரமிஹைது ச ॥ 19 ॥

இஹ மே பகவாந் ஸோமோ விதத்தாமந்நமுத்தமம் ।

பக்ஷ்யம்போஜ்யம் ச சோஷ்யம் ச லேஹ்யம் ச விவிதம் பஹு ॥ 20 ॥

விசித்ராணி ச மால்யாநி பாதபப்ரச்யுதாநி ச ।

ஸுராதீநி ச பேயாநி மாம்ஸாநி விவிதாநி ச ॥ 21 ॥

ஏவம் ஸமாதிநா யுக்தஸ்தேஜஸாऽப்ரதிமேந ச ।

ஶீக்ஷாஸ்வரஸமாயுக்தம் தபஸா சாப்ரவீந்முநிஃ ॥ 22 ॥

மநஸா த்யாயதஸ்தஸ்ய ப்ராங்முகஸ்ய க்ரு'தாஞ்ஜலேஃ ।

ஆஜக்முஸ்தாநி ஸர்வாணி தைவதாநி ப்ரு'தக்ப்ரு'தக் ॥ 23 ॥

மலயம் தர்துரம் சைவ ததஸ்ஸ்வேதநுதோऽநிலஃ ।

உபஸ்ப்ரு'ஶ்ய வவௌ யுக்த்யா ஸுப்ரியாத்மா ஸுகஶ்ஶிவஃ ॥ 24 ॥

ததோऽப்யவர்ஷந்த கநா திவ்யாஃ குஸுமவ்ரு'ஷ்டயஃ ।

திவ்யதுந்துபிகோஷஶ்ச திக்ஷு ஸர்வாஸு ஶுஶ்ருவே ॥ 25 ॥

ப்ரவவுஶ்சோத்தமா வாதா நந்ரு'துஶ்சாப்ஸரோகணாஃ ।

ஜகுஶ்ச தேவகந்தர்வா வீணாஃ ப்ரமுமுசுஸ்ஸ்வராந் ॥ 26 ॥

ஸ ஶப்தோ த்யாம் ச பூமிம் ச ப்ராணிநாம் ஶ்ரவணாநி ச ।

விவேஶோச்சரிதஶ்ஶ்லக்ஷ்ணஸ்ஸமோ லயஸமந்விதஃ ॥ 27 ॥

தஸ்மிந்நுபரதே ஶப்தே திவ்யே ஶ்ரோத்ர ஸுகே ந்ரு'ணாம் ।

ததர்ஶ பாரதம் ஸைந்யம் விதாநம் விஶ்வகர்மணஃ ॥ 28 ॥

பபூவ ஹி ஸமா பூமிஸ்ஸமந்தாத்பஞ்சயோஜநா ।

ஶாத்வலைர்பஹுபிஶ்சந்நா நீலவைடூர்யஸந்நிபைஃ ॥ 29 ॥

தஸ்மிந்பில்வாஃ கபித்தாஶ்ச பநஸா பீஜபூரகாஃ ।

ஆமலக்யோ பபூவுஶ்ச சூதாஶ்ச பலபூஷணாஃ ॥ 30 ॥

உத்தரேப்யஃ குருப்யஶ்ச வநம் திவ்யோபபோகவத் ।

ஆஜகாம நதீ திவ்யா தீரஜைர்பஹுபிர்வ்ரு'தா ॥ 31 ॥

சதுஶ்ஶாலாநி ஶுப்ராணி ஶாலாஶ்ச கஜவாஜிநாம் ।

ஹர்ம்யப்ராஸாதஸம்பாதாஸ்தோரணாநி ஶுபாநி ச ॥ 32 ॥

ஸிதமேகநிபம் சாபி ராஜவேஶ்ம ஸுதோரணம் ।

திவ்யமால்யக்ரு'தாகாரம் திவ்யகந்தஸமுக்ஷிதம் ॥ 33 ॥

சதுரஶ்ரமஸம்பாதம் ஶயநாஸநயாநவத் ।

திவ்யைஸ்ஸர்வரஸைர்யுக்தம் திவ்யபோஜநவஸ்த்ரவத் ॥ 34 ॥

உபகல்பிதஸர்வாந்நம் தௌதநிர்மலபாஜநம் ।

க்லுப்தஸர்வாஸநம் ஶ்ரீமத்ஸ்வாஸ்தீர்ணஶயநோத்தமம் ॥ 35 ॥

