📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
பர்த்ரு'ஹரேஃ ஶதக த்ரிஶதி - வைராக்ய ஶதகம்
Bhartrihareh Shataka Trishati - Vairagya Shatakam
Shatakam Bhartrihari Tamil
சூடோத்தம்ஸிதசந்த்ரசாருகலிகாசஞ்சச்சிகாபாஸ்வரோ
லீலாதக்தவிலோலகாமஶலபஃ ஶ்ரேயோதஶாக்ரே ஸ்புரந் ।
அந்தஃஸ்பூர்ஜத்​அபாரமோஹதிமிரப்ராக்பாரம் உச்சாடயந்
ஶ்வேதஃஸத்மநி யோகிநாம் விஜயதே ஜ்ஞாநப்ரதீபோ ஹரஃ ॥ 3.1 ॥
ப்ராந்தம் தேஶம் அநேகதுர்கவிஷமம் ப்ராப்தம் ந கிஞ்சித்பலம்
த்யக்த்வா ஜாதிகுலாபிமாநம் உசிதம் ஸேவா க்ரு'தா நிஷ்பலா ।
புக்தம் மாநவிவர்ஜிதம் பரக்ரு'ஹேஷ்வாஶங்கயா காகவத்
த்ரு'ஷ்ணே ஜ்ரு'ம்பஸி பாபகர்மபிஶுநே நாத்யாபி ஸந்துஷ்யஸி ॥ 3.2 ॥
உத்காதம் நிதிஶங்கயா க்ஷிதிதலம் த்மாதா கிரேர்தாதவோ
நிஸ்தீர்ணஃ ஸரிதாம் பதிர்ந்ரு'பதயோ யத்நேந ஸந்தோஷிதாஃ ।
மந்த்ராராதநதத்பரேண மநஸா நீதாஃ ஶ்மஶாநே நிஶாஃ
ப்ராப்தஃ காணவராடகோऽபி ந மயா த்ரு'ஷ்ணே ஸகாமா பவ ॥ 3.3 ॥
கலாலாபாஃ ஸௌடாஃ கதம் அபி தத்​ஆராதநபரைர்நிக்ரு'ஹ்யாந்தர்
பாஷ்பம் ஹஸிதம் அபி ஶூந்யேந மநஸா ।
க்ரு'தோ வித்தஸ்தம்பப்ரதிஹததியாம் அஞ்ஜலிரபி
த்வம் ஆஶே மோகாஶே கிம அபரம் அதோ நர்தயஸி மாம் ॥ 3.4 ॥
அமீஷாம் ப்ராணாநாம் துலிதவிஸிநீபத்ரபயஸாம்
க்ரு'தே கிம் நாஸ்மாபிர்விகலிதவிவேகைர்வ்யவஸிதம் ।
யத்​ஆட்யாநாம் அக்ரே த்ரவிணமதநிஃஸஞ்ஜ்ஞமநஸாம்
க்ரு'தம் மாவவ்ரீடைர்நிஜகுணகதாபாதகம் அபி ॥ 3.5 ॥
க்ஷாந்தம் ந க்ஷமயா க்ரு'ஹோசிதஸுகம் த்யக்தம் ந ஸந்தோஷதஃ
ஸோடோ துஃஸஹஶீததாபபவநக்லேஶோ ந தப்தம் தபஃ ।
த்யாதம் வித்தம் அஹர்நிஶம் நித்யமிதப்ராணைர்ந ஶம்போஃ பதம்
தத்தத்கர்ம க்ரு'தம் யதேவ முநிபிஸ்தைஸ்தைஃ பலைர்வஞ்சிதாஃ ॥ 3.6 ॥
போகா ந புக்தா வயம் ஏவ புக்தாஸ்
தபோ ந தப்தம் வயம் ஏவ தப்தாஃ ।
காலோ ந யாதோ வயம் ஏவ யாதாஸ்த்ரு'ஷ்ணா
ந ஜீர்ணா வயம் ஏவ ஜீர்ணாஃ ॥ 3.7 ॥
பலிபிர்முகம் ஆக்ராந்தம் பலிதேநாங்கிதம் ஶிரஃ ।
காத்ராணி ஶிதிலாயந்தே த்ரு'ஷ்ணைகா தருணாயதே ॥ 3.8 ॥
விவேகவ்யாகோஶே விதததி ஸமே ஶாம்யதி த்ரு'ஷா
பரிஷ்வங்கே துங்கே ப்ரஸரதிதராம் ஸா பரிணதா ।
ஜராஜீர்ணைஶ்வர்யக்ரஸநகஹநாக்ஷேபக்ரு'பணஸ்த்ரு'ஷாபாத்ரம்
யஸ்யாம் பவதி மருதாம் அப்யதிபதிஃ ॥ 3.8.1 ॥
நிவ்ரு'த்தா போகேச்சா புருஷபஹுமாநோऽபி கலிதஃ
ஸமாநாஃ ஸ்வர்யாதாஃ ஸபதி ஸுஹ்ரு'தோ ஜீவிதஸமாஃ ।
ஶநைர்யஷ்ட்யுத்தாநம் கநதிமிரருத்தே ச நயநே
அஹோ மூடஃ காயஸ்ததபி மரணாபாயசகிதஃ ॥ 3.9 ॥
ஆஶா நாம நதீ மநோரதஜலா த்ரு'ஷ்ணாதரங்காகுலா
ராகக்ராஹவதீ விதர்கவிஹகா தைர்யத்ருமத்வம்ஸிநீ ।
மோஹாவர்தஸுதுஸ்தராதிகஹநா ப்ரோத்துங்கசிந்தாதடீ
தஸ்யாஃ பரகதா விஶுத்தம் அலஸோ நந்தந்தி யோகீஶ்வராஃ ॥ 3.10 ॥
ந ஸம்ஸாரோத்பந்நம் சரிதம் அநுபஶ்யாமி குஶலம்
விபாகஃ புண்யாநாம் ஜநயதி பயம் மே விம்ரு'ஶதஃ ।
மஹத்பிஃ புண்யௌகைஶ்சிரபரிக்ரு'ஹீதாஶ்ச விஷயா
மஹாந்தோ ஜாயந்தே வ்யஸநம் இவ தாதும் விஷயிணாம் ॥ 3.11 ॥
அவஶ்யம் யாதாரஶ்சிரதரம் உஷித்வாபி விஷயா
வியோகே கோ பேதஸ்த்யஜதி ந ஜநோ யத்ஸ்வயம் அமூந் ।
வ்ரஜந்தஃ ஸ்வாதந்த்ர்யாததுலபரிதாபாய மநஸஃ
ஸ்வயம் த்யக்தா ஹ்யேதே ஶமஸுகம் அநந்தம் விதததி ॥ 3.12 ॥
ப்ரஹ்மஜ்ஞாநவிவேகநிர்மலதியஃ குர்வந்த்யஹோ துஷ்கரம்
யந்முஞ்சந்த்யுபபோகபாஞ்ஜ்யபி தநாந்யேகாந்ததோ நிஃஸ்ப்ரு'ஹாஃ ।
ஸம்ப்ராதாந்ந புரா ந ஸம்ப்ரதி ந ச ப்ராப்தௌ த்ரு'டப்ரத்யயாந்
வாஞ்சாமாத்ரபரிக்ரஹாநபி பரம் த்யக்தும் ந ஶக்தா வயம் ॥ 3.13 ॥
தந்யாநாம் கிரிகந்தரேஷு வஸதாம் ஜ்யோதிஃ பரம் த்யாயதாமாநந்தாஶ்ரு
ஜலம் பிபந்தி ஶகுநா நிஃஶங்கம் அங்கேஶயாஃ ।
அஸ்மாகம் து மநோரதோபரசிதப்ராஸாதவாபீதடக்ரீடா
காநநகேலிகௌதுகஜுஷாம் ஆயுஃ பரம் க்ஷீயதே ॥ 3.14 ॥
பிக்ஷாஶதம் ததபி நீரஸம் ஏகபாரம்
ஶய்யா ச பூஃ பரிஜநோ நிஜதேஹமாத்ரம் ।
வஸ்த்ரம் விஶீர்ணஶதகண்டமயீ ச கந்தா
ஹா ஹா ததாபி விஷயா ந பரித்யஜந்தி ॥ 3.15 ॥
ஸ்தநௌ மாம்ஸக்ரந்தீ கநககலஶாவித்யுபமிதீ
முகம் ஶ்லேஷ்மாகாரம் ததபி ச ஶஶாங்கேந துலிதம் ।
ஸ்ரவந்மூத்ரக்லிந்நம் கரிவரஶிரஸ்பர்தி ஜகநம்
முஹுர்நிந்த்யம் ரூபம் கவிஜநவிஶேஷைர்குருக்ரு'தம் ॥ 3.16 ॥
ஏகோ ராகிஷு ராஜதே ப்ரியதமாதேஹார்தஹாரீ ஹரோ
நீராகேஷு ஜநோ விமுக்தலலநாஸங்கோ ந யஸ்மாத்பரஃ ।
துர்வாரஸ்மரபாணபந்நகவிஷவ்யாபித்தமுக்தோ ஜநஃ
ஶேஷஃ காமவிடம்பிதாந்ந விஷயாந்போக்தும் ந மோக்தும் க்ஷமஃ ॥ 3.17 ॥
அஜாநந்தாஹாத்ம்யம் பதது ஶலபஸ்தீவ்ரதஹநே
ஸ மீநோऽப்யஜ்ஞாநாத்படிஶயுதம் அஶ்நாது பிஶிதம் ।
விஜாநந்தோऽப்யேதே வயம் இஹ வியஜ்ஜாலஜடிலாந்
ந முஞ்சாமஃ காநாம் அஹஹ கஹநோ மோஹமஹிமா ॥ 3.18 ॥
த்ரு'ஷா ஶுஷ்யத்யாஸ்யே பிபதி ஸலிலம் ஶீதமதுரம்
க்ஷுதார்தஃ ஶால்யந்நம் கவலயதி மாம்ஸாதிகலிதம் ।
ப்ரதீப்தே காமாக்நௌ ஸுத்ரு'டதரம் ஆலிங்கதி வதூம்
ப்ரதீகாரம் வ்யாதஃ ஸுகம் இதி விபர்யஸ்யதி ஜநஃ ॥ 3.19 ॥
துங்கம் வேஶ்ம ஸுதாஃ ஸதாம் அபிமதாஃ ஸங்க்யாதிகாஃ ஸம்பதஃ
கல்யாணீ தயிதா வயஶ்ச நவம் இத்யஜ்ஞாநமூடோ ஜநஃ ।
மத்வா விஶ்வம் அநஶ்வரம் நிவிஶதே ஸம்ஸாரகாராக்ரு'ஹே
ஸந்த்ரு'ஶ்ய க்ஷணபங்குரம் ததகிலம் தந்யஸ்து ஸந்ந்யஸ்யதி ॥ 3.20 ॥
தீநா தீநமுகைஃ ஸதைவ ஶிஶுகைராக்ரு'ஷ்டஜீர்ணாம்பரா
க்ரோஶத்பிஃ க்ஷுதிதைர்நிரந்நவிதுரா த்ரு'ஶ்யா ந சேத்கேஹிநீ ।
யாச்ஞாபங்கபயேந கத்கதகலத்ருட்யத்விலீநாக்ஷரம்
கோ தேஹீதி வதேத்ஸ்வதக்தஜடரஸ்யார்தே மநஸ்வீ புமாந் ॥ 3.21 ॥
அபிமதமஹாமாநக்ரந்திப்ரபேதபடீயஸீ
குருதரகுணக்ராமாபோஜஸ்புடோஜ்ஜ்வலசந்த்ரிகா ।
விபுலவிலல்லஜ்ஜாவல்லீவிதாநகுடாரிகா
ஜடரபிடரீ துஸ்புரேயம் கரோதி விடம்பநம் ॥ 3.22 ॥
புண்யே க்ராமே வநே வா மஹதி ஸிதபடச்சந்நபாலீ கபாலிம்
ஹ்யாதாய ந்யாயகர்பத்விஜஹுதஹுதபுக்தூமதூம்ரோபகண்டே ।
த்வாரம் த்வாரம் ப்ரவிஷ்டோ வரம் உதரதரீபூரணாய க்ஷுதார்தோ
மாநீ ப்ராணைஃ ஸநாதோ ந புநரநுதிநம் துல்யகுல்யேஸு தீநஃ ॥ 3.23 ॥
கங்காதரங்ககணஶீகரஶீதலாநி
வித்யாதராத்யுஷிதசாருஶிலாதலாநி ।
ஸ்தாநாநி கிம் ஹிமவதஃ ப்ரலயம் கதாநி
யத்ஸாவமாநபரபிண்டரதா மநுஷ்யாஃ ॥ 3.24 ॥
கிம் கந்தாஃ கந்தரேப்யஃ ப்ரலயம் உபகதா நிர்சரா வா கிரிப்யஃ
ப்ரத்வஸ்தா வா தருப்யஃ ஸரஸகலப்ரு'தோ வல்கலிந்யஶ்ச ஶாகாஃ ।
வீக்ஷ்யந்தே யந்முகாநி ப்ரஸபம் அபகதப்ரஶ்ரயாணாம் கலாநாம்
துஃகாப்தஸ்வல்பவித்தஸ்மயபவநவஶாநர்திதப்ரூலதாநி ॥ 3.25 ॥
புண்யைர்மூலபலைஸ்ததா ப்ரணயிநீம் வ்ரு'த்திம் குருஷ்வாதுநா
பூஶய்யாம் நவபல்லவைரக்ரு'பணைருத்திஷ்ட யாவோ வநம் ।
க்ஷுத்ராணாம் அவிவேகமூடமநஸாம் யத்ரேஶ்வராணாம் ஸதா
வித்தவ்யாதிவிகாரவிஹ்வலகிராம் நாமாபி ந ஶ்ரூயதே ॥ 3.26 ॥
பலம் ஸ்வேச்சாலப்யம் ப்ரதிவநம் அகேதம் க்ஷிதிருஹாம்
பயஃ ஸ்தாநே ஸ்தாநே ஶிஶிரமதுரம் புண்யஸரிதாம் ।
ம்ரு'துஸ்பர்ஶா ஶய்யா ஸுலலிதலதாபல்லவமயீ
ஸஹந்தே ஸந்தாபம் ததபி தநிநாம் த்வாரி க்ரு'பணாஃ ॥ 3.27 ॥
யே வர்தந்தே தநபதிபுரஃ ப்ரார்தநாதுஃகபாஜோ
யே சால்பத்வம் தததி விஷயாக்ஷேபபர்யாப்தபுத்தேஃ ।
தேஷாம் அந்தஃஸ்புரிதஹஸிதம் வாஸராணி ஸ்மரேயம்
