2.75 Ayodhyakanda - Panchasaptatitama Sargah

ॐ

2.75 அயோத்யாகாண்ட - பஞ்சஸப்ததிதம ஸர்கஃ

Valmiki Tamil

ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।

அத பஞ்சஸப்ததிதமஸ்ஸர்கஃ ।

தீர்ககாலாத்ஸமுத்தாய ஸஞ்ஜ்ஞாம் லப்த்வா ச வீர்யவாந் ।

நேத்ராப்யாமஶ்ருபூர்ணாப்யாம் தீநாமுத்வீக்ஷ்ய மாதரம் ॥ 1 ॥

ஸோऽமாத்யமத்யே பரதோ ஜநநீமப்யகுத்ஸயத் ।

ராஜ்யம் ந காமயே ஜாது மந்த்ரயே நாபி மாதரம் ॥ 2 ॥

அபிஷேகம் ந ஜாநாமி யோऽபூத்ராஜ்ஞா ஸமீக்ஷிதஃ ।

விப்ரக்ரு'ஷ்டேஹ்யஹம் தேஶே ஶத்ருக்நஸஹிதோऽவஸம் ॥ 3 ॥

வநவாஸம் ந ஜாநாமி ராமஸ்யாஹம் மஹாத்மநஃ ।

விவாஸநம் வா ஸௌமித்ரே ஸ்ஸீதாயாஶ்ச யதாऽபவத் ॥ 4 ॥

ததைவ க்ரோஶதஸ்தஸ்ய பரதஸ்ய மஹாத்மநஃ ।

கௌஸல்யா ஶப்தமாஜ்ஞாய ஸுமித்ராமிதமப்ரவீத் ॥ 5 ॥

ஆகதஃ க்ரூரகார்யாயாஃ கைகேய்யா பரதஸ்ஸுதஃ ।

தமஹம் த்ரஷ்டுமிச்சாமி பரதம் தீர்கதர்ஶிநம் ॥ 6 ॥

ஏவமுக்த்வா ஸுமித்ராம் ஸா விவர்ணா மலிநா க்ரு'ஶா ।

ப்ரதஸ்தே பரதோ யத்ர வேபமாநா விசேதநா ॥ 7 ॥

ஸ து ராமாநுஜஶ்சாபி ஶத்ருக்நஸஹிதஸ்ததா ।

ப்ரதஸ்தே பரதோ யத்ர கௌஸல்யாயா நிவேஶநம் ॥ 8 ॥

தத ஶ்ஶத்ருக்நபரதௌ கௌஸல்யாம் ப்ரேக்ஷ்ய துஃகிதௌ ।

பர்யஷ்வஜேதாம் துஃகார்தாம் பதிதாம் நஷ்டசேதஸாம் ॥ 9 ॥

ருதந்தௌ ருததீம் துஃகாத்ஸமேத்யார்யாம் மநஸ்ஸ்விநீம் ।

பரதம் ப்ரத்யுவாசேதம் கௌஸல்யா ப்ரு'ஶதுஃகிதா ॥ 10 ॥

இதம் தே ராஜ்யகாமஸ்ய ராஜ்யம் ப்ராப்தமகண்டகம் ।

ஸம்ப்ராப்தம் பத கைகேய்யா ஶஶீக்ரம் க்ரூரேண கர்மணா ॥ 11 ॥

ப்ரஸ்தாப்ய சீரவஸநம் புத்ரம் மே வநவாஸிநம் ।

கைகேயீ கம் குணம் தத்ர பஶ்யதி க்ரூரதர்ஶிநீ ॥ 12 ॥

க்ஷிப்ரம் மாமபி கைகேயீ ப்ரஸ்தாபயிதுமர்ஹதி ।

ஹிரண்யநாபோ யத்ராஸ்தே ஸுதோ மே ஸுமஹாயஶாஃ ॥ 13 ॥

அதவா ஸ்வயமேவாஹம் ஸுமித்ராநுசரா ஸுகம் ।

அக்நிஹோத்ரம் புரஸ்க்ரு'த்ய ப்ரஸ்தாஸ்யே யத்ர ராகவஃ ॥ 14 ॥

காமம் வா ஸ்வயமேவாத்ய தத்ர மாம் நேதுமர்ஹஸி ।