ப்ரவிவேஶ மஹாபாஹுரநுஜ்ஞாதோ மஹர்ஷிணா ।

வேஶ்ம தத்ரத்நஸம்பூர்ணம் பரதஃ கைகயீஸுதஃ ॥ 36 ॥

அநுஜக்முஶ்ச தம் ஸர்வே மந்த்ரிணஸ்ஸபுரோஹிதாஃ ।

பபூவுஶ்ச முதா யுக்தா த்ரு'ஷ்ட்வா தம் வேஶ்மஸம்விதிம் ॥ 37 ॥

தத்ர ராஜாஸநம் திவ்யம் வ்யஜநம் சத்ரமேவ ச ।

பரதோ மந்த்ரிபிஸ்ஸார்தமப்யவர்தத ராஜவத் ॥ 38 ॥

ஆஸநம் பூஜயாமாஸ ராமாயாபிப்ரணம்ய ச ।

வாலவ்யஜநமாதாய ந்யஷீதத்ஸசிவாஸநே ॥ 39 ॥

ஆநுபூர்வ்யாந்நிஷேதுஶ்ச ஸர்வே மந்த்ரிபுரோஹிதாஃ ।

ததஸ்ஸேநாபதிஃ பஶ்சாத்ப்ரஶாஸ்தாச நிஷேததுஃ ॥ 40 ॥

தத ஸ்தத்ர முஹூர்தேந நத்யஃ பாயஸகர்தமாஃ ।

உபாதிஷ்டந்த பரதம் பரத்வாஜஸ்ய ஶாஸநாத் ॥ 41 ॥

தாஸாமுபயதஃ கூலம் பாண்டும்ரு'த்திகலேபநாஃ ।

ரம்யாஶ்சாவஸதா திவ்யா ப்ரஹ்மணஸ்து ப்ரஸாதஜாஃ ॥ 42 ॥

தேநைவ ச மூஹூர்தேந திவ்யாऽபரணபூஷிதாஃ ।

ஆகுர்விம்ஶதிஸாஹஸ்ராஃ ப்ரஹ்மணா ப்ரஹிதாஃ ஸ்த்ரியஃ ॥ 43 ॥

ஸுவர்ணமணிமுக்தேந ப்ரவாலேந ச ஶோபிதாஃ ।

ஆகுர்விம்ஶதிஸாஹாஸ்ராஃ குபேரப்ரஹிதாஃ ஸ்த்ரியஃ ॥ 44 ॥

யாபிர்க்ரு'ஹீதஃ புருஷஸ்ஸோந்மாத இவ லக்ஷ்யதே ।

ஆகுர்விம்ஶதிஸாஹஸ்ரா நந்தநாதப்ஸரோகணாஃ ॥ 45 ॥

நாரதஸ்தும்புருர்கோபஃ ப்ரவராஸ்ஸூர்யவர்சஸஃ ।

ஏதே கந்தர்வராஜாநோ பரதஸ்யாக்ரதோ ஜகுஃ ॥ 46 ॥

அலம்புஸா மிஶ்ரகேஶீ புண்டரீகாऽத வாமநா ।

உபாந்ரு'த்யம்ஸ்து பரதம் பரத்வாஜஸ்ய ஶாஸநாத் ॥ 47 ॥

யாநி மால்யாநி தேவேஷு யாநி சைத்ரரதே வநே ।

ப்ரயாகே தாந்யத்ரு'ஶ்யந்த பரத்வாஜஸ்ய ஶாஸநாத் ॥ 48 ॥

பில்வா மார்தங்கிகா ஆஸந் ஶம்யாக்ராஹா விபீதகாஃ ।

அஶ்வத்தா நர்தகாஶ்சாஸந்பரத்வாஜஸ்ய ஶாஸநாத் ॥ 49 ॥

ததஸ்ஸரலதாலாஶ்ச திலகா நக்தமாலகாஃ ।

ப்ரஹ்ரு'ஷ்டாஸ்தத்ர ஸம்பேதுஃ குப்ஜா பூத்வாऽத வாமநாஃ ॥ 50 ॥

ஶிம்ஶுபாமலகீஜம்ப்வோ யாஶ்சாந்யாஃ காநநேஷு தாஃ மாலதீ மல்லிகா ஜாதிர்யாஶ்சாந்யாஃ காநநே லதாஃ ।