த்யாநச்சேதே ஶிகரிகுஹரக்ராவஶய்யாநிஷண்ணஃ ॥ 3.28 ॥
யே ஸந்தோஷநிரந்தரப்ரமுதிதஸ்தேஷாம் ந பிந்நா முதோ
யே த்வந்யே தநலுப்தஸங்கலதியஸ்தேஸாம் ந த்ரு'ஷ்ணாஹதா ।
இத்தம் கஸ்ய க்ரு'தே குதஃ ஸ விதிநா கீத்ரு'க்பதம் ஸம்பதாம்
ஸ்வாத்மந்யேவ ஸமாப்தஹேமமஹிமா மேருர்ந மே ரோசதே ॥ 3.29 ॥
பிக்ஷாஹாரம் அதைந்யம் அப்ரதிஸுகம் பீதிச்சிதம் ஸர்வதோ
துர்மாத்ஸர்யமதாபிமாநமதநம் துஃகௌகவித்வம்ஸநம் ।
ஸர்வத்ராந்வஹம் அப்ரயத்நஸுலபம் ஸாதுப்ரியம் பாவநம்
ஶம்போஃ ஸத்ரம் அவாயம் அக்ஷயநிதிம் ஶம்ஸந்தி யோகீஶ்வராஃ ॥ 3.30 ॥
போகே ரோகபயம் குலே ச்யுதிபயம் வித்தே ந்ரு'பாலாத்பயம்
மாநே தைந்யபயம் பலே ரிபுபயம் ரூபே ஜராயா பயம் ।
ஶாஸ்த்ரே வாதிபயம் குணே கலபயம் காயே க்ரு'தாந்தாத்பயம்
ஸர்வம் வஸ்து பயாந்விதம் புவி ந்ரு'ணாம் வைராக்யமேவாபயம் ॥ 3.31 ॥
ஆக்ராந்தம் மரணேந ஜந்ம ஜரஸா சாத்யுஜ்ஜ்வலம் யௌவநம்
ஸந்தோஷோ தநலிப்ஸயா ஶமஸுகம் ப்ரௌடாங்கநாவிப்ரமைஃ ।
லோகைர்மத்ஸரிபிர்குணா வநபுவோ வ்யாலைர்ந்ரு'பா துர்ஜநைர்
அஸ்தைர்யேண விபூதயோऽப்யபஹதா க்ரஸ்தம் ந கிம் கேந வா ॥ 3.32 ॥
ஆதிவ்யாதிஶதைர்ஜநஸ்ய விவிதைராரோக்யம் உந்மூல்யதே
லக்ஷ்மீர்யத்ர பதந்தி தத்ர விவ்ரு'தத்வாரா இவ வ்யாபதஃ ।
ஜாதம் ஜாதம் அவஶ்யம் ஆஶு விவஶம் ம்ரு'த்யுஃ கரோத்யாத்மஸாத்
தத்கிம் தேந நிரங்குஶேந விதிநா யந்நிர்மிதம் ஸுஸ்திரம் ॥ 3.33 ॥
போகாஸ்துங்கதரங்கபங்கதரலாஃ ப்ராணாஃ க்ஷணத்வம்ஸிநஃ
ஸ்தோகாந்யேவ திநாநி யௌவநஸுகம் ஸ்பூர்திஃ ப்ரியாஸு ஸ்திதா ।
தத்ஸம்ஸாரம் அஸாரம் ஏவ நிகிலம் புத்த்வா புதா போதகா
லோகாநுக்ரஹபேஶலேந மநஸா யத்நஃ ஸமாதீயதாம் ॥ 3.34 ॥
போகா மேகவிதாநமத்யவிலஸத்ஸௌதாமிநீசஞ்சலா
ஆயுர்வாயுவிகட்டிதாப்ஜபடலீலீநாம்புவத்பங்குரம் ।
லீலா யௌவநலாலஸாஸ்தநுப்ரு'தாம் இத்யாகலய்ய த்ருதம்
யோகே தைர்யஸமாதிஸித்திஸுலபே புத்திம் விதத்வம் புதாஃ ॥ 3.35 ॥
ஆயுஃ கல்லோலலோலம் கதிபயதிவஸஸ்தாயிநீ யௌவநஶ்ரீஃ
அர்தாஃ ஸங்கல்பகல்பா கநஸமயதடித்விப்ரமா போகபூகாஃ ।
கண்டாஶ்லேஷோபகூடம் ததபி ச ந சிரம் யத்ப்ரியாபிஃ ப்ரணீதம்
ப்ரஹ்மண்யாஸக்தசித்தா பவத பவபயாம்போதிபாரம் தரீதும் ॥ 3.36 ॥
க்ரு'ச்ச்ரேணாமேத்யமத்யே நியமிததநுபிஃ ஸ்தீயதே கர்பவாஸே
காந்தாவிஶ்லேஷதுஃகவ்யதிகரவிஷமோ யௌவநே சோபபோகஃ ।
வாமாக்ஷீணாம் அவஜ்ஞாவிஹஸிதவஸதிர்வ்ரு'த்தபாவோऽந்யஸாதுஃ
ஸம்ஸாரே ரே மநுஷ்யா வதத யதி ஸுகம் ஸ்வல்பம் அப்யஸ்தி கிஞ்சித் ॥ 3.37 ॥
வ்யாக்ரீவ திஷ்டதி ஜரா பரிதர்ஜயந்தீ
ரோகாஶ்ச ஶத்ரவ இவ ப்ரஹரந்தி தேஹம் ।
ஆயுஃ பரிஸ்ரவந்தி பிந்நகடாதிவாம்போ
லோகஸ்ததாப்யஹிதம் ஆசரதீதி சித்ரம் ॥ 3.38 ॥
போகா பங்குரவ்ரு'த்தயோ பஹுவிதாஸ்தைரேவ சாயம் பவஸ்தத்
கஸ்யேஹ க்ரு'தே பரிப்ரமத ரே லோகாஃ க்ரு'தம் சேஷ்டதைஃ ।
ஆஶாபாஶஶதாபஶாந்திவிஶதம் சேதஃஸமாதீயதாம்
காமோத்பத்திவஶாத்ஸ்வதாமநி யதி ஶ்ரத்தேயம் அஸ்மத்வசஃ ॥ 3.39 ॥
ஸகே தந்யாஃ கேசித்த்ருடிதபவபந்தவ்யதிகரா
வநாந்தே சித்தாந்தர்விஷம் அவிஷயாஶீத்விஷகதாஃ ।
ஶரச்சந்த்ரஜ்யோத்ஸ்நாதவலககநாபோகஸுபகாம்
நயந்தே யே ராத்ரிம் ஸுக்ரு'தசயசிந்தைகஶரணாஃ ॥ 3.39.1 ॥
ப்ரஹ்மேந்த்ராதிமருத்கணாம்ஸ்த்ரு'ணகணாந்யத்ர ஸ்திதோ மந்யதே
யத்ஸ்வாதாத்விரஸா பவந்தி விபவாஸ்த்ரைலோக்யராஜ்யாதயஃ ।
போகஃ கோऽபி ஸ ஏவ ஏக பரமோ நித்யோதிதோ ஜ்ரு'ம்பதே
போஃ ஸாதோ க்ஷணபங்குரே ததிதரே போகே ரதிம் மா க்ரு'தாஃ ॥ 3.40 ॥
ஸா ரம்யா நகரீ மஹாந்ஸ ந்ரு'பதிஃ ஸாமந்தசக்ரம் ச தத்
பார்ஶ்வே தஸ்ய ச ஸா விதக்தபரிஷத்தாஶ்சந்த்ரபிம்பாநநாஃ ।
உத்வ்ரு'த்தஃ ஸ ராஜபுத்ரநிவஹஸ்தே வந்திநஸ்தாஃ கதாஃ
ஸர்வம் யஸ்ய வஶாதகாத்ஸ்ம்ரு'திபதம் காலாய தஸ்மை நமஃ ॥ 3.41 ॥
யத்ராநேகஃ க்வசிதபி க்ரு'ஹே தத்ர திஷ்டத்யதைகோ
யத்ராப்யேகஸ்ததநு பஹவஸ்தத்ர நைகோऽபி சாந்தே ।
இத்தம் நேயௌ ரஜநிதிவஸௌ லோலயந்த்வாவிவாக்ஷௌ
காலஃ கல்யோ புவநபலகே க்ரீடதி ப்ராணிஶாரைஃ ॥ 3.42 ॥
ஆதித்யஸ்ய கதாகதைரஹரஹஃ ஸங்க்ஷீயதே ஜீவிதம்
வ்யாபாரைர்பஹுகார்யபாரகுருபிஃ காலோऽபி ந ஜ்ஞாயதே ।
த்ரு'ஷ்ட்வா ஜந்மஜராவிபத்திமரணம் த்ராஸஶ்ச நோத்பத்யதே
பீத்வா மோஹமயீம் ப்ரமாதமதிராம் உந்மத்தபூதம் ஜகத் ॥ 3.43 ॥
ராத்ரிஃ ஸைவ புநஃ ஸ ஏவ திவஸோ மத்வா முதா ஜந்தவோ
தாவந்த்யுத்யமிநஸ்ததைவ நிப்ரு'தப்ராரப்ததத்தத்க்ரியாஃ ।
வ்யாபாரைஃ புநர்​உக்தபூதவிஷயைரித்தம் விதேநாமுநா
ஸம்ஸாரேண கதர்திதா வயம் அஹோ மோஹாந்ந லஜ்ஜாமஹே ॥ 3.44 ॥
ந த்யாநம் பதம் ஈஶ்வரஸ்ய விதிவத்ஸம்ஸாரவிச்சித்தயே
ஸ்வர்கத்வாரகபாடபாடநபடுர்தர்மோऽபி நோபார்ஜிதஃ ।
நாரீபீநபயோதரோருயுகலம் ஸ்வப்நேऽபி நாலிங்கிதம்
மாதுஃ கேவலம் ஏவ யௌவநவநச்சேதே குடாரா வயம் ॥ 3.45 ॥
நாப்யஸ்தா ப்ரதிவாதிவ்ரு'ந்ததமநீ வித்யா விநீதோசிதா
கட்காக்ரைஃ கரிகும்பபீடதலநைர்நாகம் ந நீதம் யஶஃ ।
காந்தாகௌம்​அலபல்லவாதரரஸஃ பீதோ ந சந்த்ரோதயே
தாருண்யம் கதம் ஏவ நிஷ்பலம் அஹோ ஶூந்யாலயே தீபவத் ॥ 3.46 ॥
வித்யா நாதிகதா கலங்கரஹிதா வித்தம் ச நோபார்ஜிதம்
ஶுஶ்ரூஷாபி ஸமாஹிதேந மநஸா பித்ரோர்ந ஸம்பாதிதா ।
ஆலோலாயதலோசநாஃ ப்ரியதமாஃ ஸ்வப்நேऽபி நாலிங்கிதாஃ
காலோऽயம் பரபிண்டலோலுபதயா காகைரிவ ப்ரேர்யதே ॥ 3.47 ॥
வயம் யேப்யோ ஜாதாஶ்சிரபரிகதா ஏவ கலு தே
ஸமம் யைஃ ஸம்வ்ரு'த்தாஃ ஸ்ம்ரு'திவிஷயதாம் தேऽபி கமிதாஃ ।
இதாநீம் ஏதே ஸ்மஃ ப்ரதிதிவஸம் ஆஸந்நபதநா
கதாஸ்துல்யாவஸ்தாம் ஸிகதிலநதீதீரதருபிஃ ॥ 3.48 ॥
ஆயுர்வர்ஷஶதம் ந்ரு'ணாம் பரிமிதம் ராத்ரௌ தத்​அர்தம் கதம்
தஸ்யார்தஸ்ய பரஸ்ய சார்தம் அபரம் பாலத்வவ்ரு'த்தத்வயோஃ ।
ஶேஷம் வ்யாதிவியோகதுஃகஸஹிதம் ஸேவாதிபிர்நீயதே
ஜீவே வாரிதரங்கசஞ்சலதரே ஸௌக்யம் குதஃ ப்ராணிநாம் ॥ 3.49 ॥
க்ஷணம் பாலோ பூத்வா க்ஷணம் அபி யுவா காமரஸிகஃ
க்ஷணம் வித்தைர்ஹீநஃ க்ஷணம் அபி ச ஸம்பூர்ணவிபவஃ ।
ஜராஜீர்ணைரங்கைர்நட இவ பலீமண்டிததநூர்
நரஃ ஸம்ஸாராந்தே விஶதி யமதாநீயவநிகாம் ॥ 3.50 ॥
த்வம் ராஜா வயம் அப்யுபாஸிதகுருப்ரஜ்ஞாபிமாநோந்நதாஃ
க்யாதஸ்த்வம் விபவைர்யஶாம்ஸி கவயோ திக்ஷு ப்ரதந்வந்தி நஃ ।
இத்தம் மாநதநாதிதூரம் உபயோரப்யாவயோரந்தரம்
யத்யஸ்மாஸு பராங்முகோऽஸி வயம் அப்யேகாந்ததோ நிஃஸ்ப்ரு'ஹா ॥ 3.51 ॥
அர்தாநாம் ஈஶிஷே த்வம் வயம் அபி ச கிராம் ஈஶ்மஹே யாவதர்தம்
ஶூரஸ்த்வம் வாதிதர்பவ்யுபஶமநவிதாவக்ஷயம் பாடவம் நஃ ।
ஸேவந்தே த்வாம் தநாட்யா மதிமலஹதயே மாம் அபி ஶ்ரோதுகாமாஃ ।
மய்யப்யாஸ்தா ந தே சேத்த்வயி மம நிதராம் ஏவ ராஜந்நநாஸ்தா ॥ 3.52 ॥
வயம் இஹ பரிதுஷ்டா வல்கலைஸ்த்வம் துகூலைஃ
ஸம இஹ பரிதோஷோ நிர்விஶேஷோ விஶேஷஃ ।
ஸ து பவது தரித்ரோ யஸ்ய த்ரு'ஷ்ணா விஶாலா
மநஸி ச பரிதுஷ்டே கோऽர்தவாந்கோ தரித்ரஃ ॥ 3.53 ॥
பலம் அலம் அஶநாய ஸ்வாது பாநாய தோயம்
க்ஷிதிரபி ஶயநார்தம் வாஸஸே வல்கலம் ச ।
நவதநமதுபாநப்ராந்தஸர்வேந்த்ரியாணாம்
அவிநயம் அநுமந்தும் நோத்ஸஹே துர்ஜநாநாம் ॥ 3.54 ॥
அஶ்நீமஹி வயம் பிக்ஷாம் ஆஶாவாஸோ வஸீமஹி ।
ஶயீமஹி மஹீப்ரு'ஷ்டே குர்வீமஹி கிம் ஈஶ்வரைஃ ॥ 3.55 ॥