யத்ராஸௌ புருஷவ்யாக்ரஃ புத்ரோ மே தப்யதே தபஃ ॥ 15 ॥

இதம் ஹி தவ விஸ்தீர்ணம் தநதாந்யஸமாசிதம் ।

ஹஸ்த்வஶ்வரதஸம்பூர்ணம் ராஜ்யம் நிர்யாதிதம் தயா ॥ 16 ॥

இத்யாதிபஹுபிர்வாக்யைஃ க்ரூரைஃ ஸம்பர்த்ஸிதோऽநகஃ ।

விவ்யதே பரதஸ்தீவ்ரம் வ்ரணே துத்யேவ ஸூசிநா ॥ 17 ॥

பபாத சரணௌ தஸ்யாஸ்ததா ஸம்ப்ராந்தசேதநஃ ।

விலப்ய பஹுதாऽஸஞ்ஜ்ஞோ லப்தஸஞ்ஜ்ஞஸ்ததஃ ஸ்திதஃ ॥ 18 ॥

ஏவம் விலபமாநாம் தாம் பரதஃ ப்ராஞ்ஜலிஸ்ததா ।

கௌஸல்யாம் ப்ரத்யுவாசேதம் ஶோகைர்பஹுபிராவ்ரு'தாம் ॥ 19 ॥

ஆர்யே கஸ்மாதஜாநந்தம் கர்ஹஸே மாமகில்பிஷம் ।

விபுலாம் ச மம ப்ரீதிம் ஸ்திராம் ஜாநாஸி ராகவே ॥ 20 ॥

க்ரு'தா ஶாஸ்த்ராநுகா புத்திர்மாபூத்தஸ்ய கதாசந ।

ஸத்யஸந்த ஸ்ஸதாம் ஶ்ரேஷ்டோ யஸ்யாऽர்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 21 ॥

ப்ரேஷ்யம் பாபீயஸாம் யாது ஸூர்யஞ்ச ப்ரதிமேஹது ।

ஹந்து பாதேந காம் ஸுப்தாம் யஸ்யாऽர்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 22 ॥

காரயித்வா மஹத்கர்ம பர்தா ப்ரு'த்யமநர்தகம் ।

அதர்மோ யோऽஸ்ய ஸோऽஸ்யாஸ்து யஸ்யாऽர்யோऽநுமதேகதஃ ॥ 23 ॥

பரிபாலயமாநஸ்ய ராஜ்ஞோ பூதாநி புயத்ரவத் ।

ததஸ்நு துஹ்யதாம் பாபம் யஸ்யாऽர்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 24 ॥

பலிஷட்பாகமுத்த்ரு'த்ய ந்ரு'பஸ்யாரக்ஷதஃ ப்ரஜாஃ ।

அதர்மோ யோऽஸ்ய ஸோऽஸ்யாஸ்து யஸ்யார்தோऽநுமதே கதஃ ॥ 25 ॥

ஸம்ஶ்ருத்ய ச தபஸ்விப்யஸ்ஸத்ரே வை யஜ்ஞதக்ஷிணாம் ।

தாம் விப்ரலபதாம் பாபம் யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 26 ॥

ஹஸ்த்யஶ்வரதஸம்பாதே யுத்தே ஶஸ்த்ரஸமாகுலே ।

மா ஸ்ம கார்ஷீத்ஸதாம் தர்மம் யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 27 ॥

உபதிஷ்டம் ஸுஸூக்ஷ்மார்தம் ஶாஸ்த்ரம் யத்நேந தீமதா ।

ஸ நாஶயது துஷ்டாத்மா யஸ்யாऽர்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 28 ॥