ப்ரமதாவிக்ரஹம் க்ரு'த்வா பரத்வாஜாஶ்ரமேऽவதந் ॥ 51 ॥

ஸுராஸ்ஸுராபாஃ பிபத பாயஸம் ச புபுக்ஷிதாஃ ॥ 52 ॥

மாம்ஸாநி ச ஸுமேத்யாநி பக்ஷ்யந்தாம் யாவதிச்சத ॥ 53 ॥

உச்சாத்ய ஸ்நாபயந்தி ஸ்ம நதீதீரேஷ வல்குஷு ।

அப்யேகமேகம் புரஷம் ப்ரமதாஸ்ஸப்த சாஷ்ட ச ॥ 54 ॥

ஸம்வாஹந்த்யஸ்ஸமாபேதுர்நார்யோ ருசிரலோசநாஃ ।

பரிம்ரு'ஜ்ய ததாऽந்யோந்யம் பாயயந்தி வராங்கநாஃ ॥ 55 ॥

ஹயாந் கஜாந் காராநுஷ்ட்ராந்ததைவ ஸுரபேஸ்ஸுதாந் ।

அபோஜயந்வாஹநபாஸ்தேஷாம் போஜ்யம் யதாவிதி ॥ 56 ॥

இக்ஷூம்ஶ்ச மதுலாஜாம்ஶ்ச போஜயந்தி ஸ்ம வாஹநாந் ।

இக்ஷ்வாகுவரயோதாநாம் சோதயந்தோ மஹாபலாஃ ॥ 57 ॥

நாஶ்வபந்தோऽஶ்வமாஜாநாந்நகஜம் குஞ்ஜரக்ரஹஃ ।

மத்தப்ரமத்தமுதிதா சமூஃ ஸா தத்ர ஸம்பபௌ ॥ 58 ॥

தர்பிதாஸ்ஸர்வகாமைஸ்தே ரக்தசந்தநரூஷிதாஃ ।

அப்ஸரோகணஸம்யுக்தாஸ்ஸைந்யா வாசமுதைரயந் ॥ 59 ॥

நைவாயோத்யாம் கமிஷ்யாமோ நகமிஷ்யாம தண்டகாந் ।

குஶலம் பரதஸ்யாஸ்து ராமஸ்யாஸ்து ததா ஸுகம் ॥ 60 ॥

இதி பாதாதயோதாஶ்ச ஹஸ்த்யஶ்வாரோஹபந்தகாஃ ।

அநாதாஸ்தம் விதிம் லப்த்வா வாசமேதாமுதீரயந் ॥ 61 ॥

ஸம்ம்ப்ரஹ்ரு'ஷ்டா விநேதுஸ்தே நராஸ்தத்ர ஸஹஸ்ரஶஃ ।

பரதஸ்யாநுயாதாரஸ்ஸ்வர்கோऽயமிதி சாப்ருவந் ॥ 62 ॥

ந்ரு'த்யந்தி ஸ்ம ஹஸந்தி ஸ்ம காயந்தி ஸ்ம ச ஸைநிகாஃ ஸமந்தாத்பரிதாவந்தி மால்யோபேதாஸ்ஸஹஸ்ரஶஃ ॥ 63 ॥