ந நடா நா விடா ந காயகா ந ச ஸப்யேதரவாதசுஞ்சவஃ ।
ந்ரு'பம் ஈக்ஷிதும் அத்ர கே வயம் ஸ்தநபாராநமிதா ந யோஷிதஃ ॥ 3.56 ॥
விபுலஹ்ரு'தயைரீஶைரேதஜ்ஜகஜ்ஜநிதம் புரா
வித்ரு'தம் அபரைர்தத்தம் சாந்யைர்விஜித்ய த்ரு'ணம் யதா ।
இஹ ஹி புவநாந்யந்யைர்தீராஶ்சதுர்தஶ புஞ்ஜதே
கதிபயபுரஸ்வாம்யே பும்ஸாம் க ஏஷ மதஜ்வரஃ ॥ 3.57 ॥
அபுக்தாயாம் யஸ்யாம் க்ஷணம் அபி ந யாதம் ந்ரு'பஶதைர்
புவஸ்தஸ்யா லாபே க இவ பஹுமாநஃ க்ஷிதிப்ரு'தாம் ।
தத்​அம்ஶஸ்யாப்யம்ஶே தத்​அவயலேஶேऽபி பதயோ
விஷாதே கர்தவ்யே விதததி ஜடாஃ ப்ரத்யுத முதம் ॥ 3.58 ॥
ம்ரு'த்பிண்டோ ஜலரேகயா வலயிதஃ ஸர்வோऽப்யயம் நந்வணுஃ
ஸ்வாம்ஶீக்ரு'த்ய ஸ ஏவ ஸங்கரஶதை ராஜ்ஞாம் கணா புஞ்ஜதே ।
யே தத்யுர்தததோऽதவா கிம் அபரம் க்ஷுத்ரா தரித்ரம் ப்ரு'ஶம்
திக்திக்தாந்புருஷாதமாந்தநகணாந்வாஞ்சந்தி தேப்யோऽபி யே ॥ 3.59 ॥
ஸ ஜாதஃ கோऽப்யாஸீந்மதநரிபுணா மூர்த்நி தவலம்
கபாலம் யஸ்யோச்சைர்விநிஹிதம் அலங்காரவிதயே ।
ந்ரு'பிஃ ப்ராணத்ராணப்ரவணமதிபிஃ கைஶ்சிததுநா
நமத்பிஃ கஃ பும்ஸாம் அயம் அதுலதர்பஜ்வரபரஃ ॥ 3.60 ॥
பரேஷாம் சேதாம்ஸி ப்ரதிதிவஸம் ஆராத்ய பஹுதா
ப்ரஸாதம் கிம் நேதும் விஶஸி ஹ்ரு'தய க்லேஶகலிதம் ।
ப்ரஸந்நே த்வய்யந்தஃஸவயமுதிதசிந்தாமணிகணோ
விவிக்தஃ ஸங்கல்பஃ கிம் அபிலஷிதம் புஷ்யதி ந தே ॥ 3.61 ॥
ஸத்யாம் ஏவ த்ரிலோகீஸரிதி ஹரஶிரஶ்சும்பிநீவச்சடாயாம்
ஸத்வ்ரு'த்திம் கல்பயந்த்யாம் படவிடபபவைர்வல்கலைஃ ஸத்பலைஶ்ச ।
கோऽயம் வித்வாந்விபத்திஜ்வரஜநிதருஜாதீவதுஃகாஸிகாநாம்
வக்த்ரம் வீக்ஷேத துஃஸ்தே யதி ஹி ந விப்ரு'யாத்ஸ்வே குடும்பேऽநுகம்பாம் ॥ 3.61.1 ॥
பரிப்ரமஸி கிம் முதா க்வசந சித்த விஶ்ராம்யதாம்
ஸ்வயம் பவதி யத்யதா பவதி தத்ததா நாந்யதா ।
அதீதம் அநநுஸ்மரந்நபி ச பாவ்யஸங்கல்பயந்நதர்கித
ஸமாகமாநுபவாமி போகநாஹம் ॥ 3.62 ॥
ஏதஸ்மாத்விரமேந்த்ரியார்தகஹநாதாயாஸகாதாஶ்ரயஶ்ரேயோ
மார்கம் அஶேஷதுஃகஶமநவ்யாபாரதக்ஷம் க்ஷணாத் ।
ஸ்வாத்மீபாவம் உபைஹி ஸந்த்யஜ நிஜாம் கல்லோலலோலம் கதிம்
மா பூயோ பஜ பங்குராம் பவரதிம் சேதஃ ப்ரஸீதாதுநா ॥ 3.63 ॥
மோஹம் மார்ஜய தாம் உபார்ஜய ரதிம் சந்த்ரார்தசூடாமணௌ
சேதஃ ஸ்வர்கதரங்கிணீதடபுவாம் ஆஸங்கம் அங்கீகுரு ।
கோ வா வீசிஷு புத்புதேஷு ச தடில்லேகாஸு ச ஶ்ரீஷு ச
ஜ்வாலாக்ரேஷு ச பந்நகேஷு ஸரித்வேகேஷு ச சப்ரத்யயஃ ॥ 3.64 ॥
சேதஶ்சிந்தய மா ரமாம் ஸக்ரு'திமாம் அஸ்தாயிநீம் ஆஸ்தயா
பூபாலப்ருகுடீகுடீவிஹரணவ்யாபாரபண்யாங்கநாம் ।
கந்தாகஞ்சுகிநஃ ப்ரவிஶ்ய பவநத்வாராணி வாராணஸீரத்யா
பங்க்திஷு பாணிபாத்ரபதிதாம் பிக்ஷாம் அபேக்ஷாமஹே ॥ 3.65 ॥
அக்ரே கீதம் ஸரஸகவயஃ பார்ஶ்வயோர்தாக்ஷிணாத்யாஃ
பஶ்சால்லீலாவலயரணிதம் சாமரக்ராஹிணீநாம் ।
யத்யஸ்த்யேவம் குரு பவரஸாஸ்வாதநே லம்படத்வம்
நோ சேச்சேதஃ ப்ரவிஶ ஸஹஸா நிர்விகல்பே ஸமாதௌ ॥ 3.66 ॥
ப்ராப்தாஃ ஶ்ரியஃ ஸகலகாமதுதாஸ்ததஃ கிம்
ந்யஸ்தம் பதம் ஶிரஸி வித்விஷதாம் ததஃ கிம் ।
ஸம்பாதிதாஃ ப்ரணயிநோ விபவைஸ்ததஃ கிம்
கல்பம் ஸ்திதாஸ்தநுப்ரு'தாம் தநவஸ்ததஃ கிம் ॥ 3.67 ॥
பக்திர்பவே மரணஜந்மபயம் ஹ்ரு'திஸ்தம்
ஸ்நேஹோ ந பந்துஷு ந மந்மதஜா விகாராஃ ।
ஸம்ஸர்ஜ தோஷரஹிதா விஜயா வநாந்தா
வைராக்யம் அஸ்தி கிம் இதஃ பரமர்தநீயம் ॥ 3.68 ॥
தஸ்மாதநந்தம் அஜரம் பரமம் விகாஸி
தத்ப்ரஹ்ம சிந்தய கிம் ஏபிரஸத்விகல்பைஃ ।
யஸ்யாநுஷங்கிண இமே புவநாதிபத்யபோகாதயஃ
க்ரு'பணலோகமதா பவந்தி ॥ 3.69 ॥
பாதாலம் ஆவிஶஸி யாஸி நபோ விலங்க்ய
திங்மண்டலம் ப்ரமஸி மாநஸ சாபலேந ।
ப்ராந்த்யாபி ஜாது விமலம் கதம் ஆத்மநீநம்
ந ப்ரஹ்ம ஸம்ஸரஸி நிர்வ்ரு'திம் ஏஷி யேந ॥ 3.70 ॥
கிம் வேதைஃ ஸ்ம்ரு'திபிஃ புராணபடநைஃ ஶாஸ்த்ரைர்மஹாவிஸ்தரைஃ
ஸ்வர்கக்ராமகுடீநிவாஸபலதைஃ கர்மக்ரியாவிப்ரமைஃ ।
முக்த்வைகம் பவதுஃகபாரரசநாவித்வம்ஸகாலாநலம்
ஸ்வாத்மாநந்தபதப்ரவேஶகலநம் ஶேஸைர்வாணிக்வ்ரு'த்திபிஃ ॥ 3.71 ॥
நாயம் தே ஸமயோ ரஹஸ்யம் அதுநா நித்ராதி நாதோ யதி
ஸ்தித்வா த்ரக்ஷ்யதி குப்யதி ப்ரபுரிதி த்வாரேஷு யேஷாம் வசஃ ।
சேதஸ்தாநபஹாய யாஹி பவநம் தேவஸ்ய விஶ்வேஶிதுர்
நிர்தௌவாரிகநிர்தயோக்த்ய்​அபருஷம் நிஃஸௌம்​அஶர்மப்ரதம் ॥ 3.71.1 ॥
யதோ மேருஃ ஶ்ரீமாந்நிபததி யுகாந்தாக்நிவலிதஃ
ஸமுத்ராஃ ஶுஷ்யந்தி ப்ரசுரமகரக்ராஹநிலயாஃ ।
தரா கச்சத்யந்தம் தரணிதரபாதைரபி த்ரு'தா
ஶரீரே கா வார்தா கரிகலபகர்ணாக்ரசபலே ॥ 3.72 ॥
காத்ரம் ஸங்குசிதம் கதிர்விகலிதா ப்ரஷ்டா ச தந்தாவலிர்
த்ரு'ஷ்டிர்நக்ஷ்யதி வர்ததே பதிரதா வக்த்ரம் ச லாலாயதே ।
வாக்யம் நாத்ரியதே ச பாந்தவஜநோ பார்யா ந ஶுஶ்ரூஷதே
ஹா கஷ்டம் புருஷஸ்ய ஜீர்ணவயஸஃ புத்ரோऽப்யமித்ராயதே ॥ 3.73 ॥
வர்ணம் ஸிதம் ஶிரஸி வீக்ஷ்ய ஶிரோருஹாணாம்
ஸ்தாநம் ஜராபரிபவஸ்ய ததா புமாம்ஸம் ।
ஆரோபிதாம்ஸ்திஶதகம் பரிஹ்ரு'த்ய யாந்தி
சண்டாலகூபம் இவ தூரதரம் தருண்யஃ ॥ 3.74 ॥
யாவத்ஸ்வஸ்தம் இதம் ஶரீரம் அருஜம் யாவச்ச தூரே ஜரா
யாவச்சேந்த்ரியஶக்திரப்ரதிஹதா யாவத்க்ஷயோ நாயுஷஃ ।
ஆத்மஶ்ரேயஸி தாவதேவ விதுஷா கார்யஃ ப்ரயத்நோ மஹாந்
ஸந்தீப்தே பவநே து கூபகநநம் ப்ரத்யுத்யமஃ கீத்ரு'ஶஃ ॥ 3.75 ॥
தபஸ்யந்தஃ ஸந்தஃ கிம் அதிநிவஸாமஃ ஸுரநதீம்
குணோதாராந்தாராநுத பரிசராமஃ ஸவிநயம் ।
பிபாமஃ ஶாஸ்த்ரௌகாநுதவிவிதகாவ்யாம்ரு'தரஸாந்
ந வித்மஃ கிம் குர்மஃ கதிபயநிமேஷாயுஷி ஜநே ॥ 3.76 ॥
துராராத்யாஶ்சாமீ துரகசலசித்தாஃ க்ஷிதிபுஜோ
வயம் து ஸ்தூலேச்சாஃ ஸுமஹதி பலே பத்தமநஸஃ ।
ஜரா தேஹம் ம்ரு'த்யுர்ஹரதி தயிதம் ஜீவிதம் இதம்
ஸகே நாந்யச்ச்ரேயோ ஜகதி விதுஷேऽந்யத்ர தபஸஃ ॥ 3.77 ॥
மாநே ம்லாயிநி கண்டிதே ச வஸுநி வ்யர்தே ப்ரயாதேऽர்திநி
க்ஷீணே பந்துஜநே கதே பரிஜநே நஷ்டே ஶநைர்யௌவநே ।
யுக்தம் கேவலம் ஏததேவ ஸுதியாம் யஜ்ஜஹ்நுகந்யாபயஃபூதாக்ராவ
கிரீந்த்ரகந்தரதடீகுஞ்ஜே நிவாஸஃ க்வசித் ॥ 3.78 ॥
ரம்யாஶ்சந்த்ரமரீசயஸ்த்ரு'ணவதீ ரம்யா வநாந்தஸ்தலீ
ரம்யம் ஸாதுஸமாகமாகதஸுகம் காவ்யேஷு ரம்யாஃ கதாஃ ।
கோபோபாஹிதபாஷ்பபிந்துதரலம் ரம்யம் ப்ரியாயா முகம்
ஸர்வம் ரம்யம் அநித்யதாம் உபகதே சித்தே ந கிஞ்சித்புநஃ ॥ 3.79 ॥
ரம்யம் ஹர்ம்யதலம் ந கிம் வஸதயே ஶ்ரவ்யம் ந கேயாதிகம்
கிம் வா ப்ராணஸமாஸமாகமஸுகம் நைவாதிகப்ரீதயே ।
கிந்து ப்ராந்தபதங்கக்ஷபவநவ்யாலோலதீபாங்குரச்சாயா
சஞ்சலம் ஆகலய்ய ஸகலம் ஸந்தோ வநாந்தம் கதாஃ ॥ 3.80 ॥
ஆ ஸம்ஸாராத்த்ரிபுவநம் இதம் சிந்வதாம் தாத்தாத்ரு'ங்நைவாஸ்மாகம்
நயநபதவீம் ஶ்ரோத்ரமார்கம் கதோ வா ।
யோऽயம் தத்தே விஷயகரிணோ காடகூடாபிமாநக்ஷீவஸ்யாந்தஃ
கரணகரிணஃ ஸம்யமாலாநலீலாம் ॥ 3.81 ॥
யதேதத்ஸ்வச்சந்தம் விஹரணம் அகார்பண்யம் அஶநம்
ஸஹார்யைஃ ஸம்வாஸஃ ஶ்ருதம் உபஶமைகவ்ரதபலம் ।
மநோ மந்தஸ்பந்தம் பஹிரபி சிரஸ்யாபி விம்ரு'ஶந்ந
ஜாநே கஸ்யைஷா பரிணதிருதாரஸ்ய தபஸஃ ॥ 3.82 ॥
ஜீர்ணா ஏவ மநோரதாஶ்ச ஹ்ரு'தயே யாதம் ச தத்யௌவநம்
ஹந்தாங்கேஷு குணாஶ்பந்த்யபலதாம் யாதா குணஜ்ஞைர்விநா ।
