Bhartrihareh Shataka Trishati - Niti Shatakam

ॐ

பர்த்ரு'ஹரேஃ ஶதக த்ரிஶதி - நீதி ஶதகம்

Shatakam Bhartrihari Tamil

திக்காலாத்யநவச்சிந்நாநந்தசிந்மாத்ரமூர்தயே ।

ஸ்வாநுபூத்யேகமாநாய நமஃ ஶாந்தாய தேஜஸே ॥ 1.1 ॥

போத்தாரோ மத்ஸரக்ரஸ்தாஃ ப்ரபவஃ ஸ்மயதூஷிதாஃ ।

அபோதோபஹதாஃ சாந்யே ஜீர்ணமங்கே ஸுபாஷிதம் ॥ 1.2 ॥

அஜ்ஞஃ ஸுகம் ஆராத்யஃ

ஸுகதரம் ஆராத்யதே விஶேஷஜ்ஞஃ ।

ஜ்ஞாநலவதுர்விதக்தம்

ப்ரஹ்மாபி தம் நரம் ந ரஞ்ஜயதி ॥ 1.3 ॥

ப்ரஸஹ்ய மணிம் உத்தரேந்மகரவக்த்ரதம்ஷ்ட்ராந்தராத்

ஸமுத்ரம் அபி ஸந்தரேத்ப்ரசலதூர்மிமாலாகுலம் ।

புஜங்கம் அபி கோபிதம் ஶிரஸி புஷ்பவத்தாரயேத்

ந து ப்ரதிநிவிஷ்டமூர்கஜநசித்தம் ஆராதயேத் ॥ 1.4 ॥

லபேத ஸிகதாஸு தைலம் அபி யத்நதஃ பீடயந்

பிபேச்ச ம்ரு'கத்ரு'ஷ்ணிகாஸு ஸலிலம் பிபாஸார்திதஃ ।

க்வசிதபி பர்யடந்ஶஶவிஷாணம் ஆஸாதயேத்

ந து ப்ரதிநிவிஷ்டமூர்கசித்தம் ஆராதயேத் ॥ 1.5 ॥

வ்யாலம் பாலம்ரு'ணாலதந்துபிரஸௌ ரோத்தும் ஸமுஜ்ஜ்ரு'ம்பதே

சேத்தும் வஜ்ரமணிம் ஶிரீஷகுஸுமப்ராந்தேந ஸந்நஹ்யதி ।

மாதுர்யம் மதுபிந்துநா ரசயிதும் க்ஷாராமுதேரீஹதே

நேதும் வாஞ்சந்தி யஃ கலாந்பதி ஸதாம் ஸூக்தைஃ ஸுதாஸ்யந்திபிஃ ॥ 1.6 ॥

ஸ்வாயத்தம் ஏகாந்தகுணம் விதாத்ரா

விநிர்மிதம் சாதநம் அஜ்ஞதாயாஃ ।

விஶேஷதஃ ஸர்வவிதாம் ஸமாஜே

விபூஷணம் மௌநம் அபண்டிதாநாம் ॥ 1.7 ॥

யதா கிஞ்சிஜ்ஜ்ஞோऽஹம் த்விப இவ மதாந்தஃ ஸமபவம்

ததா ஸர்வஜ்ஞோऽஸ்மீத்யபவதவலிப்தம் மம மநஃ

யதா கிஞ்சித்கிஞ்சித்புதஜநஸகாஶாதவகதம்

ததா மூர்கோऽஸ்மீதி ஜ்வர இவ மதோ மே வ்யபகதஃ ॥ 1.8 ॥

க்ரு'மிகுலசித்தம் லாலாக்லிந்நம் விகந்திஜுகுப்ஸிதம்

நிருபமரஸம் ப்ரீத்யா காதந்நராஸ்தி நிராமிஷம் ।

ஸுரபதிம் அபி ஶ்வா பார்ஶ்வஸ்தம் விலோக்ய ந ஶங்கதே

ந ஹி கணயதி க்ஷுத்ரோ ஜந்துஃ பரிக்ரஹபல்குதாம் ॥ 1.9 ॥

ஶிரஃ ஶார்வம் ஸ்வர்காத்பஶுபதிஶிரஸ்தஃ க்ஷிதிதரம்

மஹீத்ராதுத்துங்காதவநிம் அவநேஶ்சாபி ஜலதிம் ।

அதோऽதோ கங்கேயம் பதம் உபகதா ஸ்தோகம்

அதவாவிவேகப்ரஷ்டாநாம் பவதி விநிபாதஃ ஶதமுகஃ ॥ 1.10 ॥

ஶக்யோ வாரயிதும் ஜலேந ஹுதபுக்ச்சத்ரேண ஸூர்யாதபோ

நாகேந்த்ரோ நிஶிதாங்குஶேந ஸமதோ தண்டேந கோகர்தபௌ ।

வ்யாதிர்பேஷஜஸங்க்ரஹைஶ்ச விவிதைர்மந்த்ரப்ரயோகைர்விஷம்

ஸர்வஸ்யௌஷதம் அஸ்தி ஶாஸ்த்ரவிஹிதம் மூர்கஸ்ய நாஸ்த்யௌஷதிம் ॥ 1.11 ॥

ஸாஹித்யஸங்கீதகலாவிஹீநஃ

ஸாக்ஷாத்பஶுஃ புச்சவிஷாணஹீநஃ ।

த்ரு'ணம் ந காதந்நபி ஜீவமாநஸ்

தத்பாகதேயம் பரமம் பஶூநாம் ॥ 1.12 ॥

யேஷாம் ந வித்யா ந தபோ ந தாநம்

ஜ்ஞாநம் ந ஶீலம் ந குணோ ந தர்மஃ ।

தே மர்த்யலோகே புவி பாரபூதா

மநுஷ்யரூபேண ம்ரு'காஶ்சரந்தி ॥ 1.13 ॥

வரம் பர்வததுர்கேஷு

ப்ராந்தம் வநசரைஃ ஸஹ

ந மூர்கஜநஸம்பர்கஃ

ஸுரேந்த்ரபவநேஷ்வபி ॥ 1.14 ॥

ஶாஸ்த்ரோபஸ்க்ரு'தஶப்தஸுந்தரகிரஃ ஶிஷ்யப்ரதேயாகமா

விக்யாதாஃ கவயோ வஸந்தி விஷயே யஸ்ய ப்ரபோர்நிர்தநாஃ ।

தஜ்ஜாட்யம் வஸுதாதிபஸ்ய கவயஸ்த்வர்தம் விநாபீஶ்வராஃ

குத்ஸ்யாஃ ஸ்யுஃ குபரீக்ஷகா ஹி மணயோ யைரர்கதஃ பாதிதாஃ ॥ 1.15 ॥

ஹர்துர்யாதி ந கோசரம் கிம் அபி ஶம் புஷ்ணாதி யத்ஸர்வதாऽப்ய்

அர்திப்யஃ ப்ரதிபாத்யமாநம் அநிஶம் ப்ராப்நோதி வ்ரு'த்திம் பராம் ।

கல்பாந்தேஷ்வபி ந ப்ரயாதி நிதநம் வித்யாக்யம் அந்தர்தநம்

யேஷாம் தாந்ப்ரதி மாநம் உஜ்சத ந்ரு'பாஃ கஸ்தைஃ ஸஹ ஸ்பர்ததே ॥ 1.16 ॥

அதிகதபரமார்தாந்பண்டிதாந்மாவமம்ஸ்தாஸ்

த்ரு'ணம் இவ லகு லக்ஷ்மீர்நைவ தாந்ஸம்ருணத்தி ।

அபிநவமதலேகாஶ்யாமகண்டஸ்தலாநாம்

ந பவதி பிஸதந்துர்வாரணம் வாரணாநாம் ॥ 1.17 ॥

அம்போஜிநீவநவிஹாரவிலாஸம் ஏவ

ஹம்ஸஸ்ய ஹந்தி நிதராம் குபிதோ விதாதா ।

ந த்வஸ்ய துக்தஜலபேதவிதௌ ப்ரஸித்தாம்

வைதக்தீகீர்திம் அபஹர்தும் அஸௌ ஸமர்தஃ ॥ 1.18 ॥

கேயூராணி ந பூஷயந்தி புருஷம் ஹாரா ந சந்த்ரோஜ்ஜ்வலா

ந ஸ்நாநம் ந விலேபநம் ந குஸுமம் நாலங்க்ரு'தா மூர்தஜாஃ ।

வாண்யேகா ஸமலங்கரோதி புருஷம் யா ஸம்ஸ்க்ரு'தா தார்யதே

க்ஷீயந்தே கலு பூஷணாநி ஸததம் வாக்பூஷணம் பூஷணம் ॥ 1.19 ॥

வித்யா நாம நரஸ்ய ரூபம் அதிகம் ப்ரச்சந்நகுப்தம் தநம்

வித்யா போககரீ யஶஃஸுககரீ வித்யா குரூணாம் குருஃ ।

வித்யா பந்துஜநோ விதேஶகமநே வித்யா பரா தேவதா

வித்யா ராஜஸு பூஜ்யதே ந து தநம் வித்யாவிஹீநஃ பஶுஃ ॥ 1.20 ॥

க்ஷாந்திஶ்சேத்கவசேந கிம் கிம் அரிபிஃ க்ரோதோऽஸ்தி சேத்தேஹிநாம்

ஜ்ஞாதிஶ்சேதநலேந கிம் யதி ஸுஹ்ரு'த்திவ்யௌஷதம் கிம் பலம் ।

கிம் ஸர்பைர்யதி துர்ஜநாஃ கிம் உ தநைர்வித்யாऽநவத்யா யதி

வ்ரீடா சேத்கிம் உ பூஷணைஃ ஸுகவிதா யத்யஸ்தி ராஜ்யேந கிம் ॥ 1.21 ॥

தாக்ஷிண்யம் ஸ்வஜநே தயா பரிஜநே ஶாட்யம் ஸதா துர்ஜநே

ப்ரீதிஃ ஸாதுஜநே நயோ ந்ரு'பஜநே வித்வஜ்ஜநே சார்ஜவம் ।

ஶௌர்யம் ஶத்ருஜநே க்ஷமா குருஜநே காந்தாஜநே த்ரு'ஷ்டதா

யே சைவம் புருஷாஃ கலாஸு குஶலாஸ்தேஷ்வேவ லோகஸ்திதிஃ ॥ 1.22 ॥

ஜாட்யம் தியோ ஹரதி ஸிஞ்சதி வாசி ஸத்யம்

மாநோந்நதிம் திஶதி பாபம் அபாகரோதி ।

சேதஃ ப்ரஸாதயதி திக்ஷு தநோதி கீர்திம்

ஸத்ஸங்கதிஃ கதய கிம் ந கரோதி பும்ஸாம் ॥ 1.23 ॥

ஜயந்தி தே ஸுக்ரு'திநோ

ரஸஸித்தாஃ கவீஶ்வராஃ ।

நாஸ்தி யேஷாம் யஶஃகாயே

ஜராமரணஜம் பயம் ॥ 1.24 ॥

ஸூநுஃ ஸச்சரிதஃ ஸதீ ப்ரியதமா ஸ்வாமீ ப்ரஸாதோந்முகஃ

ஸ்நிக்தம் மித்ரம் அவஞ்சகஃ பரிஜநோ நிஃக்லேஶலேஶம் மநஃ ।

ஆகாரோ ருசிரஃ ஸ்திரஶ்ச விபவோ வித்யாவதாதம் முகம்

துஷ்டே விஷ்டபகஷ்டஹாரிணி ஹரௌ ஸம்ப்ராப்யதே தேஹிநா ॥ 1.25 ॥

ப்ராணாகாதாந்நிவ்ரு'த்திஃ பரதநஹரணே ஸம்யமஃ ஸத்யவாக்யம்

காலே ஶக்த்யா ப்ரதாநம் யுவதிஜநகதாமூகபாவஃ பரேஷாம் ।

த்ரு'ஷ்ணாஸ்ரோதோ விபங்கோ குருஷு ச விநயஃ ஸர்வபூதாநுகம்பா

