2.34 Ayodhyakanda - Chatustrimsha Sargah

ॐ

2.34 அயோத்யாகாண்ட - சதுஸ்த்ரிம்ஶ ஸர்கஃ

Valmiki Tamil

ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।

அத சதுஸ்த்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।

ததஃ கமலபத்ராக்ஷஃ ஶ்யாமோ நிருபமோ மஹாந் ।

உவாச ராம ஸ்தம் ஸூதம் பிதுராக்யாஹி மாமிதி ॥ 1 ॥

ஸ ராமப்ரேஷிதஃ க்ஷிப்ரம் ஸந்தாபகலுஷேந்த்ரியஃ ।

ப்ரவிஶ்ய ந்ரு'பதிம் ஸூதோ நிஶ்வஸந்தம் ததர்ஶ ஹ ॥ 2 ॥

உபரக்தமிவாதித்யம் பஸ்மச்சந்நமிவாநலம் ।

தடாகமிவ நிஸ்தோயமபஶ்யஜ்ஜகதீபதிம் ॥ 3 ॥

ஆலோக்ய து மஹாப்ராஜ்ஞஃ பரமாகுலசேதஸம் ।

ராமமேவாநுஶோசந்தம் ஸூதஃ ப்ராஞ்ஜலிராஸதத் ॥ 4 ॥

தம் வர்தயித்வா ராஜாநம் பூர்வம் ஸூதோ ஜயாஶிஷா ।

பயவிக்லபயா வாசா மந்தயா ஶ்லக்ஷ்ணமப்ரவீத் ॥ 5 ॥

அயம் ஸ புருஷவ்யாக்ரோ த்வாரி திஷ்டதி தே ஸுதஃ ।

ப்ராஹ்மணேப்யோ தநம் தத்வா ஸர்வஞ்சைவோபஜீவிநாம் ॥ 6 ॥

கமிஷ்யதி மஹாரண்யம் தம் பஶ்ய ஜகதீபதே ।

வ்ரு'தம் ராஜகுணை ஸ்ஸர்வைராதித்யமிவ ரஶ்மிபிஃ ॥ 7 ॥

ஸ ஸத்யவாதீ தர்மாத்மா காம்பீர்யாத்ஸாகரோபமஃ ।

ஆகாஶ இவ நிஷ்பங்கோ நரேந்த்ரஃ ப்ரத்யுவாச தம் ॥ 8 ॥

ஸுமந்ந்த்ராநய மே தாராந் யே கேசிதிஹ மாமகாஃ ।

தாரைஃ பரிவ்ரு'தஸ்ஸர்வைர்த்ரஷ்டுமிச்சாமி தார்மிகம் ॥ 9 ॥

ஸோऽந்தஃபுரமதீத்யைவ ஸ்த்ரியஸ்தா வாக்யமப்ரவீத் ।

ஆர்யாஹ்வயதி வோ ராஜா கம்யதாம் தத்ர மா சிரம் ॥ 10 ॥

ஏவமுக்தாஃ ஸ்த்ரிய ஸ்ஸர்வாஃ ஸுமந்த்ரேண ந்ரு'பாஜ்ஞயா ।

ப்ரசக்ரமு ஸ்தத்பவநம் பர்துராஜ்ஞாய ஶாஸநம் ॥ 11 ॥

அர்தஸப்தஶதாஸ்தாஸ்து ப்ரமதாஸ்தாம்ரலோசநாஃ ।

கௌஸல்யாம் பரிவார்யாத ஶநைர்ஜக்முர்த்ரு'தவ்ரதாஃ ॥ 12 ॥

ஆகதேஷு ச தாரேஷு ஸமவேக்ஷ்ய மஹீபதிஃ ।

உவாச ராஜா தம் ஸூதம் ஸுமந்த்ராऽநய மே ஸுதம் ॥ 13 ॥

ஸ ஸூதோ ராமமாதாய லக்ஷ்மணம் மைதிலீம் ததா ।

ஜகாமாபிமுகஸ்தூர்ணம் ஸகாஶம் ஜகதீபதேஃ ॥ 14 ॥

ஸ ராஜா புத்ரமாயாந்தம் த்ரு'ஷ்ட்வா தூராத்க்ரு'தாஞ்ஜலிம் ।

உத்பபாதாஸநாத்தூர்ணமார்த ஸ்த்ரீஜநஸம்வ்ரு'தஃ ॥ 15 ॥