ததோ புக்தவதாம் தேஷாம் ததந்நமம்ரு'தோபமம் ।

திவ்யாநுத்வீக்ஷ்ய பக்ஷ்யாம் ஸ்தாநபவத்பக்ஷணே மதிஃ ॥ 64 ॥

ப்ரேஷ்யாஶ்சேட்யஶ்ச வத்வஶ்ச பலஸ்தாஶ்ச ஸஹஸ்ரஶஃ ।

பபூவுஸ்தே ப்ரு'ஶம் த்ரு'ப்தாஸ்ஸர்வே சாஹதவாஸஸஃ ॥ 65 ॥

குஞ்ஜராஶ்ச கரோஷ்ட்ராஶ்ச கோऽஶ்வாஶ்ச ம்ரு'கபக்ஷிணஃ ।

பபூவுஸ்ஸுப்ரு'தாஸ்தத்ர நாந்யோ ஹ்யந்யமகல்பயத் ॥ 66 ॥

நாऽஶுக்லவாஸா ஸ்தத்ராऽஸீத்க்ஷுதிதோ மலிநோऽபி வா ।

ரஜஸா த்வஸ்தகேஶோ வா நரஃ கஶ்சிதத்ரு'ஶ்யத ॥ 67 ॥

ஆஜைஶ்சாபி ச வாராஹைர்நிஷ்டாநவரஸஞ்சயைஃ ।

பலநிர்யூஹ ஸம்ஸித்தைஸ்ஸூபைர்கந்த ரஸாந்விதைஃ ॥ 68 ॥

புஷ்பத்வஜவதீஃ பூர்ணாஶ்ஶுக்லஸ்யாந்நஸ்ய சாபிதஃ ।

தத்ரு'ஶுர்விஸ்மிதாஸ்தத்ரநரா லௌஹீஸ்ஸஹஸ்ரஶஃ ॥ 69 ॥

பபூவுர்வநபார்ஶ்வேஷு கூபாஃ பாயஸகர்தமாஃ ।

தாஶ்சகாமதுகா காவோ த்ருமாஶ்சாஸந்மதுஶ்ச்யுதஃ ॥ 70 ॥

வாப்யோ மைரேயபூர்ணாஶ்ச ம்ரு'ஷ்டமாம்ஸசயைர்வ்ரு'தாஃ ।

ப்ரதப்தபிடரைஶ்சாபி மார்கமாயூரகௌக்குடைஃ ॥ 71 ॥

பாத்ரீணாம் ச ஸஹஸ்ராணி ஸ்தாலீநாம் நியுதாநி ச ।

ந்யர்புதாநி ச பாத்ராணி ஶாதகும்பமயாநி ச ॥ 72 ॥

ஸ்தால்யஃ கும்ப்ய கரம்ப்ய ஶ்ச ததிபூர்ணாஸ்ஸுஸம்ஸ்க்ரு'தாஃ ।

யௌவநஸ்தஸ்ய கௌரஸ்ய கபித்தஸ்ய ஸுகந்திநஃ ॥ 73 ॥

ஹ்ரதாஃ பூர்ணா ரஸாலஸ்ய தத்நஶ்ஶ்வேதஸ்ய சாபரே ।

பபூவுஃ பாயஸஸ்யாந்யே ஶர்கராயாவஸஞ்சயாஃ ॥ 74 ॥

கல்காந்சூர்ணகஷாயாம்ஶ்ச ஸ்நாநாநி விவிதாநி ச ।

தத்ரு'ஶுர்பாஜநஸ்தாநி தீர்தேஷு ஸரதாம் நராஃ ॥ 75 ॥

ஶுக்லாநம்ஶுமதஶ்சாபி தந்ததாவநஸஞ்சயாந் ।

ஶுக்லாம்ஶ்சந்தநகல்காம்ஶ்ச ஸமுத்கேஷ்வவதிஷ்டதஃ ॥ 76 ॥

தர்பணாபரிம்ரு'ஷ்டாம்ஶ்ச வாஸஸாம் சாபி ஸஞ்சயாந் ।

பாதுகோபாநஹாம் சைவ யுக்மாநிச ஸஹஸ்ரஶஃ ॥ 77 ॥

ஆஞ்ஜநீஃ கங்கதாந்கூர்சாந் ஶஸ்த்ராணி ச தநூம்ஷி ச ।

மர்மத்ராணாநி சித்ராணி ஶயநாந்யாஸநாநி ச ॥ 78 ॥

ப்ரதிபாநஹ்ரதாந்பூர்ணந்கரோஷ்ட்ரகஜவாஜிநாம் ।

அவகாஹ்யஸுதீர்தாம்ஶ்சஹ்ரதாந் ஸோத்பலபுஷ்கராந் ॥ 79 ॥

ஆகாஶ வர்ணப்ரதிமாந் ஸ்வச்சதோயாந்ஸுகப்லவாந் ।

நீபவைடூர்யவர்ணாம்ஶ்ச ம்ரு'தூந்யவஸஸஞ்சயாந் ।

நிர்வாபார்தாந் பஶூநாம் தே தத்ரு'ஶுஸ்தத்ர ஸர்வஶஃ ॥ 80 ॥

வ்யஸ்மயந்த மநுஷ்யாஸ்தே ஸ்வப்நகல்பம் ததத்புதம் ।

த்ரு'ஷ்ட்வாऽதித்யம் க்ரு'தம் தாத்ரு'க்பரதஸ்ய மஹர்ஷிணா ॥ 81 ॥

இத்யேவம் ரமமாணாநாம் தேவாநாமிவ நந்தநே ।

பரத்வாஜாஶ்ரமே ரம்யே ஸா ராத்ரிர்வ்யத்யவர்தத ॥ 82 ॥

ப்ரதிஜக்முஶ்ச தா நத்யோ கந்தர்வாஶ்ச யதாகதம் ।

பரத்வாஜமநுஜ்ஞாப்ய தாஶ்ச ஸர்வா வராங்கநாஃ ॥ 83 ॥

ததைவ மத்தா மதிரோத்கடா நராஸ்ததைவ திவ்யாகருசந்தநோக்ஷிதாஃ ।

ததைவ திவ்யா விவிதாஸ்ஸ்ரகுத்தமாஃ ப்ரு'தக்ப்ரகீர்ணா மநுஜைஃ ப்ரமர்திதாஃ ॥ 84 ॥

இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே ஏகநவதிதமஸ்ஸர்கஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ekanavatitamassargaḥ |