கிம் யுக்தம் ஸஹஸாப்யுபைதி பலவாந்காலஃ க்ரு'தாந்தோऽக்ஷமீ
ஹா ஜ்ஞாதம் மதநாந்தகாங்க்ரியுகலம் முக்த்வாஸ்தி நாந்யோ கதிஃ ॥ 3.83 ॥
மஹேஶ்வரே வா ஜகதாம் அதீஶ்வரே
ஜநார்தநே வா ஜகத்​அந்தராத்மநி ।
ந வஸ்துபேதப்ரதிபத்திரஸ்தி மே
ததாபி பக்திஸ்தருணேந்துஶேகரே ॥ 3.84 ॥
ஸ்புரத்ஸ்பாரஜ்யோத்ஸ்நாதவலிததலே க்வாபி புலிநே
ஸுகாஸீநாஃ ஶாந்தத்வந்திஸு ரஜநீஷு த்யுஸரிதஃ ।
பவாபோகோத்விக்நாஃ ஶிவ ஶிவ ஶிவேத்யுச்சவசஸஃ
கதா யாஸ்யாமோऽதர்கதபஹுலபாஷ்பாகுலதஶாம் ॥ 3.85 ॥
மஹாதேவோ தேவஃ ஸரிதபி ச ஸைஷா ஸுரஸரித்குஹா
ஏவாகாரம் வஸநம் அபி தா ஏவ ஹரிதஃ ।
ஸுஹ்ரு'தா காலோऽயம் வ்ரதம் இதம் அதைந்யவ்ரதம் இதம்
கியத்வா வக்ஷ்யாமோ வடவிடப ஏவாஸ்து தயிதா ॥ 3.85.1 ॥
விதீர்ணே ஸர்வஸ்வே தருணகருணாபூர்ணஹ்ரு'தயாஃ
ஸ்மரந்தஃ ஸம்ஸாரே விகுணபரிணாமாம் விதிகதிம் ।
வயம் புண்யாரண்யே பரிணதஶரச்சந்த்ரகிரணாஸ்
த்ரியாமா நேஸ்யாமோ ஹரசரணசிந்தைகஶரணாஃ ॥ 3.86 ॥
கதா வாராணஸ்யாம் அமரதடிநீரோதஸி வஸந்
வஸாநஃ கௌபீநம் ஶிரஸி நிததாநோऽஞ்ஜலிபுடம் ।
அயே கௌரீநாத த்ரிபுரஹர ஶம்போ த்ரிநயந
ப்ரஸீதேத்யாக்ரோஶந்நிமிஷம் இவ நேஷ்யாமி திவஸாந் ॥ 3.87 ॥
உத்யாநேஷு விசித்ரபோஜநவிதிஸ்தீவ்ராதிதீவ்ரம் தபஃ
கௌபீநாவரணம் ஸுவஸ்த்ரம் அமிதம் பிக்ஷாடநம் மண்டநம் ।
ஆஸந்நம் மரணம் ச மங்கலஸமம் யஸ்யாம் ஸமுத்பத்யதே
தாம் காஶீம் பரிஹ்ரு'த்ய ஹந்த விபுதைரந்யத்ர கிம் ஸ்தீயதே ॥ 3.87.1 ॥
ஸ்நாத்வா காங்கைஃ பயோபிஃ ஶுசிகுஸுமபலைரர்சயித்வா விபோ த்வா
த்யேயே த்யாநம் நிவேஶ்ய க்ஷிதிதரகுஹரக்ராவபர்யங்கமூலே ।
ஆத்மாராமஃ பலாஶீ குருவசநரதஸ்த்வத்ப்ரஸாதாத்ஸ்மராரே
துஃகம் மோக்ஷ்யே கதாஹம் ஸமகரசரணே பும்ஸி ஸேவாஸமுத்தம் ॥ 3.88 ॥
ஏகாகீ நிஃஸ்ப்ரு'ஹஃ ஶாந்தஃ பாணிபாத்ரோ திகம்பரஃ ।
கதா ஶம்போ பவிஷ்யாமி கர்மநிர்மூலநக்ஷமஃ ॥ 3.89 ॥
பாணிம் பாத்ரயதாம் நிஸர்கஶுசிநா பைக்ஷேண ஸந்துஷ்யதாம்
யத்ர க்வாபி நிஷீததாம் பஹுத்ரு'ணம் விஶ்வம் முஹுஃ பஶ்யதாம் ।
அத்யாகேऽபி தநோரகண்டபரமாநந்தாவபோதஸ்ப்ரு'ஶா
மத்வா கோऽபி ஶிவப்ரஸாதஸுலபஃ ஸம்பத்ஸ்யதே யோகிநாம் ॥ 3.90 ॥
கௌபீநம் ஶதகண்டஜர்ஜரதரம் கந்தா புநஸ்தாத்ரு'ஶீ
நைஶ்சிந்த்யம் நிரபேக்ஷபைக்ஷ்யம் அஶநம் நித்ரா ஶ்மஶாநே வநே ।
ஸ்வாதந்த்ர்யேண நிரங்குஶம் விஹரணம் ஸ்வாந்தம் ப்ரஶாந்தம் ஸதா
ஸ்தைர்யம் யோகமஹோத்ஸவேऽபி ச யதி த்ரைலோக்யராஜ்யேந கிம் ॥ 3.91 ॥
ப்ரஹ்மாண்டம் மண்டலீமாத்ரம் கிம் லோபாய மநஸ்விநஃ ।
ஶபரீஸ்புர்தேநாப்திஃ க்ஷுப்தோ ந கலு ஜாயதே ॥ 3.92 ॥
மாதர்லக்ஷ்மி பஜஸ்வ கஞ்சிதபரம் மத்காங்க்ஷிணீ மா ஸ்ம பூர்
போகேஷு ஸ்ப்ரு'ஹயாலவஸ்தவ வஶே கா நிஃஸ்ப்ரு'ஹாணாம் அஸி ।
ஸத்யஃ ஸ்யூதபலாஶபத்ரபுடிகாபாத்ரைஃ பவித்ரீக்ரு'தைர்
பிக்ஷாவஸ்துபிரேவ ஸம்ப்ரதி வயம் வ்ரு'த்திம் ஸமீஹாமஹே ॥ 3.93 ॥
மஹாஶய்யா ப்ரு'த்வீ விபுலம் உபதாநம் புஜலதாம்
விதாநம் சாகாஶம் வ்யஜநம் அநுகூலோऽயம் அநிலஃ ।
ஶரச்சந்த்ரோ தீபோ விரதிவநிதாஸங்கமுதிதஃ
ஸுகீ ஶாந்தஃ ஶேதே முநிரதநுபூதிர்ந்ரு'ப இவ ॥ 3.94 ॥
பிக்ஷாஸீ ஜநமத்யஸங்கரஹிதஃ ஸ்வாயத்தசேஷ்டஃ ஸதா
ஹாநாதாநவிரக்தமார்கநிரதஃ கஶ்சித்தபஸ்வீ ஸ்திதஃ ।
ரத்யாகீர்ணவிஶீர்ணஜீர்ணவஸநஃ ஸம்ப்ராப்தகந்தாஸநோ
நிர்மாநோ நிரஹங்க்ரு'திஃ ஶமஸுகாபோகைகபத்தஸ்ப்ரு'ஹஃ ॥ 3.95 ॥
சண்டாலஃ கிம் அயம் த்விஜாதிரதவா ஶூத்ரோऽத கிம் தாபஸஃ
கிம் வா தத்த்வவிவேகபேஶலமதிர்யோகீஶ்வரஃ கோऽபி கிம் ।
இத்யுத்பந்நவிகல்பஜல்பமுகரைராபாஷ்யமாணா ஜநைர்
ந க்ருத்தாஃ பதி நைவ துஷ்டமநஸோ யாந்தி ஸ்வயம் யோகிநஃ ॥ 3.96 ॥
ஹிம்ஸாஶூந்யம் அயத்நலப்யம் அஶநம் தாத்ரா மருத்கல்பிதம்
வ்யாலாநம் பஶவஸ்த்ரு'ணாங்குரபுஜஸ்துஷ்டாஃ ஸ்தலீஶாயிநஃ ।
ஸம்ஸாரார்ணவலங்கநக்ஷமதியாம் வ்ரு'த்திஃ க்ரு'தா ஸா ந்ரு'ணாம்
தாம் அந்வேஷயதாம் ப்ரயாந்தி ஸததம் ஸர்வம் ஸமாப்திம் குணாஃ ॥ 3.97 ॥
கங்காதீரே ஹிமகிரிஶிலாபத்தபத்மாஸநஸ்ய
ப்ரஹ்மத்யாநாப்யஸநவிதிநா யோகநித்ராம் கதஸ்ய ।
கிம் தைர்பாவ்யம் மம ஸுதிவஸைர்யத்ர தே நிர்விஶங்காஃ
கண்டூயந்தே ஜரடஹரிணாஃ ஸ்வாங்கம் அங்கே மதீயே ॥ 3.98 ॥
ஜீர்ணாஃ கந்தா ததஃ கிம் ஸிதம் அமலபடம் பட்டஸூத்ரம் ததஃ கிம்
ஏகா பார்யா ததஃ கிம் ஹயகரிஸுகணைராவ்ரு'தோ வா ததஃ கிம் ।
பக்தம் புக்தம் ததஃ கிம் கதஶநம் அதவா வாஸராந்தே ததஃ கிம்
வ்யக்தஜ்யோதிர்ந வாந்தர்மதிதபவபயம் வைபவம் வா ததஃ கிம் ॥ 3.98.1 ॥
பாணிஃ பாத்ரம் பவித்ரம் ப்ரமணபரிகதம் பைக்ஷ்யம் அக்ஷய்யம் அந்நம்
விஸ்தீர்ணம் வஸ்த்ரம் ஆஶாதஶகம் அசபலம் தல்பம் அஸ்வல்பம் உர்வீம் ।
யேஷாம் நிஃஸங்கதாங்கீகரணபரிணதஸ்வாந்தஸந்தோஷிணஸ்தே
தந்யாஃ ஸந்ந்யஸ்ததைந்யவ்யதிகரநிகராஃ கர்ம நிர்மூலயந்தி ॥ 3.99 ॥
த்ரைலோக்யாதிபதித்வம் ஏவ விரஸம் யஸ்மிந்மஹாஶாஸநே
தல்லப்த்வாஸநவஸ்த்ரமாநகடநே போகே ரதிம் மா க்ரு'தாஃ ।
போகஃ கோऽபி ஸ ஏக ஏவ பரமோ நித்யோதிதா ஜ்ரு'ம்பநே
யத்ஸ்வாதாத்விரஸா பவந்தி விஸயாஸ்த்ரைலோக்யராஜ்யாதயஃ ॥ 3.99.1 ॥
மாதர்மேதிநி தாத மாருதி ஸகே தேஜஃ ஸுபந்தோ ஜல
ப்ராதர்வ்யௌம்​அ நிபத்த ஏஷ பவதாம் அந்த்யஃ ப்ரணாமாஞ்ஜலிஃ ।
யுஷ்மத்ஸங்கவஶோபஜாதஸுக்ரு'தஸ்பாரஸ்புரந்நிர்மலஜ்ஞாநாபாஸ்த
ஸமஸ்தமோஹமஹிமா லீநே பரப்ரஹ்மணி ॥ 3.100 ॥
ஶய்யா ஶைலஶிலாக்ரு'ஹம் கிரிகுஹா வஸ்த்ரம் தருணாம் த்வசஃ
ஸாரங்காஃ ஸுஹ்ரு'தோ நநு க்ஷிதிருஹாம் வ்ரு'த்திஃ பலைஃ கௌம்​அலைஃ ।
யேஸாம் நிர்சரம் அம்புபாநம் உசிதம் ரத்யை து வித்யாங்கநா
மந்யே தே பரமேஶ்வராஃ ஶிரஸி யரி பத்தோ ந ஸேவாஞ்ஜலிஃ ॥ 3.101 ॥
தைர்யம் யஸ்ய பிதா க்ஷமா ச ஜநநீ ஶாந்திஶ்சிரம் கேஹிநீ
ஸத்யம் மித்ரம் இதம் தயா ச பகிநீ ப்ராதா மநஃஸம்யமஃ ।
ஶய்யா பூமிதலம் திஶோऽபி வஸநம் ஜ்ஞாநாம்ரு'தம் போஜநம்
ஹ்யேதே யஸ்ய குடும்பிநோ வத ஸகே கஸ்மாத்பயம் யோகிநஃ ॥ 3.102 ॥
அஹோ வா ஹாரே வா பலவதி ரிபௌ வா ஸுஹ்ரு'தி வா
மணௌ வா லோஷ்டே வா குஸுமஶயநே வா த்ரு'ஷதி வா ।
த்ரு'ணே வா ஸ்த்ரைணே வா மம ஸமத்ரு'ஶோ யாந்தி திவஸாஃ
க்வசித்புண்யாரண்யே ஶிவ ஶிவ ஶிவேதி ப்ரலபதஃ ॥ 3.103 ॥
Roman (IAST) Transliteration
cūḍottaṃsitacandracārukalikācañcacchikhābhāsvaro
līlādagdhavilolakāmaśalabhaḥ śreyodaśāgre sphuran |
antaḥsphūrjad​apāramohatimiraprāgbhāraṃ uccāṭayan
śvetaḥsadmani yogināṃ vijayate jñānapradīpo haraḥ || 3.1 ||
bhrāntaṃ deśaṃ anekadurgaviṣamaṃ prāptaṃ na kiñcitphalaṃ
tyaktvā jātikulābhimānaṃ ucitaṃ sevā kṛtā niṣphalā |
bhuktaṃ mānavivarjitaṃ paragṛheṣvāśaṅkayā kākavat
tṛṣṇe jṛmbhasi pāpakarmapiśune nādyāpi santuṣyasi || 3.2 ||
utkhātaṃ nidhiśaṅkayā kṣititalaṃ dhmātā girerdhātavo
nistīrṇaḥ saritāṃ patirnṛpatayo yatnena santoṣitāḥ |
mantrārādhanatatpareṇa manasā nītāḥ śmaśāne niśāḥ
prāptaḥ kāṇavarāṭako'pi na mayā tṛṣṇe sakāmā bhava || 3.3 ||
khalālāpāḥ sauḍhāḥ kathaṃ api tad​ārādhanaparairnigṛhyāntar
bāṣpaṃ hasitaṃ api śūnyena manasā |