ஸாமாந்யஃ ஸர்வஶாஸ்த்ரேஷ்வநுபஹதவிதிஃ ஶ்ரேயஸாம் ஏஷ பந்தாஃ ॥ 1.26 ॥

ப்ராரப்யதே ந கலு விக்நபயேந நீசைஃ

ப்ராரப்ய விக்நவிஹதா விரமந்தி மத்யாஃ ।

விக்நைஃ புநஃ புநரபி ப்ரதிஹந்யமாநாஃ

ப்ராரப்தம் உத்தமஜநா ந பரித்யஜந்தி ॥ 1.27 ॥

அஸந்தோ நாப்யர்த்யாஃ ஸுஹ்ரு'தபி ந யாச்யஃ க்ரு'ஶதநஃ

ப்ரியா ந்யாய்யா வ்ரு'த்திர்மலிநம் அஸுபங்கேऽப்யஸுகரம் ।

விபத்யுச்சைஃ ஸ்தேயம் பதம் அநுவிதேயம் ச மஹதாம்

ஸதாம் கேநோத்திஷ்டம் விஷமம் அஸிதாராவ்ரதம் இதம் ॥ 1.28 ॥

க்ஷுத்க்ஷாமோऽபி ஜராக்ரு'ஶோऽபி ஶிதிலப்ராணோऽபி கஷ்டாம் தஶாம்

ஆபந்நோऽபி விபந்நதீதிதிரிதி ப்ராணேஷு நஶ்யத்ஸ்வபி ।

மத்தேபேந்த்ரவிபிந்நகும்பபிஶிதக்ராஸைகபத்தஸ்ப்ரு'ஹஃ

கிம் ஜீர்ணம் த்ரு'ணம் அத்தி மாநமஹதாம் அக்ரேஸரஃ கேஸரீ ॥ 1.29 ॥

ஸ்வல்பஸ்நாயுவஸாவஶேஷமலிநம் நிர்மாம்ஸம் அப்யஸ்தி கோஃ

ஶ்வா லப்த்வா பரிதோஷம் ஏதி ந து தத்தஸ்ய க்ஷுதாஶாந்தயே ।

ஸிம்ஹோ ஜம்புகம் அங்கம் ஆகதம் அபி த்யக்த்வா நிஹந்தி த்விபம்

ஸர்வஃ க்ரு'ச்ச்ரகதோऽபி வாஞ்சந்தி ஜநஃ ஸத்த்வாநுரூபம் பலம் ॥ 1.30 ॥

லாங்கூலசாலநம் அதஶ்சரணாவபாதம்

பூமௌ நிபத்ய வதநோதரதர்ஶநம் ச ।

ஶ்வா பிண்டதஸ்ய குருதே கஜபுங்கவஸ்து

தீரம் விலோகயதி சாடுஶதைஶ்ச புங்க்தே ॥ 1.31 ॥

பரிவர்திநி ஸம்ஸாரே

ம்ரு'தஃ கோ வா ந ஜாயதே ।

ஸ ஜாதோ யேந ஜாதேந

யாதி வம்ஶஃ ஸமுந்நதிம் ॥ 1.32 ॥

குஸுமஸ்தவகஸ்யேவ

த்வயீ வ்ரு'த்திர்மநஸ்விநஃ ।

மூர்த்நி வா ஸர்வலோகஸ்ய

ஶீர்யதே வந ஏவ வா ॥ 1.33 ॥

ஸந்த்யந்யேऽபி ப்ரு'ஹஸ்பதிப்ரப்ரு'தயஃ ஸம்பாவிதாஃ பஞ்சஷாஸ்

தாந்ப்ரத்யேஷ விஶேஷவிக்ரமருசீ ராஹுர்ந வைராயதே ।

த்வாவேவ க்ரஸதே திவாகரநிஶாப்ராணேஶ்வரௌ பாஸ்கரௌ

ப்ராதஃ பர்வணி பஶ்ய தாநவபதிஃ ஶீர்ஷாவஶேஷாக்ரு'திஃ ॥ 1.34 ॥

வஹதி புவநஶ்ரேணிம் ஶேஷஃ பணாபலகஸ்திதாம்

கமடபதிநா மத்யேப்ரு'ஷ்டம் ஸதா ஸ ச தார்யதே ।

தம் அபி குருதே க்ரோடாதீநம் பயோதிரநாதராத்

அஹஹ மஹதாம் நிஃஸீமாநஶ்சரித்ரவிபூதயஃ ॥ 1.35 ॥

வரம் பக்ஷச்சேதஃ ஸமதமகவந்முக்தகுலிஶப்ரஹாரைர்

உத்கச்சத்பஹுலதஹநோத்காரகுருபிஃ ।

துஷாராத்ரேஃ ஸூநோரஹஹ பிதரி க்லேஶவிவஶே

ந சாஸௌ ஸம்பாதஃ பயஸி பயஸாம் பத்யுருசிதஃ ॥ 1.36 ॥

ஸிம்ஹஃ ஶிஶுரபி நிபததி

மதமலிநகபோலபித்திஷு கஜேஷு ।

ப்ரக்ரு'திரியம் ஸத்த்வவதாம்

ந கலு வயஸ்தேஜஸோ ஹேதுஃ ॥ 1.37 ॥

ஜாதிர்யாது ரஸாதலம் குணகணைஸ்தத்ராப்யதோ கம்யதாம்

ஶீலம் ஶைலதடாத்பதத்வபிஜநஃ ஸந்தஹ்யதாம் வஹ்நிநா ।

ஶௌர்யே வைரிணி வஜ்ரம் ஆஶு நிபதத்வர்தோऽஸ்து நஃ கேவலம்

யேநைகேந விநா குணஸ்த்ரு'ணலவப்ராயாஃ ஸமஸ்தா இமே ॥ 1.38 ॥

தநம் அர்ஜய காகுத்ஸ்த

தநமூலம் இதம் ஜகத் ।

அந்தரம் நாபிஜாநாமி

நிர்தநஸ்ய ம்ரு'தஸ்ய ச ॥ 1.39 ॥

தாநீந்த்ரியாண்யவிகலாநி ததேவ நாம

ஸா புத்திரப்ரதிஹதா வசநம் ததேவ ।

அர்தோஷ்மணா விரஹிதஃ புருஷஃ க்ஷணேந

ஸோऽப்யந்ய ஏவ பவதீதி விசித்ரம் ஏதத் ॥ 1.40 ॥

யஸ்யாஸ்தி வித்தம் ஸ நரஃ குலீநஃ

ஸ பண்டிதஃ ஸ ஶ்ருதவாந்குணஜ்ஞஃ ।

ஸ ஏவ வக்தா ஸ ச தர்ஶநீயஃ

ஸர்வே குணாஃ காஞ்சநம் ஆஶ்ரயந்தி ॥ 1.41 ॥

தௌர்மந்த்ர்யாந்ந்ரு'பதிர்விநஶ்யதி யதிஃ ஸங்காத்ஸுதோ லாலநாத்

விப்ரோऽநத்யயநாத்குலம் குதநயாச்சீலம் கலோபாஸநாத் ।

ஹ்ரீர்மத்யாதநவேக்ஷணாதபி க்ரு'ஷிஃ ஸ்நேஹஃ ப்ரவாஸாஶ்ரயாந்

மைத்ரீ சாப்ரணயாத்ஸம்ரு'த்திரநயாத்த்யாகப்ரமாதாத்தநம் ॥ 1.42 ॥

தாநம் போகோ நாஶஸ்திஸ்ரோ

கதயோ பவந்தி வித்தஸ்ய ।

யோ ந ததாதி ந புங்க்தே

தஸ்ய த்ரு'தீயா கதிர்பவதி ॥ 1.43 ॥

மணிஃ ஶாணோல்லீடஃ ஸமரவிஜயீ ஹேதிதலிதோ

மதக்ஷீணோ நாகஃ ஶரதி ஸரிதஃ ஶ்யாநபுலிநாஃ ।

கலாஶேஷஶ்சந்த்ரஃ ஸுரதம்ரு'திதா பாலவநிதா

தந்நிம்நா ஶோபந்தே கலிதவிபவாஶ்சார்திஷு நராஃ ॥ 1.44 ॥

பரிக்ஷீணஃ கஶ்சித்ஸ்ப்ரு'ஹயதி யவாநாம் ப்ரஸ்ரு'தயே

ஸ பஶ்சாத்ஸம்பூர்ணஃ கலயதி தரித்ரீம் த்ரு'ணஸமாம் ।

அதஶ்சாநைகாந்த்யாத்குருலகுதயாऽர்தேஷு தநிநாம்

அவஸ்தா வஸ்தூநி ப்ரதயதி ச ஸங்கோசயதி ச ॥ 1.45 ॥

ராஜந்துதுக்ஷஸி யதி க்ஷிதிதேநும் ஏதாம்

தேநாத்ய வத்ஸம் இவ லோகம் அமும் புஷாண

தஸ்மிம்ஶ்ச ஸம்யகநிஶம் பரிபோஷ்யமாணே

நாநாபலைஃ பலதி கல்பலதேவ பூமிஃ ॥ 1.46 ॥

ஸத்யாந்ரு'தா ச பருஷா ப்ரியவாதிநீ ச

ஹிம்ஸ்ரா தயாலுரபி சார்தபரா வதாந்யா ।

நித்யவ்யயா ப்ரசுரநித்யதநாகமா ச

வாராங்கநேவ ந்ரு'பநீதிரநேகரூபா ॥ 1.47 ॥

ஆஜ்ஞா கீர்திஃ பாலநம் ப்ராஹ்மணாநாம்

தாநம் போகோ மித்ரஸம்ரக்ஷணம் ச

யேஷாம் ஏதே ஷட்குணா ந ப்ரவ்ரு'த்தாஃ

கோऽர்தஸ்தேஷாம் பார்திவோபாஶ்ரயேண ॥ 1.48 ॥

யத்தாத்ரா நிஜபாலபட்டலிகிதம் ஸ்தோகம் மஹத்வா தநம்

தத்ப்ராப்நோதி மருஸ்தலேऽபி நிதராம் மேரௌ ததோ நாதிகம் ।

தத்தீரோ பவ வித்தவத்ஸு க்ரு'பணாம் வ்ரு'த்திம் வ்ரு'தா ஸா க்ரு'தாஃ

கூபே பஶ்ய பயோநிதாவபி கடோ க்ரு'ஹ்ணாதி துல்யம் ஜலம் ॥ 1.49 ॥

த்வம் ஏவ சாதகாதாரோऽ

ஸீதி கேஷாம் ந கோசரஃ ।

கிம் அம்போதவராஸ்மாகம்

கார்பண்யோக்தம் ப்ரதீக்ஷஸே ॥ 1.50 ॥

ரே ரே சாதக ஸாவதாநமநஸா மித்ர க்ஷணம் ஶ்ரூயதாம்

அம்போதா பஹவோ வஸந்தி ககநே ஸர்வேऽபி நைதாத்ரு'ஶாஃ ।

கேசித்வ்ரு'ஷ்டிபிரார்த்ரயந்தி வஸுதாம் கர்ஜந்தி கேசித்வ்ரு'தா

யம் யம் பஶ்யஸி தஸ்ய தஸ்ய புரதோ மா ப்ரூஹி தீநம் வசஃ ॥ 1.51 ॥

அகருணத்வம் அகாரணவிக்ரஹஃ

பரதநே பரயோஷிதி ச ஸ்ப்ரு'ஹா ।

ஸுஜநபந்துஜநேஷ்வஸஹிஷ்ணுதா

ப்ரக்ரு'திஸித்தம் இதம் ஹி துராத்மநாம் ॥ 1.52 ॥

துர்ஜநஃ பரிஹர்தவ்யோ

வித்யயாऽலக்ரு'தோऽபி ஸந் ।

மணிநா பூஷிதஃ ஸர்பஃ

கிம் அஸௌ ந பயங்கரஃ ॥ 1.53 ॥

ஜாட்யம் ஹ்ரீமதி கண்யதே வ்ரதருசௌ தம்பஃ ஶுசௌ கைதவம்

ஶூரே நிர்க்ரு'ணதா முநௌ விமதிதா தைந்யம் ப்ரியாலாபிநி ।

தேஜஸ்விந்யவலிப்ததா முகரதா வக்தர்யஶக்திஃ ஸ்திரே

தத்கோ நாம குணோ பவேத்ஸ குணிநாம் யோ துர்ஜநைர்நாங்கிதஃ ॥ 1.54 ॥

லோபஶ்சேதகுணேந கிம் பிஶுநதா யத்யஸ்தி கிம் பாதகைஃ

ஸத்யம் சேத்தபஸா ச கிம் ஶுசி மநோ யத்யஸ்தி தீர்தேந கிம் ।

ஸௌஜந்யம் யதி கிம் குணைஃ ஸுமஹிமா யத்யஸ்தி கிம் மண்டநைஃ

ஸத்வித்யா யதி கிம் தநைரபயஶோ யத்யஸ்தி கிம் ம்ரு'த்யுநா ॥ 1.55 ॥

ஶஶீ திவஸதூஸரோ கலிதயௌவநா காமிநீ

ஸரோ விகதவாரிஜம் முகம் அநக்ஷரம் ஸ்வாக்ரு'தேஃ ।

ப்ரபுர்தநபராயணஃ ஸதததுர்கதஃ ஸஜ்ஜநோ

ந்ரு'பாங்கணகதஃ கலோ மநஸி ஸப்த ஶல்யாநி மே ॥ 1.56 ॥

ந கஶ்சிச்சண்டகோபாநாம்

ஆத்மீயோ நாம பூபுஜாம் ।

ஹோதாரம் அபி ஜுஹ்வாநம்

ஸ்ப்ரு'ஷ்டோ வஹதி பாவகஃ ॥ 1.57 ॥

மௌநோமூகஃ ப்ரவசநபடுர்பாடுலோ ஜல்பகோ வா

த்ரு'ஷ்டஃ பார்ஶ்வே வஸதி ச ஸதா தூரதஶ்சாப்ரகல்பஃ ।

க்ஷாந்த்யா பீருர்யதி ந ஸஹதே ப்ராயஶோ நாபிஜாதஃ

ஸேவாதர்மஃ பரமகஹநோ யோகிநாம் அப்யகம்யஃ ॥ 1.58 ॥

உத்பாஸிதாகிலகலஸ்ய விஶ்ரு'ங்கலஸ்ய

ப்ராக்ஜாதவிஸ்த்ரு'தநிஜாதமகர்மவ்ரு'த்தேஃ ।

தைவாதவாப்தவிபவஸ்ய குணத்விஷோऽஸ்ய

நீசஸ்ய கோசரகதைஃ ஸுகம் ஆப்யதே ॥ 1.59 ॥

ஆரம்பகுர்வீ க்ஷயிணீ க்ரமேண

லக்வீ புரா வ்ரு'த்திமதீ ச பஶ்சாத் ।

திநஸ்ய பூர்வார்தபரார்தபிந்நா

சாயேவ மைத்ரீ கலஸஜ்ஜநாநாம் ॥ 1.60 ॥

ம்ரு'கமீநஸஜ்ஜநாநாம் த்ரு'ணஜலஸந்தோஷவிஹிதவ்ரு'த்தீநாம் ।

லுப்தகதீவரபிஶுநா நிஷ்காரணவைரிணோ ஜகதி ॥ 1.61 ॥

வாஞ்சா ஸஜ்ஜநஸங்கமே பரகுணே ப்ரீதிர்குரௌ நம்ரதா

வித்யாயாம் வ்யஸநம் ஸ்வயோஷிதி ரதிர்லோகாபவாதாத்பயம் ।

பக்திஃ ஶூலிநி ஶக்திராத்மதமநே ஸம்ஸர்கமுக்திஃ கலே

யேஷ்வேதே நிவஸந்தி நிர்மலகுணாஸ்தேப்யோ நரேப்யோ நமஃ ॥ 1.62 ॥

விபதி தைர்யம் அதாப்யுதயே க்ஷமா

ஸதஸி வாக்படுதா யுதி விக்ரமஃ ।

யஶஸி சாபிருசிர்வ்யஸநம் ஶ்ருதௌ

ப்ரக்ரு'திஸித்தம் இதம் ஹி மஹாத்மநாம் ॥ 1.63 ॥

ப்ரதாநம் ப்ரச்சந்நம் க்ரு'ஹம் உபகதே ஸம்ப்ரமவிதிஃ

ப்ரியம் க்ரு'த்வா மௌநம் ஸதஸி கதநம் சாப்யுபக்ரு'தேஃ ।

அநுத்ஸேகோ லக்ஷ்ம்யாம் அநபிபவகந்தாஃ பரகதாஃ

ஸதாம் கேநோத்திஷ்டம் விஷமம் அஸிதாராவ்ரதம் இதம் ॥ 1.64 ॥

கரே ஶ்லாக்யஸ்த்யாகஃ ஶிரஸி குருபாதப்ரணயிதா

முகே ஸத்யா வாணீ விஜயி புஜயோர்வீர்யம் அதுலம் ।

ஹ்ரு'தி ஸ்வச்சா வ்ரு'த்திஃ ஶ்ருதிம் அதிகதம் ச ஶ்ரவணயோர்

விநாப்யைஶ்வர்யேண ப்ரக்ரு'திமஹதாம் மண்டநம் இதம் ॥ 1.65 ॥

ஸம்பத்ஸு மஹதாம் சித்தம் பவத்யுத்பலகோமலம் ।

ஆபத்ஸு ச மஹாஶைலஶிலா ஸங்காதகர்கஶம் ॥ 1.66 ॥

ஸந்தப்தாயஸி ஸம்ஸ்திதஸ்ய பயஸோ நாமாபி ந ஜ்ஞாயதே

முக்தாகாரதயா ததேவ நலிநீபத்ரஸ்திதம் ராஜதே ।

ஸ்வாத்யாம் ஸாகரஶுக்திமத்யபதிதம் தந்மௌக்திகம் ஜாயதே

ப்ராயேணாதமமத்யமோத்தமகுணஃ ஸம்ஸர்கதோ ஜாயதே ॥ 1.67 ॥

ப்ரீணாதி யஃ ஸுசரிதைஃ பிதரம் ஸ புத்ரோ

யத்பர்துரேவ ஹிதம் இச்சதி தத்கலத்ரம் ।

தந்மித்ரம் ஆபதி ஸுகே ச ஸமக்ரியம் யத்

ஏதத்த்ரயம் ஜகதி புண்யக்ரு'தோ லபந்தே ॥ 1.68 ॥

ஏகோ தேவஃ கேஶவோ வா ஶிவோ வா

ஹ்யேகம் மித்ரம் பூபதிர்வா யதிர்வா ।

ஏகோ வாஸஃ பத்தநே வா வநே வா

ஹ்யேகா பார்யா ஸுந்தரீ வா தரீ வா ॥ 1.69 ॥

நம்ரத்வேநோந்நமந்தஃ பரகுணகதநைஃ ஸ்வாந்குணாந்க்யாபயந்தஃ

ஸ்வார்தாந்ஸம்பாதயந்தோ விததப்ரு'துதராரம்பயத்நாஃ பரார்தே ।

க்ஷாந்த்யைவாக்ஷேபருக்ஷாக்ஷரமுகரமுகாந்துர்ஜநாந்தூஷயந்தஃ

ஸந்தஃ ஸாஶ்சர்யசர்யா ஜகதி பஹுமதாஃ கஸ்ய நாப்யர்சநீயாஃ ॥ 1.70 ॥

பவந்தி நம்ராஸ்தரவஃ பலோத்கமைர்

நவாம்புபிர்தூராவலம்பிநோ கநாஃ ।

அநுத்ததாஃ ஸத்புருஷாஃ ஸம்ரு'த்திபிஃ

ஸ்வபாவ ஏஷ பரோபகாரிணாம் ॥ 1.71 ॥

ஶ்ரோத்ரம் ஶ்ருதேநைவ ந குண்டலேந

தாநேந பாணிர்ந து கங்கணேந ।

விபாதி காயஃ கருணபராணாம்

பரோபகாரைர்ந து சந்தநேந ॥ 1.72 ॥

பாபாந்நிவாரயதி யோஜயதே ஹிதாய

குஹ்யம் நிகூஹதி குணாந்ப்ரகடீகரோதி ।

ஆபத்கதம் ச ந ஜஹாதி ததாதி காலே

ஸந்மித்ரலக்ஷணம் இதம் ப்ரவதந்தி ஸந்தஃ ॥ 1.73 ॥

பத்மாகரம் திநகரோ விகசீகரோதி

சந்த்ரப்ரபோல்லாஸயதி கைரவசக்ரவாலம் ।

நாப்யர்திதோ ஜலதரோऽபி ஜலம் ததாதி

ஸந்தஃ ஸ்வயம் பரஹிதே விஹிதாபியோகாஃ ॥ 1.74 ॥

ஏகே ஸத்புருஷாஃ பரார்தகடகாஃ ஸ்வார்தம் பரித்யஜந்தி யே

ஸாமாந்யாஸ்து பரார்தம் உத்யமப்ரு'தஃ ஸ்வார்தாவிரோதேந யே ।

தேऽமீ மாநுஷராக்ஷஸாஃ பரஹிதம் ஸ்வார்தாய நிக்நந்தி யே

யே து க்நந்தி நிரர்தகம் பரஹிதம் தே கே ந ஜாநீமஹே ॥ 1.75 ॥

க்ஷீரேணாத்மகதோதகாய ஹி குணா தத்தா புரா தேऽகிலா

க்ஷீரோத்தாபம் அவேக்ஷ்ய தேந பயஸா ஸ்வாத்மா க்ரு'ஶாநௌ ஹுதஃ ।

கந்தும் பாவகம் உந்மநஸ்ததபவத்த்ரு'ஷ்ட்வா து மித்ராபதம்

யுக்தம் தேந ஜலேந ஶாம்யதி ஸதாம் மைத்ரீ புநஸ்த்வீத்ரு'ஶீ ॥ 1.76 ॥

இதஃ ஸ்வபிதி கேஶவஃ குலம் இதஸ்ததீயத்விஷாம்

இதஶ்ச ஶரணார்திநாம் ஶிகரிணாம் கணாஃ ஶேரதே ।

இதோऽபி படவாநலஃ ஸஹ ஸமஸ்தஸம்வர்தகைஃ

அஹோ விததம் ஊர்ஜிதம் பரஸஹம் ஸிந்தோர்வபுஃ ॥ 1.77 ॥

த்ரு'ஷ்ணாம் சிந்தி பஜ க்ஷமாம் ஜஹி மதம் பாபே ரதிம் மா க்ரு'தாஃ

ஸத்யம் ப்ரூஹ்யநுயாஹி ஸாதுபதவீம் ஸேவஸ்வ வித்வஜ்ஜநம் ।

மாந்யாந்மாநய வித்விஷோऽப்யநுநய ப்ரக்யாபய ப்ரஶ்ரயம்

கீர்திம் பாலய துஃகிதே குரு தயாம் ஏதத்ஸதாம் சேஷ்டிதம் ॥ 1.78 ॥

மநஸி வசஸி காயே புண்யபீயூஷபூர்ணாஸ்

த்ரிபுவநம் உபகாரஶ்ரேணிபிஃ ப்ரீணயந்தஃ ।

பரகுணபரமாணூந்பர்வதீக்ரு'த்ய நித்யம்

நிஜஹ்ரு'தி விகஸந்தஃ ஸந்த ஸந்தஃ கியந்தஃ ॥ 1.79 ॥

கிம் தேந ஹேமகிரிணா ரஜதாத்ரிணா வா

யத்ராஶ்ரிதாஶ்ச தரவஸ்தரவஸ்த ஏவ ।

மந்யாமஹே மலயம் ஏவ யதாஶ்ரயேண

கங்கோலநிம்பகடுஜா அபி சந்தநாஃ ஸ்யுஃ ॥ 1.80 ॥

ரத்நைர்மஹார்ஹைஸ்துதுஷுர்ந தேவா

ந பேஜிரே பீமவிஷேண பீதிம் ।

ஸுதாம் விநா ந பரயுர்விராமம்

ந நிஶ்சிதார்தாத்விரமந்தி தீராஃ ॥ 1.81 ॥

க்வசித்ப்ரு'த்வீஶய்யஃ க்வசிதபி ச பரங்கஶயநஃ

க்வசிச்சாகாஹாரஃ க்வசிதபி ச ஶால்யோதநருசிஃ ।

க்வசித்கந்தாதாரீ க்வசிதபி ச திவ்யாம்பரதரோ

மநஸ்வீ கார்யார்தீ ந கணயதி துஃகம் ந ச ஸுகம் ॥ 1.82 ॥

ஐஶ்வர்யஸ்ய விபூஷணம் ஸுஜநதா ஶௌர்யஸ்ய வாக்ஸம்யமோ

ஜ்ஞாநஸ்யோபஶமஃ ஶ்ருதஸ்ய விநயோ வித்தஸ்ய பாத்ரே வ்யயஃ ।

அக்ரோதஸ்தபஸஃ க்ஷமா ப்ரபவிதுர்தர்மஸ்ய நிர்வாஜதா

ஸர்வேஷாம் அபி ஸர்வகாரணம் இதம் ஶீலம் பரம் பூஷணம் ॥ 1.83 ॥

நிந்தந்து நீதிநிபுணா யதி வா ஸ்துவந்து

லக்ஷ்மீஃ ஸமாவிஶது கச்சது வா யதேஷ்டம் ।

அத்யைவ வா மரணம் அஸ்து யுகாந்தரே வா

ந்யாய்யாத்பதஃ ப்ரவிசலந்தி பதம் ந தீராஃ ॥ 1.84 ॥

பக்நாஶஸ்ய கரண்டபிண்டிததநோர்ம்லாநேந்த்ரியஸ்ய க்ஷுதா

க்ரு'த்வாகுர்விவரம் ஸ்வயம் நிபதிதோ நக்தம் முகே போகிநஃ ।

த்ரு'ப்தஸ்தத்பிஶிதேந ஸத்வரம் அஸௌ தேநைவ யாதஃ யதா

லோகாஃ பஶ்யத தைவம் ஏவ ஹி ந்ரு'ணாம் வ்ரு'த்தௌ க்ஷயே காரணம் ॥ 1.85 ॥

ஆலஸ்யம் ஹி மநுஷ்யாணாம்

ஶரீரஸ்தோ மஹாந்ரிபுஃ ।

நாஸ்த்யுத்யமஸமோ பந்துஃ

குர்வாணோ நாவஸீததி ॥ 1.86 ॥

சிந்நோऽபி ரோஹதி தர்க்ஷீணோऽப்யுபசீயதே புநஶ்சந்த்ரஃ ।

இதி விம்ரு'ஶந்தஃ ஸந்தஃ ஸந்தப்யந்தே ந துஃகேஷு ॥ 1.87 ॥

நேதா யஸ்ய ப்ரு'ஹஸ்பதிஃ ப்ரஹரணம் வஜ்ரம் ஸுராஃ ஸைநிகாஃ

ஸ்வர்கோ துர்கம் அநுக்ரஹஃ கில ஹரேரைராவதோ வாரணஃ ।

இத்யைஶ்வர்யபலாந்விதோऽபி பலபித்பக்நஃ பரைஃ ஸங்கரே

தத்வ்யக்தம் நநு தைவம் ஏவ ஶரணம் திக்திக்வ்ரு'தா பௌருஷம் ॥ 1.88 ॥

கர்மாயத்தம் பலம் பும்ஸாம்

புத்திஃ கர்மாநுஸாரிணீ ।

ததாபி ஸுதியா பாவ்யம்

ஸுவிசார்யைவ குர்வதா ॥ 1.89 ॥

கல்வாதோ திவஸேஶ்வரஸ்ய கிரணைஃ ஸந்தாடிதோ மஸ்தகே

வாஞ்சந்தேஶம் அநாதபம் விதிவஶாத்தாலஸ்ய மூலம் கதஃ ।

தத்ராப்யஸ்ய மஹாபலேந பததா பக்நம் ஸஶப்தம் ஶிரஃ

ப்ராயோ கச்சதி யத்ர பாக்யரஹிதஸ்தத்ரைவ யாந்த்யாபதஃ ॥ 1.90 ॥

ரவிநிஶாகரயோர்க்ரஹபீடநம்

கஜபுஜங்கமயோரபி பந்தநம் ।

மதிமதாம் ச விலோக்ய தரித்ரதாம்

விதிரஹோ பலவாநிதி மே மதிஃ ॥ 1.91 ॥

ஸ்ரு'ஜதி தாவதஶேஷகுணகரம்

புருஷரத்நம் அலங்கரணம் புவஃ ।

ததபி தத்க்ஷணபங்கி கரோதி

சேதஹஹ கஷ்டம் அபண்டிததா விதேஃ ॥ 1.92 ॥

பத்ரம் நைவ யதா கரீரவிடபே தோஷோ வஸந்தஸ்ய கிம்

நோலூகோऽப்யவலோகதே யதி திவா ஸூர்யஸ்ய கிம் தூஷணம் ।

தாரா நைவ பதந்தி சாதகமுகே மேகஸ்ய கிம் தூஷணம்

யத்பூர்வம் விதிநா லலாடலிகிதம் தந்மார்ஜிதும் கஃ க்ஷமஃ ॥ 1.93 ॥

நமஸ்யாமோ தேவாந்நநு ஹதவிதேஸ்தேऽபி வஶகா

விதிர்வந்த்யஃ ஸோऽபி ப்ரதிநியதகர்மைகபலதஃ ।

பலம் கர்மாயத்தம் யதி கிம் அமரைஃ கிம் ச விதிநா

நமஸ்தத்கர்மப்யோ விதிரபி ந யேப்யஃ ப்ரபவதி ॥ 1.94 ॥

ப்ரஹ்மா யேந குலாலவந்நியமிதோ ப்ரஹ்மாடபாண்டோதரே

விஷ்ணுர்யேந தஶாவதாரகஹநே க்ஷிப்தோ மஹாஸங்கடே ।

ருத்ரோ யேந கபாலபாணிபுடகே பிக்ஷாடநம் காரிதஃ

ஸூர்யோ ப்ராம்யதி நித்யம் ஏவ ககநே தஸ்மை நமஃ கர்மணே ॥ 1.95 ॥

நைவாக்ரு'திஃ பலதி நைவா குலம் ந ஶீலம்

வித்யாபி நைவ ந ச யத்நக்ரு'தாபி ஸேவா ।

பாக்யாநி பூர்வதபஸா கலு ஸஞ்சிதாநி

காலே பலந்தி புருஷஸ்ய யதைவ வ்ரு'க்ஷாஃ ॥ 1.96 ॥

வநே ரணே ஶத்ருஜலாக்நிமத்யே

மஹார்ணவே பர்வதமஸ்தகே வா ।

ஸுப்தம் ப்ரமத்தம் விஷமஸ்திதம் வா

ரக்ஷந்தி புண்யாநி புராக்ரு'தாநி ॥ 1.97 ॥

யா ஸாதூம்ஶ்ச கலாந்கரோதி விதுஷோ மூர்காந்ஹிதாந்த்வேஷிணஃ

ப்ரத்யக்ஷம் குருதே பரீக்ஷம் அம்ரு'தம் ஹாலாஹலம் தத்க்ஷணாத் ।

தாம் ஆராதய ஸத்க்ரியாம் பகவதீம் போக்தும் பலம் வாஞ்சிதம்

ஹே ஸாதோ வ்யஸநைர்குணேஷு விபுலேஷ்வாஸ்தாம் வ்ரு'தா மா க்ரு'தாஃ ॥ 1.98 ॥

குணவதகுணவத்வா குர்வதா கார்யஜாதம்

பரிணதிரவதார்யா யத்நதஃ பண்டிதேந ।

அதிரபஸக்ரு'தாநாம் கர்மணாம் ஆவிபத்தேர்

பவதி ஹ்ரு'தயதாஹீ ஶல்யதுல்யோ விபாகஃ ॥ 1.99 ॥

ஸ்தால்யாம் வைதூர்யமய்யாம் பசதி திலகணாம்ஶ்சந்தநைரிந்தநௌகைஃ

ஸௌவர்ணைர்லாங்கலாக்ரைர்விலிகதி வஸுதாம் அர்கமூலஸ்ய ஹேதோஃ ।

க்ரு'த்வா கர்பூரகண்டாந்வ்ரு'த்திம் இஹ குருதே கோத்ரவாணாம் ஸமந்தாத்

ப்ராப்யேமாம் கர்ம்பூமிம் ந சரதி மநுஜோ யஸ்தோப மந்தபாக்யஃ ॥ 1.100 ॥

மஜ்ஜத்வம்பஸி யாது மேருஶிகரம் ஶத்ரும் ஜயத்வாஹவே

வாணிஜ்யம் க்ரு'ஷிஸேவநே ச ஸகலா வித்யாஃ கலாஃ ஶிக்ஷதாம் ।

ஆகாஶம் விபுலம் ப்ரயாது ககவத்க்ரு'த்வா ப்ரயத்நம் பரம்

நாபாவ்யம் பவதீஹ கர்மவஶதோ பாவ்யஸ்ய நாஶஃ குதஃ ॥ 1.101 ॥

பீமம் வநம் பவதி தஸ்ய புரம் ப்ரதாநம்

ஸர்வோ ஜநஃ ஸ்வஜநதாம் உபயாதி தஸ்ய ।

க்ரு'த்ஸ்நா ச பூர்பவதி ஸந்நிதிரத்நபூர்ணா

யஸ்யாஸ்தி பூர்வஸுக்ரு'தம் விபுலம் நரஸ்ய ॥ 1.102 ॥

கோ லாபோ குணிஸங்கமஃ கிம் அஸுகம் ப்ராஜ்ஞேதரைஃ ஸங்கதிஃ

கா ஹாநிஃ ஸமயச்யுதிர்நிபுணதா கா தர்மதத்த்வே ரதிஃ ।

கஃ ஶூரோ விஜிதேந்த்ரியஃ ப்ரியதமா காऽநுவ்ரதா கிம் தநம்

வித்யா கிம் ஸுகம் அப்ரவாஸகமநம் ராஜ்யம் கிம் ஆஜ்ஞாபலம் ॥ 1.103 ॥

அப்ரியவசநதரித்ரைஃ ப்ரியவசநதநாட்யைஃ ஸ்வதாரபரிதுஷ்டைஃ ।

பரபரிவாதநிவ்ரு'த்தைஃ க்வசித்க்வசிந்மண்டிதா வஸுதா ॥ 1.104 ॥

கதர்திதஸ்யாபி ஹி தைர்யவ்ரு'த்தேர்

ந ஶக்யதே தைர்யகுணஃ ப்ரமார்ஷ்டும் ।

அதோமுகஸ்யாபி க்ரு'தஸ்ய வஹ்நேர்

நாதஃ ஶிகா யாதி கதாசிதேவ ॥ 1.105 ॥

காந்தாகடாக்ஷவிஶிகா ந லுநந்தி யஸ்ய

சித்தம் ந நிர்தஹதி க்ரு'பக்ரு'ஶாநுதாபஃ ।

கர்ஷந்தி பூரிவிஷயாஶ்ச ந லோபபாஶைர்

லோகத்ரயம் ஜயதி க்ரு'த்ஸ்நம் இதம் ஸ தீரஃ ॥ 1.106 ॥

ஏகேநாபி ஹி ஶூரேண

பாதாக்ராந்தம் மஹீதலம் ।

க்ரியதே பாஸ்கரேணைவ

ஸ்பாரஸ்புரிததேஜஸா ॥ 1.107 ॥

வஹ்நிஸ்தஸ்ய ஜலாயதே ஜலநிதிஃ குல்யாயதே தத்க்ஷணாந்

மேருஃ ஸ்வல்பஶிலாயதே ம்ரு'கபதிஃ ஸத்யஃ குரங்காயதே ।

வ்யாலோ மால்யகுணாயதே விஷரஸஃ பீயூஷவர்ஷாயதே

யஸ்யாங்கேऽகிலலோகவல்லபதமம் ஶீலம் ஸமுந்மீலதி ॥ 1.108 ॥

லஜ்ஜாகுணௌகஜநநீம் ஜநநீம் இவ ஸ்வாம்

அத்யந்தஶுத்தஹ்ரு'தயாம் அநுவர்தமாநாம் ।

தேஜஸ்விநஃ ஸுகம் அஸூநபி ஸந்த்யஜநதி

ஸத்யவ்ரதவ்யஸநிநோ ந புநஃ ப்ரதிஜ்ஞாம் ॥ 1.109 ॥

Roman (IAST) Transliteration

dikkālādyanavacchinnānantacinmātramūrtaye |

svānubhūtyekamānāya namaḥ śāntāya tejase || 1.1 ||

boddhāro matsaragrastāḥ prabhavaḥ smayadūṣitāḥ |

abodhopahatāḥ cānye jīrṇamaṅge subhāṣitam || 1.2 ||

ajñaḥ sukhaṃ ārādhyaḥ

sukhataraṃ ārādhyate viśeṣajñaḥ |

jñānalavadurvidagdhaṃ

brahmāpi taṃ naraṃ na rañjayati || 1.3 ||

prasahya maṇiṃ uddharenmakaravaktradaṃṣṭrāntarāt

samudraṃ api santaretpracaladūrmimālākulam |

bhujaṅgaṃ api kopitaṃ śirasi puṣpavaddhārayet

na tu pratiniviṣṭamūrkhajanacittaṃ ārādhayet || 1.4 ||

labheta sikatāsu tailaṃ api yatnataḥ pīḍayan

pibecca mṛgatṛṣṇikāsu salilaṃ pipāsārditaḥ |

kvacidapi paryaṭanśaśaviṣāṇaṃ āsādayet

na tu pratiniviṣṭamūrkhacittaṃ ārādhayet || 1.5 ||

vyālaṃ bālamṛṇālatantubhirasau roddhuṃ samujjṛmbhate

chettuṃ vajramaṇiṃ śirīṣakusumaprāntena sannahyati |

mādhuryaṃ madhubindunā racayituṃ kṣārāmudherīhate

netuṃ vāñchanti yaḥ khalānpathi satāṃ sūktaiḥ sudhāsyandibhiḥ || 1.6 ||

svāyattaṃ ekāntaguṇaṃ vidhātrā

vinirmitaṃ chādanaṃ ajñatāyāḥ |

viśeṣataḥ sarvavidāṃ samāje

vibhūṣaṇaṃ maunaṃ apaṇḍitānām || 1.7 ||

yadā kiñcijjño'haṃ dvipa iva madāndhaḥ samabhavaṃ

tadā sarvajño'smītyabhavadavaliptaṃ mama manaḥ

yadā kiñcitkiñcidbudhajanasakāśādavagataṃ

tadā mūrkho'smīti jvara iva mado me vyapagataḥ || 1.8 ||

kṛmikulacittaṃ lālāklinnaṃ vigandhijugupsitaṃ

nirupamarasaṃ prītyā khādannarāsthi nirāmiṣam |

surapatiṃ api śvā pārśvasthaṃ vilokya na śaṅkate

na hi gaṇayati kṣudro jantuḥ parigrahaphalgutām || 1.9 ||

śiraḥ śārvaṃ svargātpaśupatiśirastaḥ kṣitidharaṃ

mahīdhrāduttuṅgādavaniṃ avaneścāpi jaladhim |

adho'dho gaṅgeyaṃ padaṃ upagatā stokam

athavāvivekabhraṣṭānāṃ bhavati vinipātaḥ śatamukhaḥ || 1.10 ||

śakyo vārayituṃ jalena hutabhukcchatreṇa sūryātapo

nāgendro niśitāṅkuśena samado daṇḍena gogardabhau |

vyādhirbheṣajasaṅgrahaiśca vividhairmantraprayogairviṣaṃ

sarvasyauṣadhaṃ asti śāstravihitaṃ mūrkhasya nāstyauṣadhim || 1.11 ||

sāhityasaṅgītakalāvihīnaḥ

sākṣātpaśuḥ pucchaviṣāṇahīnaḥ |

tṛṇaṃ na khādannapi jīvamānas

tadbhāgadheyaṃ paramaṃ paśūnām || 1.12 ||

yeṣāṃ na vidyā na tapo na dānaṃ

jñānaṃ na śīlaṃ na guṇo na dharmaḥ |

te martyaloke bhuvi bhārabhūtā

manuṣyarūpeṇa mṛgāścaranti || 1.13 ||

varaṃ parvatadurgeṣu

bhrāntaṃ vanacaraiḥ saha

na mūrkhajanasamparkaḥ

surendrabhavaneṣvapi || 1.14 ||

śāstropaskṛtaśabdasundaragiraḥ śiṣyapradeyāgamā

vikhyātāḥ kavayo vasanti viṣaye yasya prabhornirdhanāḥ |

tajjāḍyaṃ vasudhādipasya kavayastvarthaṃ vināpīśvarāḥ

kutsyāḥ syuḥ kuparīkṣakā hi maṇayo yairarghataḥ pātitāḥ || 1.15 ||

harturyāti na gocaraṃ kiṃ api śaṃ puṣṇāti yatsarvadā'py

arthibhyaḥ pratipādyamānaṃ aniśaṃ prāpnoti vṛddhiṃ parām |

kalpānteṣvapi na prayāti nidhanaṃ vidyākhyaṃ antardhanaṃ

yeṣāṃ tānprati mānaṃ ujjhata nṛpāḥ kastaiḥ saha spardhate || 1.16 ||

adhigataparamārthānpaṇḍitānmāvamaṃsthās

tṛṇaṃ iva laghu lakṣmīrnaiva tānsaṃruṇaddhi |

abhinavamadalekhāśyāmagaṇḍasthalānāṃ

na bhavati bisatanturvāraṇaṃ vāraṇānām || 1.17 ||

ambhojinīvanavihāravilāsaṃ eva

haṃsasya hanti nitarāṃ kupito vidhātā |

na tvasya dugdhajalabhedavidhau prasiddhāṃ

vaidagdhīkīrtiṃ apahartuṃ asau samarthaḥ || 1.18 ||

keyūrāṇi na bhūṣayanti puruṣaṃ hārā na candrojjvalā

na snānaṃ na vilepanaṃ na kusumaṃ nālaṅkṛtā mūrdhajāḥ |

vāṇyekā samalaṅkaroti puruṣaṃ yā saṃskṛtā dhāryate

kṣīyante khalu bhūṣaṇāni satataṃ vāgbhūṣaṇaṃ bhūṣaṇam || 1.19 ||

vidyā nāma narasya rūpaṃ adhikaṃ pracchannaguptaṃ dhanaṃ

vidyā bhogakarī yaśaḥsukhakarī vidyā gurūṇāṃ guruḥ |

vidyā bandhujano videśagamane vidyā parā devatā

vidyā rājasu pūjyate na tu dhanaṃ vidyāvihīnaḥ paśuḥ || 1.20 ||

kṣāntiścetkavacena kiṃ kiṃ aribhiḥ krodho'sti ceddehināṃ

jñātiścedanalena kiṃ yadi suhṛddivyauṣadhaṃ kiṃ phalam |

kiṃ sarpairyadi durjanāḥ kiṃ u dhanairvidyā'navadyā yadi

vrīḍā cetkiṃ u bhūṣaṇaiḥ sukavitā yadyasti rājyena kim || 1.21 ||

dākṣiṇyaṃ svajane dayā parijane śāṭhyaṃ sadā durjane

prītiḥ sādhujane nayo nṛpajane vidvajjane cārjavam |

śauryaṃ śatrujane kṣamā gurujane kāntājane dhṛṣṭatā

ye caivaṃ puruṣāḥ kalāsu kuśalāsteṣveva lokasthitiḥ || 1.22 ||

jāḍyaṃ dhiyo harati siñcati vāci satyaṃ

mānonnatiṃ diśati pāpaṃ apākaroti |

cetaḥ prasādayati dikṣu tanoti kīrtiṃ

satsaṅgatiḥ kathaya kiṃ na karoti puṃsām || 1.23 ||

jayanti te sukṛtino

rasasiddhāḥ kavīśvarāḥ |

nāsti yeṣāṃ yaśaḥkāye

jarāmaraṇajaṃ bhayam || 1.24 ||

sūnuḥ saccaritaḥ satī priyatamā svāmī prasādonmukhaḥ

snigdhaṃ mitraṃ avañcakaḥ parijano niḥkleśaleśaṃ manaḥ |

ākāro ruciraḥ sthiraśca vibhavo vidyāvadātaṃ mukhaṃ

tuṣṭe viṣṭapakaṣṭahāriṇi harau samprāpyate dehinā || 1.25 ||

prāṇāghātānnivṛttiḥ paradhanaharaṇe saṃyamaḥ satyavākyaṃ

kāle śaktyā pradānaṃ yuvatijanakathāmūkabhāvaḥ pareṣām |

tṛṣṇāsroto vibhaṅgo guruṣu ca vinayaḥ sarvabhūtānukampā

sāmānyaḥ sarvaśāstreṣvanupahatavidhiḥ śreyasāṃ eṣa panthāḥ || 1.26 ||

prārabhyate na khalu vighnabhayena nīcaiḥ

prārabhya vighnavihatā viramanti madhyāḥ |

vighnaiḥ punaḥ punarapi pratihanyamānāḥ

prārabdhaṃ uttamajanā na parityajanti || 1.27 ||

asanto nābhyarthyāḥ suhṛdapi na yācyaḥ kṛśadhanaḥ

priyā nyāyyā vṛttirmalinaṃ asubhaṅge'pyasukaram |

vipadyuccaiḥ stheyaṃ padaṃ anuvidheyaṃ ca mahatāṃ

satāṃ kenoddiṣṭaṃ viṣamaṃ asidhārāvrataṃ idam || 1.28 ||

kṣutkṣāmo'pi jarākṛśo'pi śithilaprāṇo'pi kaṣṭāṃ daśām

āpanno'pi vipannadīdhitiriti prāṇeṣu naśyatsvapi |

mattebhendravibhinnakumbhapiśitagrāsaikabaddhaspṛhaḥ

kiṃ jīrṇaṃ tṛṇaṃ atti mānamahatāṃ agresaraḥ kesarī || 1.29 ||

svalpasnāyuvasāvaśeṣamalinaṃ nirmāṃsaṃ apyasthi goḥ

śvā labdhvā paritoṣaṃ eti na tu tattasya kṣudhāśāntaye |

siṃho jambukaṃ aṅkaṃ āgataṃ api tyaktvā nihanti dvipaṃ

sarvaḥ kṛcchragato'pi vāñchanti janaḥ sattvānurūpaṃ phalam || 1.30 ||

lāṅgūlacālanaṃ adhaścaraṇāvapātaṃ

bhūmau nipatya vadanodaradarśanaṃ ca |

śvā piṇḍadasya kurute gajapuṅgavastu

dhīraṃ vilokayati cāṭuśataiśca bhuṅkte || 1.31 ||

parivartini saṃsāre

mṛtaḥ ko vā na jāyate |

sa jāto yena jātena

yāti vaṃśaḥ samunnatim || 1.32 ||

kusumastavakasyeva

dvayī vṛttirmanasvinaḥ |

mūrdhni vā sarvalokasya

śīryate vana eva vā || 1.33 ||

santyanye'pi bṛhaspatiprabhṛtayaḥ sambhāvitāḥ pañcaṣās

tānpratyeṣa viśeṣavikramarucī rāhurna vairāyate |

dvāveva grasate divākaraniśāprāṇeśvarau bhāskarau

bhrātaḥ parvaṇi paśya dānavapatiḥ śīrṣāvaśeṣākṛtiḥ || 1.34 ||

vahati bhuvanaśreṇiṃ śeṣaḥ phaṇāphalakasthitāṃ

kamaṭhapatinā madhyepṛṣṭhaṃ sadā sa ca dhāryate |

taṃ api kurute kroḍādhīnaṃ payodhiranādarād

ahaha mahatāṃ niḥsīmānaścaritravibhūtayaḥ || 1.35 ||

varaṃ pakṣacchedaḥ samadamaghavanmuktakuliśaprahārair

udgacchadbahuladahanodgāragurubhiḥ |

tuṣārādreḥ sūnorahaha pitari kleśavivaśe

na cāsau sampātaḥ payasi payasāṃ patyurucitaḥ || 1.36 ||

siṃhaḥ śiśurapi nipatati

madamalinakapolabhittiṣu gajeṣu |

prakṛtiriyaṃ sattvavatāṃ

na khalu vayastejaso hetuḥ || 1.37 ||

jātiryātu rasātalaṃ guṇagaṇaistatrāpyadho gamyatāṃ

śīlaṃ śailataṭātpatatvabhijanaḥ sandahyatāṃ vahninā |

śaurye vairiṇi vajraṃ āśu nipatatvartho'stu naḥ kevalaṃ

yenaikena vinā guṇastṛṇalavaprāyāḥ samastā ime || 1.38 ||

dhanaṃ arjaya kākutstha

dhanamūlaṃ idaṃ jagat |

antaraṃ nābhijānāmi

nirdhanasya mṛtasya ca || 1.39 ||

tānīndriyāṇyavikalāni tadeva nāma

sā buddhirapratihatā vacanaṃ tadeva |

arthoṣmaṇā virahitaḥ puruṣaḥ kṣaṇena

so'pyanya eva bhavatīti vicitraṃ etat || 1.40 ||

yasyāsti vittaṃ sa naraḥ kulīnaḥ

sa paṇḍitaḥ sa śrutavānguṇajñaḥ |

sa eva vaktā sa ca darśanīyaḥ

sarve guṇāḥ kāñcanaṃ āśrayanti || 1.41 ||

daurmantryānnṛpatirvinaśyati yatiḥ saṅgātsuto lālanāt

vipro'nadhyayanātkulaṃ kutanayācchīlaṃ khalopāsanāt |

hrīrmadyādanavekṣaṇādapi kṛṣiḥ snehaḥ pravāsāśrayān

maitrī cāpraṇayātsamṛddhiranayāttyāgapramādāddhanam || 1.42 ||

dānaṃ bhogo nāśastisro

gatayo bhavanti vittasya |

yo na dadāti na bhuṅkte

tasya tṛtīyā gatirbhavati || 1.43 ||

maṇiḥ śāṇollīḍhaḥ samaravijayī hetidalito

madakṣīṇo nāgaḥ śaradi saritaḥ śyānapulināḥ |

kalāśeṣaścandraḥ suratamṛditā bālavanitā

tannimnā śobhante galitavibhavāścārthiṣu narāḥ || 1.44 ||

parikṣīṇaḥ kaścitspṛhayati yavānāṃ prasṛtaye

sa paścātsampūrṇaḥ kalayati dharitrīṃ tṛṇasamām |

ataścānaikāntyādgurulaghutayā'rtheṣu dhaninām

avasthā vastūni prathayati ca saṅkocayati ca || 1.45 ||

rājandudhukṣasi yadi kṣitidhenuṃ etāṃ

tenādya vatsaṃ iva lokaṃ amuṃ puṣāṇa

tasmiṃśca samyaganiśaṃ paripoṣyamāṇe

nānāphalaiḥ phalati kalpalateva bhūmiḥ || 1.46 ||

satyānṛtā ca paruṣā priyavādinī ca

hiṃsrā dayālurapi cārthaparā vadānyā |

nityavyayā pracuranityadhanāgamā ca

vārāṅganeva nṛpanītiranekarūpā || 1.47 ||

ājñā kīrtiḥ pālanaṃ brāhmaṇānāṃ

dānaṃ bhogo mitrasaṃrakṣaṇaṃ ca

yeṣāṃ ete ṣaḍguṇā na pravṛttāḥ

ko'rthasteṣāṃ pārthivopāśrayeṇa || 1.48 ||

yaddhātrā nijabhālapaṭṭalikhitaṃ stokaṃ mahadvā dhanaṃ

tatprāpnoti marusthale'pi nitarāṃ merau tato nādhikam |

taddhīro bhava vittavatsu kṛpaṇāṃ vṛttiṃ vṛthā sā kṛthāḥ

kūpe paśya payonidhāvapi ghaṭo gṛhṇāti tulyaṃ jalam || 1.49 ||

tvaṃ eva cātakādhāro'

sīti keṣāṃ na gocaraḥ |

kiṃ ambhodavarāsmākaṃ

kārpaṇyoktaṃ pratīkṣase || 1.50 ||

re re cātaka sāvadhānamanasā mitra kṣaṇaṃ śrūyatām

ambhodā bahavo vasanti gagane sarve'pi naitādṛśāḥ |

kecidvṛṣṭibhirārdrayanti vasudhāṃ garjanti kecidvṛthā

yaṃ yaṃ paśyasi tasya tasya purato mā brūhi dīnaṃ vacaḥ || 1.51 ||

akaruṇatvaṃ akāraṇavigrahaḥ

paradhane parayoṣiti ca spṛhā |

sujanabandhujaneṣvasahiṣṇutā

prakṛtisiddhaṃ idaṃ hi durātmanām || 1.52 ||

durjanaḥ parihartavyo

vidyayā'lakṛto'pi san |

maṇinā bhūṣitaḥ sarpaḥ

kiṃ asau na bhayaṅkaraḥ || 1.53 ||

jāḍyaṃ hrīmati gaṇyate vratarucau dambhaḥ śucau kaitavaṃ

śūre nirghṛṇatā munau vimatitā dainyaṃ priyālāpini |

tejasvinyavaliptatā mukharatā vaktaryaśaktiḥ sthire

tatko nāma guṇo bhavetsa guṇināṃ yo durjanairnāṅkitaḥ || 1.54 ||

lobhaścedaguṇena kiṃ piśunatā yadyasti kiṃ pātakaiḥ

satyaṃ cettapasā ca kiṃ śuci mano yadyasti tīrthena kim |

saujanyaṃ yadi kiṃ guṇaiḥ sumahimā yadyasti kiṃ maṇḍanaiḥ

sadvidyā yadi kiṃ dhanairapayaśo yadyasti kiṃ mṛtyunā || 1.55 ||

śaśī divasadhūsaro galitayauvanā kāminī

saro vigatavārijaṃ mukhaṃ anakṣaraṃ svākṛteḥ |

prabhurdhanaparāyaṇaḥ satatadurgataḥ sajjano

nṛpāṅgaṇagataḥ khalo manasi sapta śalyāni me || 1.56 ||

na kaściccaṇḍakopānām

ātmīyo nāma bhūbhujām |

hotāraṃ api juhvānaṃ

spṛṣṭo vahati pāvakaḥ || 1.57 ||

maunomūkaḥ pravacanapaṭurbāṭulo jalpako vā

dhṛṣṭaḥ pārśve vasati ca sadā dūrataścāpragalbhaḥ |

kṣāntyā bhīruryadi na sahate prāyaśo nābhijātaḥ

sevādharmaḥ paramagahano yogināṃ apyagamyaḥ || 1.58 ||

udbhāsitākhilakhalasya viśṛṅkhalasya

prāgjātavistṛtanijādhamakarmavṛtteḥ |

daivādavāptavibhavasya guṇadviṣo'sya

nīcasya gocaragataiḥ sukhaṃ āpyate || 1.59 ||

ārambhagurvī kṣayiṇī krameṇa

laghvī purā vṛddhimatī ca paścāt |

dinasya pūrvārdhaparārdhabhinnā

chāyeva maitrī khalasajjanānām || 1.60 ||

mṛgamīnasajjanānāṃ tṛṇajalasantoṣavihitavṛttīnām |

lubdhakadhīvarapiśunā niṣkāraṇavairiṇo jagati || 1.61 ||

vāñchā sajjanasaṅgame paraguṇe prītirgurau namratā

vidyāyāṃ vyasanaṃ svayoṣiti ratirlokāpavādādbhayam |

bhaktiḥ śūlini śaktirātmadamane saṃsargamuktiḥ khale

yeṣvete nivasanti nirmalaguṇāstebhyo narebhyo namaḥ || 1.62 ||

vipadi dhairyaṃ athābhyudaye kṣamā

sadasi vākpaṭutā yudhi vikramaḥ |

yaśasi cābhirucirvyasanaṃ śrutau

prakṛtisiddhaṃ idaṃ hi mahātmanām || 1.63 ||

pradānaṃ pracchannaṃ gṛhaṃ upagate sambhramavidhiḥ

priyaṃ kṛtvā maunaṃ sadasi kathanaṃ cāpyupakṛteḥ |

anutseko lakṣmyāṃ anabhibhavagandhāḥ parakathāḥ

satāṃ kenoddiṣṭaṃ viṣamaṃ asidhārāvrataṃ idam || 1.64 ||

kare ślāghyastyāgaḥ śirasi gurupādapraṇayitā

mukhe satyā vāṇī vijayi bhujayorvīryaṃ atulam |

hṛdi svacchā vṛttiḥ śrutiṃ adhigataṃ ca śravaṇayor

vināpyaiśvaryeṇa prakṛtimahatāṃ maṇḍanaṃ idam || 1.65 ||

sampatsu mahatāṃ cittaṃ bhavatyutpalakomalam |

āpatsu ca mahāśailaśilā saṅghātakarkaśam || 1.66 ||

santaptāyasi saṃsthitasya payaso nāmāpi na jñāyate

muktākāratayā tadeva nalinīpatrasthitaṃ rājate |

svātyāṃ sāgaraśuktimadhyapatitaṃ tanmauktikaṃ jāyate

prāyeṇādhamamadhyamottamaguṇaḥ saṃsargato jāyate || 1.67 ||

prīṇāti yaḥ sucaritaiḥ pitaraṃ sa putro

yadbhartureva hitaṃ icchati tatkalatram |

tanmitraṃ āpadi sukhe ca samakriyaṃ yad

etattrayaṃ jagati puṇyakṛto labhante || 1.68 ||

eko devaḥ keśavo vā śivo vā

hyekaṃ mitraṃ bhūpatirvā yatirvā |

eko vāsaḥ pattane vā vane vā

hyekā bhāryā sundarī vā darī vā || 1.69 ||

namratvenonnamantaḥ paraguṇakathanaiḥ svānguṇānkhyāpayantaḥ

svārthānsampādayanto vitatapṛthutarārambhayatnāḥ parārthe |

kṣāntyaivākṣeparukṣākṣaramukharamukhāndurjanāndūṣayantaḥ

santaḥ sāścaryacaryā jagati bahumatāḥ kasya nābhyarcanīyāḥ || 1.70 ||

bhavanti namrāstaravaḥ phalodgamair

navāmbubhirdūrāvalambino ghanāḥ |

anuddhatāḥ satpuruṣāḥ samṛddhibhiḥ

svabhāva eṣa paropakāriṇām || 1.71 ||

śrotraṃ śrutenaiva na kuṇḍalena

dānena pāṇirna tu kaṅkaṇena |

vibhāti kāyaḥ karuṇaparāṇāṃ

paropakārairna tu candanena || 1.72 ||

pāpānnivārayati yojayate hitāya

guhyaṃ nigūhati guṇānprakaṭīkaroti |

āpadgataṃ ca na jahāti dadāti kāle

sanmitralakṣaṇaṃ idaṃ pravadanti santaḥ || 1.73 ||

padmākaraṃ dinakaro vikacīkaroti

candraprabhollāsayati kairavacakravālam |

nābhyarthito jaladharo'pi jalaṃ dadāti

santaḥ svayaṃ parahite vihitābhiyogāḥ || 1.74 ||

eke satpuruṣāḥ parārthaghaṭakāḥ svārthaṃ parityajanti ye

sāmānyāstu parārthaṃ udyamabhṛtaḥ svārthāvirodhena ye |

te'mī mānuṣarākṣasāḥ parahitaṃ svārthāya nighnanti ye

ye tu ghnanti nirarthakaṃ parahitaṃ te ke na jānīmahe || 1.75 ||

kṣīreṇātmagatodakāya hi guṇā dattā purā te'khilā

kṣīrottāpaṃ avekṣya tena payasā svātmā kṛśānau hutaḥ |

gantuṃ pāvakaṃ unmanastadabhavaddṛṣṭvā tu mitrāpadaṃ

yuktaṃ tena jalena śāmyati satāṃ maitrī punastvīdṛśī || 1.76 ||

itaḥ svapiti keśavaḥ kulaṃ itastadīyadviṣām

itaśca śaraṇārthināṃ śikhariṇāṃ gaṇāḥ śerate |

ito'pi baḍavānalaḥ saha samastasaṃvartakaiḥ

aho vitataṃ ūrjitaṃ bharasahaṃ sindhorvapuḥ || 1.77 ||

tṛṣṇāṃ chindhi bhaja kṣamāṃ jahi madaṃ pāpe ratiṃ mā kṛthāḥ

satyaṃ brūhyanuyāhi sādhupadavīṃ sevasva vidvajjanam |

mānyānmānaya vidviṣo'pyanunaya prakhyāpaya praśrayaṃ

kīrtiṃ pālaya duḥkhite kuru dayāṃ etatsatāṃ ceṣṭitam || 1.78 ||

manasi vacasi kāye puṇyapīyūṣapūrṇās

tribhuvanaṃ upakāraśreṇibhiḥ prīṇayantaḥ |

paraguṇaparamāṇūnparvatīkṛtya nityaṃ

nijahṛdi vikasantaḥ santa santaḥ kiyantaḥ || 1.79 ||

kiṃ tena hemagiriṇā rajatādriṇā vā

yatrāśritāśca taravastaravasta eva |

manyāmahe malayaṃ eva yadāśrayeṇa

kaṅkolanimbakaṭujā api candanāḥ syuḥ || 1.80 ||

ratnairmahārhaistutuṣurna devā

na bhejire bhīmaviṣeṇa bhītim |

sudhāṃ vinā na parayurvirāmaṃ

na niścitārthādviramanti dhīrāḥ || 1.81 ||

kvacitpṛthvīśayyaḥ kvacidapi ca paraṅkaśayanaḥ

kvacicchākāhāraḥ kvacidapi ca śālyodanaruciḥ |

kvacitkanthādhārī kvacidapi ca divyāmbaradharo

manasvī kāryārthī na gaṇayati duḥkhaṃ na ca sukham || 1.82 ||

aiśvaryasya vibhūṣaṇaṃ sujanatā śauryasya vāksaṃyamo

jñānasyopaśamaḥ śrutasya vinayo vittasya pātre vyayaḥ |

akrodhastapasaḥ kṣamā prabhaviturdharmasya nirvājatā

sarveṣāṃ api sarvakāraṇaṃ idaṃ śīlaṃ paraṃ bhūṣaṇam || 1.83 ||

nindantu nītinipuṇā yadi vā stuvantu

lakṣmīḥ samāviśatu gacchatu vā yatheṣṭham |

adyaiva vā maraṇaṃ astu yugāntare vā

nyāyyātpathaḥ pravicalanti padaṃ na dhīrāḥ || 1.84 ||

bhagnāśasya karaṇḍapiṇḍitatanormlānendriyasya kṣudhā

kṛtvākhurvivaraṃ svayaṃ nipatito naktaṃ mukhe bhoginaḥ |

tṛptastatpiśitena satvaraṃ asau tenaiva yātaḥ yathā

lokāḥ paśyata daivaṃ eva hi nṛṇāṃ vṛddhau kṣaye kāraṇam || 1.85 ||

ālasyaṃ hi manuṣyāṇāṃ

śarīrastho mahānripuḥ |

nāstyudyamasamo bandhuḥ

kurvāṇo nāvasīdati || 1.86 ||

chinno'pi rohati tarkṣīṇo'pyupacīyate punaścandraḥ |

iti vimṛśantaḥ santaḥ santapyante na duḥkheṣu || 1.87 ||

netā yasya bṛhaspatiḥ praharaṇaṃ vajraṃ surāḥ sainikāḥ

svargo durgaṃ anugrahaḥ kila harerairāvato vāraṇaḥ |

ityaiśvaryabalānvito'pi balabhidbhagnaḥ paraiḥ saṅgare

tadvyaktaṃ nanu daivaṃ eva śaraṇaṃ dhigdhigvṛthā pauruṣam || 1.88 ||

karmāyattaṃ phalaṃ puṃsāṃ

buddhiḥ karmānusāriṇī |

tathāpi sudhiyā bhāvyaṃ

suvicāryaiva kurvatā || 1.89 ||

khalvāto divaseśvarasya kiraṇaiḥ santāḍito mastake

vāñchandeśaṃ anātapaṃ vidhivaśāttālasya mūlaṃ gataḥ |

tatrāpyasya mahāphalena patatā bhagnaṃ saśabdaṃ śiraḥ

prāyo gacchati yatra bhāgyarahitastatraiva yāntyāpadaḥ || 1.90 ||

raviniśākarayorgrahapīḍanaṃ

gajabhujaṅgamayorapi bandhanam |

matimatāṃ ca vilokya daridratāṃ

vidhiraho balavāniti me matiḥ || 1.91 ||

sṛjati tāvadaśeṣaguṇakaraṃ

puruṣaratnaṃ alaṅkaraṇaṃ bhuvaḥ |

tadapi tatkṣaṇabhaṅgi karoti

cedahaha kaṣṭaṃ apaṇḍitatā vidheḥ || 1.92 ||

patraṃ naiva yadā karīraviṭape doṣo vasantasya kim

nolūko'pyavalokate yadi divā sūryasya kiṃ dūṣaṇam |

dhārā naiva patanti cātakamukhe meghasya kiṃ dūṣaṇam

yatpūrvaṃ vidhinā lalāṭalikhitaṃ tanmārjituṃ kaḥ kṣamaḥ || 1.93 ||

namasyāmo devānnanu hatavidheste'pi vaśagā

vidhirvandyaḥ so'pi pratiniyatakarmaikaphaladaḥ |

phalaṃ karmāyattaṃ yadi kiṃ amaraiḥ kiṃ ca vidhinā

namastatkarmabhyo vidhirapi na yebhyaḥ prabhavati || 1.94 ||

brahmā yena kulālavanniyamito brahmāḍabhāṇḍodare

viṣṇuryena daśāvatāragahane kṣipto mahāsaṅkaṭe |

rudro yena kapālapāṇipuṭake bhikṣāṭanaṃ kāritaḥ

sūryo bhrāmyati nityaṃ eva gagane tasmai namaḥ karmaṇe || 1.95 ||

naivākṛtiḥ phalati naivā kulaṃ na śīlaṃ

vidyāpi naiva na ca yatnakṛtāpi sevā |

bhāgyāni pūrvatapasā khalu sañcitāni

kāle phalanti puruṣasya yathaiva vṛkṣāḥ || 1.96 ||

vane raṇe śatrujalāgnimadhye

mahārṇave parvatamastake vā |

suptaṃ pramattaṃ viṣamasthitaṃ vā

rakṣanti puṇyāni purākṛtāni || 1.97 ||

yā sādhūṃśca khalānkaroti viduṣo mūrkhānhitāndveṣiṇaḥ

pratyakṣaṃ kurute parīkṣaṃ amṛtaṃ hālāhalaṃ tatkṣaṇāt |

tāṃ ārādhaya satkriyāṃ bhagavatīṃ bhoktuṃ phalaṃ vāñchitaṃ

he sādho vyasanairguṇeṣu vipuleṣvāsthāṃ vṛthā mā kṛthāḥ || 1.98 ||

guṇavadaguṇavadvā kurvatā kāryajātaṃ

pariṇatiravadhāryā yatnataḥ paṇḍitena |

atirabhasakṛtānāṃ karmaṇāṃ āvipatter

bhavati hṛdayadāhī śalyatulyo vipākaḥ || 1.99 ||

sthālyāṃ vaidūryamayyāṃ pacati tilakaṇāṃścandanairindhanaughaiḥ

sauvarṇairlāṅgalāgrairvilikhati vasudhāṃ arkamūlasya hetoḥ |

kṛtvā karpūrakhaṇḍānvṛttiṃ iha kurute kodravāṇāṃ samantāt

prāpyemāṃ karmbhūmiṃ na carati manujo yastopa mandabhāgyaḥ || 1.100 ||

majjatvambhasi yātu meruśikharaṃ śatruṃ jayatvāhave

vāṇijyaṃ kṛṣisevane ca sakalā vidyāḥ kalāḥ śikṣatām |

ākāśaṃ vipulaṃ prayātu khagavatkṛtvā prayatnaṃ paraṃ

nābhāvyaṃ bhavatīha karmavaśato bhāvyasya nāśaḥ kutaḥ || 1.101 ||

bhīmaṃ vanaṃ bhavati tasya puraṃ pradhānaṃ

sarvo janaḥ svajanatāṃ upayāti tasya |

kṛtsnā ca bhūrbhavati sannidhiratnapūrṇā

yasyāsti pūrvasukṛtaṃ vipulaṃ narasya || 1.102 ||

ko lābho guṇisaṅgamaḥ kiṃ asukhaṃ prājñetaraiḥ saṅgatiḥ

kā hāniḥ samayacyutirnipuṇatā kā dharmatattve ratiḥ |

kaḥ śūro vijitendriyaḥ priyatamā kā'nuvratā kiṃ dhanaṃ

vidyā kiṃ sukhaṃ apravāsagamanaṃ rājyaṃ kiṃ ājñāphalam || 1.103 ||

apriyavacanadaridraiḥ priyavacanadhanāḍhyaiḥ svadāraparituṣṭaiḥ |

paraparivādanivṛttaiḥ kvacitkvacinmaṇḍitā vasudhā || 1.104 ||

kadarthitasyāpi hi dhairyavṛtter

na śakyate dhairyaguṇaḥ pramārṣṭum |

adhomukhasyāpi kṛtasya vahner

nādhaḥ śikhā yāti kadācideva || 1.105 ||

kāntākaṭākṣaviśikhā na lunanti yasya

cittaṃ na nirdahati kṛpakṛśānutāpaḥ |

karṣanti bhūriviṣayāśca na lobhapāśair

lokatrayaṃ jayati kṛtsnaṃ idaṃ sa dhīraḥ || 1.106 ||

ekenāpi hi śūreṇa

pādākrāntaṃ mahītalam |

kriyate bhāskareṇaiva

sphārasphuritatejasā || 1.107 ||

vahnistasya jalāyate jalanidhiḥ kulyāyate tatkṣaṇān

meruḥ svalpaśilāyate mṛgapatiḥ sadyaḥ kuraṅgāyate |

vyālo mālyaguṇāyate viṣarasaḥ pīyūṣavarṣāyate

yasyāṅge'khilalokavallabhatamaṃ śīlaṃ samunmīlati || 1.108 ||

lajjāguṇaughajananīṃ jananīṃ iva svām

atyantaśuddhahṛdayāṃ anuvartamānām |

tejasvinaḥ sukhaṃ asūnapi santyajanati

satyavratavyasanino na punaḥ pratijñām || 1.109 ||