மா ச தம் வ்யூடபாஹ்வம்ஸம் சந்த்ரார்கஸமதேஜஸம் ।

த்ராக்ஷீத்ராஜ்யஸ்தமாஸீநம் யஸ்யார்யோऽநுமதேகதஃ ॥ 29 ॥

பாயஸம் க்ரு'ஸரம் சாகம் வ்ரு'தா ஸோऽஶ்நாது நிர்க்ரு'ணஃ ।

குரூம்ஶ்சாப்யவஜாநாது யஸ்யாऽர்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 30 ॥

காஶ்ச ஸ்ப்ரு'ஶது பாதேந குரூந்பரிவதேத்ஸ்வயம் ।

மித்ரே த்ருஹ்யேத ஸோऽத்யந்தம் யஸ்யாऽர்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 31 ॥

விஶ்வாஸாத்கதிதம் கிஞ்சித்பரிவாதம் மிதஃ க்வசித் ।

விவ்ரு'ணோது ஸ துஷ்டாத்மா யஸ்யாऽர்யோऽமதே கதஃ ॥ 32 ॥

அகர்தா ஹ்யக்ரு'தஜ்ஞஶ்ச த்யக்தாசாऽத்மா நிரபத்ரபஃ ।

லோகே பவது வித்விஷ்டோ யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 33 ॥

புத்ரைர்தாரைஶ்ச ப்ரு'த்யைஶ்ச ஸ்வக்ரு'ஹே பரிவாரிதஃ ।

ஸ ஏகோ ம்ரு'ஷ்டமஶ்நாது யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 34 ॥

அப்ராப்ய ஸத்ரு'ஶாந் தாராநநபத்யஃ ப்ரமீயதாம் ।

அநவாப்ய க்ரியாம் தர்ம்யாம் யஸ்யாऽர்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 35 ॥

மாऽத்மநஸ்ஸந்ததிம் த்ராக்ஷீத்ஸ்வேஷு தாரேஷு துஃகிதஃ ।

ஆயுஸ்ஸமக்ரமப்ராப்ய யऽஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 36 ॥

ராஜஸ்த்ரீபாலவ்ரு'த்தாநாம் வதே யத்பாபமுச்யதே ।

ப்ரு'த்யத்யாகே ச யத்பாபம் தத்பாபம் ப்ரதிபத்யதாம் ॥ 37 ॥

லாக்ஷயா மதுமாம்ஸேந லோஹேந ச விஷேண ச ।

ஸதைவ பிப்ரு'யாத்ப்ரு'த்யாந்யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 38 ॥

ஸங்க்ரமே ஸமுபோடே ஸ்ம ஶத்ருபக்ஷபயங்கரே ।

பலாயாமாநோ வத்யேத யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 39 ॥

கபாலபாணிஃ ப்ரு'திவீமடதாம் சீரஸம்வ்ரு'தஃ ।

பிக்ஷமாணோ யதோந்மத்தோ யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 40 ॥

மத்யே ப்ரஸக்தோ பவது ஸ்த்ரீஷ்வக்ஷேஷு ச நித்யஶஃ ।

காமக்ரோதாபிபூதஸ்து யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 41 ॥

மாஸ்ம தர்மே மநோ பூயாததர்மம் ஸ நிஷேவதாம் ।

அபாத்ரவர்ஷீ பவது யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 42 ॥

ஸஞ்சிதாந்யஸ்ய வித்தநி விவிதாநி ஸஹஸ்ரஶஃ ।

தஸ்யுபிர்விப்ரலுப்யந்தாம் யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 43 ॥

உபே ஸந்த்யே ஶயாநஸ்ய யத்பாபம் பரிகல்ப்யதே ।

தச்சபாபம் பவேத்தஸ்ய யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 44 ॥

யதக்நிதாயகே பாபம் யத்பாபம் குரதல்பகே ।

மித்ரத்ரோஹே ச யத்பாபம் தத்பாபம் ப்ரதிபத்யதாம் ॥ 45 ॥

தேவதாநாம் பித்ரூணாம் ச மாதாபித்ரோஸ்ததைவ ச ।

மா ஸ்ம கார்ஷீத்ஸ ஶுஶ்ரூஷாம் யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 46 ॥