kṛtabuddhiṃ nivāsāya tatraiva sa munistadā |

bharataṃ kaikayīputramātithyenanyamantrayat || 1 ||

abravīdbharatastvenaṃ nanvidaṃ bhavatā kṛtam |

pādyamarghyaṃ tathā'tithyaṃ vane yadupapadyate || 2 ||

athovāca bharadvājo bharataṃ prahasanniva |

jāne tvāṃ prītisaṃyuktaṃ tuṣyestvaṃ yena kenacit || 3 ||

senāyāstu tavaitasyāḥ kartumicchāmi bhojanam |

mama prītiryathārūpā tathārho manujarṣabha || 4 ||

kimarthaṃ cāpi nikṣipya dūre balamihāgataḥ |

kasmānnehopayāto'si sabalaḥ puruṣarṣabhaḥ || 5 ||

bharataḥ pratyuvācedaṃ prāñjalistaṃ tapodhanam |

sasainyo nopayāto'smi bhagavanbhagavadbhayāt || 6 ||

rājñā ca bhagavannityaṃ rājaputreṇa vā sadā |

yatnataḥ parihartavyā viṣayeṣu tapasvinaḥ || 7 ||

vājimukhyā manuṣyāśca mattāśca varavāraṇāḥ |

pracchādya bhagavanbhūmiṃ mahatīmanuyānti mām || 8 ||

te vṛkṣānudakaṃ bhūmimāśrameṣūṭajāṃ stathā |

na hiṃsyuriti tenā'hameka eva samāgataḥ || 9 ||

ānīyatāmitassenetyājñaptaḥ paramarṣiṇā |

tatastu cakre bharatassenāyāssamupāgamam || 10 ||

agniśālāṃ praviśyātha pītvā'paḥ parimṛjya ca |

ātithyasya kriyāhetorviśvakarmāṇamāhvayat || 11 ||

āhvaye viśvakarmāṇamahaṃ tvaṣṭārameva ca |

ātithyaṃ kartumicchāmi tatra me saṃvidhīyatām || 12 ||

āhvaye lokapālāṃstrīn devān śakramukhāṃstathā |

ātithyaṃ kartumicchāmi tatra me saṃvidhīyatām || 13 ||

prāksrotasaśca yā nadyaḥ pratyaksrotasa eva ca |

pṛthivyāmantarikṣe ca samāyāntvadya sarvaśaḥ || 14 ||

anyā sravantu maireyaṃ surāmanyāssuviṣṭhitām |

aparā ścodakaṃ śītamikṣukāṇḍarasopamam || 15 ||

āhvaye devagandharvānviśvāvasuhahāhuhūn |

tathaivāpsaraso devīrgandharvīścāpi sarvaśaḥ || 16 ||

ghṛtācīmatha viśvācīṃ miśrakeśīmalambusām |

nāgadantāṃ ca hemāṃ ca himāmadrikṛtasthalām || 17 ||

śakraṃ yāścopatiṣṭhanti brahmāṇaṃ yāśca yoṣitaḥ |

sarvāstumburuṇā sārdhamāhvaye saparicchadāḥ || 18 ||

vanaṃ kuruṣu yaddivyaṃ vāsobhūṣaṇapatravat |

divyanārīphalaṃ śaśvattatkauberamihaitu ca || 19 ||

iha me bhagavān somo vidhattāmannamuttamam |

bhakṣyambhojyaṃ ca coṣyaṃ ca lehyaṃ ca vividhaṃ bahu || 20 ||

vicitrāṇi ca mālyāni pādapapracyutāni ca |

surādīni ca peyāni māṃsāni vividhāni ca || 21 ||