ஸோऽபிதுத்ராவ வேகேந ராமம் த்ரு'ஷ்ட்வா விஶாம்பதிஃ ।

தமஸம்ப்ராப்ய துஃகார்தஃ பபாத புவி மூர்சிதஃ ॥ 16 ॥

தம் ராமோऽப்யபதத் க்ஷிப்ரம் லக்ஷ்மணஶ்ச மஹாரதஃ ।

விஸஞ்ஜ்ஞமிவ துஃகேந ஸஶோகம் ந்ரு'பதிம் ததா ॥ 17 ॥

ஸ்த்ரீஸஹஸ்ரநிநாதஶ்ச ஸஞ்ஜஜ்ஞே ராஜவேஶ்மநி ।

ஹா ஹா ராமேதி ஸஹஸா பூஷணத்வநிமூர்சிதஃ ॥ 18 ॥

தம் பரிஷ்வஜ்ய பாஹுப்யாம் தாவுபௌ ராமலக்ஷ்மணௌ ।

பர்யம்ங்கே ஸீதயா ஸார்தம் ருதந்தஃ ஸமவேஶயந் ॥ 19 ॥

அத ராமோ முஹூர்தேந லப்தஸஞ்ஜ்ஞம் மஹீபதிம் ।

உவாச ப்ராஞ்ஜலிர்பூத்வா ஶோகார்ணவபரிப்லுதம் ॥ 20 ॥

ஆப்ரு'ச்சே த்வாம் மஹாராஜ ஸர்வேஷாமீஶ்வரோऽஸி நஃ ।

ப்ரஸ்திதம் தண்டகாரண்யம் பஶ்ய த்வம் குஶலேந மாம் ॥ 21 ॥

லக்ஷ்மணம் சாநுஜாநீஹி ஸீதா சாந்வேதி மாம் வநம் ।

காரணைர்பஹுபி ஸ்தத்யைர்வார்யமாணௌ ந சேச்சதஃ ॥ 22 ॥

அநுஜாநீஹி ஸர்வாந்நஃ ஶோகமுத்ஸ்ரு'ஜ்ய மாநத ।

லக்ஷ்மணம் மாம் ச ஸீதாம் ச ப்ரஜாபதிரிவ ப்ரஜாஃ ॥ 23 ॥

ப்ரதீக்ஷமாணமவ்யக்ரமநுஜ்ஞாம் ஜகதீபதேஃ ।

உவாச ராஜா ஸம்ப்ரேக்ஷ்ய வநவாஸாய ராகவம் ॥ 24 ॥

அஹம் ராகவ கைகேய்யா வரதாநேந மோஹிதஃ ।

அயோத்யாயாஸ்த்வமேவாத்ய பவ ராஜா நிக்ரு'ஹ்ய மாம் ॥ 25 ॥

ஏவமுக்தோ ந்ரு'பதிநா ராமோ தர்மப்ரு'தாம் வரஃ ।

ப்ரத்யுவாசாஞ்ஜலிம் க்ரு'த்வா பிதரம் வாக்யகோவிதஃ ॥ 26 ॥

பவாந்வர்ஷ ஸஹஸ்ராய ப்ரு'திவ்யா ந்ரு'பதே பதிஃ ।

அஹம் த்வரண்யேவத்ஸ்யாமி ந மே கார்யம் த்வயாऽந்ரு'தம் ॥ 27 ॥

நவ பஞ்ச ச வர்ஷாணி வநவாஸே விஹ்ரு'த்ய தே ।

புநஃபாதௌ க்ரஹீஷ்யாமி ப்ரதிஜ்ஞாந்தே நராதிப ॥ 28 ॥

ருதந்நார்தஃ ப்ரியம் புத்ரம் ஸத்யபாஶேந ஸம்யதஃ ।

கைகேய்யா சோத்யமாநஸ்து மிதோ ராஜா தமப்ரவீத் ॥ 29 ॥

ஶ்ரேயஸே வ்ரு'த்தயே தாத புநராகமநாய ச ।

கச்சஸ்வாரிஷ்டமவ்யக்ரஃ பந்தாநமகுதோபயம் ॥ 30 ॥

ந ஹி ஸத்யாத்மநஸ்தாத தர்மாபிமநஸ ஸ்தவ ।

விநிவர்தயிதும் புத்திஃ ஶக்யதே ரகுநந்தந ॥ 31 ॥

அத்ய த்விதாநீம் ரஜநீம் புத்ர மா கச்ச ஸர்வதா ।

ஏகாஹதர்ஶநேநாபி ஸாது தாவச்சராம்யஹம் ॥ 32 ॥

மாதரம் மாம் ச ஸம்பஶ்யந் வஸேமாமத்ய ஶர்வரீம் ।