ஸதாம் லோகாத்ஸதாம் கீர்த்யா ஸ்ஸஞ்ஜுஷ்டாத்கர்மணஸ்ததா ।

ப்ரஶ்யது க்ஷிப்ரமத்யைவ யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 47 ॥

அபாஸ்ய மாத்ரு'ஶுஶ்ரூஷாமநர்தே ஸோऽவதிஷ்டதாம் ।

தீர்கபாஹுர்மஹாவக்ஷாஃ யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 48 ॥

பஹுபுத்ரோ தரித்ரஶ்ச ஜ்வரரோகஸமந்விதஃ ।

ஸ பூயாத்ஸதத க்லேஶீ யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 49 ॥

ஆஶாமாஶம்ஸமாநாநாம் தீநாநாமூர்த்வசக்ஷுஷாம் ।

அர்திநாம் விததாம் குர்யாத்யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 50 ॥

மாயயா ரமதாம் நித்யம் பருஷஃ பிஶுநோऽஶுசிஃ ।

ராஜ்ஞோ பீதஸ்த்வதர்மாத்மா யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 51 ॥

ரு'துஸ்நாதாம் ஸதீம் பார்யாம்ரு'துகாலாநுரோதிநீம் ।

அதிவர்தேத துஷ்டாத்மா யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 52 ॥

ஸதர்மதாராந்பரித்யஜ்ய பரதாராந்நிஷேவதாம் ।

த்யக்ததர்மரதிர்மூடோ யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 53 ॥

விப்ரலுப்தப்ரஜாதஸ்ய துஷ்க்ரு'தம் ப்ராஹ்மணஸ்ய யத் ।

ததேவ ப்ரதிபத்யேத யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 54 ॥

பாநீயதூஷகே பாபம் ததைவ விஷதாயகே ।

யத்ததேகஸ்ஸ லபதாம் யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 55 ॥

ப்ராஹ்மணாயோத்யதாம் பூஜாம் விஹந்து கலுஷேந்த்ரியஃ ।

பாலவத்ஸாம் ச காம் தோக்து யஸ்யார்யோ ऽநுமதே கதஃ ॥ 56 ॥

துர்ஷ்ணார்தம் ஸதி பாநீயே விப்ரலம்பேந யோஜயேத் ।

லபேத தஸ்ய யத்பாபம் யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 57 ॥

பக்த்யா விவதமாநேஷு மார்கமாஶ்ரித்ய பஶ்யதஃ ।

தஸ்ய பாபேந யுஜ்யேத யஸ்யார்யோऽநுமதே கதஃ ॥ 58 ॥

விஹீநாம் பதிபுத்ராப்யாம் கௌஸல்யாம் பார்திவாத்மஜஃ ।

ஏவமாஶ்வாஸயந்நேவ துஃகார்தோ நிபபாத ஹ ॥ 59 ॥

ததா து ஶபதைஃ கஷ்டை ஶ்ஶபமாநமசேதநம் ।

பரதம் ஶோகஸந்தப்தம் கௌஸல்யா வாக்யமப்ரவீத் ॥ 60 ॥

மம துஃகமிதம் புத்ர பூயஸ்ஸமுபஜாயதே ।

ஶபதை ஶ்ஶபமாநோ ஹி ப்ராணாநுபருணத்ஸி மே ॥ 61 ॥

திஷ்ட்யா ந சலிதோ தர்மாதாத்மா தே ஸஹலக்ஷ்மணஃ ।

வத்ஸ ஸத்யப்ரதிஜ்ஞோ தே ஸதாம் லோகமவாப்ஸ்யஸி ॥ 62 ॥

இத்யுக்த்வா சாங்கமாநீய பரதம் ப்ராத்ரு'வத்ஸலம் ।

பரிஷ்வஜ்ய மஹாபாஹும் ருரோத ப்ரு'ஶதுஃகிதா ॥ 63 ॥

ஏவம் விலபமாநஸ்ய துஃகார்தஸ்ய மஹாத்மநஃ ।

மோஹாச்ச ஶோகஸம்ரோதாத்பபூவ லுலிதம் மநஃ ॥ 64 ॥

லாலப்யமாநஸ்ய விசேதநஸ்ய ப்ரணஷ்டபுத்தேஃ பதிதஸ்ய பூமௌ ।

முஹுர்முஹுர்நிஶ்ஶ்வஸதஶ்ச கர்மம் ஸா தஸ்ய ஶோகேந ஜகாம ராத்ரிஃ ॥ 65 ॥

இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே பஞ்சஸப்ததிதமஸ்ஸர்கஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha pañcasaptatitamassargaḥ |