kṛto vittastambhapratihatadhiyāṃ añjalirapi
tvaṃ āśe moghāśe kima aparaṃ ato nartayasi mām || 3.4 ||
amīṣāṃ prāṇānāṃ tulitavisinīpatrapayasāṃ
kṛte kiṃ nāsmābhirvigalitavivekairvyavasitam |
yad​āḍhyānāṃ agre draviṇamadaniḥsañjñamanasāṃ
kṛtaṃ māvavrīḍairnijaguṇakathāpātakaṃ api || 3.5 ||
kṣāntaṃ na kṣamayā gṛhocitasukhaṃ tyaktaṃ na santoṣataḥ
soḍho duḥsahaśītatāpapavanakleśo na taptaṃ tapaḥ |
dhyātaṃ vittaṃ aharniśaṃ nityamitaprāṇairna śambhoḥ padaṃ
tattatkarma kṛtaṃ yadeva munibhistaistaiḥ phalairvañcitāḥ || 3.6 ||
bhogā na bhuktā vayaṃ eva bhuktās
tapo na taptaṃ vayaṃ eva taptāḥ |
kālo na yāto vayaṃ eva yātāstṛṣṇā
na jīrṇā vayaṃ eva jīrṇāḥ || 3.7 ||
balibhirmukhaṃ ākrāntaṃ palitenāṅkitaṃ śiraḥ |
gātrāṇi śithilāyante tṛṣṇaikā taruṇāyate || 3.8 ||
vivekavyākośe vidadhati same śāmyati tṛṣā
pariṣvaṅge tuṅge prasaratitarāṃ sā pariṇatā |
jarājīrṇaiśvaryagrasanagahanākṣepakṛpaṇastṛṣāpātraṃ
yasyāṃ bhavati marutāṃ apyadhipatiḥ || 3.8.1 ||
nivṛttā bhogecchā puruṣabahumāno'pi galitaḥ
samānāḥ svaryātāḥ sapadi suhṛdo jīvitasamāḥ |
śanairyaṣṭyutthānaṃ ghanatimiraruddhe ca nayane
aho mūḍhaḥ kāyastadapi maraṇāpāyacakitaḥ || 3.9 ||
āśā nāma nadī manorathajalā tṛṣṇātaraṅgākulā
rāgagrāhavatī vitarkavihagā dhairyadrumadhvaṃsinī |
mohāvartasudustarātigahanā prottuṅgacintātaṭī
tasyāḥ paragatā viśuddhaṃ alaso nandanti yogīśvarāḥ || 3.10 ||
na saṃsārotpannaṃ caritaṃ anupaśyāmi kuśalaṃ
vipākaḥ puṇyānāṃ janayati bhayaṃ me vimṛśataḥ |
mahadbhiḥ puṇyaughaiściraparigṛhītāśca viṣayā
mahānto jāyante vyasanaṃ iva dātuṃ viṣayiṇām || 3.11 ||
avaśyaṃ yātāraścirataraṃ uṣitvāpi viṣayā
viyoge ko bhedastyajati na jano yatsvayaṃ amūn |
vrajantaḥ svātantryādatulaparitāpāya manasaḥ
svayaṃ tyaktā hyete śamasukhaṃ anantaṃ vidadhati || 3.12 ||
brahmajñānavivekanirmaladhiyaḥ kurvantyaho duṣkaraṃ
yanmuñcantyupabhogabhāñjyapi dhanānyekāntato niḥspṛhāḥ |
samprātānna purā na samprati na ca prāptau dṛḍhapratyayān
vāñchāmātraparigrahānapi paraṃ tyaktuṃ na śaktā vayam || 3.13 ||
dhanyānāṃ girikandareṣu vasatāṃ jyotiḥ paraṃ dhyāyatāmānandāśru
jalaṃ pibanti śakunā niḥśaṅkaṃ aṅkeśayāḥ |
asmākaṃ tu manorathoparacitaprāsādavāpītaṭakrīḍā
kānanakelikautukajuṣāṃ āyuḥ paraṃ kṣīyate || 3.14 ||
bhikṣāśataṃ tadapi nīrasaṃ ekabāraṃ
śayyā ca bhūḥ parijano nijadehamātram |
vastraṃ viśīrṇaśatakhaṇḍamayī ca kanthā
hā hā tathāpi viṣayā na parityajanti || 3.15 ||
stanau māṃsagranthī kanakakalaśāvityupamitī
mukhaṃ śleṣmāgāraṃ tadapi ca śaśāṅkena tulitam |
sravanmūtraklinnaṃ karivaraśiraspardhi jaghanaṃ
muhurnindyaṃ rūpaṃ kavijanaviśeṣairgurukṛtam || 3.16 ||
eko rāgiṣu rājate priyatamādehārdhahārī haro
nīrāgeṣu jano vimuktalalanāsaṅgo na yasmātparaḥ |
durvārasmarabāṇapannagaviṣavyābiddhamugdho janaḥ
śeṣaḥ kāmaviḍambitānna viṣayānbhoktuṃ na moktuṃ kṣamaḥ || 3.17 ||
ajānandāhātmyaṃ patatu śalabhastīvradahane
sa mīno'pyajñānādbaḍiśayutaṃ aśnātu piśitam |
vijānanto'pyete vayaṃ iha viyajjālajaṭilān
na muñcāmaḥ kānāṃ ahaha gahano mohamahimā || 3.18 ||
tṛṣā śuṣyatyāsye pibati salilaṃ śītamadhuraṃ
kṣudhārtaḥ śālyannaṃ kavalayati māṃsādikalitam |
pradīpte kāmāgnau sudṛḍhataraṃ āliṅgati vadhūṃ
pratīkāraṃ vyādhaḥ sukhaṃ iti viparyasyati janaḥ || 3.19 ||
tuṅgaṃ veśma sutāḥ satāṃ abhimatāḥ saṅkhyātigāḥ sampadaḥ
kalyāṇī dayitā vayaśca navaṃ ityajñānamūḍho janaḥ |
matvā viśvaṃ anaśvaraṃ niviśate saṃsārakārāgṛhe
sandṛśya kṣaṇabhaṅguraṃ tadakhilaṃ dhanyastu sannyasyati || 3.20 ||
dīnā dīnamukhaiḥ sadaiva śiśukairākṛṣṭajīrṇāmbarā
krośadbhiḥ kṣudhitairnirannavidhurā dṛśyā na cedgehinī |
yācñābhaṅgabhayena gadgadagalatruṭyadvilīnākṣaraṃ
ko dehīti vadetsvadagdhajaṭharasyārthe manasvī pumān || 3.21 ||
abhimatamahāmānagranthiprabhedapaṭīyasī
gurutaraguṇagrāmābhojasphuṭojjvalacandrikā |
vipulavilallajjāvallīvitānakuṭhārikā
jaṭharapiṭharī duspureyaṃ karoti viḍambanam || 3.22 ||
puṇye grāme vane vā mahati sitapaṭacchannapālī kapāliṃ
hyādāya nyāyagarbhadvijahutahutabhugdhūmadhūmropakaṇṭhe |
dvāraṃ dvāraṃ praviṣṭo varaṃ udaradarīpūraṇāya kṣudhārto
mānī prāṇaiḥ sanātho na punaranudinaṃ tulyakulyesu dīnaḥ || 3.23 ||
gaṅgātaraṅgakaṇaśīkaraśītalāni
vidyādharādhyuṣitacāruśilātalāni |
sthānāni kiṃ himavataḥ pralayaṃ gatāni
yatsāvamānaparapiṇḍaratā manuṣyāḥ || 3.24 ||
kiṃ kandāḥ kandarebhyaḥ pralayaṃ upagatā nirjharā vā giribhyaḥ
pradhvastā vā tarubhyaḥ sarasagalabhṛto valkalinyaśca śākhāḥ |
vīkṣyante yanmukhāni prasabhaṃ apagatapraśrayāṇāṃ khalānāṃ
duḥkhāptasvalpavittasmayapavanavaśānartitabhrūlatāni || 3.25 ||
puṇyairmūlaphalaistathā praṇayinīṃ vṛttiṃ kuruṣvādhunā
bhūśayyāṃ navapallavairakṛpaṇairuttiṣṭha yāvo vanam |
kṣudrāṇāṃ avivekamūḍhamanasāṃ yatreśvarāṇāṃ sadā
vittavyādhivikāravihvalagirāṃ nāmāpi na śrūyate || 3.26 ||
phalaṃ svecchālabhyaṃ prativanaṃ akhedaṃ kṣitiruhāṃ
payaḥ sthāne sthāne śiśiramadhuraṃ puṇyasaritām |
mṛdusparśā śayyā sulalitalatāpallavamayī
sahante santāpaṃ tadapi dhanināṃ dvāri kṛpaṇāḥ || 3.27 ||
ye vartante dhanapatipuraḥ prārthanāduḥkhabhājo
ye cālpatvaṃ dadhati viṣayākṣepaparyāptabuddheḥ |
teṣāṃ antaḥsphuritahasitaṃ vāsarāṇi smareyaṃ
dhyānacchede śikharikuharagrāvaśayyāniṣaṇṇaḥ || 3.28 ||
ye santoṣanirantarapramuditasteṣāṃ na bhinnā mudo
ye tvanye dhanalubdhasaṅkaladhiyastesāṃ na tṛṣṇāhatā |
itthaṃ kasya kṛte kutaḥ sa vidhinā kīdṛkpadaṃ sampadāṃ
svātmanyeva samāptahemamahimā merurna me rocate || 3.29 ||
bhikṣāhāraṃ adainyaṃ apratisukhaṃ bhīticchidaṃ sarvato
durmātsaryamadābhimānamathanaṃ duḥkhaughavidhvaṃsanam |
sarvatrānvahaṃ aprayatnasulabhaṃ sādhupriyaṃ pāvanaṃ
śambhoḥ satraṃ avāyaṃ akṣayanidhiṃ śaṃsanti yogīśvarāḥ || 3.30 ||