தர்பித ஸ்ஸர்வகாமைஸ்த்வம் ஶ்வஃ காலே ஸாதயிஷ்யஸி ॥ 33 ॥

துஷ்கரம் க்ரியதே புத்ர ஸர்வதா ராகவ த்வயா ।

மத்ப்ரியார்தம் ப்ரியாம்ஸ்த்யக்த்வா யத்யாஸி விஜநம் வநம் ॥ 34 ॥

ந சைதந்மே ப்ரியம் புத்ர ஶபே ஸத்யேந ராகவ ।

சந்நயா சலிதஸ்த்வஸ்மி ஸ்த்ரியா சந்நாக்நிகல்பயா ॥ 35 ॥

வஞ்சநா யா து லப்தா மே தாம் த்வம் நிஸ்தர்துமிச்சஸி ।

அநயா வ்ரு'த்தஸாதிந்யா கைகேய்யாऽபிப்ரசோதிதஃ ॥ 36 ॥

ந சைததாஶ்சர்யதமம் யத்தஜ்யேஷ்டஸ்ஸுதோ மம ।

அபாந்ரு'தகதம் புத்ர பிதரம் கர்துமிச்சஸி ॥ 37 ॥

அத ராமஸ்ததா ஶ்ருத்வா பிதுரார்தஸ்ய பாஷிதம் ।

லக்ஷ்மணேந ஸஹ ப்ராத்ரா தீநோ வசநமப்ரவீத் ॥ 38 ॥

ப்ராப்ஸ்யாமி யாநத்ய குணாந்கோ மே ஶ்வஸ்தாந் ப்ரதாஸ்யதி ।

அபக்ரமணமேவாதஃ ஸர்வகாமைரஹம் வ்ரு'ணே ॥ 39 ॥

இயம் ஸராஷ்ட்ரா ஸஜநா தநதாந்யஸமாகுலா ।

மயா விஸ்ரு'ஷ்டா வஸுதா பரதாய ப்ரதீயதாம் ॥ 40 ॥

வநவாஸக்ரு'தா புத்திர்ந ச மேऽத்ய சலிஷ்யதி ।

யஸ்துஷ்டேந வரோ தத்தஃ கைகேய்யை வரத த்வயா ॥ 41 ॥

தீயதாம் நிகிலேநைவ ஸத்யஸ்த்வம் பவ பார்திவ ।

அஹம் நிதேஶம் பவதோ யதோக்தமநுபாலயந் ॥ 42 ॥

சதுர்தஶ ஸமா வத்ஸ்யே வநே வநசரைஸ்ஸஹ ।

மா விமர்ஶோ வஸுமதீ பரதாய ப்ரதீயதாம் ॥ 43 ॥

ந ஹி மே காங்க்ஷிதம் ராஜ்யம் ஸுகமாத்மநி வா ப்ரியம் ।

யதாநிதேஶம் கர்தும் வை தவைவ ரகுநந்தந ॥ 44 ॥

அபகச்சது தே துஃகம் மாபூர்பாஷ்பபரிப்லுதஃ ।

ந ஹி க்ஷுப்யதி துர்தர்ஷஃ ஸமுத்ரஃ ஸரிதாம் பதிஃ ॥ 45 ॥

நைவாஹம் ராஜ்யமிச்சாமி ந ஸுகம் ந ச மேதிநீம் ।

நைவ ஸர்வாநிமாந் காமா ந்நஸ்வர்கம் நைவ ஜீவிதம் ॥ 46 ॥

த்வாமஹம் ஸத்யமிச்சாமி நாந்ரு'தம் புருஷர்ஷப ।

ப்ரத்யக்ஷம் தவ ஸத்யேந ஸுக்ரு'தேந ச தே ஶபே ॥ 47 ॥

ந ச ஶக்யம் மயா தாத ஸ்தாதும் க்ஷணமபி ப்ரபோ ।

ஸ ஶோகம் தாரயஸ்வேமம் ந ஹி மேऽஸ்தி விபர்யயஃ ॥ 48 ॥

அர்திதோ ஹ்யஸ்மி கைகேய்யா வநம் கச்சேதி ராகவ ।

மயா சோக்தம் வ்ரஜாமீதி தத்ஸத்யமநுபாலயே ॥ 49 ॥

மா சோத்கண்டாம் க்ரு'தா தேவ வநே ரம்ஸ்யாமஹே வயம் ।