evaṃ samādhinā yuktastejasā'pratimena ca |

śīkṣāsvarasamāyuktaṃ tapasā cābravīnmuniḥ || 22 ||

manasā dhyāyatastasya prāṅmukhasya kṛtāñjaleḥ |

ājagmustāni sarvāṇi daivatāni pṛthakpṛthak || 23 ||

malayaṃ darduraṃ caiva tatassvedanudo'nilaḥ |

upaspṛśya vavau yuktyā supriyātmā sukhaśśivaḥ || 24 ||

tato'bhyavarṣanta ghanā divyāḥ kusumavṛṣṭayaḥ |

divyadundubhighoṣaśca dikṣu sarvāsu śuśruve || 25 ||

pravavuścottamā vātā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ |

jaguśca devagandharvā vīṇāḥ pramumucussvarān || 26 ||

sa śabdo dyāṃ ca bhūmiṃ ca prāṇināṃ śravaṇāni ca |

viveśoccaritaśślakṣṇassamo layasamanvitaḥ || 27 ||

tasminnuparate śabde divye śrotra sukhe nṛṇām |

dadarśa bhārataṃ sainyaṃ vidhānaṃ viśvakarmaṇaḥ || 28 ||

babhūva hi samā bhūmissamantātpañcayojanā |

śādvalairbhahubhiścannā nīlavaiḍhūryasannibhaiḥ || 29 ||

tasminbilvāḥ kapitthāśca panasā bījapūrakāḥ |

āmalakyo babhūvuśca cūtāśca phalabhūṣaṇāḥ || 30 ||

uttarebhyaḥ kurubhyaśca vanaṃ divyopabhogavat |

ājagāma nadī divyā tīrajairbhahubhirvṛtā || 31 ||

catuśśālāni śubhrāṇi śālāśca gajavājinām |

harmyaprāsādasambādhāstoraṇāni śubhāni ca || 32 ||

sitameghanibhaṃ cāpi rājaveśma sutoraṇam |

divyamālyakṛtākāraṃ divyagandhasamukṣitam || 33 ||

caturaśramasambādhaṃ śayanāsanayānavat |

divyaissarvarasairyuktaṃ divyabhojanavastravat || 34 ||

upakalpitasarvānnaṃ dhautanirmalabhājanam |

kluptasarvāsanaṃ śrīmatsvāstīrṇaśayanottamam || 35 ||

praviveśa mahābāhuranujñāto maharṣiṇā |

veśma tadratnasampūrṇaṃ bharataḥ kaikayīsutaḥ || 36 ||

anujagmuśca taṃ sarve mantriṇassapurohitāḥ |

babhūvuśca mudā yuktā dṛṣṭvā taṃ veśmasaṃvidhim || 37 ||

tatra rājāsanaṃ divyaṃ vyajanaṃ chatrameva ca |

bharato mantribhissārdhamabhyavartata rājavat || 38 ||

āsanaṃ pūjayāmāsa rāmāyābhipraṇamya ca |

vālavyajanamādāya nyaṣīdatsacivāsane || 39 ||

ānupūrvyānniṣeduśca sarve mantripurohitāḥ |

tatassenāpatiḥ paścātpraśāstāca niṣedatuḥ || 40 ||

tata statra muhūrtena nadyaḥ pāyasakardamāḥ |

upātiṣṭhanta bharataṃ bharadvājasya śāsanāt || 41 ||

tāsāmubhayataḥ kūlaṃ pāṇḍumṛttikalepanāḥ |

