2.91 Ayodhyakanda - Ekanavatitama Sargah

ॐ

2.91 අයෝධ්යාකාණ්ඩ - ඒකනවතිතම සර්ගඃ

Valmiki Sinhala

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාණ්ඩම් .

අථ ඒකනවතිතමස්සර්ගඃ .

කෘතබුද්ධිං නිවාසාය තත්රෛව ස මුනිස්තදා .

භරතං කෛකයීපුත්රමාතිථ්යේනන්යමන්ත්රයත් .. 1 ..

අබ්රවීද්භරතස්ත්වේනං නන්විදං භවතා කෘතම් .

පාද්යමර්ඝ්යං තථා(අ)තිථ්යං වනේ යදුපපද්යතේ .. 2 ..

අථෝවාච භරද්වාජෝ භරතං ප්රහසන්නිව .

ජානේ ත්වාං ප්රීතිසංයුක්තං තුෂ්යේස්ත්වං යේන කේනචිත් .. 3 ..

සේනායාස්තු තවෛතස්යාඃ කර්තුමිච්ඡාමි භෝජනම් .

මම ප්රීතිර්යථාරූපා තථාර්හෝ මනුජර්ෂභ .. 4 ..

කිමර්ථං චාපි නික්ෂිප්ය දූරේ බලමිහාගතඃ .

කස්මාන්නේහෝපයාතෝ(අ)සි සබලඃ පුරුෂර්ෂභඃ .. 5 ..

භරතඃ ප්රත්යුවාචේදං ප්රාඤ්ජලිස්තං තපෝධනම් .

සසෛන්යෝ නෝපයාතෝ(අ)ස්මි භගවන්භගවද්භයාත් .. 6 ..

රාජ්ඤා ච භගවන්නිත්යං රාජපුත්රේණ වා සදා .

යත්නතඃ පරිහර්තව්යා විෂයේෂු තපස්විනඃ .. 7 ..

වාජිමුඛ්යා මනුෂ්යාශ්ච මත්තාශ්ච වරවාරණාඃ .

ප්රච්ඡාද්ය භගවන්භූමිං මහතීමනුයාන්ති මාම් .. 8 ..

තේ වෘක්ෂානුදකං භූමිමාශ්රමේෂූටජාං ස්තථා .

න හිංස්යුරිති තේනා(අ)හමේක ඒව සමාගතඃ .. 9 ..

ආනීයතාමිතස්සේනේත්යාජ්ඤප්තඃ පරමර්ෂිණා .

තතස්තු චක්රේ භරතස්සේනායාස්සමුපාගමම් .. 10 ..

අග්නිශාලාං ප්රවිශ්යාථ පීත්වා(අ)පඃ පරිමෘජ්ය ච .

ආතිථ්යස්ය ක්රියාහේතෝර්විශ්වකර්මාණමාහ්වයත් .. 11 ..

ආහ්වයේ විශ්වකර්මාණමහං ත්වෂ්ටාරමේව ච .

ආතිථ්යං කර්තුමිච්ඡාමි තත්ර මේ සංවිධීයතාම් .. 12 ..

ආහ්වයේ ලෝකපාලාංස්ත්රීන් දේවාන් ශක්රමුඛාංස්තථා .

ආතිථ්යං කර්තුමිච්ඡාමි තත්ර මේ සංවිධීයතාම් .. 13 ..

ප්රාක්ස්රෝතසශ්ච යා නද්යඃ ප්රත්යක්ස්රෝතස ඒව ච .

පෘථිව්යාමන්තරික්ෂේ ච සමායාන්ත්වද්ය සර්වශඃ .. 14 ..

අන්යා ස්රවන්තු මෛරේයං සුරාමන්යාස්සුවිෂ්ඨිතාම් .

අපරා ශ්චෝදකං ශීතමික්ෂුකාණ්ඩරසෝපමම් .. 15 ..