ப்ரஶாந்தஹரிணாகீர்ணே நாநாஶகுநிநாதிதே ॥ 50 ॥

பிதா ஹி தைவதம் தாத தேவதாநாமபி ஸ்ம்ரு'தம் ।

தஸ்மாத்தைவதமித்யேவ கரிஷ்யாமி பிதுர்வசஃ ॥ 51 ॥

சதுர்தஶஸு வர்ஷேஷு கதேஷு நரஸத்தம ।

புநர்த்ரக்ஷ்யஸி மாம் ப்ராப்தம் ஸந்தாபோऽயம் விமுச்யதாம் ॥ 52 ॥

யேந ஸம்ஸ்தம்பநீயோऽயம் ஸர்வோ பாஷ்பகலோ ஜநஃ ।

ஸ த்வம் புருஷஶார்தூல கிமர்தம் விக்ரியாம் கதஃ ॥ 53 ॥

புரம் ச ராஷ்ட்ரம் ச மஹீ ச கேவலா மயா நிஸ்ரு'ஷ்டா பரதாய தீயதாம் ।

அஹம் நிதேஶம் பவதோऽநுபாலயந் வநம் கமிஷ்யாமி சிராய ஸேவிதும் ॥ 54 ॥

மயா நிஸ்ரு'ஷ்டாம் பரதோ மஹீமிமாம் ஸஶைலஷண்டாம் ஸபுராம் ஸகாநநாம் ।

ஶிவாம் ஸுஸீமாமநுஶாஸ்து கேவலம் த்வயா யதுக்தம் ந்ரு'பதே ததாஸ்து தத் ॥ 55 ॥

ந மே ததா பார்திவ தீயதே மநோ மஹத்ஸு காமேஷு ந சாத்மநஃப்ரியே ।

யதா நிதேஶே தவ ஶிஷ்டஸம்மதே வ்யபைது துஃகம் தவ மத்க்ரு'தேऽநக ॥ 56 ॥

ததத்ய நைவாநக ராஜ்யமவ்யயம் ந ஸர்வகாமாந்ந ஸுகம் ந மைதிலீம் ।

ந ஜீவிதம் த்வாமந்ரு'தேந யோஜயந் வ்ரு'ணீய ஸத்யம் வ்ரதமஸ்து தே ததா ॥ 57 ॥

பலாநி மூலாநி ச பக்ஷயந்வநே கிரீம்ஶ்ச பஶ்யந் ஸரிதஸ்ஸராம்ஸி ச ।

வநம் ப்ரவிஶ்யைவ விசித்ரபாதபம் ஸுகீ பவிஷ்யாமி தவாஸ்து நிர்வ்ரு'திஃ ॥ 58 ॥

ஏவம் ஸ ராஜா வ்யஸநாபிபந்நஃ ஶோகேந துஃகேந ச தாம்யமாநஃ ।

ஆலிங்க்ய புத்ரம் ஸுவிநஷ்டஸஞ்ஜ்ஞோ மோஹம் கதோ நைவ சிசேஷ்ட கிம்ஞ்சித் ॥ 59 ॥

தேவ்யஸ்தத ஸ்ஸம்ருருதுஸ்ஸமேதா ஸ்தாம் வர்ஜயித்வா நரதேவபத்நீம் ।

ருதந் ஸுமந்த்ரோऽऽபி ஜகாம மூர்சாம் ஹாஹாக்ரு'தம் தத்ர பபூவ ஸர்வம் ॥ 60 ॥

இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே சதுஸ்த்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha catustriṃśassargaḥ |

tataḥ kamalapatrākṣaḥ śyāmo nirupamo mahān |

uvāca rāma staṃ sūtaṃ piturākhyāhi māmiti || 1 ||

sa rāmapreṣitaḥ kṣipraṃ santāpakaluṣendriyaḥ |

praviśya nṛpatiṃ sūto niśvasantaṃ dadarśa ha || 2 ||

uparaktamivādityaṃ bhasmacchannamivānalam |