bhoge rogabhayaṃ kule cyutibhayaṃ vitte nṛpālādbhayaṃ
māne dainyabhayaṃ bale ripubhayaṃ rūpe jarāyā bhayam |
śāstre vādibhayaṃ guṇe khalabhayaṃ kāye kṛtāntādbhayaṃ
sarvaṃ vastu bhayānvitaṃ bhuvi nṛṇāṃ vairāgyamevābhayam || 3.31 ||
ākrāntaṃ maraṇena janma jarasā cātyujjvalaṃ yauvanaṃ
santoṣo dhanalipsayā śamasukhaṃ prauḍhāṅganāvibhramaiḥ |
lokairmatsaribhirguṇā vanabhuvo vyālairnṛpā durjanair
asthairyeṇa vibhūtayo'pyapahatā grastaṃ na kiṃ kena vā || 3.32 ||
ādhivyādhiśatairjanasya vividhairārogyaṃ unmūlyate
lakṣmīryatra patanti tatra vivṛtadvārā iva vyāpadaḥ |
jātaṃ jātaṃ avaśyaṃ āśu vivaśaṃ mṛtyuḥ karotyātmasāt
tatkiṃ tena niraṅkuśena vidhinā yannirmitaṃ susthiram || 3.33 ||
bhogāstuṅgataraṅgabhaṅgataralāḥ prāṇāḥ kṣaṇadhvaṃsinaḥ
stokānyeva dināni yauvanasukhaṃ sphūrtiḥ priyāsu sthitā |
tatsaṃsāraṃ asāraṃ eva nikhilaṃ buddhvā budhā bodhakā
lokānugrahapeśalena manasā yatnaḥ samādhīyatām || 3.34 ||
bhogā meghavitānamadhyavilasatsaudāminīcañcalā
āyurvāyuvighaṭṭitābjapaṭalīlīnāmbuvadbhaṅguram |
līlā yauvanalālasāstanubhṛtāṃ ityākalayya drutaṃ
yoge dhairyasamādhisiddhisulabhe buddhiṃ vidadhvaṃ budhāḥ || 3.35 ||
āyuḥ kallolalolaṃ katipayadivasasthāyinī yauvanaśrīḥ
arthāḥ saṅkalpakalpā ghanasamayataḍidvibhramā bhogapūgāḥ |
kaṇṭhāśleṣopagūḍhaṃ tadapi ca na ciraṃ yatpriyābhiḥ praṇītaṃ
brahmaṇyāsaktacittā bhavata bhavabhayāmbhodhipāraṃ tarītum || 3.36 ||
kṛcchreṇāmedhyamadhye niyamitatanubhiḥ sthīyate garbhavāse
kāntāviśleṣaduḥkhavyatikaraviṣamo yauvane copabhogaḥ |
vāmākṣīṇāṃ avajñāvihasitavasatirvṛddhabhāvo'nyasādhuḥ
saṃsāre re manuṣyā vadata yadi sukhaṃ svalpaṃ apyasti kiñcit || 3.37 ||
vyāghrīva tiṣṭhati jarā paritarjayantī
rogāśca śatrava iva praharanti deham |
āyuḥ parisravanti bhinnaghaṭādivāmbho
lokastathāpyahitaṃ ācaratīti citram || 3.38 ||
bhogā bhaṅguravṛttayo bahuvidhāstaireva cāyaṃ bhavastat
kasyeha kṛte paribhramata re lokāḥ kṛtaṃ ceṣṭataiḥ |
āśāpāśaśatāpaśāntiviśadaṃ cetaḥsamādhīyatāṃ
kāmotpattivaśātsvadhāmani yadi śraddeyaṃ asmadvacaḥ || 3.39 ||
sakhe dhanyāḥ kecittruṭitabhavabandhavyatikarā
vanānte cittāntarviṣaṃ aviṣayāśītviṣagatāḥ |
śaraccandrajyotsnādhavalagaganābhogasubhagāṃ
nayante ye rātriṃ sukṛtacayacintaikaśaraṇāḥ || 3.39.1 ||
brahmendrādimarudgaṇāṃstṛṇakaṇānyatra sthito manyate
yatsvādādvirasā bhavanti vibhavāstrailokyarājyādayaḥ |
bhogaḥ ko'pi sa eva eka paramo nityodito jṛmbhate
bhoḥ sādho kṣaṇabhaṅgure taditare bhoge ratiṃ mā kṛthāḥ || 3.40 ||
sā ramyā nagarī mahānsa nṛpatiḥ sāmantacakraṃ ca tat
pārśve tasya ca sā vidagdhapariṣattāścandrabimbānanāḥ |
udvṛttaḥ sa rājaputranivahaste vandinastāḥ kathāḥ
sarvaṃ yasya vaśādagātsmṛtipathaṃ kālāya tasmai namaḥ || 3.41 ||
yatrānekaḥ kvacidapi gṛhe tatra tiṣṭhatyathaiko
yatrāpyekastadanu bahavastatra naiko'pi cānte |
itthaṃ neyau rajanidivasau lolayandvāvivākṣau
kālaḥ kalyo bhuvanaphalake krīḍati prāṇiśāraiḥ || 3.42 ||
ādityasya gatāgatairaharahaḥ saṅkṣīyate jīvitaṃ
vyāpārairbahukāryabhāragurubhiḥ kālo'pi na jñāyate |
dṛṣṭvā janmajarāvipattimaraṇaṃ trāsaśca notpadyate
pītvā mohamayīṃ pramādamadirāṃ unmattabhūtaṃ jagat || 3.43 ||
rātriḥ saiva punaḥ sa eva divaso matvā mudhā jantavo
dhāvantyudyaminastathaiva nibhṛtaprārabdhatattatkriyāḥ |
vyāpāraiḥ punar​uktabhūtaviṣayairitthaṃ vidhenāmunā
saṃsāreṇa kadarthitā vayaṃ aho mohānna lajjāmahe || 3.44 ||
na dhyānaṃ padaṃ īśvarasya vidhivatsaṃsāravicchittaye
svargadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmo'pi nopārjitaḥ |
nārīpīnapayodharoruyugalaṃ svapne'pi nāliṅgitaṃ
mātuḥ kevalaṃ eva yauvanavanacchede kuṭhārā vayam || 3.45 ||
nābhyastā prativādivṛndadamanī vidyā vinītocitā
khaḍgāgraiḥ karikumbhapīṭhadalanairnākaṃ na nītaṃ yaśaḥ |
kāntākaum​alapallavādhararasaḥ pīto na candrodaye
tāruṇyaṃ gataṃ eva niṣphalaṃ aho śūnyālaye dīpavat || 3.46 ||
vidyā nādhigatā kalaṅkarahitā vittaṃ ca nopārjitaṃ
śuśrūṣāpi samāhitena manasā pitrorna sampāditā |
ālolāyatalocanāḥ priyatamāḥ svapne'pi nāliṅgitāḥ
kālo'yaṃ parapiṇḍalolupatayā kākairiva preryate || 3.47 ||
vayaṃ yebhyo jātāściraparigatā eva khalu te
samaṃ yaiḥ saṃvṛddhāḥ smṛtiviṣayatāṃ te'pi gamitāḥ |
idānīṃ ete smaḥ pratidivasaṃ āsannapatanā
gatāstulyāvasthāṃ sikatilanadītīratarubhiḥ || 3.48 ||
āyurvarṣaśataṃ nṛṇāṃ parimitaṃ rātrau tad​ardhaṃ gataṃ
tasyārdhasya parasya cārdhaṃ aparaṃ bālatvavṛddhatvayoḥ |
śeṣaṃ vyādhiviyogaduḥkhasahitaṃ sevādibhirnīyate
jīve vāritaraṅgacañcalatare saukhyaṃ kutaḥ prāṇinām || 3.49 ||
kṣaṇaṃ bālo bhūtvā kṣaṇaṃ api yuvā kāmarasikaḥ
kṣaṇaṃ vittairhīnaḥ kṣaṇaṃ api ca sampūrṇavibhavaḥ |
jarājīrṇairaṅgairnaṭa iva balīmaṇḍitatanūr
naraḥ saṃsārānte viśati yamadhānīyavanikām || 3.50 ||
tvaṃ rājā vayaṃ apyupāsitaguruprajñābhimānonnatāḥ
khyātastvaṃ vibhavairyaśāṃsi kavayo dikṣu pratanvanti naḥ |
itthaṃ mānadhanātidūraṃ ubhayorapyāvayorantaraṃ
yadyasmāsu parāṅmukho'si vayaṃ apyekāntato niḥspṛhā || 3.51 ||
arthānāṃ īśiṣe tvaṃ vayaṃ api ca girāṃ īśmahe yāvadarthaṃ
śūrastvaṃ vādidarpavyupaśamanavidhāvakṣayaṃ pāṭavaṃ naḥ |
sevante tvāṃ dhanāḍhyā matimalahataye māṃ api śrotukāmāḥ |
mayyapyāsthā na te cettvayi mama nitarāṃ eva rājannanāsthā || 3.52 ||
vayaṃ iha parituṣṭā valkalaistvaṃ dukūlaiḥ
sama iha paritoṣo nirviśeṣo viśeṣaḥ |
sa tu bhavatu daridro yasya tṛṣṇā viśālā
manasi ca parituṣṭe ko'rthavānko daridraḥ || 3.53 ||
phalaṃ alaṃ aśanāya svādu pānāya toyaṃ
kṣitirapi śayanārthaṃ vāsase valkalaṃ ca |
navadhanamadhupānabhrāntasarvendriyāṇāṃ
avinayaṃ anumantuṃ notsahe durjanānām || 3.54 ||
aśnīmahi vayaṃ bhikṣāṃ āśāvāso vasīmahi |
śayīmahi mahīpṛṣṭhe kurvīmahi kiṃ īśvaraiḥ || 3.55 ||
na naṭā nā viṭā na gāyakā na ca sabhyetaravādacuñcavaḥ |