dīrghakālātsamutthāya sañjñāṃ labdhvā ca vīryavān |

netrābhyāmaśrupūrṇābhyāṃ dīnāmudvīkṣya mātaram || 1 ||

so'mātyamadhye bharato jananīmabhyakutsayat |

rājyaṃ na kāmaye jātu mantraye nāpi mātaram || 2 ||

abhiṣekaṃ na jānāmi yo'bhūdrājñā samīkṣitaḥ |

viprakṛṣṭehyahaṃ deśe śatrughnasahito'vasam || 3 ||

vanavāsaṃ na jānāmi rāmasyāhaṃ mahātmanaḥ |

vivāsanaṃ vā saumitre ssītāyāśca yathā'bhavat || 4 ||

tathaiva krośatastasya bharatasya mahātmanaḥ |

kausalyā śabdamājñāya sumitrāmidamabravīt || 5 ||

āgataḥ krūrakāryāyāḥ kaikeyyā bharatassutaḥ |

tamahaṃ draṣṭumicchāmi bharataṃ dīrghadarśinam || 6 ||

evamuktvā sumitrāṃ sā vivarṇā malinā kṛśā |

pratasthe bharato yatra vepamānā vicetanā || 7 ||

sa tu rāmānujaścāpi śatrughnasahitastadā |

pratasthe bharato yatra kausalyāyā niveśanam || 8 ||

tata śśatrughnabharatau kausalyāṃ prekṣya duḥkhitau |

paryaṣvajetāṃ duḥkhārtāṃ patitāṃ naṣṭacetasām || 9 ||

rudantau rudatīṃ duḥkhātsametyāryāṃ manassvinīm |

bharataṃ pratyuvācedaṃ kausalyā bhṛśaduḥkhitā || 10 ||

idaṃ te rājyakāmasya rājyaṃ prāptamakaṇṭakam |

samprāptaṃ bata kaikeyyā śaśīghraṃ krūreṇa karmaṇā || 11 ||

prasthāpya cīravasanaṃ putraṃ me vanavāsinam |

kaikeyī kaṃ guṇaṃ tatra paśyati krūradarśinī || 12 ||

kṣipraṃ māmapi kaikeyī prasthāpayitumarhati |

hiraṇyanābho yatrāste suto me sumahāyaśāḥ || 13 ||

athavā svayamevāhaṃ sumitrānucarā sukham |

agnihotraṃ puraskṛtya prasthāsye yatra rāghavaḥ || 14 ||

kāmaṃ vā svayamevādya tatra māṃ netumarhasi |

yatrāsau puruṣavyāghraḥ putro me tapyate tapaḥ || 15 ||

idaṃ hi tava vistīrṇaṃ dhanadhānyasamācitam |

hastvaśvarathasampūrṇaṃ rājyaṃ niryātitaṃ tayā || 16 ||

ityādibahubhirvākyaiḥ krūraiḥ sambhartsito'naghaḥ |

vivyathe bharatastīvraṃ vraṇe tudyeva sūcinā || 17 ||

papāta caraṇau tasyāstadā sambhrāntacetanaḥ |

vilapya bahudhā'sañjño labdhasañjñastataḥ sthitaḥ || 18 ||

evaṃ vilapamānāṃ tāṃ bharataḥ prāñjalistadā |

kausalyāṃ pratyuvācedaṃ śokairbahubhirāvṛtām || 19 ||

ārye kasmādajānantaṃ garhase māmakilbiṣam |

vipulāṃ ca mama prītiṃ sthirāṃ jānāsi rāghave || 20 ||

kṛtā śāstrānugā buddhirmābhūttasya kadācana |

satyasandha ssatāṃ śreṣṭho yasyā'ryo'numate gataḥ || 21 ||

preṣyaṃ pāpīyasāṃ yātu sūryañca pratimehatu |

hantu pādena gāṃ suptāṃ yasyā'ryo'numate gataḥ || 22 ||