taṭākamiva nistoyamapaśyajjagatīpatim || 3 ||

ālokya tu mahāprājñaḥ paramākulacetasam |

rāmamevānuśocantaṃ sūtaḥ prāñjalirāsadat || 4 ||

taṃ vardhayitvā rājānaṃ pūrvaṃ sūto jayāśiṣā |

bhayaviklabayā vācā mandayā ślakṣṇamabravīt || 5 ||

ayaṃ sa puruṣavyāghro dvāri tiṣṭhati te sutaḥ |

brāhmaṇebhyo dhanaṃ datvā sarvañcaivopajīvinām || 6 ||

gamiṣyati mahāraṇyaṃ taṃ paśya jagatīpate |

vṛtaṃ rājaguṇai ssarvairādityamiva raśmibhiḥ || 7 ||

sa satyavādī dharmātmā gāmbhīryātsāgaropamaḥ |

ākāśa iva niṣpaṅko narendraḥ pratyuvāca tam || 8 ||

sumanntrānaya me dārān ye kecidiha māmakāḥ |

dāraiḥ parivṛtassarvairdraṣṭumicchāmi dhārmikam || 9 ||

so'ntaḥpuramatītyaiva striyastā vākyamabravīt |

āryāhvayati vo rājā gamyatāṃ tatra mā ciram || 10 ||

evamuktāḥ striya ssarvāḥ sumantreṇa nṛpājñayā |

pracakramu stadbhavanaṃ bharturājñāya śāsanam || 11 ||

ardhasaptaśatāstāstu pramadāstāmralocanāḥ |

kausalyāṃ parivāryātha śanairjagmurdhṛtavratāḥ || 12 ||

āgateṣu ca dāreṣu samavekṣya mahīpatiḥ |

uvāca rājā taṃ sūtaṃ sumantrā'naya me sutam || 13 ||

sa sūto rāmamādāya lakṣmaṇaṃ maithilīṃ tadā |

jagāmābhimukhastūrṇaṃ sakāśaṃ jagatīpateḥ || 14 ||

sa rājā putramāyāntaṃ dṛṣṭvā dūrātkṛtāñjalim |

utpapātāsanāttūrṇamārta strījanasaṃvṛtaḥ || 15 ||

so'bhidudrāva vegena rāmaṃ dṛṣṭvā viśāmpatiḥ |

tamasamprāpya duḥkhārtaḥ papāta bhuvi mūrchitaḥ || 16 ||

taṃ rāmo'bhyapatat kṣipraṃ lakṣmaṇaśca mahārathaḥ |

visañjñamiva duḥkhena saśokaṃ nṛpatiṃ tadā || 17 ||

strīsahasraninādaśca sañjajñe rājaveśmani |

hā hā rāmeti sahasā bhūṣaṇadhvanimūrchitaḥ || 18 ||

taṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ tāvubhau rāmalakṣmaṇau |