nṛpaṃ īkṣituṃ atra ke vayaṃ stanabhārānamitā na yoṣitaḥ || 3.56 ||
vipulahṛdayairīśairetajjagajjanitaṃ purā
vidhṛtaṃ aparairdattaṃ cānyairvijitya tṛṇaṃ yathā |
iha hi bhuvanānyanyairdhīrāścaturdaśa bhuñjate
katipayapurasvāmye puṃsāṃ ka eṣa madajvaraḥ || 3.57 ||
abhuktāyāṃ yasyāṃ kṣaṇaṃ api na yātaṃ nṛpaśatair
bhuvastasyā lābhe ka iva bahumānaḥ kṣitibhṛtām |
tad​aṃśasyāpyaṃśe tad​avayaleśe'pi patayo
viṣāde kartavye vidadhati jaḍāḥ pratyuta mudam || 3.58 ||
mṛtpiṇḍo jalarekhayā valayitaḥ sarvo'pyayaṃ nanvaṇuḥ
svāṃśīkṛtya sa eva saṅgaraśatai rājñāṃ gaṇā bhuñjate |
ye dadyurdadato'thavā kiṃ aparaṃ kṣudrā daridraṃ bhṛśaṃ
dhigdhiktānpuruṣādhamāndhanakaṇānvāñchanti tebhyo'pi ye || 3.59 ||
sa jātaḥ ko'pyāsīnmadanaripuṇā mūrdhni dhavalaṃ
kapālaṃ yasyoccairvinihitaṃ alaṅkāravidhaye |
nṛbhiḥ prāṇatrāṇapravaṇamatibhiḥ kaiścidadhunā
namadbhiḥ kaḥ puṃsāṃ ayaṃ atuladarpajvarabharaḥ || 3.60 ||
pareṣāṃ cetāṃsi pratidivasaṃ ārādhya bahudhā
prasādaṃ kiṃ netuṃ viśasi hṛdaya kleśakalitam |
prasanne tvayyantaḥsavayamuditacintāmaṇigaṇo
viviktaḥ saṅkalpaḥ kiṃ abhilaṣitaṃ puṣyati na te || 3.61 ||
satyāṃ eva trilokīsariti haraśiraścumbinīvacchaṭāyāṃ
sadvṛttiṃ kalpayantyāṃ baṭaviṭapabhavairvalkalaiḥ satphalaiśca |
ko'yaṃ vidvānvipattijvarajanitarujātīvaduḥkhāsikānāṃ
vaktraṃ vīkṣeta duḥsthe yadi hi na vibhṛyātsve kuṭumbe'nukampām || 3.61.1 ||
paribhramasi kiṃ mudhā kvacana citta viśrāmyatāṃ
svayaṃ bhavati yadyathā bhavati tattathā nānyathā |
atītaṃ ananusmarannapi ca bhāvyasaṅkalpayannatarkita
samāgamānubhavāmi bhoganāham || 3.62 ||
etasmādviramendriyārthagahanādāyāsakādāśrayaśreyo
mārgaṃ aśeṣaduḥkhaśamanavyāpāradakṣaṃ kṣaṇāt |
svātmībhāvaṃ upaihi santyaja nijāṃ kallolalolaṃ gatiṃ
mā bhūyo bhaja bhaṅgurāṃ bhavaratiṃ cetaḥ prasīdādhunā || 3.63 ||
mohaṃ mārjaya tāṃ upārjaya ratiṃ candrārdhacūḍāmaṇau
cetaḥ svargataraṅgiṇītaṭabhuvāṃ āsaṅgaṃ aṅgīkuru |
ko vā vīciṣu budbudeṣu ca taḍillekhāsu ca śrīṣu ca
jvālāgreṣu ca pannageṣu saridvegeṣu ca capratyayaḥ || 3.64 ||
cetaścintaya mā ramāṃ sakṛdimāṃ asthāyinīṃ āsthayā
bhūpālabhrukuṭīkuṭīviharaṇavyāpārapaṇyāṅganām |
kanthākañcukinaḥ praviśya bhavanadvārāṇi vārāṇasīrathyā
paṅktiṣu pāṇipātrapatitāṃ bhikṣāṃ apekṣāmahe || 3.65 ||
agre gītaṃ sarasakavayaḥ pārśvayordākṣiṇātyāḥ
paścāllīlāvalayaraṇitaṃ cāmaragrāhiṇīnām |
yadyastyevaṃ kuru bhavarasāsvādane lampaṭatvaṃ
no ceccetaḥ praviśa sahasā nirvikalpe samādhau || 3.66 ||
prāptāḥ śriyaḥ sakalakāmadudhāstataḥ kiṃ
nyastaṃ padaṃ śirasi vidviṣatāṃ tataḥ kim |
sampāditāḥ praṇayino vibhavaistataḥ kiṃ
kalpaṃ sthitāstanubhṛtāṃ tanavastataḥ kim || 3.67 ||
bhaktirbhave maraṇajanmabhayaṃ hṛdisthaṃ
sneho na bandhuṣu na manmathajā vikārāḥ |
saṃsarja doṣarahitā vijayā vanāntā
vairāgyaṃ asti kiṃ itaḥ paramarthanīyam || 3.68 ||
tasmādanantaṃ ajaraṃ paramaṃ vikāsi
tadbrahma cintaya kiṃ ebhirasadvikalpaiḥ |
yasyānuṣaṅgiṇa ime bhuvanādhipatyabhogādayaḥ
kṛpaṇalokamatā bhavanti || 3.69 ||
pātālaṃ āviśasi yāsi nabho vilaṅghya
diṅmaṇḍalaṃ bhramasi mānasa cāpalena |
bhrāntyāpi jātu vimalaṃ kathaṃ ātmanīnaṃ
na brahma saṃsarasi nirvṛtiṃ eṣi yena || 3.70 ||
kiṃ vedaiḥ smṛtibhiḥ purāṇapaṭhanaiḥ śāstrairmahāvistaraiḥ
svargagrāmakuṭīnivāsaphaladaiḥ karmakriyāvibhramaiḥ |
muktvaikaṃ bhavaduḥkhabhāraracanāvidhvaṃsakālānalaṃ
svātmānandapadapraveśakalanaṃ śesairvāṇigvṛttibhiḥ || 3.71 ||
nāyaṃ te samayo rahasyaṃ adhunā nidrāti nātho yadi
sthitvā drakṣyati kupyati prabhuriti dvāreṣu yeṣāṃ vacaḥ |
cetastānapahāya yāhi bhavanaṃ devasya viśveśitur
nirdauvārikanirdayokty​aparuṣaṃ niḥsaum​aśarmapradam || 3.71.1 ||
yato meruḥ śrīmānnipatati yugāntāgnivalitaḥ
samudrāḥ śuṣyanti pracuramakaragrāhanilayāḥ |
dharā gacchatyantaṃ dharaṇidharapādairapi dhṛtā
śarīre kā vārtā karikalabhakarṇāgracapale || 3.72 ||
gātraṃ saṅkucitaṃ gatirvigalitā bhraṣṭā ca dantāvalir
dṛṣṭirnakṣyati vardhate badhiratā vaktraṃ ca lālāyate |
vākyaṃ nādriyate ca bāndhavajano bhāryā na śuśrūṣate
hā kaṣṭaṃ puruṣasya jīrṇavayasaḥ putro'pyamitrāyate || 3.73 ||
varṇaṃ sitaṃ śirasi vīkṣya śiroruhāṇāṃ
sthānaṃ jarāparibhavasya tadā pumāṃsam |
āropitāṃsthiśatakaṃ parihṛtya yānti
caṇḍālakūpaṃ iva dūrataraṃ taruṇyaḥ || 3.74 ||
yāvatsvasthaṃ idaṃ śarīraṃ arujaṃ yāvacca dūre jarā
yāvaccendriyaśaktirapratihatā yāvatkṣayo nāyuṣaḥ |
ātmaśreyasi tāvadeva viduṣā kāryaḥ prayatno mahān
sandīpte bhavane tu kūpakhananaṃ pratyudyamaḥ kīdṛśaḥ || 3.75 ||
tapasyantaḥ santaḥ kiṃ adhinivasāmaḥ suranadīṃ
guṇodārāndārānuta paricarāmaḥ savinayam |
pibāmaḥ śāstraughānutavividhakāvyāmṛtarasān
na vidmaḥ kiṃ kurmaḥ katipayanimeṣāyuṣi jane || 3.76 ||
durārādhyāścāmī turagacalacittāḥ kṣitibhujo
vayaṃ tu sthūlecchāḥ sumahati phale baddhamanasaḥ |
jarā dehaṃ mṛtyurharati dayitaṃ jīvitaṃ idaṃ
sakhe nānyacchreyo jagati viduṣe'nyatra tapasaḥ || 3.77 ||
māne mlāyini khaṇḍite ca vasuni vyarthe prayāte'rthini
kṣīṇe bandhujane gate parijane naṣṭe śanairyauvane |
yuktaṃ kevalaṃ etadeva sudhiyāṃ yajjahnukanyāpayaḥpūtāgrāva
girīndrakandarataṭīkuñje nivāsaḥ kvacit || 3.78 ||
ramyāścandramarīcayastṛṇavatī ramyā vanāntasthalī
ramyaṃ sādhusamāgamāgatasukhaṃ kāvyeṣu ramyāḥ kathāḥ |
kopopāhitabāṣpabindutaralaṃ ramyaṃ priyāyā mukhaṃ
sarvaṃ ramyaṃ anityatāṃ upagate citte na kiñcitpunaḥ || 3.79 ||
ramyaṃ harmyatalaṃ na kiṃ vasataye śravyaṃ na geyādikaṃ
kiṃ vā prāṇasamāsamāgamasukhaṃ naivādhikaprītaye |
kintu bhrāntapataṅgakṣapavanavyāloladīpāṅkuracchāyā
cañcalaṃ ākalayya sakalaṃ santo vanāntaṃ gatāḥ || 3.80 ||
ā saṃsārāttribhuvanaṃ idaṃ cinvatāṃ tāttādṛṅnaivāsmākaṃ
nayanapadavīṃ śrotramārgaṃ gato vā |