ramyāścāvasadhā divyā brahmaṇastu prasādajāḥ || 42 ||

tenaiva ca mūhūrtena divyā'bharaṇabhūṣitāḥ |

āgurviṃśatisāhasrāḥ brahmaṇā prahitāḥ striyaḥ || 43 ||

suvarṇamaṇimuktena pravālena ca śobhitāḥ |

āgurviṃśatisāhāsrāḥ kuberaprahitāḥ striyaḥ || 44 ||

yābhirgṛhītaḥ puruṣassonmāda iva lakṣyate |

āgurviṃśatisāhasrā nandanādapsarogaṇāḥ || 45 ||

nāradastumbhururgopaḥ pravarāssūryavarcasaḥ |

ete gandharvarājāno bharatasyāgrato jaguḥ || 46 ||

alambusā miśrakeśī puṇḍarīkā'tha vāmanā |

upānṛtyaṃstu bharataṃ bharadvājasya śāsanāt || 47 ||

yāni mālyāni deveṣu yāni caitrarathe vane |

prayāge tānyadṛśyanta bharadvājasya śāsanāt || 48 ||

bilvā mārdaṅgikā āsan śamyāgrāhā vibhītakāḥ |

aśvatthā nartakāścāsanbharadvājasya śāsanāt || 49 ||

tatassaralatālāśca tilakā naktamālakāḥ |

prahṛṣṭāstatra sampetuḥ kubjā bhūtvā'tha vāmanāḥ || 50 ||

śiṃśupāmalakījambvo yāścānyāḥ kānaneṣu tāḥ mālatī mallikā jātiryāścānyāḥ kānane latāḥ |

pramadāvigrahaṃ kṛtvā bharadvājāśrame'vadan || 51 ||

surāssurāpāḥ pibata pāyasaṃ ca bubhukṣitāḥ || 52 ||

māṃsāni ca sumedhyāni bhakṣyantāṃ yāvadicchatha || 53 ||

ucchādya snāpayanti sma nadītīreṣa valguṣu |

apyekamekaṃ puraṣaṃ pramadāssapta cāṣṭa ca || 54 ||

saṃvāhantyassamāpeturnāryo ruciralocanāḥ |

parimṛjya tathā'nyonyaṃ pāyayanti varāṅganāḥ || 55 ||

hayān gajān khārānuṣṭrāntathaiva surabhessutān |

abhojayanvāhanapāsteṣāṃ bhojyaṃ yathāvidhi || 56 ||

ikṣūṃśca madhulājāṃśca bhojayanti sma vāhanān |

ikṣvākuvarayodhānāṃ codayanto mahābalāḥ || 57 ||

nāśvabandho'śvamājānānnagajaṃ kuñjaragrahaḥ |

mattapramattamuditā camūḥ sā tatra sambabhau || 58 ||

tarpitāssarvakāmaiste raktacandanarūṣitāḥ |

apsarogaṇasaṃyuktāssainyā vācamudairayan || 59 ||

naivāyodhyāṃ gamiṣyāmo nagamiṣyāma daṇḍakān |

kuśalaṃ bharatasyāstu rāmasyāstu tathā sukham || 60 ||

iti pādātayodhāśca hastyaśvārohabandhakāḥ |

anāthāstaṃ vidhiṃ labdhvā vācametāmudīrayan || 61 ||

sammprahṛṣṭā vineduste narāstatra sahasraśaḥ |

bharatasyānuyātārassvargo'yamiti cābruvan || 62 ||

nṛtyanti sma hasanti sma gāyanti sma ca sainikāḥ samantātparidhāvanti mālyopetāssahasraśaḥ || 63 ||