paryaṃṅke sītayā sārdhaṃ rudantaḥ samaveśayan || 19 ||

atha rāmo muhūrtena labdhasañjñaṃ mahīpatim |

uvāca prāñjalirbhūtvā śokārṇavapariplutam || 20 ||

āpṛcche tvāṃ mahārāja sarveṣāmīśvaro'si naḥ |

prasthitaṃ daṇḍakāraṇyaṃ paśya tvaṃ kuśalena mām || 21 ||

lakṣmaṇaṃ cānujānīhi sītā cānveti māṃ vanam |

kāraṇairbahubhi stathyairvāryamāṇau na cecchataḥ || 22 ||

anujānīhi sarvānnaḥ śokamutsṛjya mānada |

lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca prajāpatiriva prajāḥ || 23 ||

pratīkṣamāṇamavyagramanujñāṃ jagatīpateḥ |

uvāca rājā samprekṣya vanavāsāya rāghavam || 24 ||

ahaṃ rāghava kaikeyyā varadānena mohitaḥ |

ayodhyāyāstvamevādya bhava rājā nigṛhya mām || 25 ||

evamukto nṛpatinā rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ |

pratyuvācāñjaliṃ kṛtvā pitaraṃ vākyakovidaḥ || 26 ||

bhavānvarṣa sahasrāya pṛthivyā nṛpate patiḥ |

ahaṃ tvaraṇyevatsyāmi na me kāryaṃ tvayā'nṛtam || 27 ||

nava pañca ca varṣāṇi vanavāse vihṛtya te |

punaḥpādau grahīṣyāmi pratijñānte narādhipa || 28 ||

rudannārtaḥ priyaṃ putraṃ satyapāśena saṃyataḥ |

kaikeyyā codyamānastu mitho rājā tamabravīt || 29 ||

śreyase vṛddhaye tāta punarāgamanāya ca |

gacchasvāriṣṭamavyagraḥ panthānamakutobhayam || 30 ||

na hi satyātmanastāta dharmābhimanasa stava |

vinivartayituṃ buddhiḥ śakyate raghunandana || 31 ||

adya tvidānīṃ rajanīṃ putra mā gaccha sarvathā |

ekāhadarśanenāpi sādhu tāvaccarāmyaham || 32 ||

mātaraṃ māṃ ca sampaśyan vasemāmadya śarvarīm |

tarpita ssarvakāmaistvaṃ śvaḥ kāle sādhayiṣyasi || 33 ||

duṣkaraṃ kriyate putra sarvathā rāghava tvayā |

matpriyārthaṃ priyāṃstyaktvā yadyāsi vijanaṃ vanam || 34 ||

na caitanme priyaṃ putra śape satyena rāghava |

channayā calitastvasmi striyā channāgnikalpayā || 35 ||

vañcanā yā tu labdhā me tāṃ tvaṃ nistartumicchasi |

anayā vṛttasādinyā kaikeyyā'bhipracoditaḥ || 36 ||

na caitadāścaryatamaṃ yattajyeṣṭhassuto mama |

apānṛtakathaṃ putra pitaraṃ kartumicchasi || 37 ||

atha rāmastathā śrutvā piturārtasya bhāṣitam |

lakṣmaṇena saha bhrātrā dīno vacanamabravīt || 38 ||

prāpsyāmi yānadya guṇānko me śvastān pradāsyati |

apakramaṇamevātaḥ sarvakāmairahaṃ vṛṇe || 39 ||

iyaṃ sarāṣṭrā sajanā dhanadhānyasamākulā |

mayā visṛṣṭā vasudhā bharatāya pradīyatām || 40 ||

vanavāsakṛtā buddhirna ca me'dya caliṣyati |