kārayitvā mahatkarma bhartā bhṛtyamanarthakam |

adharmo yo'sya so'syāstu yasyā'ryo'numategataḥ || 23 ||

paripālayamānasya rājño bhūtāni puyatravat |

tatasnu duhyatāṃ pāpaṃ yasyā'ryo'numate gataḥ || 24 ||

baliṣaḍbhāgamuddhṛtya nṛpasyārakṣataḥ prajāḥ |

adharmo yo'sya so'syāstu yasyārtho'numate gataḥ || 25 ||

saṃśrutya ca tapasvibhyassatre vai yajñadakṣiṇām |

tāṃ vipralapatāṃ pāpaṃ yasyāryo'numate gataḥ || 26 ||

hastyaśvarathasambādhe yuddhe śastrasamākule |

mā sma kārṣītsatāṃ dharmaṃ yasyāryo'numate gataḥ || 27 ||

upadiṣṭaṃ susūkṣmārthaṃ śāstraṃ yatnena dhīmatā |

sa nāśayatu duṣṭātmā yasyā'ryo'numate gataḥ || 28 ||

mā ca taṃ vyūḍhabāhvaṃsaṃ candrārkasamatejasam |

drākṣīdrājyasthamāsīnaṃ yasyāryo'numategataḥ || 29 ||

pāyasaṃ kṛsaraṃ chāgaṃ vṛthā so'śnātu nirghṛṇaḥ |

gurūṃścāpyavajānātu yasyā'ryo'numate gataḥ || 30 ||

gāśca spṛśatu pādena gurūnparivadetsvayam |

mitre druhyeta so'tyantaṃ yasyā'ryo'numate gataḥ || 31 ||

viśvāsātkathitaṃ kiñcitparivādaṃ mithaḥ kvacit |

vivṛṇotu sa duṣṭātmā yasyā'ryo'mate gataḥ || 32 ||

akartā hyakṛtajñaśca tyaktācā'tmā nirapatrapaḥ |

loke bhavatu vidviṣṭo yasyāryo'numate gataḥ || 33 ||

putrairdāraiśca bhṛtyaiśca svagṛhe parivāritaḥ |

sa eko mṛṣṭamaśnātu yasyāryo'numate gataḥ || 34 ||

aprāpya sadṛśān dārānanapatyaḥ pramīyatām |

anavāpya kriyāṃ dharmyāṃ yasyā'ryo'numate gataḥ || 35 ||

mā'tmanassantatiṃ drākṣītsveṣu dāreṣu duḥkhitaḥ |

āyussamagramaprāpya ya'syāryo'numate gataḥ || 36 ||

rājastrībālavṛddhānāṃ vadhe yatpāpamucyate |

bhṛtyatyāge ca yatpāpaṃ tatpāpaṃ pratipadyatām || 37 ||

lākṣayā madhumāṃsena lohena ca viṣeṇa ca |

sadaiva bibhṛyādbhṛtyānyasyāryo'numate gataḥ || 38 ||

saṅgrame samupoḍhe sma śatrupakṣabhayaṅkare |

palāyāmāno vadhyeta yasyāryo'numate gataḥ || 39 ||

kapālapāṇiḥ pṛthivīmaṭatāṃ cīrasaṃvṛtaḥ |

bhikṣamāṇo yathonmatto yasyāryo'numate gataḥ || 40 ||

madye prasakto bhavatu strīṣvakṣeṣu ca nityaśaḥ |

kāmakrodhābhibhūtastu yasyāryo'numate gataḥ || 41 ||

māsma dharme mano bhūyādadharmaṃ sa niṣevatām |

apātravarṣī bhavatu yasyāryo'numate gataḥ || 42 ||

sañcitānyasya vittani vividhāni sahasraśaḥ |

dasyubhirvipralupyantāṃ yasyāryo'numate gataḥ || 43 ||

ubhe sandhye śayānasya yatpāpaṃ parikalpyate |

