6.17 Yuddhakanda - Saptadasha Sargah

ॐ

6.17 යුද්ධකාණ්ඩ - සප්තදශ සර්ගඃ

Valmiki Sinhala

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ යුද්ධකාණ්ඩම් .

අථ සප්තදශස්සර්ගඃ .

ඉත්යුක්ත්වාපරුෂංවාක්යංරාවණංරාවණානුජඃ .

ආජගාමමුහූර්තේනයත්රරාමස්සලක්ෂ්මණඃ .. 1 ..

තම්මේරුශිඛරාකාරන්දීප්තාමිවශතහ්රදාම් .

ගගනස්ථම්මහීස්ථාස්තේදදෘශුසර්වවානරාඃ .. 2 ..

තේ චාප්යනුචරාස්තස්ය චත්වාරෝ භීමවික්රමාඃ .

තේ(අ)පි වර්මායුධෝපේතා භූෂණෝත්තමභූෂිතාඃ .. 3 ..

ස ච මේඝාචලප්රඛ්යෝ වජ්රායුධසමප්රභඃ .

වරායුධධරෝ වීරෝ දිව්යාභරණභූෂිතඃ .. 4 ..

තමාත්මපඤ්චමන්දෘෂ්ටවාසුග්රීවෝවාහිනීපතිඃ .

වානරෛස්සහදුර්ධර්ෂචින්තයාමාසබුද්ධිමාන් .. 5 ..

චින්තයිත්වාමුහූර්තන්තුවානරාංස්තානුවාචහ .

හනුමත්ප්රමුඛාන්සර්වානිදංවචනමුත්තමම් .. 6 ..

ඒෂසර්වායුධෝපේතශ්චතුර්භිස්සහරාක්ෂසෛඃ .

රාක්ෂසෝ(අ)භ්යේතිපශ්යධ්වමස්මාන්හන්තුන්නසංශයඃ .. 7 ..

සුග්රීවස්ය වචඃ ශ්රුත්වා සර්වේ තේ වානර උත්තමාඃ .

සාලාන් උද්යම්ය ශෛලාමඃ ච ඉදං වචනං අබ්රුවන් .. 8 ..

ශීඝ්රංව්යාදිශනෝරාජන්වධායෛෂාන්දුරාත්මනාම් .

නිපතන්තුහතාශ්චෛතේධරණ්යාමල්පතේජසඃ .. 9 ..

තේෂාසම්භාෂමාණානාමන්යෝන්යංසවිභීෂණඃ .

උත්තරන්තීරමාසාද්යඛස්ථඒවව්යතිෂ්ඨත .. 10 ..

උවාචමහාප්රාජ්ඤස්ස්වරේණමහතාමහාන් .

සුග්රීවන්තාංශ්චසම්ප්රේක්ෂ්යසර්වාන්වානරයූථපාන් .. 11 ..

රාවණෝ නාම දුර්වෘත්තෝ රාක්ෂසෝ රාක්ෂස ඊශ්වරඃ .

තස්ය අහං අනුජෝ භ්රාතා විභීෂණ ඉති ශ්රුතඃ .. 12 ..

තේනසීතාජනස්ථානාද්ධෘතාහත්වාජටායුෂම් .

රුද්දාචවිවශාදීනාරාක්ෂසීභිස්සුරක්ෂිතා .. 13 ..

තමහංහේතුභිර්වාක්යෛර්විවිධෛශ්චන්යදර්ශයම් .

සාධුනිර්යාත්යතාංසීතාරාමායේතිපුනඃපුනඃ .. 14 ..

ස ච න ප්රතිජග්රාහ රාවණඃ කාල චෝදිතඃ .

උච්යමානෝ හිතං වාක්යං විපරීත ඉව ඖෂධම් .. 15 ..

සෝ(අ)හම්පරුෂිතස්තේනදාසවච්චාවමානිතඃ .

ත්යක්ත්වාපුත්රාංශ්චදාරාංශ්චරාඝවංශරණඞ්ගතඃ .. 16 ..

සර්වලෝකශරණ්යායරාඝවායමහාත්මනේ .

නිවේදයතමාඞ්ක්ෂිප්රංවිභීෂණමුපස්ථිතම් .. 17 ..

ඒතත්තුවචනංශ්රුත්වාසුග්රීවෝලඝුවික්රමඃ .

ලක්ෂ්මණස්යාග්රතෝරාමංසම්රබ්ධමිදමබ්රවීත් .. 18 ..

ප්රවිෂ්ටඃ ශත්රු සෛන්යං හි ප්රාප්තඃ ශත්රුරතර්කිතඃ .

නිහන්යාදන්න්තරං ලබ්ධ්වා උලූකෝ වායසානිව .. 19 ..

මන්ත්රේව්යූහේනයේචාරේයුක්තෝභවිතුමර්හසි .

වානරාණාඤ්චභද්රන්තේපරේෂාඤ්චපරන්තප .. 20 ..

අන්තර්ධානගතාහ්යේතේරාක්ෂසාඃකාමරූපිණඃ .

ශූරාශ්චනිකෘතිජ්ඤාශ්චතේෂාඤ්ජාතුනවිශ්වසේත් .. 21 ..

ප්රණිධීරාක්ෂසේන්ද්රස්යරාවණස්යභවේදයම් .

අනුප්රවිශ්යසෝ(අ)ස්මාසුභේදඞ්කුර්යාන්නසංශයඃ .. 22 ..

අථවාස්වයමේවෛෂඡිද්රමාසාද්යබුද්ධිමාන් .

අනුප්රවිශ්යවිශ්වස්තේකදාචිත්ප්රහරේදපි .. 23 ..

මිත්රාටවීබලඤ්චෛවමෞලභෘත්යබලන්තථා .

සර්වමේතද්බලඞ්ග්රාහ්යංවර්ජයිත්වාද්විෂද්බලම් .. 24 ..

ප්රකෘත්යාරාක්ෂසේන්ද්රස්යභ්රාතා(අ)මිත්රස්යතේප්රභෝඃ .

ආගතශ්චරිපෝස්සාක්ෂාත්කථමස්මින්හිවිශ්වසේත් .. 25 ..

රාවණේනප්රණිහිතන්තමවේහිවිභීෂණම් .

තස්යාහන්නිග්රහම්මන්යේක්ෂමඞ්ක්ෂමවතාංවර .. 26 ..

රාක්ෂසෝජිහ්මයාබුද්ධ්යාසන්දිෂ්ටෝ(අ)යමුපාගතඃ .

ප්රහර්තුම්මායයාච්ඡන්නෝවිශ්වස්තේත්වයිරාඝව .. 27 ..

ප්රවිෂ්ටශ්ශත්රුසෛන්යංහිප්රාප්තශ්ශත්රුරතර්කිතඃ .

නිහන්යාදන්තරංලබ්ධ්වාඋලූකවායසානිව .. 28 ..

වධ්යතාමේෂතීව්රේණදණ්ඩේනසචිවෛස්සහ .

රාවණස්යනෘශංසස්යභ්රාතාහ්යේෂවිභීෂණඃ .. 29 ..

ඒවමුක්ත්වාතුතංරාමංසම්රබ්ධෝවාහිනීපතිඃ .

වාක්යජ්ඤෝවාක්යකුශලන්තතෝමෞනමුපාගමත් .. 30 ..

සුග්රීවස්යතුතද්වාක්යංශ්රුත්වාරාමෝමහායශාඃ .

සමීපස්ථානුවාචේදංහනුමත්ප්රමුඛාන්හරීන් .. 31 ..

යදුක්තඞ්කපිරාජේනරාවණාවරජම්ප්රති .

වාක්යංහේතුමදත්යර්ථඤ්චභවද්භිරපිතච්ඡ්රුතම් .. 32 ..

සුහෘදාමර්ථකෘච්ඡේෂුයුක්තම්බුද්ධිමතාසදා .

සමර්ථේනෝපනිර්දේෂ්ටුංශාශ්වතීම්භූතිමිච්ඡතා .. 33 ..

ඉත්යේවම්පරිපෘෂ්ටාස්තේස්වංස්වම්මතමතන්ද්රිතාඃ .

සෝපචාරන්තදාරාමමූචුර්හිතචිකීර්ෂවඃ .. 34 ..

අජ්ඤාතන්නාස්තිතේකිඤ්චිත්ත්රිෂුලෝකේෂුරාඝවඃ .

ආත්මානංසූචයන්රාමඃ පෘච්ඡස්යස්මාන් සුහෘත්තයා .. 35 ..

ත්වංහිසත්යව්රතශ්ශූරෝධාර්මිකෝදෘඪවික්රමඃ .

පරීක්ෂ්යකාරීස්මෘතිමාන්නිසෘෂ්ටාත්මාසුහෘත්සුච .. 36 ..

තස්මාදේකෛකශස්තාවද්බ්රුවන්තුසචිවාස්තව .

හේතුතෝමතිසම්පන්නාස්සමර්ථාශ්චපුනඃ පුනඃ .. 37 ..

ඉත්යුක්තේරාඝවායා(අ)ථමතිමානඞ්ගදෝ(අ)ග්රතඃ .

විභීෂණපරීක්ෂාර්ථමුවාචවචනංහරිඃ .. 38 ..

ශත්රෝස්සකාශාත්සම්ප්රාප්තස්සර්වථාශඞ් ක්යඒවහි .

විශ්වාසයෝග්යස්සහසානකර්තව්යෝවිභීෂණඃ .. 39 ..

ඡාදයිත්වා(අ)ත්මභාවංහිචරන්තිශඨබුද්ධයඃ .

ප්රහරන්තිචරන්ධ්රේෂුසෝ(අ)නර්ථස්සුමහාන්භවේත් .. 40 ..

අර්ථානර්ථෞවිනිශ්චිත්යව්යවසායම්භජේතහ .

ගුණතස්සඞ්ග්රහඞ්කුර්යාද්දෝෂතස්තුවිසර්ජයේත් .. 41 ..

යදිදෝෂෝමහාංස්තස්මිංස්ත්යජ්වතාමවිශඞ්කිතම් .

ගුණාන්වාපිබහූන් ජ්ඤාත්වාසඞ්ග්රහඃක්රියතාන්නෘප .. 42 ..

ශරභස්ත්වථනිශ්චිත්යසාර්ථංවචනමබ්රවීත් .

ක්ෂිප්රමස්මින්නරව්යාඝ්ර චාරඃප්රතිවිධීයතාම් .. 43 ..

ප්රණිධායහිචාරේණයථාවත්සූක්ෂ්මබුද්ධිනා .

පරීක්ෂ්යචතතඃකාර්යෝයථාන්යායම්පරිග්රහඃ .. 44 ..

ජාම්බවාංස්ත්වථසම්ප්රේක්ෂ්යශාස්ත්රබුධ්යාවිචක්ෂණඃ .

වාක්යංවිජ්ඤාපයාමාසගුණවද්දෝෂවර්ජිතම් .. 45 ..

බද්ධවෛරාච්චපාපාච්චරාක්ෂේසේන්ද්රාද්විභීෂණඃ .

අදේශකාලේසම්ප්රාප්තස්සර්වථාශඞ් ක්යතාමයම් .. 46 ..

තතෝමෛන්දස්තුසම්ප්රේක්ෂ්යනයාපනයකෝවිදඃ .

වාක්යංවචනසම්පන්නෝබභාෂේහේතුමත්තරම් .. 47 ..

වජනන්නාමතස්යෛෂරාවණස්යවිභීෂණඃ .

පෘච්ඡයතාම්මධුරේණායංශනෛර්නරපතීශ්වර .. 48 ..

භාවමස්යතුවිජ්ඤායතත්ත්වතස්ත්වඞ්කරිෂ්යසි .

යදිදුෂ්ටෝනදුෂ්ටෝවාබුද්ධිපූර්වන්නරර්ෂභ .. 49 ..

අථසංස්කාරසම්පන්නෝහනුමාන් සචිවෝත්තමඃ .

උවාචවචනංශ්ලක්ෂ්ණමර්ථවන්මධුරංලඝු .. 50 ..

නභවන්තම්මතිශ්රේෂ්ඨංසමර්ථංවදතාංවරම් .

අතිශායයිතුංශක්තෝබෘහස්පතිරපිබ්රුවන් .. 51 ..

නවාදාන්නපිසඞ්ඝර්ෂාන්නාධික්යාන්නචකාමතඃ .

වක්ෂ්යාමිවචනංරාජන්යථාර්ථංරාමගෞරවාත් .. 52 ..

අර්ථානර්ථනිමිත්තංහියදුක්තංසචිවෛස්තව .

තත්රදෝෂම්ප්රපශ්යාමික්රියානහ්යුපපද්යතේ .. 53 ..

ඍතේනියෝගාත්සාමර්ථ්යමවබෝද්ධුන්නශක්යතේ .

සහසාවිනියෝගෝහිදෝෂවාන්ප්රතිභාතිමේ .. 54 ..

චාරප්රණිහිතංයුක්තංයදුක්තංසචිවෛස්තව .

අර්ථස්යාසම්භවාත්තත්රකාරණන්නෝපයුජ්යතේ .. 55 ..

අදේශ කාලේ සම්ප්රාප්ත ඉති අයං යද් විභීෂණඃ .

විවක්ෂා ච අත්ර මේ අස්ති ඉයං තාං නිබෝධ යථා මති .. 56 ..

සඒෂදේශඃ කාලශ්චභවතීතියථාතථා .

පුරුෂාත්පුරුෂම්ප්රාප්යතථාදෝෂගුණාවපි .. 57 ..

ත්ම්යංරාවණේදෘෂ්ටවාවික්රමඤ්චතථාත්වයි .

යුක්තමාගමනංහ්යත්රසදෘශන්තස්යබුද්ධිතඃ .. 58 ..

අජ්ඤාතරූපෛඃපුරුෂෛස්සරාජන්පෘච්ඡ් යතාමිති .

යදුක්තමත්රමේප්රේක්ෂාකාචිදස්තිසමීක්ෂිතා .. 59 ..

පෘච්ඡයමානෝවිශඞ්කේතසහසාබුද්ධිමාන්වචඃ .

තත්රමිත්රම්ප්රදුෂ්යේතමිථ්යාපෘෂ්ටංසුඛාගතම් .. 60 ..

අශක්යස්සහසාරාජන්භාවෝබෝද්ධුම්පරස්යවෛ .

අන්තස්ස්වභාවෛර්ගීතෛස්තෛර්නෛපුණ්යම්පශ්යතාම්භෘශම් .. 61 ..

නත්වස්යබ්රුවතෝජාතුලක්ෂ්යතේදුෂ්ටභාවතා .

ප්රසන්නංවදනඤ්චාපිතස්මාන්මේනාස්තිසංශයඃ .. 62 ..

අශඞ්කිතමතිස්ස්වස්ථෝනශඨඃපරිසර්පති .

නචාස්යදුෂ්ටාවාක්චාපිතස්මාන්නාස්තීහසංශයඃ .. 63 ..

ආකාරශ්චාද්යමානෝ(අ)පිනශක්යෝවිනිගූහිතම් .

බලාද්ධිවිවෘණෝත්යේවභාවමන්තර්ගතන්නෘණාම් .. 64 ..

දේශකාලෝපපන්නඤ්චකාර්යඞ්කාර්යවිදාංවරඃ .

ස්වඵලඞ්කුරුතේක්ෂිප්රම්ප්රයෝගේණාභිසංහිතම් .. 65 ..

උද්යෝගන්තවසම්ප්රේක්ෂ්යමිථ්යාවෘත්තඤ්චරාවණම් .

වාලිනඤ්චහතංශ්රුත්වාසුග්රීවඤ්චාභිෂේචිතම් .. 66 ..

රාජ්යම්ප්රාර්ථයමානශ්චබුද්ධිපූර්වමිහාගතඃ .

ඒතාවත්තුපුරස්කෘත්යයුජ්යතේතස්යසඞ්ග්රහඃ .. 67 ..

යථාශක්තිමයෝක්තන්තුරාක්ෂසස්යාර්ජවම්ප්රති .

ප්රමාණන්ත්වන්තුශේෂස්යශෘත්වාබුද්ධිමතාංවරඃ .. 68 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ යුද්ධකාණ්ඩේ සප්තදශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha saptadaśassargaḥ |

ityuktvāparuṣaṃvākyaṃrāvaṇaṃrāvaṇānujaḥ |

ājagāmamuhūrtenayatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 1 ||

tammeruśikharākārandīptāmivaśatahradām |

gaganasthammahīsthāstedadṛśusarvavānarāḥ || 2 ||

te cāpyanucarāstasya catvāro bhīmavikramāḥ |

te'pi varmāyudhopetā bhūṣaṇottamabhūṣitāḥ || 3 ||

sa ca meghācalaprakhyo vajrāyudhasamaprabhaḥ |

varāyudhadharo vīro divyābharaṇabhūṣitaḥ || 4 ||

tamātmapañcamandṛṣṭavāsugrīvovāhinīpatiḥ |

vānaraissahadurdharṣacintayāmāsabuddhimān || 5 ||

cintayitvāmuhūrtantuvānarāṃstānuvācaha |

hanumatpramukhānsarvānidaṃvacanamuttamam || 6 ||

eṣasarvāyudhopetaścaturbhissaharākṣasaiḥ |

rākṣaso'bhyetipaśyadhvamasmānhantunnasaṃśayaḥ || 7 ||

sugrīvasya vacaḥ śrutvā sarve te vānara uttamāḥ |

sālān udyamya śailāmaḥ ca idaṃ vacanaṃ abruvan || 8 ||

śīghraṃvyādiśanorājanvadhāyaiṣāndurātmanām |

nipatantuhatāścaitedharaṇyāmalpatejasaḥ || 9 ||

teṣāsambhāṣamāṇānāmanyonyaṃsavibhīṣaṇaḥ |

uttarantīramāsādyakhasthaevavyatiṣṭhata || 10 ||

uvācamahāprājñassvareṇamahatāmahān |

sugrīvantāṃścasamprekṣyasarvānvānarayūthapān || 11 ||

rāvaṇo nāma durvṛtto rākṣaso rākṣasa īśvaraḥ |

tasya ahaṃ anujo bhrātā vibhīṣaṇa iti śrutaḥ || 12 ||

tenasītājanasthānāddhṛtāhatvājaṭāyuṣam |

ruddācavivaśādīnārākṣasībhissurakṣitā || 13 ||

tamahaṃhetubhirvākyairvividhaiścanyadarśayam |

sādhuniryātyatāṃsītārāmāyetipunaḥpunaḥ || 14 ||

sa ca na pratijagrāha rāvaṇaḥ kāla coditaḥ |

ucyamāno hitaṃ vākyaṃ viparīta iva auṣadham || 15 ||

so'hamparuṣitastenadāsavaccāvamānitaḥ |

tyaktvāputrāṃścadārāṃścarāghavaṃśaraṇaṅgataḥ || 16 ||

sarvalokaśaraṇyāyarāghavāyamahātmane |

nivedayatamāṅkṣipraṃvibhīṣaṇamupasthitam || 17 ||

etattuvacanaṃśrutvāsugrīvolaghuvikramaḥ |

lakṣmaṇasyāgratorāmaṃsamrabdhamidamabravīt || 18 ||

praviṣṭaḥ śatru sainyaṃ hi prāptaḥ śatruratarkitaḥ |

nihanyādanntaraṃ labdhvā ulūko vāyasāniva || 19 ||

mantrevyūhenayecāreyuktobhavitumarhasi |

vānarāṇāñcabhadrantepareṣāñcaparantapa || 20 ||

antardhānagatāhyeterākṣasāḥkāmarūpiṇaḥ |

śūrāścanikṛtijñāścateṣāñjātunaviśvaset || 21 ||

praṇidhīrākṣasendrasyarāvaṇasyabhavedayam |

anupraviśyaso'smāsubhedaṅkuryānnasaṃśayaḥ || 22 ||

athavāsvayamevaiṣachidramāsādyabuddhimān |

anupraviśyaviśvastekadācitpraharedapi || 23 ||

mitrāṭavībalañcaivamaulabhṛtyabalantathā |

sarvametadbalaṅgrāhyaṃvarjayitvādviṣadbalam || 24 ||

prakṛtyārākṣasendrasyabhrātā'mitrasyateprabhoḥ |

āgataścaripossākṣātkathamasminhiviśvaset || 25 ||

rāvaṇenapraṇihitantamavehivibhīṣaṇam |

tasyāhannigrahammanyekṣamaṅkṣamavatāṃvara || 26 ||

rākṣasojihmayābuddhyāsandiṣṭo'yamupāgataḥ |

prahartummāyayācchannoviśvastetvayirāghava || 27 ||

praviṣṭaśśatrusainyaṃhiprāptaśśatruratarkitaḥ |

nihanyādantaraṃlabdhvāulūkavāyasāniva || 28 ||

vadhyatāmeṣatīvreṇadaṇḍenasacivaissaha |

rāvaṇasyanṛśaṃsasyabhrātāhyeṣavibhīṣaṇaḥ || 29 ||

evamuktvātutaṃrāmaṃsamrabdhovāhinīpatiḥ |

vākyajñovākyakuśalantatomaunamupāgamat || 30 ||

sugrīvasyatutadvākyaṃśrutvārāmomahāyaśāḥ |

samīpasthānuvācedaṃhanumatpramukhānharīn || 31 ||

yaduktaṅkapirājenarāvaṇāvarajamprati |

vākyaṃhetumadatyarthañcabhavadbhirapitacchrutam || 32 ||

suhṛdāmarthakṛccheṣuyuktambuddhimatāsadā |

samarthenopanirdeṣṭuṃśāśvatīmbhūtimicchatā || 33 ||

ityevamparipṛṣṭāstesvaṃsvammatamatandritāḥ |

sopacārantadārāmamūcurhitacikīrṣavaḥ || 34 ||

ajñātannāstitekiñcittriṣulokeṣurāghavaḥ |

ātmānaṃsūcayanrāmaḥ pṛcchasyasmān suhṛttayā || 35 ||

tvaṃhisatyavrataśśūrodhārmikodṛḍhavikramaḥ |

parīkṣyakārīsmṛtimānnisṛṣṭātmāsuhṛtsuca || 36 ||

tasmādekaikaśastāvadbruvantusacivāstava |

hetutomatisampannāssamarthāścapunaḥ punaḥ || 37 ||

ityukterāghavāyā'thamatimānaṅgado'grataḥ |

vibhīṣaṇaparīkṣārthamuvācavacanaṃhariḥ || 38 ||

śatrossakāśātsamprāptassarvathāśaṅ kyaevahi |

viśvāsayogyassahasānakartavyovibhīṣaṇaḥ || 39 ||

chādayitvā'tmabhāvaṃhicarantiśaṭhabuddhayaḥ |

praharanticarandhreṣuso'narthassumahānbhavet || 40 ||

arthānarthauviniścityavyavasāyambhajetaha |

guṇatassaṅgrahaṅkuryāddoṣatastuvisarjayet || 41 ||

yadidoṣomahāṃstasmiṃstyajvatāmaviśaṅkitam |

guṇānvāpibahūn jñātvāsaṅgrahaḥkriyatānnṛpa || 42 ||

śarabhastvathaniścityasārthaṃvacanamabravīt |

kṣipramasminnaravyāghra cāraḥpratividhīyatām || 43 ||

praṇidhāyahicāreṇayathāvatsūkṣmabuddhinā |

parīkṣyacatataḥkāryoyathānyāyamparigrahaḥ || 44 ||

jāmbavāṃstvathasamprekṣyaśāstrabudhyāvicakṣaṇaḥ |

vākyaṃvijñāpayāmāsaguṇavaddoṣavarjitam || 45 ||

baddhavairāccapāpāccarākṣesendrādvibhīṣaṇaḥ |

adeśakālesamprāptassarvathāśaṅ kyatāmayam || 46 ||

tatomaindastusamprekṣyanayāpanayakovidaḥ |

vākyaṃvacanasampannobabhāṣehetumattaram || 47 ||

vajanannāmatasyaiṣarāvaṇasyavibhīṣaṇaḥ |

pṛcchayatāmmadhureṇāyaṃśanairnarapatīśvara || 48 ||

bhāvamasyatuvijñāyatattvatastvaṅkariṣyasi |

yadiduṣṭonaduṣṭovābuddhipūrvannararṣabha || 49 ||

athasaṃskārasampannohanumān sacivottamaḥ |

uvācavacanaṃślakṣṇamarthavanmadhuraṃlaghu || 50 ||

nabhavantammatiśreṣṭhaṃsamarthaṃvadatāṃvaram |

atiśāyayituṃśaktobṛhaspatirapibruvan || 51 ||

navādānnapisaṅgharṣānnādhikyānnacakāmataḥ |

vakṣyāmivacanaṃrājanyathārthaṃrāmagauravāt || 52 ||

arthānarthanimittaṃhiyaduktaṃsacivaistava |

tatradoṣamprapaśyāmikriyānahyupapadyate || 53 ||

ṛteniyogātsāmarthyamavaboddhunnaśakyate |

sahasāviniyogohidoṣavānpratibhātime || 54 ||

cārapraṇihitaṃyuktaṃyaduktaṃsacivaistava |

arthasyāsambhavāttatrakāraṇannopayujyate || 55 ||

adeśa kāle samprāpta iti ayaṃ yad vibhīṣaṇaḥ |

vivakṣā ca atra me asti iyaṃ tāṃ nibodha yathā mati || 56 ||

saeṣadeśaḥ kālaścabhavatītiyathātathā |

puruṣātpuruṣamprāpyatathādoṣaguṇāvapi || 57 ||

tmyaṃrāvaṇedṛṣṭavāvikramañcatathātvayi |

yuktamāgamanaṃhyatrasadṛśantasyabuddhitaḥ || 58 ||

ajñātarūpaiḥpuruṣaissarājanpṛcch yatāmiti |

yaduktamatrameprekṣākācidastisamīkṣitā || 59 ||

pṛcchayamānoviśaṅketasahasābuddhimānvacaḥ |

tatramitrampraduṣyetamithyāpṛṣṭaṃsukhāgatam || 60 ||

aśakyassahasārājanbhāvoboddhumparasyavai |

antassvabhāvairgītaistairnaipuṇyampaśyatāmbhṛśam || 61 ||

natvasyabruvatojātulakṣyateduṣṭabhāvatā |

prasannaṃvadanañcāpitasmānmenāstisaṃśayaḥ || 62 ||

aśaṅkitamatissvasthonaśaṭhaḥparisarpati |

nacāsyaduṣṭāvākcāpitasmānnāstīhasaṃśayaḥ || 63 ||

ākāraścādyamāno'pinaśakyovinigūhitam |

balāddhivivṛṇotyevabhāvamantargatannṛṇām || 64 ||

deśakālopapannañcakāryaṅkāryavidāṃvaraḥ |

svaphalaṅkurutekṣipramprayogeṇābhisaṃhitam || 65 ||

udyogantavasamprekṣyamithyāvṛttañcarāvaṇam |

vālinañcahataṃśrutvāsugrīvañcābhiṣecitam || 66 ||

rājyamprārthayamānaścabuddhipūrvamihāgataḥ |

etāvattupuraskṛtyayujyatetasyasaṅgrahaḥ || 67 ||

yathāśaktimayoktanturākṣasasyārjavamprati |

pramāṇantvantuśeṣasyaśṛtvābuddhimatāṃvaraḥ || 68 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe saptadaśassargaḥ ||