yastuṣṭena varo dattaḥ kaikeyyai varada tvayā || 41 ||

dīyatāṃ nikhilenaiva satyastvaṃ bhava pārthiva |

ahaṃ nideśaṃ bhavato yathoktamanupālayan || 42 ||

caturdaśa samā vatsye vane vanacaraissaha |

mā vimarśo vasumatī bharatāya pradīyatām || 43 ||

na hi me kāṅkṣitaṃ rājyaṃ sukhamātmani vā priyam |

yathānideśaṃ kartuṃ vai tavaiva raghunandana || 44 ||

apagacchatu te duḥkhaṃ mābhūrbāṣpapariplutaḥ |

na hi kṣubhyati durdharṣaḥ samudraḥ saritāṃ patiḥ || 45 ||

naivāhaṃ rājyamicchāmi na sukhaṃ na ca medinīm |

naiva sarvānimān kāmā nnasvargaṃ naiva jīvitam || 46 ||

tvāmahaṃ satyamicchāmi nānṛtaṃ puruṣarṣabha |

pratyakṣaṃ tava satyena sukṛtena ca te śape || 47 ||

na ca śakyaṃ mayā tāta sthātuṃ kṣaṇamapi prabho |

sa śokaṃ dhārayasvemaṃ na hi me'sti viparyayaḥ || 48 ||

arthito hyasmi kaikeyyā vanaṃ gaccheti rāghava |

mayā coktaṃ vrajāmīti tatsatyamanupālaye || 49 ||

mā cotkaṇṭhāṃ kṛthā deva vane raṃsyāmahe vayam |

praśāntahariṇākīrṇe nānāśakuninādite || 50 ||

pitā hi daivataṃ tāta devatānāmapi smṛtam |

tasmāddaivatamityeva kariṣyāmi piturvacaḥ || 51 ||

caturdaśasu varṣeṣu gateṣu narasattama |

punardrakṣyasi māṃ prāptaṃ santāpo'yaṃ vimucyatām || 52 ||

yena saṃstambhanīyo'yaṃ sarvo bāṣpagalo janaḥ |

sa tvaṃ puruṣaśārdūla kimarthaṃ vikriyāṃ gataḥ || 53 ||

puraṃ ca rāṣṭraṃ ca mahī ca kevalā mayā nisṛṣṭā bharatāya dīyatām |

ahaṃ nideśaṃ bhavato'nupālayan vanaṃ gamiṣyāmi cirāya sevitum || 54 ||

mayā nisṛṣṭāṃ bharato mahīmimāṃ saśailaṣaṇḍāṃ sapurāṃ sakānanām |

śivāṃ susīmāmanuśāstu kevalaṃ tvayā yaduktaṃ nṛpate tathāstu tat || 55 ||

na me tathā pārthiva dhīyate mano mahatsu kāmeṣu na cātmanaḥpriye |

yathā nideśe tava śiṣṭasammate vyapaitu duḥkhaṃ tava matkṛte'nagha || 56 ||

tadadya naivānagha rājyamavyayaṃ na sarvakāmānna sukhaṃ na maithilīm |

na jīvitaṃ tvāmanṛtena yojayan vṛṇīya satyaṃ vratamastu te tathā || 57 ||

phalāni mūlāni ca bhakṣayanvane girīṃśca paśyan saritassarāṃsi ca |

vanaṃ praviśyaiva vicitrapādapaṃ sukhī bhaviṣyāmi tavāstu nirvṛtiḥ || 58 ||

evaṃ sa rājā vyasanābhipannaḥ śokena duḥkhena ca tāmyamānaḥ |

āliṅgya putraṃ suvinaṣṭasañjño mohaṃ gato naiva ciceṣṭa kiṃñcit || 59 ||

devyastata ssaṃrurudussametā stāṃ varjayitvā naradevapatnīm |

rudan sumantro''pi jagāma mūrchāṃ hāhākṛtaṃ tatra babhūva sarvam || 60 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catustriṃśassargaḥ ||