tato bhuktavatāṃ teṣāṃ tadannamamṛtopamam |

divyānudvīkṣya bhakṣyāṃ stānabhavadbhakṣaṇe matiḥ || 64 ||

preṣyāśceṭyaśca vadhvaśca balasthāśca sahasraśaḥ |

babhūvuste bhṛśaṃ dṛptāssarve cāhatavāsasaḥ || 65 ||

kuñjarāśca kharoṣṭrāśca go'śvāśca mṛgapakṣiṇaḥ |

babhūvussubhṛtāstatra nānyo hyanyamakalpayat || 66 ||

nā'śuklavāsā statrā'sītkṣudhito malino'pi vā |

rajasā dhvastakeśo vā naraḥ kaścidadṛśyata || 67 ||

ājaiścāpi ca vārāhairniṣṭhānavarasañcayaiḥ |

phalaniryūha saṃsiddaissūpairgandha rasānvitaiḥ || 68 ||

puṣpadhvajavatīḥ pūrṇāśśuklasyānnasya cābhitaḥ |

dadṛśurvismitāstatranarā lauhīssahasraśaḥ || 69 ||

babhūvurvanapārśveṣu kūpāḥ pāyasakardamāḥ |

tāścakāmadughā gāvo drumāścāsanmadhuścyutaḥ || 70 ||

vāpyo maireyapūrṇāśca mṛṣṭamāṃsacayairvṛtāḥ |

prataptapiṭharaiścāpi mārgamāyūrakaukkuṭaiḥ || 71 ||

pātrīṇāṃ ca sahasrāṇi sthālīnāṃ niyutāni ca |

nyarbudhāni ca pātrāṇi śātakumbhamayāni ca || 72 ||

sthālyaḥ kumbhya karambhya śca dadhipūrṇāssusaṃskṛtāḥ |

yauvanasthasya gaurasya kapitthasya sugandhinaḥ || 73 ||

hradāḥ pūrṇā rasālasya dadhnaśśvetasya cāpare |

babhūvuḥ pāyasasyānye śarkarāyāvasañcayāḥ || 74 ||

kalkāncūrṇakaṣāyāṃśca snānāni vividhāni ca |

dadṛśurbhājanasthāni tīrtheṣu saratāṃ narāḥ || 75 ||

śuklānaṃśumataścāpi dantadhāvanasañcayān |

śuklāṃścandanakalkāṃśca samudgeṣvavatiṣṭhataḥ || 76 ||

darpaṇāparimṛṣṭāṃśca vāsasāṃ cāpi sañcayān |

pādukopānahāṃ caiva yugmānica sahasraśaḥ || 77 ||

āñjanīḥ kaṅkatānkūrcān śastrāṇi ca dhanūṃṣi ca |

marmatrāṇāni citrāṇi śayanānyāsanāni ca || 78 ||

pratipānahradānpūrṇankharoṣṭragajavājinām |

avagāhyasutīrthāṃścahradān sotpalapuṣkarān || 79 ||

ākāśa varṇapratimān svacchatoyānsukhaplavān |

nīpavaiḍūryavarṇāṃśca mṛdūnyavasasañcayān |

nirvāpārthān paśūnāṃ te dadṛśustatra sarvaśaḥ || 80 ||

vyasmayanta manuṣyāste svapnakalpaṃ tadadbhutam |

dṛṣṭvā'tithyaṃ kṛtaṃ tādṛgbharatasya maharṣiṇā || 81 ||

ityevaṃ ramamāṇānāṃ devānāmiva nandane |

bharadvājāśrame ramye sā rātrirvyatyavartata || 82 ||

pratijagmuśca tā nadyo gandharvāśca yathāgatam |

bharadvājamanujñāpya tāśca sarvā varāṅganāḥ || 83 ||

tathaiva mattā madirotkaṭā narāstathaiva divyāgarucandanokṣitāḥ |

tathaiva divyā vividhāssraguttamāḥ pṛthakprakīrṇā manujaiḥ pramarditāḥ || 84 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||