taccapāpaṃ bhavettasya yasyāryo'numate gataḥ || 44 ||

yadagnidāyake pāpaṃ yatpāpaṃ guratalpage |

mitradrohe ca yatpāpaṃ tatpāpaṃ pratipadyatām || 45 ||

devatānāṃ pitrūṇāṃ ca mātāpitrostathaiva ca |

mā sma kārṣītsa śuśrūṣāṃ yasyāryo'numate gataḥ || 46 ||

satāṃ lokātsatāṃ kīrtyā ssañjuṣṭātkarmaṇastathā |

bhraśyatu kṣipramadyaiva yasyāryo'numate gataḥ || 47 ||

apāsya mātṛśuśrūṣāmanarthe so'vatiṣṭhatām |

dīrghabāhurmahāvakṣāḥ yasyāryo'numate gataḥ || 48 ||

bahuputro daridraśca jvararogasamanvitaḥ |

sa bhūyātsatata kleśī yasyāryo'numate gataḥ || 49 ||

āśāmāśaṃsamānānāṃ dīnānāmūrdhvacakṣuṣām |

arthināṃ vitathāṃ kuryādyasyāryo'numate gataḥ || 50 ||

māyayā ramatāṃ nityaṃ paruṣaḥ piśuno'śuciḥ |

rājño bhītastvadharmātmā yasyāryo'numate gataḥ || 51 ||

ṛtusnātāṃ satīṃ bhāryāmṛtukālānurodhinīm |

ativarteta duṣṭātmā yasyāryo'numate gataḥ || 52 ||

sadharmadārānparityajya paradārānniṣevatām |

tyaktadharmaratirmūḍho yasyāryo'numate gataḥ || 53 ||

vipraluptaprajātasya duṣkṛtaṃ brāhmaṇasya yat |

tadeva pratipadyeta yasyāryo'numate gataḥ || 54 ||

pānīyadūṣake pāpaṃ tathaiva viṣadāyake |

yattadekassa labhatāṃ yasyāryo'numate gataḥ || 55 ||

brāhmaṇāyodyatāṃ pūjāṃ vihantu kaluṣendriyaḥ |

bālavatsāṃ ca gāṃ dogdhu yasyāryo 'numate gataḥ || 56 ||

turṣṇārtaṃ sati pānīye vipralambhena yojayet |

labheta tasya yatpāpaṃ yasyāryo'numate gataḥ || 57 ||

bhaktyā vivadamāneṣu mārgamāśritya paśyataḥ |

tasya pāpena yujyeta yasyāryo'numate gataḥ || 58 ||

vihīnāṃ patiputrābhyāṃ kausalyāṃ pārthivātmajaḥ |

evamāśvāsayanneva duḥkhārto nipapāta ha || 59 ||

tathā tu śapathaiḥ kaṣṭai śśapamānamacetanam |

bharataṃ śokasantaptaṃ kausalyā vākyamabravīt || 60 ||

mama duḥkhamidaṃ putra bhūyassamupajāyate |

śapathai śśapamāno hi prāṇānuparuṇatsi me || 61 ||

diṣṭyā na calito dharmādātmā te sahalakṣmaṇaḥ |

vatsa satyapratijño te satāṃ lokamavāpsyasi || 62 ||

ityuktvā cāṅkamānīya bharataṃ bhrātṛvatsalam |

pariṣvajya mahābāhuṃ ruroda bhṛśaduḥkhitā || 63 ||

evaṃ vilapamānasya duḥkhārtasya mahātmanaḥ |

mohācca śokasamrodhādbabhūva lulitaṃ manaḥ || 64 ||

lālapyamānasya vicetanasya praṇaṣṭabuddheḥ patitasya bhūmau |

muhurmuhurniśśvasataśca gharmaṃ sā tasya śokena jagāma rātriḥ || 65 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcasaptatitamassargaḥ ||