Shrimadbhagavadgita Mulam - Ashtadasho'dhyayah

ॐ

ஶ்ரீமத்பகவத்கீதா மூலம் - அஷ்டாதஶோऽத்யாயஃ

Gita Vyasa Tamil

ௐ ஶ்ரீ பரமாத்மநே நமஃ

அத அஷ்டாதஶோऽத்யாயஃ ।

மோக்ஷஸந்ந்யாஸயோகஃ

அர்ஜுந உவாச

ஸந்ந்யாஸஸ்ய மஹாபாஹோ தத்த்வமிச்சாமி வேதிதும் ।

த்யாகஸ்ய ச ஹ்ரு'ஷீகேஶ ப்ரு'தக்கேஶிநிஷூதந ॥ 1 ॥

ஶ்ரீபகவாநுவாச

காம்யாநாம் கர்மணாம் ந்யாஸம் ஸந்ந்யாஸம் கவயோ விதுஃ ।

ஸர்வகர்மபலத்யாகம் ப்ராஹுஸ்த்யாகம் விசக்ஷணாஃ ॥ 2 ॥

த்யாஜ்யம் தோஷவதித்யேகே கர்ம ப்ராஹுர்மநீஷிணஃ ।

யஜ்ஞதாநதபஃகர்ம ந த்யாஜ்யமிதி சாபரே ॥ 3 ॥

நிஶ்சயம் ஶ்ரு'ணு மே தத்ர த்யாகே பரதஸத்தம ।

த்யாகோ ஹி புருஷவ்யாக்ர த்ரிவிதஃ ஸம்ப்ரகீர்திதஃ ॥ 4 ॥

யஜ்ஞதாநதபஃகர்ம ந த்யாஜ்யம் கார்யமேவ தத் ।

யஜ்ஞோ தாநம் தபஶ்சைவ பாவநாநி மநீஷிணாம் ॥ 5 ॥

ஏதாந்யபி து கர்மாணி ஸங்கம் த்யக்த்வா பலாநி ச ।

கர்தவ்யாநீதி மே பார்த நிஶ்சிதம் மதமுத்தமம் ॥ 6 ॥

நியதஸ்ய து ஸந்ந்யாஸஃ கர்மணோ நோபபத்யதே ।

மோஹாத்தஸ்ய பரித்யாகஸ்தாமஸஃ பரிகீர்திதஃ ॥ 7 ॥

துஃகமித்யேவ யத்கர்ம காயக்லேஶபயாத்த்யஜேத் ।

ஸ க்ரு'த்வா ராஜஸம் த்யாகம் நைவ த்யாகபலம் லபேத் ॥ 8 ॥

கார்யமித்யேவ யத்கர்ம நியதம் க்ரியதேऽர்ஜுந ।

ஸங்கம் த்யக்த்வா பலம் சைவ ஸ த்யாகஃ ஸாத்த்விகோ மதஃ ॥ 9 ॥

ந த்வேஷ்ட்யகுஶலம் கர்ம குஶலே நாநுஷஜ்ஜதே ।

த்யாகீ ஸத்த்வஸமாவிஷ்டோ மேதாவீ சிந்நஸம்ஶயஃ ॥ 10 ॥

ந ஹி தேஹப்ரு'தா ஶக்யம் த்யக்தும் கர்மாண்யஶேஷதஃ ।

யஸ்து கர்மபலத்யாகீ ஸ த்யாகீத்யபிதீயதே ॥ 11 ॥

அநிஷ்டமிஷ்டம் மிஶ்ரம் ச த்ரிவிதம் கர்மணஃ பலம் ।

பவத்யத்யாகிநாம் ப்ரேத்ய ந து ஸந்ந்யாஸிநாம் க்வசித் ॥ 12 ॥

பஞ்சைதாநி மஹாபாஹோ காரணாநி நிபோத மே ।

ஸாங்க்யே க்ரு'தாந்தே ப்ரோக்தாநி ஸித்தயே ஸர்வகர்மணாம் ॥ 13 ॥

அதிஷ்டாநம் ததா கர்தா கரணம் ச ப்ரு'தக்விதம் ।

விவிதாஶ்ச ப்ரு'தக்சேஷ்டா தைவம் சைவாத்ர பஞ்சமம் ॥ 14 ॥

ஶரீரவாங்மநோபிர்யத்கர்ம ப்ராரபதே நரஃ ।

ந்யாய்யம் வா விபரீதம் வா பஞ்சைதே தஸ்ய ஹேதவஃ ॥ 15 ॥

தத்ரைவம் ஸதி கர்தாரமாத்மாநம் கேவலம் து யஃ ।

பஶ்யத்யக்ரு'தபுத்தித்வாந்ந ஸ பஶ்யதி துர்மதிஃ ॥ 16 ॥

யஸ்ய நாஹங்க்ரு'தோ பாவோ புத்திர்யஸ்ய ந லிப்யதே ।

ஹத்வாऽபி ஸ இமாँல்லோகாந்ந ஹந்தி ந நிபத்யதே ॥ 17 ॥

ஜ்ஞாநம் ஜ்ஞேயம் பரிஜ்ஞாதா த்ரிவிதா கர்மசோதநா ।

கரணம் கர்ம கர்தேதி த்ரிவிதஃ கர்மஸங்க்ரஹஃ ॥ 18 ॥

ஜ்ஞாநம் கர்ம ச கர்தா ச த்ரிதைவ குணபேததஃ ।

ப்ரோச்யதே குணஸங்க்யாநே யதாவச்ச்ரு'ணு தாந்யபி ॥ 19 ॥

ஸர்வபூதேஷு யேநைகம் பாவமவ்யயமீக்ஷதே ।

அவிபக்தம் விபக்தேஷு தஜ்ஜ்ஞாநம் வித்தி ஸாத்த்விகம் ॥ 20 ॥

ப்ரு'தக்த்வேந து யஜ்ஜ்ஞாநம் நாநாபாவாந்ப்ரு'தக்விதாந் ।

வேத்தி ஸர்வேஷு பூதேஷு தஜ்ஜ்ஞாநம் வித்தி ராஜஸம் ॥ 21 ॥

யத்து க்ரு'த்ஸ்நவதேகஸ்மிந்கார்யே ஸக்தமஹைதுகம் ।

அதத்த்வார்தவதல்பம் ச தத்தாமஸமுதாஹ்ரு'தம் ॥ 22 ॥

நியதம் ஸங்கரஹிதமராகத்வேஷதஃ க்ரு'தம் ।

அபலப்ரேப்ஸுநா கர்ம யத்தத்ஸாத்த்விகமுச்யதே ॥ 23 ॥

யத்து காமேப்ஸுநா கர்ம ஸாஹங்காரேண வா புநஃ ।

க்ரியதே பஹுலாயாஸம் தத்ராஜஸமுதாஹ்ரு'தம் ॥ 24 ॥

அநுபந்தம் க்ஷயம் ஹிம்ஸாமநபேக்ஷ்ய ச பௌருஷம் ।

மோஹாதாரப்யதே கர்ம யத்தத்தாமஸமுச்யதே ॥ 25 ॥

முக்தஸங்கோऽநஹம்வாதீ த்ரு'த்யுத்ஸாஹஸமந்விதஃ ।

ஸித்த்யஸித்த்யோர்நிர்விகாரஃ கர்தா ஸாத்த்விக உச்யதே ॥ 26 ॥

ராகீ கர்மபலப்ரேப்ஸுர்லுப்தோ ஹிம்ஸாத்மகோऽஶுசிஃ ।

ஹர்ஷஶோகாந்விதஃ கர்தா ராஜஸஃ பரிகீர்திதஃ ॥ 27 ॥

அயுக்தஃ ப்ராக்ரு'தஃ ஸ்தப்தஃ ஶடோ நைஷ்க்ரு'திகோऽலஸஃ ।

விஷாதீ தீர்கஸூத்ரீ ச கர்தா தாமஸ உச்யதே ॥ 28 ॥

புத்தேர்பேதம் த்ரு'தேஶ்சைவ குணதஸ்த்ரிவிதம் ஶ்ரு'ணு ।

ப்ரோச்யமாநமஶேஷேண ப்ரு'தக்த்வேந தநஞ்ஜய ॥ 29 ॥

ப்ரவ்ரு'த்திம் ச நிவ்ரு'த்திம் ச கார்யாகார்யே பயாபயே ।

பந்தம் மோக்ஷம் ச யா வேத்தி புத்திஃ ஸா பார்த ஸாத்த்விகீ ॥ 30 ॥

யயா தர்மமதர்மம் ச கார்யம் சாகார்யமேவ ச ।

அயதாவத்ப்ரஜாநாதி புத்திஃ ஸா பார்த ராஜஸீ ॥ 31 ॥

அதர்மம் தர்மமிதி யா மந்யதே தமஸாவ்ரு'தா ।

ஸர்வார்தாந்விபரீதாம்ஶ்ச புத்திஃ ஸா பார்த தாமஸீ ॥ 32 ॥

த்ரு'த்யா யயா தாரயதே மநஃப்ராணேந்த்ரியக்ரியாஃ ।

யோகேநாவ்யபிசாரிண்யா த்ரு'திஃ ஸா பார்த ஸாத்த்விகீ ॥ 33 ॥

யயா து தர்மகாமார்தாந்த்ரு'த்யா தாரயதேऽர்ஜுந ।

ப்ரஸங்கேந பலாகாங்க்ஷீ த்ரு'திஃ ஸா பார்த ராஜஸீ ॥ 34 ॥

யயா ஸ்வப்நம் பயம் ஶோகம் விஷாதம் மதமேவ ச ।

ந விமுஞ்சதி துர்மேதா த்ரு'திஃ ஸா பார்த தாமஸீ ॥ 35 ॥

ஸுகம் த்விதாநீம் த்ரிவிதம் ஶ்ரு'ணு மே பரதர்ஷப ।

அப்யாஸாத்ரமதே யத்ர துஃகாந்தம் ச நிகச்சதி ॥ 36 ॥

யத்ததக்ரே விஷமிவ பரிணாமேऽம்ரு'தோபமம் ।

தத்ஸுகம் ஸாத்த்விகம் ப்ரோக்தமாத்மபுத்திப்ரஸாதஜம் ॥ 37 ॥

விஷயேந்த்ரியஸம்யோகாத்யத்ததக்ரேऽம்ரு'தோபமம் ।

பரிணாமே விஷமிவ தத்ஸுகம் ராஜஸம் ஸ்ம்ரு'தம் ॥ 38 ॥

யதக்ரே சாநுபந்தே ச ஸுகம் மோஹநமாத்மநஃ ।

நித்ராலஸ்யப்ரமாதோத்தம் தத்தாமஸமுதாஹ்ரு'தம் ॥ 39 ॥

ந ததஸ்தி ப்ரு'திவ்யாம் வா திவி தேவேஷு வா புநஃ ।

ஸத்த்வம் ப்ரக்ரு'திஜைர்முக்தம் யதேபிஃ ஸ்யாத்த்ரிபிர்குணைஃ ॥ 40 ॥

ப்ராஹ்மணக்ஷத்ரியவிஶாம் ஶூத்ராணாம் ச பரந்தப ।

கர்மாணி ப்ரவிபக்தாநி ஸ்வபாவப்ரபவைர்குணைஃ ॥ 41 ॥

ஶமோ தமஸ்தபஃ ஶௌசம் க்ஷாந்திரார்ஜவமேவ ச ।

ஜ்ஞாநம் விஜ்ஞாநமாஸ்திக்யம் ப்ரஹ்மகர்ம ஸ்வபாவஜம் ॥ 42 ॥

ஶௌர்யம் தேஜோ த்ரு'திர்தாக்ஷ்யம் யுத்தே சாப்யபலாயநம் ।

தாநமீஶ்வரபாவஶ்ச க்ஷாத்ரம் கர்ம ஸ்வபாவஜம் ॥ 43 ॥

க்ரு'ஷிகௌரக்ஷ்யவாணிஜ்யம் வைஶ்யகர்ம ஸ்வபாவஜம் ।

பரிசர்யாத்மகம் கர்ம ஶூத்ரஸ்யாபி ஸ்வபாவஜம் ॥ 44 ॥

ஸ்வே ஸ்வே கர்மண்யபிரதஃ ஸம்ஸித்திம் லபதே நரஃ ।

ஸ்வகர்மநிரதஃ ஸித்திம் யதா விந்ததி தச்ச்ரு'ணு ॥ 45 ॥

யதஃ ப்ரவ்ரு'த்திர்பூதாநாம் யேந ஸர்வமிதம் ததம் ।

ஸ்வகர்மணா தமப்யர்ச்ய ஸித்திம் விந்ததி மாநவஃ ॥ 46 ॥

ஶ்ரேயாந்ஸ்வதர்மோ விகுணஃ பரதர்மோத்ஸ்வநுஷ்டிதாத் ।

ஸ்வபாவநியதம் கர்ம குர்வந்நாப்நோதி கில்பிஷம் ॥ 47 ॥

ஸஹஜம் கர்ம கௌந்தேய ஸதோஷமபி ந த்யஜேத் ।

ஸர்வாரம்பா ஹி தோஷேண தூமேநாக்நிரிவாவ்ரு'தாஃ ॥ 48 ॥

அஸக்தபுத்திஃ ஸர்வத்ர ஜிதாத்மா விகதஸ்ப்ரு'ஹஃ ।

நைஷ்கர்ம்யஸித்திம் பரமாம் ஸந்ந்யாஸேநாதிகச்சதி ॥ 49 ॥

ஸித்திம் ப்ராப்தோ யதா ப்ரஹ்ம ததாப்நோதி நிபோத மே ।

ஸமாஸேநைவ கௌந்தேய நிஷ்டா ஜ்ஞாநஸ்ய யா பரா ॥ 50 ॥

புத்த்யா விஶுத்தயா யுக்தோ த்ரு'த்யாத்மாநம் நியம்ய ச ।

ஶப்தாதீந்விஷயாம்ஸ்த்யக்த்வா ராகத்வேஷௌ வ்யுதஸ்ய ச ॥ 51 ॥

விவிக்தஸேவீ லக்வாஶீ யதவாக்காயமாநஸஃ ।

த்யாநயோகபரோ நித்யம் வைராக்யம் ஸமுபாஶ்ரிதஃ ॥ 52 ॥

அஹங்காரம் பலம் தர்பம் காமம் க்ரோதம் பரிக்ரஹம் ।

விமுச்ய நிர்மமஃ ஶாந்தோ ப்ரஹ்மபூயாய கல்பதே ॥ 53 ॥

ப்ரஹ்மபூதஃ ப்ரஸந்நாத்மா ந ஶோசதி ந காங்க்ஷதி ।

ஸமஃ ஸர்வேஷு பூதேஷு மத்பக்திம் லபதே பராம் ॥ 54 ॥

பக்த்யா மாமபிஜாநாதி யாவாந்யஶ்சாஸ்மி தத்த்வதஃ ।

ததோ மாம் தத்த்வதோ ஜ்ஞாத்வா விஶதே ததநந்தரம் ॥ 55 ॥

ஸர்வகர்மாண்யபி ஸதா குர்வாணோ மத்வ்யபாஶ்ரயஃ ।

மத்ப்ரஸாதாதவாப்நோதி ஶாஶ்வதம் பதமவ்யயம் ॥ 56 ॥

சேதஸா ஸர்வகர்மாணி மயி ஸந்ந்யஸ்ய மத்பரஃ ।

புத்தியோகமுபாஶ்ரித்ய மச்சித்தஃ ஸததம் பவ ॥ 57 ॥

மச்சித்தஃ ஸர்வதுர்காணி மத்ப்ரஸாதாத்தரிஷ்யஸி ।

அத சேத்த்வமஹங்காராந்ந ஶ்ரோஷ்யஸி விநங்க்ஷ்யஸி ॥ 58 ॥

யதஹங்காரமாஶ்ரித்ய ந யோத்ஸ்ய இதி மந்யஸே ।

மித்யைஷ வ்யவஸாயஸ்தே ப்ரக்ரு'திஸ்த்வாம் நியோக்ஷ்யதி ॥ 59 ॥

ஸ்வபாவஜேந கௌந்தேய நிபத்தஃ ஸ்வேந கர்மணா ।

கர்தும் நேச்சஸி யந்மோஹாத்கரிஷ்யஸ்யவஶோऽபி தத் ॥ 60 ॥

ஈஶ்வரஃ ஸர்வபூதாநாம் ஹ்ரு'த்தேஶேऽர்ஜுந திஷ்டதி ।

ப்ராமயந்ஸர்வபூதாநி யந்த்ராரூடாநி மாயயா ॥ 61 ॥

தமேவ ஶரணம் கச்ச ஸர்வபாவேந பாரத ।

தத்ப்ரஸாதாத்பராம் ஶாந்திம் ஸ்தாநம் ப்ராப்ஸ்யஸி ஶாஶ்வதம் ॥ 62 ॥

இதி தே ஜ்ஞாநமாக்யாதம் குஹ்யாத்குஹ்யதரம் மயா ।

விம்ரு'ஶ்யைததஶேஷேண யதேச்சஸி ததா குரு ॥ 63 ॥

ஸர்வகுஹ்யதமம் பூயஃ ஶ்ரு'ணு மே பரமம் வசஃ ।

இஷ்டோऽஸி மே த்ரு'டமிதி ததோ வக்ஷ்யாமி தே ஹிதம் ॥ 64 ॥

மந்மநா பவ மத்பக்தோ மத்யாஜீ மாம் நமஸ்குரு ।

மாமேவைஷ்யஸி ஸத்யம் தே ப்ரதிஜாநே ப்ரியோऽஸி மே ॥ 65 ॥

ஸர்வதர்மாந்பரித்யஜ்ய மாமேகம் ஶரணம் வ்ரஜ ।

அஹம் த்வா ஸர்வபாபேப்யோ மோக்ஷயிஷ்யாமி மா ஶுசஃ ॥ 66 ॥

இதம் தே நாதபஸ்காய நாபக்தாய கதாசந ।

ந சாஶுஶ்ரூஷவே வாச்யம் ந ச மாம் யோऽப்யஸூயதி ॥ 67 ॥

ய இமம் பரமம் குஹ்யம் மத்பக்தேஷ்வபிதாஸ்யதி ।

பக்திம் மயி பராம் க்ரு'த்வா மாமேவைஷ்யத்யஸம்ஶயஃ ॥ 68 ॥

ந ச தஸ்மாந்மநுஷ்யேஷு கஶ்சிந்மே ப்ரியக்ரு'த்தமஃ ।

பவிதா ந ச மே தஸ்மாதந்யஃ ப்ரியதரோ புவி ॥ 69 ॥

அத்யேஷ்யதே ச ய இமம் தர்ம்யம் ஸம்வாதமாவயோஃ ।

ஜ்ஞாநயஜ்ஞேந தேநாஹமிஷ்டஃ ஸ்யாமிதி மே மதிஃ ॥ 70 ॥

ஶ்ரத்தாவாநநஸூயஶ்ச ஶ்ரு'ணுயாதபி யோ நரஃ ।

ஸோऽபி முக்தஃ ஶுபாఁல்லோகாந்ப்ராப்நுயாத்புண்யகர்மணாம் ॥ 71 ॥

கச்சிதேதச்ச்ருதம் பார்த த்வயைகாக்ரேண சேதஸா ।

கச்சிதஜ்ஞாநஸம்மோஹஃ ப்ரநஷ்டஸ்தே தநஞ்ஜய ॥ 72 ॥

அர்ஜுந உவாச

நஷ்டோ மோஹஃ ஸ்ம்ரு'திர்லப்தா த்வத்ப்ரஸாதாந்மயாச்யுத ।

ஸ்திதோऽஸ்மி கதஸந்தேஹஃ கரிஷ்யே வசநம் தவ ॥ 73 ॥

ஸஞ்ஜய உவாச

இத்யஹம் வாஸுதேவஸ்ய பார்தஸ்ய ச மஹாத்மநஃ ।

ஸம்வாதமிமமஶ்ரௌஷமத்புதம் ரோமஹர்ஷணம் ॥ 74 ॥

வ்யாஸப்ரஸாதாச்ச்ருதவாநேதத்குஹ்யமஹம் பரம் ।

யோகம் யோகேஶ்வராத்க்ரு'ஷ்ணாத்ஸாக்ஷாத்கதயதஃ ஸ்வயம் ॥ 75 ॥

ராஜந்ஸம்ஸ்ம்ரு'த்ய ஸம்ஸ்ம்ரு'த்ய ஸம்வாதமிமமத்புதம் ।

கேஶவார்ஜுநயோஃ புண்யம் ஹ்ரு'ஷ்யாமி ச முஹுர்முஹுஃ ॥ 76 ॥

தச்ச ஸம்ஸ்ம்ரு'த்ய ஸம்ஸ்ம்ரு'த்ய ரூபமத்யத்புதம் ஹரேஃ ।

விஸ்மயோ மே மஹாந்ராஜந்ஹ்ரு'ஷ்யாமி ச புநஃ புநஃ ॥ 77 ॥

யத்ர யோகேஶ்வரஃ க்ரு'ஷ்ணோ யத்ர பார்தோ தநுர்தரஃ ।

தத்ர ஶ்ரீர்விஜயோ பூதிர்த்ருவா நீதிர்மதிர்மம ॥ 78 ॥

ௐ தத்ஸதிதி ஶ்ரீமத்பகவத்கீதாஸூபநிஷத்ஸு ப்ரஹ்மவித்யாயாம் யோகஶாஸ்த்ரே

ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணார்ஜுநஸம்வாதே மோக்ஷஸந்ந்யாஸயோகோ நாமாஷ்டாதஶோऽத்யாயஃ ॥ 18 ॥

Roman (IAST) Transliteration

oṃ śrī paramātmane namaḥ

atha aṣṭādaśo'dhyāyaḥ |

mokṣasannyāsayogaḥ

arjuna uvāca

sannyāsasya mahābāho tattvamicchāmi veditum |

tyāgasya ca hṛṣīkeśa pṛthakkeśiniṣūdana || 1 ||

śrībhagavānuvāca

kāmyānāṃ karmaṇāṃ nyāsaṃ sannyāsaṃ kavayo viduḥ |

sarvakarmaphalatyāgaṃ prāhustyāgaṃ vicakṣaṇāḥ || 2 ||

tyājyaṃ doṣavadityeke karma prāhurmanīṣiṇaḥ |

yajñadānatapaḥkarma na tyājyamiti cāpare || 3 ||

niścayaṃ śṛṇu me tatra tyāge bharatasattama |

tyāgo hi puruṣavyāghra trividhaḥ samprakīrtitaḥ || 4 ||

yajñadānatapaḥkarma na tyājyaṃ kāryameva tat |

yajño dānaṃ tapaścaiva pāvanāni manīṣiṇām || 5 ||

etānyapi tu karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā phalāni ca |

kartavyānīti me pārtha niścitaṃ matamuttamam || 6 ||

niyatasya tu sannyāsaḥ karmaṇo nopapadyate |

mohāttasya parityāgastāmasaḥ parikīrtitaḥ || 7 ||

duḥkhamityeva yatkarma kāyakleśabhayāttyajet |

sa kṛtvā rājasaṃ tyāgaṃ naiva tyāgaphalaṃ labhet || 8 ||

kāryamityeva yatkarma niyataṃ kriyate'rjuna |

saṅgaṃ tyaktvā phalaṃ caiva sa tyāgaḥ sāttviko mataḥ || 9 ||

na dveṣṭyakuśalaṃ karma kuśale nānuṣajjate |

tyāgī sattvasamāviṣṭo medhāvī chinnasaṃśayaḥ || 10 ||

na hi dehabhṛtā śakyaṃ tyaktuṃ karmāṇyaśeṣataḥ |

yastu karmaphalatyāgī sa tyāgītyabhidhīyate || 11 ||

aniṣṭamiṣṭaṃ miśraṃ ca trividhaṃ karmaṇaḥ phalam |

bhavatyatyāgināṃ pretya na tu sannyāsināṃ kvacit || 12 ||

pañcaitāni mahābāho kāraṇāni nibodha me |

sāṅkhye kṛtānte proktāni siddhaye sarvakarmaṇām || 13 ||

adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇaṃ ca pṛthagvidham |

vividhāśca pṛthakceṣṭā daivaṃ caivātra pañcamam || 14 ||

śarīravāṅmanobhiryatkarma prārabhate naraḥ |

nyāyyaṃ vā viparītaṃ vā pañcaite tasya hetavaḥ || 15 ||

tatraivaṃ sati kartāramātmānaṃ kevalaṃ tu yaḥ |

paśyatyakṛtabuddhitvānna sa paśyati durmatiḥ || 16 ||

yasya nāhaṅkṛto bhāvo buddhiryasya na lipyate |

hatvā'pi sa imā~llokānna hanti na nibadhyate || 17 ||

jñānaṃ jñeyaṃ parijñātā trividhā karmacodanā |

karaṇaṃ karma karteti trividhaḥ karmasaṅgrahaḥ || 18 ||

jñānaṃ karma ca kartā ca tridhaiva guṇabhedataḥ |

procyate guṇasaṅkhyāne yathāvacchṛṇu tānyapi || 19 ||

sarvabhūteṣu yenaikaṃ bhāvamavyayamīkṣate |

avibhaktaṃ vibhakteṣu tajjñānaṃ viddhi sāttvikam || 20 ||

pṛthaktvena tu yajjñānaṃ nānābhāvānpṛthagvidhān |

vetti sarveṣu bhūteṣu tajjñānaṃ viddhi rājasam || 21 ||

yattu kṛtsnavadekasminkārye saktamahaitukam |

atattvārthavadalpaṃ ca tattāmasamudāhṛtam || 22 ||

niyataṃ saṅgarahitamarāgadveṣataḥ kṛtam |

aphalaprepsunā karma yattatsāttvikamucyate || 23 ||

yattu kāmepsunā karma sāhaṅkāreṇa vā punaḥ |

kriyate bahulāyāsaṃ tadrājasamudāhṛtam || 24 ||

anubandhaṃ kṣayaṃ hiṃsāmanapekṣya ca pauruṣam |

mohādārabhyate karma yattattāmasamucyate || 25 ||

muktasaṅgo'nahaṃvādī dhṛtyutsāhasamanvitaḥ |

siddhyasiddhyornirvikāraḥ kartā sāttvika ucyate || 26 ||

rāgī karmaphalaprepsurlubdho hiṃsātmako'śuciḥ |

harṣaśokānvitaḥ kartā rājasaḥ parikīrtitaḥ || 27 ||

ayuktaḥ prākṛtaḥ stabdhaḥ śaṭho naiṣkṛtiko'lasaḥ |

viṣādī dīrghasūtrī ca kartā tāmasa ucyate || 28 ||

buddherbhedaṃ dhṛteścaiva guṇatastrividhaṃ śṛṇu |

procyamānamaśeṣeṇa pṛthaktvena dhanañjaya || 29 ||

pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca kāryākārye bhayābhaye |

bandhaṃ mokṣaṃ ca yā vetti buddhiḥ sā pārtha sāttvikī || 30 ||

yayā dharmamadharmaṃ ca kāryaṃ cākāryameva ca |

ayathāvatprajānāti buddhiḥ sā pārtha rājasī || 31 ||

adharmaṃ dharmamiti yā manyate tamasāvṛtā |

sarvārthānviparītāṃśca buddhiḥ sā pārtha tāmasī || 32 ||

dhṛtyā yayā dhārayate manaḥprāṇendriyakriyāḥ |

yogenāvyabhicāriṇyā dhṛtiḥ sā pārtha sāttvikī || 33 ||

yayā tu dharmakāmārthāndhṛtyā dhārayate'rjuna |

prasaṅgena phalākāṅkṣī dhṛtiḥ sā pārtha rājasī || 34 ||

yayā svapnaṃ bhayaṃ śokaṃ viṣādaṃ madameva ca |

na vimuñcati durmedhā dhṛtiḥ sā pārtha tāmasī || 35 ||

sukhaṃ tvidānīṃ trividhaṃ śṛṇu me bharatarṣabha |

abhyāsādramate yatra duḥkhāntaṃ ca nigacchati || 36 ||

yattadagre viṣamiva pariṇāme'mṛtopamam |

tatsukhaṃ sāttvikaṃ proktamātmabuddhiprasādajam || 37 ||

viṣayendriyasaṃyogādyattadagre'mṛtopamam |

pariṇāme viṣamiva tatsukhaṃ rājasaṃ smṛtam || 38 ||

yadagre cānubandhe ca sukhaṃ mohanamātmanaḥ |

nidrālasyapramādotthaṃ tattāmasamudāhṛtam || 39 ||

na tadasti pṛthivyāṃ vā divi deveṣu vā punaḥ |

sattvaṃ prakṛtijairmuktaṃ yadebhiḥ syāttribhirguṇaiḥ || 40 ||

brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca parantapa |

karmāṇi pravibhaktāni svabhāvaprabhavairguṇaiḥ || 41 ||

śamo damastapaḥ śaucaṃ kṣāntirārjavameva ca |

jñānaṃ vijñānamāstikyaṃ brahmakarma svabhāvajam || 42 ||

śauryaṃ tejo dhṛtirdākṣyaṃ yuddhe cāpyapalāyanam |

dānamīśvarabhāvaśca kṣātraṃ karma svabhāvajam || 43 ||

kṛṣigaurakṣyavāṇijyaṃ vaiśyakarma svabhāvajam |

paricaryātmakaṃ karma śūdrasyāpi svabhāvajam || 44 ||

sve sve karmaṇyabhirataḥ saṃsiddhiṃ labhate naraḥ |

svakarmanirataḥ siddhiṃ yathā vindati tacchṛṇu || 45 ||

yataḥ pravṛttirbhūtānāṃ yena sarvamidaṃ tatam |

svakarmaṇā tamabhyarcya siddhiṃ vindati mānavaḥ || 46 ||

śreyānsvadharmo viguṇaḥ paradharmotsvanuṣṭhitāt |

svabhāvaniyataṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam || 47 ||

sahajaṃ karma kaunteya sadoṣamapi na tyajet |

sarvārambhā hi doṣeṇa dhūmenāgnirivāvṛtāḥ || 48 ||

asaktabuddhiḥ sarvatra jitātmā vigataspṛhaḥ |

naiṣkarmyasiddhiṃ paramāṃ sannyāsenādhigacchati || 49 ||

siddhiṃ prāpto yathā brahma tathāpnoti nibodha me |

samāsenaiva kaunteya niṣṭhā jñānasya yā parā || 50 ||

buddhyā viśuddhayā yukto dhṛtyātmānaṃ niyamya ca |

śabdādīnviṣayāṃstyaktvā rāgadveṣau vyudasya ca || 51 ||

viviktasevī laghvāśī yatavākkāyamānasaḥ |

dhyānayogaparo nityaṃ vairāgyaṃ samupāśritaḥ || 52 ||

ahaṅkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ parigraham |

vimucya nirmamaḥ śānto brahmabhūyāya kalpate || 53 ||

brahmabhūtaḥ prasannātmā na śocati na kāṅkṣati |

samaḥ sarveṣu bhūteṣu madbhaktiṃ labhate parām || 54 ||

bhaktyā māmabhijānāti yāvānyaścāsmi tattvataḥ |

tato māṃ tattvato jñātvā viśate tadanantaram || 55 ||

sarvakarmāṇyapi sadā kurvāṇo madvyapāśrayaḥ |

matprasādādavāpnoti śāśvataṃ padamavyayam || 56 ||

cetasā sarvakarmāṇi mayi sannyasya matparaḥ |

buddhiyogamupāśritya maccittaḥ satataṃ bhava || 57 ||

maccittaḥ sarvadurgāṇi matprasādāttariṣyasi |

atha cettvamahaṅkārānna śroṣyasi vinaṅkṣyasi || 58 ||

yadahaṅkāramāśritya na yotsya iti manyase |

mithyaiṣa vyavasāyaste prakṛtistvāṃ niyokṣyati || 59 ||

svabhāvajena kaunteya nibaddhaḥ svena karmaṇā |

kartuṃ necchasi yanmohātkariṣyasyavaśo'pi tat || 60 ||

īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ hṛddeśe'rjuna tiṣṭhati |

bhrāmayansarvabhūtāni yantrārūḍhāni māyayā || 61 ||

tameva śaraṇaṃ gaccha sarvabhāvena bhārata |

tatprasādātparāṃ śāntiṃ sthānaṃ prāpsyasi śāśvatam || 62 ||

iti te jñānamākhyātaṃ guhyādguhyataraṃ mayā |

vimṛśyaitadaśeṣeṇa yathecchasi tathā kuru || 63 ||

sarvaguhyatamaṃ bhūyaḥ śṛṇu me paramaṃ vacaḥ |

iṣṭo'si me dṛḍhamiti tato vakṣyāmi te hitam || 64 ||

manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru |

māmevaiṣyasi satyaṃ te pratijāne priyo'si me || 65 ||

sarvadharmānparityajya māmekaṃ śaraṇaṃ vraja |

ahaṃ tvā sarvapāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ || 66 ||

idaṃ te nātapaskāya nābhaktāya kadācana |

na cāśuśrūṣave vācyaṃ na ca māṃ yo'bhyasūyati || 67 ||

ya imaṃ paramaṃ guhyaṃ madbhakteṣvabhidhāsyati |

bhaktiṃ mayi parāṃ kṛtvā māmevaiṣyatyasaṃśayaḥ || 68 ||

na ca tasmānmanuṣyeṣu kaścinme priyakṛttamaḥ |

bhavitā na ca me tasmādanyaḥ priyataro bhuvi || 69 ||

adhyeṣyate ca ya imaṃ dharmyaṃ saṃvādamāvayoḥ |

jñānayajñena tenāhamiṣṭaḥ syāmiti me matiḥ || 70 ||

śraddhāvānanasūyaśca śṛṇuyādapi yo naraḥ |

so'pi muktaḥ śubhāఁllokānprāpnuyātpuṇyakarmaṇām || 71 ||

kaccidetacchrutaṃ pārtha tvayaikāgreṇa cetasā |

kaccidajñānasammohaḥ pranaṣṭaste dhanañjaya || 72 ||

arjuna uvāca

naṣṭo mohaḥ smṛtirlabdhā tvatprasādānmayācyuta |

sthito'smi gatasandehaḥ kariṣye vacanaṃ tava || 73 ||

sañjaya uvāca

ityahaṃ vāsudevasya pārthasya ca mahātmanaḥ |

saṃvādamimamaśrauṣamadbhutaṃ romaharṣaṇam || 74 ||

vyāsaprasādācchrutavānetadguhyamahaṃ param |

yogaṃ yogeśvarātkṛṣṇātsākṣātkathayataḥ svayam || 75 ||

rājansaṃsmṛtya saṃsmṛtya saṃvādamimamadbhutam |

keśavārjunayoḥ puṇyaṃ hṛṣyāmi ca muhurmuhuḥ || 76 ||

tacca saṃsmṛtya saṃsmṛtya rūpamatyadbhutaṃ hareḥ |

vismayo me mahānrājanhṛṣyāmi ca punaḥ punaḥ || 77 ||

yatra yogeśvaraḥ kṛṣṇo yatra pārtho dhanurdharaḥ |

tatra śrīrvijayo bhūtirdhruvā nītirmatirmama || 78 ||

oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre

śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde mokṣasannyāsayogo nāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ || 18 ||