yo'yaṃ dhatte viṣayakariṇo gāḍhagūḍhābhimānakṣīvasyāntaḥ
karaṇakariṇaḥ saṃyamālānalīlām || 3.81 ||
yadetatsvacchandaṃ viharaṇaṃ akārpaṇyaṃ aśanaṃ
sahāryaiḥ saṃvāsaḥ śrutaṃ upaśamaikavrataphalam |
mano mandaspandaṃ bahirapi cirasyāpi vimṛśanna
jāne kasyaiṣā pariṇatirudārasya tapasaḥ || 3.82 ||
jīrṇā eva manorathāśca hṛdaye yātaṃ ca tadyauvanaṃ
hantāṅgeṣu guṇāśbandhyaphalatāṃ yātā guṇajñairvinā |
kiṃ yuktaṃ sahasābhyupaiti balavānkālaḥ kṛtānto'kṣamī
hā jñātaṃ madanāntakāṅghriyugalaṃ muktvāsti nānyo gatiḥ || 3.83 ||
maheśvare vā jagatāṃ adhīśvare
janārdane vā jagad​antarātmani |
na vastubhedapratipattirasti me
tathāpi bhaktistaruṇenduśekhare || 3.84 ||
sphuratsphārajyotsnādhavalitatale kvāpi puline
sukhāsīnāḥ śāntadhvantisu rajanīṣu dyusaritaḥ |
bhavābhogodvignāḥ śiva śiva śivetyuccavacasaḥ
kadā yāsyāmo'targatabahulabāṣpākuladaśām || 3.85 ||
mahādevo devaḥ saridapi ca saiṣā surasaridguhā
evāgāraṃ vasanaṃ api tā eva haritaḥ |
suhṛdā kālo'yaṃ vrataṃ idaṃ adainyavrataṃ idaṃ
kiyadvā vakṣyāmo vaṭaviṭapa evāstu dayitā || 3.85.1 ||
vitīrṇe sarvasve taruṇakaruṇāpūrṇahṛdayāḥ
smarantaḥ saṃsāre viguṇapariṇāmāṃ vidhigatim |
vayaṃ puṇyāraṇye pariṇataśaraccandrakiraṇās
triyāmā nesyāmo haracaraṇacintaikaśaraṇāḥ || 3.86 ||
kadā vārāṇasyāṃ amarataṭinīrodhasi vasan
vasānaḥ kaupīnaṃ śirasi nidadhāno'ñjalipuṭam |
aye gaurīnātha tripurahara śambho trinayana
prasīdetyākrośannimiṣaṃ iva neṣyāmi divasān || 3.87 ||
udyāneṣu vicitrabhojanavidhistīvrātitīvraṃ tapaḥ
kaupīnāvaraṇaṃ suvastraṃ amitaṃ bhikṣāṭanaṃ maṇḍanam |
āsannaṃ maraṇaṃ ca maṅgalasamaṃ yasyāṃ samutpadyate
tāṃ kāśīṃ parihṛtya hanta vibudhairanyatra kiṃ sthīyate || 3.87.1 ||
snātvā gāṅgaiḥ payobhiḥ śucikusumaphalairarcayitvā vibho tvā
dhyeye dhyānaṃ niveśya kṣitidharakuharagrāvaparyaṅkamūle |
ātmārāmaḥ phalāśī guruvacanaratastvatprasādātsmarāre
duḥkhaṃ mokṣye kadāhaṃ samakaracaraṇe puṃsi sevāsamuttham || 3.88 ||
ekākī niḥspṛhaḥ śāntaḥ pāṇipātro digambaraḥ |
kadā śambho bhaviṣyāmi karmanirmūlanakṣamaḥ || 3.89 ||
pāṇiṃ pātrayatāṃ nisargaśucinā bhaikṣeṇa santuṣyatāṃ
yatra kvāpi niṣīdatāṃ bahutṛṇaṃ viśvaṃ muhuḥ paśyatām |
atyāge'pi tanorakhaṇḍaparamānandāvabodhaspṛśā
madhvā ko'pi śivaprasādasulabhaḥ sampatsyate yoginām || 3.90 ||
kaupīnaṃ śatakhaṇḍajarjarataraṃ kanthā punastādṛśī
naiścintyaṃ nirapekṣabhaikṣyaṃ aśanaṃ nidrā śmaśāne vane |
svātantryeṇa niraṅkuśaṃ viharaṇaṃ svāntaṃ praśāntaṃ sadā
sthairyaṃ yogamahotsave'pi ca yadi trailokyarājyena kim || 3.91 ||
brahmāṇḍaṃ maṇḍalīmātraṃ kiṃ lobhāya manasvinaḥ |
śapharīsphurtenābdhiḥ kṣubdho na khalu jāyate || 3.92 ||
mātarlakṣmi bhajasva kañcidaparaṃ matkāṅkṣiṇī mā sma bhūr
bhogeṣu spṛhayālavastava vaśe kā niḥspṛhāṇāṃ asi |
sadyaḥ syūtapalāśapatrapuṭikāpātraiḥ pavitrīkṛtair
bhikṣāvastubhireva samprati vayaṃ vṛttiṃ samīhāmahe || 3.93 ||
mahāśayyā pṛthvī vipulaṃ upadhānaṃ bhujalatāṃ
vitānaṃ cākāśaṃ vyajanaṃ anukūlo'yaṃ anilaḥ |
śaraccandro dīpo virativanitāsaṅgamuditaḥ
sukhī śāntaḥ śete muniratanubhūtirnṛpa iva || 3.94 ||
bhikṣāsī janamadhyasaṅgarahitaḥ svāyattaceṣṭaḥ sadā
hānādānaviraktamārganirataḥ kaścittapasvī sthitaḥ |
rathyākīrṇaviśīrṇajīrṇavasanaḥ samprāptakanthāsano
nirmāno nirahaṅkṛtiḥ śamasukhābhogaikabaddhaspṛhaḥ || 3.95 ||
caṇḍālaḥ kiṃ ayaṃ dvijātirathavā śūdro'tha kiṃ tāpasaḥ
kiṃ vā tattvavivekapeśalamatiryogīśvaraḥ ko'pi kim |
ityutpannavikalpajalpamukharairābhāṣyamāṇā janair
na kruddhāḥ pathi naiva tuṣṭamanaso yānti svayaṃ yoginaḥ || 3.96 ||
hiṃsāśūnyaṃ ayatnalabhyaṃ aśanaṃ dhātrā marutkalpitaṃ
vyālānaṃ paśavastṛṇāṅkurabhujastuṣṭāḥ sthalīśāyinaḥ |
saṃsārārṇavalaṅghanakṣamadhiyāṃ vṛttiḥ kṛtā sā nṛṇāṃ
tāṃ anveṣayatāṃ prayānti satataṃ sarvaṃ samāptiṃ guṇāḥ || 3.97 ||
gaṅgātīre himagiriśilābaddhapadmāsanasya
brahmadhyānābhyasanavidhinā yoganidrāṃ gatasya |
kiṃ tairbhāvyaṃ mama sudivasairyatra te nirviśaṅkāḥ
kaṇḍūyante jaraṭhahariṇāḥ svāṅgaṃ aṅge madīye || 3.98 ||
jīrṇāḥ kanthā tataḥ kiṃ sitaṃ amalapaṭaṃ paṭṭasūtraṃ tataḥ kiṃ
ekā bhāryā tataḥ kiṃ hayakarisugaṇairāvṛto vā tataḥ kim |
bhaktaṃ bhuktaṃ tataḥ kiṃ kadaśanaṃ athavā vāsarānte tataḥ kiṃ
vyaktajyotirna vāntarmathitabhavabhayaṃ vaibhavaṃ vā tataḥ kim || 3.98.1 ||
pāṇiḥ pātraṃ pavitraṃ bhramaṇaparigataṃ bhaikṣyaṃ akṣayyaṃ annaṃ
vistīrṇaṃ vastraṃ āśādaśakaṃ acapalaṃ talpaṃ asvalpaṃ urvīm |
yeṣāṃ niḥsaṅgatāṅgīkaraṇapariṇatasvāntasantoṣiṇaste
dhanyāḥ sannyastadainyavyatikaranikarāḥ karma nirmūlayanti || 3.99 ||
trailokyādhipatitvaṃ eva virasaṃ yasminmahāśāsane
tallabdhvāsanavastramānaghaṭane bhoge ratiṃ mā kṛthāḥ |
bhogaḥ ko'pi sa eka eva paramo nityoditā jṛmbhane
yatsvādādvirasā bhavanti visayāstrailokyarājyādayaḥ || 3.99.1 ||
mātarmedini tāta māruti sakhe tejaḥ subandho jala
bhrātarvyaum​a nibaddha eṣa bhavatāṃ antyaḥ praṇāmāñjaliḥ |
yuṣmatsaṅgavaśopajātasukṛtasphārasphurannirmalajñānāpāsta
samastamohamahimā līne parabrahmaṇi || 3.100 ||
śayyā śailaśilāgṛhaṃ giriguhā vastraṃ taruṇāṃ tvacaḥ
sāraṅgāḥ suhṛdo nanu kṣitiruhāṃ vṛttiḥ phalaiḥ kaum​alaiḥ |
yesāṃ nirjharaṃ ambupānaṃ ucitaṃ ratyai tu vidyāṅganā
manye te parameśvarāḥ śirasi yari baddho na sevāñjaliḥ || 3.101 ||
dhairyaṃ yasya pitā kṣamā ca jananī śāntiściraṃ gehinī
satyaṃ mitraṃ idaṃ dayā ca bhaginī bhrātā manaḥsaṃyamaḥ |
śayyā bhūmitalaṃ diśo'pi vasanaṃ jñānāmṛtaṃ bhojanaṃ
hyete yasya kuṭumbino vada sakhe kasmādbhayaṃ yoginaḥ || 3.102 ||
aho vā hāre vā balavati ripau vā suhṛdi vā
maṇau vā loṣṭhe vā kusumaśayane vā dṛṣadi vā |
tṛṇe vā straiṇe vā mama samadṛśo yānti divasāḥ
kvacitpuṇyāraṇye śiva śiva śiveti pralapataḥ || 3.103 ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever