3.64 Aranyakanda - Chatuhshashtitama Sargah

ॐ

3.64 අරණ්යකාණ්ඩ - චතුඃෂෂ්ටිතම සර්ගඃ

Valmiki Sinhala

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අරණ්යකාණ්ඩම් .

අථ චතුඃෂෂ්ටිතමස්සර්ගඃ .

ස දීනෝ දීනයා වාචා ලක්ෂ්මණං වාක්යමබ්රවීත් .

ශීඝ්රං ලක්ෂ්මණ ජානීහි ගත්වා ගෝදාවරීං නදීම් .. 1 ..

අපි ගෝදාවරීං සීතා පද්මාන්යානයිතුං ගතා .

ඒවමුක්තස්තු රාමේණ ලක්ෂ්මණඃ පරවීරහා .. 2 ..

නදීං ගෝදාවරීං රම්යාං ජගාම ලඝුවික්රමඃ .

තාං ලක්ෂ්මණස්තීර්ථවතී විචිත්වා රාමමබ්රවීත් .. 3 ..

නෛනාං පශ්යාමි තීර්ථේෂු ක්රෝශතෝ න ශෘණෝති මේ .

කං නු වා දේශමාපන්නා වෛදේහී ක්ලේශනාශිනී .. 4 ..

න හ්යහං වේද තං දේශං යත්ර සා ජනකාත්මජා .

ලක්ෂ්මණස්ය වචශ්ශ්රුත්වා දීනස්සන්තාපමෝහිතඃ .. 5 ..

රාමස්සමභිචක්රාම ස්වයං ගෝදාවරීං නදීම් .

ස තාමුපස්ථිතෝ රාමඃ ක්ව සීතේත්යේවමබ්රවීත් .. 6 ..

භූතානි රාක්ෂසේන්ද්රේණ වධාර්හේණ හෘතාමිති .

න තාං ශශංසූ රාමාය තථා ගෝදාවරී නදි .. 7 ..

තතඃ ප්රචෝදිතා භූතෛශ්ශංසාස්මෛතාං ප්රියාමිති .

න තු සාභ්යවදතසිතාං පෘෂ්ටා රාමේණ ශෝචතා .. 8 ..

රාවණස්ය තු තද්රූපං කර්මාණි ච දුරාත්මනඃ .

ධ්යාත්වා භයාත්තු වෛදේහීං සා නදී න ශශංස තාම් .. 9 ..

නිරාශස්තු තයා නද්යා සීතායා දර්ශනේ කෘතඃ .

උවාච රාමස්සෞමිත්රිං සීතාදර්ශනකර්ශිතඃ .. 10 ..

ඒෂා ගෝදාවරී සෞම්ය කිඤ්චින්න ප්රති භාෂතේ .

කිං නු ලක්ෂ්මණ වක්ෂ්යාමි සමේත්ය ජනකං වචඃ .. 11 ..

මාතරං චෛව වෛදේහ්යා විනා තාමහමප්රියම් .

යා මේ රාජ්යවිහීනස්ය වනේ වන්යේන ජීවතඃ .. 12 ..

සර්වං ව්යපනයේච්ඡෝකං වෛදේහී ක්ව නු සා ගතා .

ජ්ඤාතිපක්ෂවිහීනස්ය රාජපුත්රීමපශ්යතඃ .. 13 ..

මන්යේ දීර්ඝා භවිෂ්යන්ති රාත්රයෝ මම ජාග්රතඃ .

ගෝදාවරීං ජනස්ථානමිමං ප්රස්රවණං ගිරිම් .. 14 ..

සර්වාණ්යනුගමිෂ්යාමි යදි සීතා හි දෘශ්යතේ .

ඒතේ මෘගා මහාවීර්ය මාමීක්ෂන්තේ මුහුර්මුහුඃ .. 15 ..

වක්තුකාමා ඉව හි මේ ඉඞ්ගිතාන්යුපලක්ෂයේ .

තාංස්තු දෘෂ්ට්වා නරව්යාඝ්රෝ රාඝවඃ ප්රත්යුවාච හ .. 16 ..

ක්ව සීතේති නිරීක්ෂන්වෛ බාෂ්පසංරුද්ධයා දෘශා .

ඒවමුක්තා නරේන්ද්රේණ තේ මෘගාස්සහසෝත්ථිතාඃ .. 17 ..

දක්ෂිණාභිමුඛාස්සර්වේ දර්ශයන්තෝ නභස්ථලම් .

මෛථිලී හ්රියමාණා සා දිශං යාමන්වපද්යත .. 18 ..

තේන මාර්ගේණ ධාවන්තෝ නිරීක්ෂන්තේ නරාධිපම් .

යේන මාර්ගං ච භූමිං ච නිරීක්ෂන්තේ ස්ම තේ මෘගාඃ .. 19 ..

පුනශ්ච මාර්ගමිච්ඡන්ති ලක්ෂ්මණේනෝපලක්ෂිතාඃ .

තේෂාං වචනසර්වස්වං ලක්ෂයාමාස චේඞ්ගිතම් .. 20 ..

උවාච ලක්ෂ්මණෝ ජ්යේෂ්ඨං ධීමාන්භ්රාතරමාර්තවත් .

ක්ව සිතේති ත්වයා පෘෂ්ටා යථේමේ සහසෝත්ථිතාඃ .. 21 ..

දර්ශයන්ති ක්ෂිතිං චෛව දක්ෂිණාං ච දිශං මෘගාඃ .

සාධු ගච්ඡාවහේ දේව දිශමේතාං හි නෛඍතිම් .. 22 ..

යදි ස්යාදාගමඃ කශ්චිදාර්යා වා සා(අ)ථ ලක්ෂ්යතේ .

බාඪමිත්යේව කාකුත්ස්ථඃ ප්රස්ථිතෝ දක්ෂිණාං දිශම් .. 23 ..

ලක්ෂ්මණානුගතශ්ශීමන්වීක්ෂමාණෝ වසුන්ධරාම් .

ඒවං සම්භාෂමාණෞ තාවන්යෝන්යං භ්රාතරාවුභෞ .. 24 ..

වසුන්ධරායාං පතිතං පුෂ්පමාර්ගමපශ්යතාම් .

තාං පුෂ්පවෘෂ්ටිං පතිතාං දෘෂ්ට්වා රාමෝ මහීතලේ .. 25 ..

උවාච ලක්ෂ්මණං වීරෝ දුඃඛිතෝ දුඃඛිතං වචඃ .

අභිජානාමි පුෂ්පාණි තානීමානීහ ලක්ෂ්මණ .. 26 ..

පිනද්ධානි හි වෛදේහ්යා මයා දත්තානි කානනේ .

මන්යේ සූර්යශ්ච වායුශ්ච මේදිනී ච යශස්විනී .. 27 ..

අභිරක්ෂන්ති පුෂ්පාණි ප්රකුර්වන්තෝ මම ප්රියම් .

ඒවමුක්ත්වා මහාබාහුං ලක්ෂ්මණං පුරුෂර්ෂභඃ .. 28 ..

උවාච රාමෝ ධර්මාත්මා ගිරිං ප්රස්රවණාකුලම් .

කච්චිත් ක්ෂිතිභෘතාං නාථ දෘෂ්ටා සර්වාඞ්ගසුන්දරී .. 29 ..

රාමා රම්යේ වනෝද්දේශේ මයා විරහිතා ත්වයා .

ක්රුද්ධෝ(අ)බ්රවීද්ගිරිං තත්ර සිංහඃ ක්ෂුද්රමෘගං යථා .. 30 ..

තාං හේමවර්ණාං හේමාභාං සීතාං දර්ශය පර්වත .

යාවත්සානූනි සර්වාණි න තේ විධ්වංසයාම්යහම් .. 31 ..

ඒවමුක්තස්තු රාමේණ පර්වතෝ මෛථිලීං ප්රති .

ශංසන්නිව තතස්සීතාං නාදර්ශයත රාඝවේ .. 32 ..

තතෝ දාශරථී රාම උවාච ච ශිලෝච්චයම් .

මම බාණාග්නිනිර්දග්ධෝ භස්මීභූතෝ භවිෂ්යසි .. 33 ..

අසේව්යඃ සතතං චෛව නිස්තෘණද්රුමපල්ලවඃ .

ඉමාං වා සරිතං චාද්ය ශෝෂයිෂ්යාමි ලක්ෂ්මණ .. 34 ..

යදි නාඛ්යාති මේ සීතාමාර්යාං චන්ද්රනිභානනාම් .

ඒවං ස රුෂිතෝ රාමෝ දිධක්ෂන්නිව චක්ෂුෂා .. 35 ..

දදර්ශ භූමෞ නිෂ්ක්රාන්තං රාක්ෂසස්ය පදං මහත් .

ත්රස්තායා රාමකාඞ්ක්ෂිණ්යාඃ ප්රධාවන්ත්යා ඉතස්තතඃ .. 36 ..

රාක්ෂසේනානුවෘත්තායා මෛථිල්යාශ්ච පදාන්යථ .

ස සමීක්ෂ්ය පරික්රාන්තං සීතායා රාක්ෂසස්ය ච .. 37 ..

භග්නං ධනුශ්ච තූණී ච විකීර්ණං බහුධා රථම් .

සම්භ්රාන්තහෘදයෝ රාමශ්ශශංස භ්රාතරම්ප්රියම් .. 38 ..

පශ්ය ලක්ෂ්මණ වෛදේහ්යාශශීර්ණාඃ කනකබින්දවඃ .

භූෂණානාං හි සෞමිත්රේ මාල්යානි විවිධානි ච .. 39 ..

තප්තබින්දුනිකාශෛශ්ච චිත්රෛඃ ක්ෂතජබින්දුභිඃ .

ආවෘතං පශ්ය සෞමිත්රේ සර්වතෝ ධරණීතලම් .. 40 ..

මන්යේ ලක්ෂ්මණ වෛදේහී රාක්ෂසෛඃ කාමරූපිභිඃ .

භිත්වාභිත්වා විභක්තා වා භක්ෂිතා වා භවිෂ්යති .. 41 ..

තස්යා නිමිත්තං වෛදේහ්යා ද්වයෝර්විවදමානයෝඃ .

බභූව යුද්ධං සෞමිත්රේ ඝෝරං රාක්ෂසයෝරිහ .. 42 ..

මුක්තාමණිමයං චේදං තපනීයවිභූෂිතම් .

ධරණ්යාං පතිතං සෞම්ය කස්ය භග්නං මහද්ධනුඃ .. 43 ..

තරුණාදිත්යසඞ්කාශං වෛඩූර්යගුලිකාචිතම් .

විශීර්ණං පතිතං භූමෞ කවචං කස්ය කාඤ්චනම් .. 44 ..

ඡත්රං ශතශලාකං ච දිව්යමාල්යෝපශෝභිතම් .

භග්නදණ්ඩමිදං කස්ය භූමෞ සම්යඞ්නිපාතිතම් .. 45 ..

කාඤ්චනෝරශ්ඡදා ශ්චේමේ පිශාචවදනාඃ ඛරාඃ .

භීමරූපා මහාකායාඃ කස්ය වා නිහතා රණේ .. 46 ..

දීප්තපාවකසඞ්කාශෝ ද්යුතිමාන්සමරධ්වජඃ .

අපවිද්ධශ්ච භග්නශ්ච කස්ය සාඞ්ග්රාමිකෝ රථඃ .. 47 ..

රථාක්ෂමාත්රා විශිඛාස්තපනීයවිභූෂණාඃ .

කස්යේමේ(අ)භිහතා බාණාඃ ප්රකීර්ණා ඝෝරකර්මණඃ .. 48 ..

ශරාවරෞ ශරෛඃ පූර්ණෞ විධ්වස්තෞ පශ්ය ලක්ෂ්මණ .

ප්රතෝදාභීශුහස්තෝ වෛ කස්යායං සාරථිර්හතඃ .. 49 ..

කස්යේමෞ පුරුෂව්යාඝ්ර ශයාතේ නිහතෞ යුධි .

චාමරග්රාහිණෞ සෞම්ය සෝෂ්ණීෂමණිකුණ්ඩලෞ .. 50 ..

පදවීපුරුෂස්යෛෂා ව්යක්තං කස්යාපි රක්ෂසඃ .

වෛරං ශතගුණං පශ්ය මමේදං ජීවිතාන්තකම් .. 51 ..

සුඝෝරහෘදයෛස්සෞම්ය රාක්ෂසෛඃ කාමරූපිභිඃ .

හෘතා මෘතා වා සීතා සා භක්ෂිතා වා තපස්විනී .. 52 ..

නධර්මස්ත්රායතේ සීතාං හ්රියමාණාං මහාවනේ .

භක්ෂිතායාං හි වෛදේහ්යාං හෘතායාමපි ලක්ෂ්මණ .. 53 ..

කේ හි ලෝකේ ප්රියං කර්තුං ශක්තාස්සෞම්ය මමේශ්වරාඃ .

කර්තාරමපි ලෝකානාං ශූරං කරුණවේදිනම් .. 54 ..

අජ්ඤානාදවමන්යේරත්සර්වභූතානි ලක්ෂ්මණ .

මෘදුං ලෝකහිතේ යුක්තං දාන්තං කරුණවේදිනම් .. 55 ..

නිර්වීර්ය ඉති මන්යන්තේ නූනං මාං ත්රිදශේශ්වරාඃ .

මාං ප්රාප්ය හි ගුණෝ දෝෂස්සංවෘත්තඃ පශ්ය ලක්ෂ්මණ .. 56 ..

අද්යෛව සර්වභූතානාං රක්ෂසාමභවාය ච .

සංහෘත්යෛව ශශිජ්යෝත්ස්නාං මහාන්සූර්ය ඉවෝදිතඃ .. 57 ..

සංහෘත්යෛව ගුණාන්සර්වාන්මම තේජඃ ප්රකාශතේ .

නෛව යක්ෂා න ගන්ධර්වා න පිශාචා න රාක්ෂසාඃ .. 58 ..

කින්නරා වා මනුෂ්යා වා සුඛං ප්රාප්ස්යන්ති ලික්ෂ්මණ .

මමාස්ත්රබාණසම්පූර්ණමාකාශං පශ්ය ලක්ෂ්මණ .. 59 ..

නිස්සම්පාතං කරිෂ්යාමි හ්යද්ය ත්රෛලෝක්යචාරිණාම් .

සන්නිරුද්ධග්රහගණමාවාරිතනිශාකරම් .. 60 ..

විප්රණෂ්ටානලමරුද්භාස්කරද්යුතිසංවෘතම් .

විනිර්මථිතශෛලාග්රං ශුෂ්යමාණජලාශයම් .. 61 ..

ධ්වස්තද්රුමලතාගුල්මං විප්රණාශිතසාගරම් .

ත්රෛලෝක්යං තු කරිෂ්යාමි සංයුක්තං කාලකර්මණා .. 62 ..

න තාං කුශලිනීං සීතාං ප්රදාස්යන්ති මමේශ්වරාඃ .

අස්මින්මුහූර්තේ සෞමිත්රේ මම ද්රක්ෂ්යන්ති වික්රමම් .. 63 ..

නාකාශමුත්පතිෂ්යන්ති සර්වභූතානි ලක්ෂ්මණ .

මම චාපගුණෝන්මුක්තෛර්බාණජාලෛර්නිරන්තරම් .. 64 ..

අර්දිතං මම නාරාචෛර්ධ්වස්තභ්රාන්තමෘගද්විජම් .

සමාකුලමමර්යාදං ජගත්පශ්යාද්ය ලක්ෂ්මණ .. 65 ..

ආකර්ණපූර්ණෛරිෂුභිර්ජීවලෝකං දුරාවරෛඃ .

කරිෂ්යේ මෛථිලීහේතෝරපිශාචමරාක්ෂසම් .. 66 ..

මම රෝෂප්රයුක්තානාං සායකානාං බලං සුරාඃ .

ද්රක්ෂ්යන්ත්යද්ය විමුක්තානාමතිදූරාතිගාමිනාම් .. 67 ..

නෛව දේවා න දෛතේයා න පිශාචා න රාක්ෂසාඃ .

භවිෂ්යන්ති මම ක්රෝධාත්ත්රෛලෝක්යේ විප්රණාශිතේ .. 68 ..

දේවදානවයක්ෂාණාං ලෝකා යේ රක්ෂසාමපි .

බහුධා න භවිෂ්යන්ති බාණෞඝෛශ්ශකලීකෘතාඃ .. 69 ..

නිර්මර්යාදානිමාන්ලෝකාන්කරිෂ්යාම්යද්ය සායකෛඃ .

හෘතාං මෘතාං වා සෞමිත්රේ න දාස්යන්ති මමේශ්වරාඃ .. 70 ..

තථාරුපාං හි වෛදේහීං න දාස්යන්ති යදි ප්රියාම් .

නාශයාමි ජගත්සර්වං ත්රෛලෝක්යං සචරාචරම් .. 71 ..

ඉත්යුක්ත්වා රෝෂතාම්රාක්ෂෝ රාමෝ නිෂ්පීඩ්ය කාර්මුකම් .

ශරමාදාය සන්දීප්තං ඝෝරමාශීවිෂෝපමම් .. 72 ..

සන්ධාය ධනුෂි ශ්රීමාන්රාමඃ පරපුරඤ්ජයඃ .

යුගාන්තාග්නිරිව ක්රුද්ධ ඉදං වචනමබ්රවීත් .. 73 ..

යථා ජරා යථා මෘත්යුර්යථා කාලෝ යථා විධිඃ .

නිත්යං න ප්රතිහන්යන්තේ සර්වභූතේෂු ලක්ෂ්මණ .. 74 ..

තථාහං ක්රෝධසංයුක්තෝ න නිවාර්යෝ(අ)ස්මි සර්වථා .

පුරේව මේ චාරුදන්තීමනින්දිතාං දිශන්ති සීතාං යදි නාද්ය මෛථිලීම් .

සදේවගන්ධර්වමනුෂ්යපන්නගං ජගත්සශෛලං පරිවර්තයාම්යහම් .. 75 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අරණ්යකාණ්ඩේ චතුඃෂෂ්ටිතමස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |

sa dīno dīnayā vācā lakṣmaṇaṃ vākyamabravīt |

śīghraṃ lakṣmaṇa jānīhi gatvā godāvarīṃ nadīm || 1 ||

api godāvarīṃ sītā padmānyānayituṃ gatā |

evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ paravīrahā || 2 ||

nadīṃ godāvarīṃ ramyāṃ jagāma laghuvikramaḥ |

tāṃ lakṣmaṇastīrthavatī vicitvā rāmamabravīt || 3 ||

naināṃ paśyāmi tīrtheṣu krośato na śṛṇoti me |

kaṃ nu vā deśamāpannā vaidehī kleśanāśinī || 4 ||

na hyahaṃ veda taṃ deśaṃ yatra sā janakātmajā |

lakṣmaṇasya vacaśśrutvā dīnassantāpamohitaḥ || 5 ||

rāmassamabhicakrāma svayaṃ godāvarīṃ nadīm |

sa tāmupasthito rāmaḥ kva sītetyevamabravīt || 6 ||

bhūtāni rākṣasendreṇa vadhārheṇa hṛtāmiti |

na tāṃ śaśaṃsū rāmāya tathā godāvarī nadi || 7 ||

tataḥ pracoditā bhūtaiśśaṃsāsmaitāṃ priyāmiti |

na tu sābhyavadatasitāṃ pṛṣṭā rāmeṇa śocatā || 8 ||

rāvaṇasya tu tadrūpaṃ karmāṇi ca durātmanaḥ |

dhyātvā bhayāttu vaidehīṃ sā nadī na śaśaṃsa tām || 9 ||

nirāśastu tayā nadyā sītāyā darśane kṛtaḥ |

uvāca rāmassaumitriṃ sītādarśanakarśitaḥ || 10 ||

eṣā godāvarī saumya kiñcinna prati bhāṣate |

kiṃ nu lakṣmaṇa vakṣyāmi sametya janakaṃ vacaḥ || 11 ||

mātaraṃ caiva vaidehyā vinā tāmahamapriyam |

yā me rājyavihīnasya vane vanyena jīvataḥ || 12 ||

sarvaṃ vyapanayecchokaṃ vaidehī kva nu sā gatā |

jñātipakṣavihīnasya rājaputrīmapaśyataḥ || 13 ||

manye dīrghā bhaviṣyanti rātrayo mama jāgrataḥ |

godāvarīṃ janasthānamimaṃ prasravaṇaṃ girim || 14 ||

sarvāṇyanugamiṣyāmi yadi sītā hi dṛśyate |

ete mṛgā mahāvīrya māmīkṣante muhurmuhuḥ || 15 ||

vaktukāmā iva hi me iṅgitānyupalakṣaye |

tāṃstu dṛṣṭvā naravyāghro rāghavaḥ pratyuvāca ha || 16 ||

kva sīteti nirīkṣanvai bāṣpasaṃruddhayā dṛśā |

evamuktā narendreṇa te mṛgāssahasotthitāḥ || 17 ||

dakṣiṇābhimukhāssarve darśayanto nabhasthalam |

maithilī hriyamāṇā sā diśaṃ yāmanvapadyata || 18 ||

tena mārgeṇa dhāvanto nirīkṣante narādhipam |

yena mārgaṃ ca bhūmiṃ ca nirīkṣante sma te mṛgāḥ || 19 ||

punaśca mārgamicchanti lakṣmaṇenopalakṣitāḥ |

teṣāṃ vacanasarvasvaṃ lakṣayāmāsa ceṅgitam || 20 ||

uvāca lakṣmaṇo jyeṣṭhaṃ dhīmānbhrātaramārtavat |

kva siteti tvayā pṛṣṭā yatheme sahasotthitāḥ || 21 ||

darśayanti kṣitiṃ caiva dakṣiṇāṃ ca diśaṃ mṛgāḥ |

sādhu gacchāvahe deva diśametāṃ hi naiṛtim || 22 ||

yadi syādāgamaḥ kaścidāryā vā sā'tha lakṣyate |

bāḍhamityeva kākutsthaḥ prasthito dakṣiṇāṃ diśam || 23 ||

lakṣmaṇānugataśśīmanvīkṣamāṇo vasundharām |

evaṃ sambhāṣamāṇau tāvanyonyaṃ bhrātarāvubhau || 24 ||

vasundharāyāṃ patitaṃ puṣpamārgamapaśyatām |

tāṃ puṣpavṛṣṭiṃ patitāṃ dṛṣṭvā rāmo mahītale || 25 ||

uvāca lakṣmaṇaṃ vīro duḥkhito duḥkhitaṃ vacaḥ |

abhijānāmi puṣpāṇi tānīmānīha lakṣmaṇa || 26 ||

pinaddhāni hi vaidehyā mayā dattāni kānane |

manye sūryaśca vāyuśca medinī ca yaśasvinī || 27 ||

abhirakṣanti puṣpāṇi prakurvanto mama priyam |

evamuktvā mahābāhuṃ lakṣmaṇaṃ puruṣarṣabhaḥ || 28 ||

uvāca rāmo dharmātmā giriṃ prasravaṇākulam |

kaccit kṣitibhṛtāṃ nātha dṛṣṭā sarvāṅgasundarī || 29 ||

rāmā ramye vanoddeśe mayā virahitā tvayā |

kruddho'bravīdgiriṃ tatra siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā || 30 ||

tāṃ hemavarṇāṃ hemābhāṃ sītāṃ darśaya parvata |

yāvatsānūni sarvāṇi na te vidhvaṃsayāmyaham || 31 ||

evamuktastu rāmeṇa parvato maithilīṃ prati |

śaṃsanniva tatassītāṃ nādarśayata rāghave || 32 ||

tato dāśarathī rāma uvāca ca śiloccayam |

mama bāṇāgninirdagdho bhasmībhūto bhaviṣyasi || 33 ||

asevyaḥ satataṃ caiva nistṛṇadrumapallavaḥ |

imāṃ vā saritaṃ cādya śoṣayiṣyāmi lakṣmaṇa || 34 ||

yadi nākhyāti me sītāmāryāṃ candranibhānanām |

evaṃ sa ruṣito rāmo didhakṣanniva cakṣuṣā || 35 ||

dadarśa bhūmau niṣkrāntaṃ rākṣasasya padaṃ mahat |

trastāyā rāmakāṅkṣiṇyāḥ pradhāvantyā itastataḥ || 36 ||

rākṣasenānuvṛttāyā maithilyāśca padānyatha |

sa samīkṣya parikrāntaṃ sītāyā rākṣasasya ca || 37 ||

bhagnaṃ dhanuśca tūṇī ca vikīrṇaṃ bahudhā ratham |

sambhrāntahṛdayo rāmaśśaśaṃsa bhrātarampriyam || 38 ||

paśya lakṣmaṇa vaidehyāśaśīrṇāḥ kanakabindavaḥ |

bhūṣaṇānāṃ hi saumitre mālyāni vividhāni ca || 39 ||

taptabindunikāśaiśca citraiḥ kṣatajabindubhiḥ |

āvṛtaṃ paśya saumitre sarvato dharaṇītalam || 40 ||

manye lakṣmaṇa vaidehī rākṣasaiḥ kāmarūpibhiḥ |

bhitvābhitvā vibhaktā vā bhakṣitā vā bhaviṣyati || 41 ||

tasyā nimittaṃ vaidehyā dvayorvivadamānayoḥ |

babhūva yuddhaṃ saumitre ghoraṃ rākṣasayoriha || 42 ||

muktāmaṇimayaṃ cedaṃ tapanīyavibhūṣitam |

dharaṇyāṃ patitaṃ saumya kasya bhagnaṃ mahaddhanuḥ || 43 ||

taruṇādityasaṅkāśaṃ vaiḍūryagulikācitam |

viśīrṇaṃ patitaṃ bhūmau kavacaṃ kasya kāñcanam || 44 ||

chatraṃ śataśalākaṃ ca divyamālyopaśobhitam |

bhagnadaṇḍamidaṃ kasya bhūmau samyaṅnipātitam || 45 ||

kāñcanoraśchadā śceme piśācavadanāḥ kharāḥ |

bhīmarūpā mahākāyāḥ kasya vā nihatā raṇe || 46 ||

dīptapāvakasaṅkāśo dyutimānsamaradhvajaḥ |

apaviddhaśca bhagnaśca kasya sāṅgrāmiko rathaḥ || 47 ||

rathākṣamātrā viśikhāstapanīyavibhūṣaṇāḥ |

kasyeme'bhihatā bāṇāḥ prakīrṇā ghorakarmaṇaḥ || 48 ||

śarāvarau śaraiḥ pūrṇau vidhvastau paśya lakṣmaṇa |

pratodābhīśuhasto vai kasyāyaṃ sārathirhataḥ || 49 ||

kasyemau puruṣavyāghra śayāte nihatau yudhi |

cāmaragrāhiṇau saumya soṣṇīṣamaṇikuṇḍalau || 50 ||

padavīpuruṣasyaiṣā vyaktaṃ kasyāpi rakṣasaḥ |

vairaṃ śataguṇaṃ paśya mamedaṃ jīvitāntakam || 51 ||

sughorahṛdayaissaumya rākṣasaiḥ kāmarūpibhiḥ |

hṛtā mṛtā vā sītā sā bhakṣitā vā tapasvinī || 52 ||

nadharmastrāyate sītāṃ hriyamāṇāṃ mahāvane |

bhakṣitāyāṃ hi vaidehyāṃ hṛtāyāmapi lakṣmaṇa || 53 ||

ke hi loke priyaṃ kartuṃ śaktāssaumya mameśvarāḥ |

kartāramapi lokānāṃ śūraṃ karuṇavedinam || 54 ||

ajñānādavamanyeratsarvabhūtāni lakṣmaṇa |

mṛduṃ lokahite yuktaṃ dāntaṃ karuṇavedinam || 55 ||

nirvīrya iti manyante nūnaṃ māṃ tridaśeśvarāḥ |

māṃ prāpya hi guṇo doṣassaṃvṛttaḥ paśya lakṣmaṇa || 56 ||

adyaiva sarvabhūtānāṃ rakṣasāmabhavāya ca |

saṃhṛtyaiva śaśijyotsnāṃ mahānsūrya ivoditaḥ || 57 ||

saṃhṛtyaiva guṇānsarvānmama tejaḥ prakāśate |

naiva yakṣā na gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ || 58 ||

kinnarā vā manuṣyā vā sukhaṃ prāpsyanti likṣmaṇa |

mamāstrabāṇasampūrṇamākāśaṃ paśya lakṣmaṇa || 59 ||

nissampātaṃ kariṣyāmi hyadya trailokyacāriṇām |

sanniruddhagrahagaṇamāvāritaniśākaram || 60 ||

vipraṇaṣṭānalamarudbhāskaradyutisaṃvṛtam |

vinirmathitaśailāgraṃ śuṣyamāṇajalāśayam || 61 ||

dhvastadrumalatāgulmaṃ vipraṇāśitasāgaram |

trailokyaṃ tu kariṣyāmi saṃyuktaṃ kālakarmaṇā || 62 ||

na tāṃ kuśalinīṃ sītāṃ pradāsyanti mameśvarāḥ |

asminmuhūrte saumitre mama drakṣyanti vikramam || 63 ||

nākāśamutpatiṣyanti sarvabhūtāni lakṣmaṇa |

mama cāpaguṇonmuktairbāṇajālairnirantaram || 64 ||

arditaṃ mama nārācairdhvastabhrāntamṛgadvijam |

samākulamamaryādaṃ jagatpaśyādya lakṣmaṇa || 65 ||

ākarṇapūrṇairiṣubhirjīvalokaṃ durāvaraiḥ |

kariṣye maithilīhetorapiśācamarākṣasam || 66 ||

mama roṣaprayuktānāṃ sāyakānāṃ balaṃ surāḥ |

drakṣyantyadya vimuktānāmatidūrātigāminām || 67 ||

naiva devā na daiteyā na piśācā na rākṣasāḥ |

bhaviṣyanti mama krodhāttrailokye vipraṇāśite || 68 ||

devadānavayakṣāṇāṃ lokā ye rakṣasāmapi |

bahudhā na bhaviṣyanti bāṇaughaiśśakalīkṛtāḥ || 69 ||

nirmaryādānimānlokānkariṣyāmyadya sāyakaiḥ |

hṛtāṃ mṛtāṃ vā saumitre na dāsyanti mameśvarāḥ || 70 ||

tathārupāṃ hi vaidehīṃ na dāsyanti yadi priyām |

nāśayāmi jagatsarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram || 71 ||

ityuktvā roṣatāmrākṣo rāmo niṣpīḍya kārmukam |

śaramādāya sandīptaṃ ghoramāśīviṣopamam || 72 ||

sandhāya dhanuṣi śrīmānrāmaḥ parapurañjayaḥ |

yugāntāgniriva kruddha idaṃ vacanamabravīt || 73 ||

yathā jarā yathā mṛtyuryathā kālo yathā vidhiḥ |

nityaṃ na pratihanyante sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 74 ||

tathāhaṃ krodhasaṃyukto na nivāryo'smi sarvathā |

pureva me cārudantīmaninditāṃ diśanti sītāṃ yadi nādya maithilīm |

sadevagandharvamanuṣyapannagaṃ jagatsaśailaṃ parivartayāmyaham || 75 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||