ආහ්වයේ දේවගන්ධර්වාන්විශ්වාවසුහහාහුහූන් .

තථෛවාප්සරසෝ දේවීර්ගන්ධර්වීශ්චාපි සර්වශඃ .. 16 ..

ඝෘතාචීමථ විශ්වාචීං මිශ්රකේශීමලම්බුසාම් .

නාගදන්තාං ච හේමාං ච හිමාමද්රිකෘතස්ථලාම් .. 17 ..

ශක්රං යාශ්චෝපතිෂ්ඨන්ති බ්රහ්මාණං යාශ්ච යෝෂිතඃ .

සර්වාස්තුම්බුරුණා සාර්ධමාහ්වයේ සපරිච්ඡදාඃ .. 18 ..

වනං කුරුෂු යද්දිව්යං වාසෝභූෂණපත්රවත් .

දිව්යනාරීඵලං ශශ්වත්තත්කෞබේරමිහෛතු ච .. 19 ..

ඉහ මේ භගවාන් සෝමෝ විධත්තාමන්නමුත්තමම් .

භක්ෂ්යම්භෝජ්යං ච චෝෂ්යං ච ලේහ්යං ච විවිධං බහු .. 20 ..

විචිත්රාණි ච මාල්යානි පාදපප්රච්යුතානි ච .

සුරාදීනි ච පේයානි මාංසානි විවිධානි ච .. 21 ..

ඒවං සමාධිනා යුක්තස්තේජසා(අ)ප්රතිමේන ච .

ශීක්ෂාස්වරසමායුක්තං තපසා චාබ්රවීන්මුනිඃ .. 22 ..

මනසා ධ්යායතස්තස්ය ප්රාඞ්මුඛස්ය කෘතාඤ්ජලේඃ .

ආජග්මුස්තානි සර්වාණි දෛවතානි පෘථක්පෘථක් .. 23 ..

මලයං දර්දුරං චෛව තතස්ස්වේදනුදෝ(අ)නිලඃ .

උපස්පෘශ්ය වවෞ යුක්ත්යා සුප්රියාත්මා සුඛශ්ශිවඃ .. 24 ..

තතෝ(අ)භ්යවර්ෂන්ත ඝනා දිව්යාඃ කුසුමවෘෂ්ටයඃ .

දිව්යදුන්දුභිඝෝෂශ්ච දික්ෂු සර්වාසු ශුශ්රුවේ .. 25 ..

ප්රවවුශ්චෝත්තමා වාතා නනෘතුශ්චාප්සරෝගණාඃ .

ජගුශ්ච දේවගන්ධර්වා වීණාඃ ප්රමුමුචුස්ස්වරාන් .. 26 ..

ස ශබ්දෝ ද්යාං ච භූමිං ච ප්රාණිනාං ශ්රවණානි ච .

විවේශෝච්චරිතශ්ශ්ලක්ෂ්ණස්සමෝ ලයසමන්විතඃ .. 27 ..

තස්මින්නුපරතේ ශබ්දේ දිව්යේ ශ්රෝත්ර සුඛේ නෘණාම් .

දදර්ශ භාරතං සෛන්යං විධානං විශ්වකර්මණඃ .. 28 ..

බභූව හි සමා භූමිස්සමන්තාත්පඤ්චයෝජනා .

ශාද්වලෛර්භහුභිශ්චන්නා නීලවෛඪූර්යසන්නිභෛඃ .. 29 ..

තස්මින්බිල්වාඃ කපිත්ථාශ්ච පනසා බීජපූරකාඃ .

ආමලක්යෝ බභූවුශ්ච චූතාශ්ච ඵලභූෂණාඃ .. 30 ..

උත්තරේභ්යඃ කුරුභ්යශ්ච වනං දිව්යෝපභෝගවත් .

ආජගාම නදී දිව්යා තීරජෛර්භහුභිර්වෘතා .. 31 ..

චතුශ්ශාලානි ශුභ්රාණි ශාලාශ්ච ගජවාජිනාම් .

හර්ම්යප්රාසාදසම්බාධාස්තෝරණානි ශුභානි ච .. 32 ..

සිතමේඝනිභං චාපි රාජවේශ්ම සුතෝරණම් .

දිව්යමාල්යකෘතාකාරං දිව්යගන්ධසමුක්ෂිතම් .. 33 ..

චතුරශ්රමසම්බාධං ශයනාසනයානවත් .

දිව්යෛස්සර්වරසෛර්යුක්තං දිව්යභෝජනවස්ත්රවත් .. 34 ..

උපකල්පිතසර්වාන්නං ධෞතනිර්මලභාජනම් .

ක්ලුප්තසර්වාසනං ශ්රීමත්ස්වාස්තීර්ණශයනෝත්තමම් .. 35 ..

ප්රවිවේශ මහාබාහුරනුජ්ඤාතෝ මහර්ෂිණා .

වේශ්ම තද්රත්නසම්පූර්ණං භරතඃ කෛකයීසුතඃ .. 36 ..

අනුජග්මුශ්ච තං සර්වේ මන්ත්රිණස්සපුරෝහිතාඃ .

බභූවුශ්ච මුදා යුක්තා දෘෂ්ට්වා තං වේශ්මසංවිධිම් .. 37 ..

තත්ර රාජාසනං දිව්යං ව්යජනං ඡත්රමේව ච .

භරතෝ මන්ත්රිභිස්සාර්ධමභ්යවර්තත රාජවත් .. 38 ..

ආසනං පූජයාමාස රාමායාභිප්රණම්ය ච .

වාලව්යජනමාදාය න්යෂීදත්සචිවාසනේ .. 39 ..

ආනුපූර්ව්යාන්නිෂේදුශ්ච සර්වේ මන්ත්රිපුරෝහිතාඃ .

තතස්සේනාපතිඃ පශ්චාත්ප්රශාස්තාච නිෂේදතුඃ .. 40 ..

තත ස්තත්ර මුහූර්තේන නද්යඃ පායසකර්දමාඃ .

උපාතිෂ්ඨන්ත භරතං භරද්වාජස්ය ශාසනාත් .. 41 ..

තාසාමුභයතඃ කූලං පාණ්ඩුමෘත්තිකලේපනාඃ .

රම්යාශ්චාවසධා දිව්යා බ්රහ්මණස්තු ප්රසාදජාඃ .. 42 ..

තේනෛව ච මූහූර්තේන දිව්යා(අ)භරණභූෂිතාඃ .

ආගුර්විංශතිසාහස්රාඃ බ්රහ්මණා ප්රහිතාඃ ස්ත්රියඃ .. 43 ..

සුවර්ණමණිමුක්තේන ප්රවාලේන ච ශෝභිතාඃ .

ආගුර්විංශතිසාහාස්රාඃ කුබේරප්රහිතාඃ ස්ත්රියඃ .. 44 ..

යාභිර්ගෘහීතඃ පුරුෂස්සෝන්මාද ඉව ලක්ෂ්යතේ .

ආගුර්විංශතිසාහස්රා නන්දනාදප්සරෝගණාඃ .. 45 ..

නාරදස්තුම්භුරුර්ගෝපඃ ප්රවරාස්සූර්යවර්චසඃ .

ඒතේ ගන්ධර්වරාජානෝ භරතස්යාග්රතෝ ජගුඃ .. 46 ..

අලම්බුසා මිශ්රකේශී පුණ්ඩරීකා(අ)ථ වාමනා .

උපානෘත්යංස්තු භරතං භරද්වාජස්ය ශාසනාත් .. 47 ..

යානි මාල්යානි දේවේෂු යානි චෛත්රරථේ වනේ .

ප්රයාගේ තාන්යදෘශ්යන්ත භරද්වාජස්ය ශාසනාත් .. 48 ..

බිල්වා මාර්දඞ්ගිකා ආසන් ශම්යාග්රාහා විභීතකාඃ .

අශ්වත්ථා නර්තකාශ්චාසන්භරද්වාජස්ය ශාසනාත් .. 49 ..

තතස්සරලතාලාශ්ච තිලකා නක්තමාලකාඃ .

ප්රහෘෂ්ටාස්තත්ර සම්පේතුඃ කුබ්ජා භූත්වා(අ)ථ වාමනාඃ .. 50 ..

ශිංශුපාමලකීජම්බ්වෝ යාශ්චාන්යාඃ කානනේෂු තාඃ මාලතී මල්ලිකා ජාතිර්යාශ්චාන්යාඃ කානනේ ලතාඃ .

ප්රමදාවිග්රහං කෘත්වා භරද්වාජාශ්රමේ(අ)වදන් .. 51 ..

සුරාස්සුරාපාඃ පිබත පායසං ච බුභුක්ෂිතාඃ .. 52 ..

මාංසානි ච සුමේධ්යානි භක්ෂ්යන්තාං යාවදිච්ඡථ .. 53 ..

උච්ඡාද්ය ස්නාපයන්ති ස්ම නදීතීරේෂ වල්ගුෂු .

අප්යේකමේකං පුරෂං ප්රමදාස්සප්ත චාෂ්ට ච .. 54 ..

සංවාහන්ත්යස්සමාපේතුර්නාර්යෝ රුචිරලෝචනාඃ .

පරිමෘජ්ය තථා(අ)න්යෝන්යං පායයන්ති වරාඞ්ගනාඃ .. 55 ..

හයාන් ගජාන් ඛාරානුෂ්ට්රාන්තථෛව සුරභේස්සුතාන් .

අභෝජයන්වාහනපාස්තේෂාං භෝජ්යං යථාවිධි .. 56 ..

ඉක්ෂූංශ්ච මධුලාජාංශ්ච භෝජයන්ති ස්ම වාහනාන් .

ඉක්ෂ්වාකුවරයෝධානාං චෝදයන්තෝ මහාබලාඃ .. 57 ..

නාශ්වබන්ධෝ(අ)ශ්වමාජානාන්නගජං කුඤ්ජරග්රහඃ .

මත්තප්රමත්තමුදිතා චමූඃ සා තත්ර සම්බභෞ .. 58 ..

තර්පිතාස්සර්වකාමෛස්තේ රක්තචන්දනරූෂිතාඃ .

අප්සරෝගණසංයුක්තාස්සෛන්යා වාචමුදෛරයන් .. 59 ..

නෛවායෝධ්යාං ගමිෂ්යාමෝ නගමිෂ්යාම දණ්ඩකාන් .

කුශලං භරතස්යාස්තු රාමස්යාස්තු තථා සුඛම් .. 60 ..

ඉති පාදාතයෝධාශ්ච හස්ත්යශ්වාරෝහබන්ධකාඃ .

අනාථාස්තං විධිං ලබ්ධ්වා වාචමේතාමුදීරයන් .. 61 ..

සම්ම්ප්රහෘෂ්ටා විනේදුස්තේ නරාස්තත්ර සහස්රශඃ .

භරතස්යානුයාතාරස්ස්වර්ගෝ(අ)යමිති චාබ්රුවන් .. 62 ..

නෘත්යන්ති ස්ම හසන්ති ස්ම ගායන්ති ස්ම ච සෛනිකාඃ සමන්තාත්පරිධාවන්ති මාල්යෝපේතාස්සහස්රශඃ .. 63 ..

තතෝ භුක්තවතාං තේෂාං තදන්නමමෘතෝපමම් .

දිව්යානුද්වීක්ෂ්ය භක්ෂ්යාං ස්තානභවද්භක්ෂණේ මතිඃ .. 64 ..

ප්රේෂ්යාශ්චේට්යශ්ච වධ්වශ්ච බලස්ථාශ්ච සහස්රශඃ .

බභූවුස්තේ භෘශං දෘප්තාස්සර්වේ චාහතවාසසඃ .. 65 ..

කුඤ්ජරාශ්ච ඛරෝෂ්ට්රාශ්ච ගෝ(අ)ශ්වාශ්ච මෘගපක්ෂිණඃ .

බභූවුස්සුභෘතාස්තත්ර නාන්යෝ හ්යන්යමකල්පයත් .. 66 ..

නා(අ)ශුක්ලවාසා ස්තත්රා(අ)සීත්ක්ෂුධිතෝ මලිනෝ(අ)පි වා .

රජසා ධ්වස්තකේශෝ වා නරඃ කශ්චිදදෘශ්යත .. 67 ..

ආජෛශ්චාපි ච වාරාහෛර්නිෂ්ඨානවරසඤ්චයෛඃ .

ඵලනිර්යූහ සංසිද්දෛස්සූපෛර්ගන්ධ රසාන්විතෛඃ .. 68 ..

පුෂ්පධ්වජවතීඃ පූර්ණාශ්ශුක්ලස්යාන්නස්ය චාභිතඃ .

දදෘශුර්විස්මිතාස්තත්රනරා ලෞහීස්සහස්රශඃ .. 69 ..

බභූවුර්වනපාර්ශ්වේෂු කූපාඃ පායසකර්දමාඃ .

තාශ්චකාමදුඝා ගාවෝ ද්රුමාශ්චාසන්මධුශ්ච්යුතඃ .. 70 ..

වාප්යෝ මෛරේයපූර්ණාශ්ච මෘෂ්ටමාංසචයෛර්වෘතාඃ .

ප්රතප්තපිඨරෛශ්චාපි මාර්ගමායූරකෞක්කුටෛඃ .. 71 ..

පාත්රීණාං ච සහස්රාණි ස්ථාලීනාං නියුතානි ච .

න්යර්බුධානි ච පාත්රාණි ශාතකුම්භමයානි ච .. 72 ..

ස්ථාල්යඃ කුම්භ්ය කරම්භ්ය ශ්ච දධිපූර්ණාස්සුසංස්කෘතාඃ .

යෞවනස්ථස්ය ගෞරස්ය කපිත්ථස්ය සුගන්ධිනඃ .. 73 ..

හ්රදාඃ පූර්ණා රසාලස්ය දධ්නශ්ශ්වේතස්ය චාපරේ .

බභූවුඃ පායසස්යාන්යේ ශර්කරායාවසඤ්චයාඃ .. 74 ..

කල්කාන්චූර්ණකෂායාංශ්ච ස්නානානි විවිධානි ච .

දදෘශුර්භාජනස්ථානි තීර්ථේෂු සරතාං නරාඃ .. 75 ..

ශුක්ලානංශුමතශ්චාපි දන්තධාවනසඤ්චයාන් .

ශුක්ලාංශ්චන්දනකල්කාංශ්ච සමුද්ගේෂ්වවතිෂ්ඨතඃ .. 76 ..

දර්පණාපරිමෘෂ්ටාංශ්ච වාසසාං චාපි සඤ්චයාන් .

පාදුකෝපානහාං චෛව යුග්මානිච සහස්රශඃ .. 77 ..

ආඤ්ජනීඃ කඞ්කතාන්කූර්චාන් ශස්ත්රාණි ච ධනූංෂි ච .

මර්මත්රාණානි චිත්රාණි ශයනාන්යාසනානි ච .. 78 ..

ප්රතිපානහ්රදාන්පූර්ණන්ඛරෝෂ්ට්රගජවාජිනාම් .

අවගාහ්යසුතීර්ථාංශ්චහ්රදාන් සෝත්පලපුෂ්කරාන් .. 79 ..

ආකාශ වර්ණප්රතිමාන් ස්වච්ඡතෝයාන්සුඛප්ලවාන් .

නීපවෛඩූර්යවර්ණාංශ්ච මෘදූන්යවසසඤ්චයාන් .

නිර්වාපාර්ථාන් පශූනාං තේ දදෘශුස්තත්ර සර්වශඃ .. 80 ..

ව්යස්මයන්ත මනුෂ්යාස්තේ ස්වප්නකල්පං තදද්භුතම් .

දෘෂ්ට්වා(අ)තිථ්යං කෘතං තාදෘග්භරතස්ය මහර්ෂිණා .. 81 ..

ඉත්යේවං රමමාණානාං දේවානාමිව නන්දනේ .

භරද්වාජාශ්රමේ රම්යේ සා රාත්රිර්ව්යත්යවර්තත .. 82 ..

ප්රතිජග්මුශ්ච තා නද්යෝ ගන්ධර්වාශ්ච යථාගතම් .

භරද්වාජමනුජ්ඤාප්ය තාශ්ච සර්වා වරාඞ්ගනාඃ .. 83 ..

තථෛව මත්තා මදිරෝත්කටා නරාස්තථෛව දිව්යාගරුචන්දනෝක්ෂිතාඃ .

තථෛව දිව්යා විවිධාස්ස්රගුත්තමාඃ පෘථක්ප්රකීර්ණා මනුජෛඃ ප්රමර්දිතාඃ .. 84 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාණ්ඩේ ඒකනවතිතමස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ekanavatitamassargaḥ |

kṛtabuddhiṃ nivāsāya tatraiva sa munistadā |

bharataṃ kaikayīputramātithyenanyamantrayat || 1 ||

abravīdbharatastvenaṃ nanvidaṃ bhavatā kṛtam |

pādyamarghyaṃ tathā'tithyaṃ vane yadupapadyate || 2 ||

athovāca bharadvājo bharataṃ prahasanniva |

jāne tvāṃ prītisaṃyuktaṃ tuṣyestvaṃ yena kenacit || 3 ||

senāyāstu tavaitasyāḥ kartumicchāmi bhojanam |

mama prītiryathārūpā tathārho manujarṣabha || 4 ||

kimarthaṃ cāpi nikṣipya dūre balamihāgataḥ |

kasmānnehopayāto'si sabalaḥ puruṣarṣabhaḥ || 5 ||

bharataḥ pratyuvācedaṃ prāñjalistaṃ tapodhanam |

sasainyo nopayāto'smi bhagavanbhagavadbhayāt || 6 ||

rājñā ca bhagavannityaṃ rājaputreṇa vā sadā |

yatnataḥ parihartavyā viṣayeṣu tapasvinaḥ || 7 ||

vājimukhyā manuṣyāśca mattāśca varavāraṇāḥ |

pracchādya bhagavanbhūmiṃ mahatīmanuyānti mām || 8 ||

te vṛkṣānudakaṃ bhūmimāśrameṣūṭajāṃ stathā |

na hiṃsyuriti tenā'hameka eva samāgataḥ || 9 ||

ānīyatāmitassenetyājñaptaḥ paramarṣiṇā |

tatastu cakre bharatassenāyāssamupāgamam || 10 ||

agniśālāṃ praviśyātha pītvā'paḥ parimṛjya ca |

ātithyasya kriyāhetorviśvakarmāṇamāhvayat || 11 ||

āhvaye viśvakarmāṇamahaṃ tvaṣṭārameva ca |

ātithyaṃ kartumicchāmi tatra me saṃvidhīyatām || 12 ||

āhvaye lokapālāṃstrīn devān śakramukhāṃstathā |

ātithyaṃ kartumicchāmi tatra me saṃvidhīyatām || 13 ||

prāksrotasaśca yā nadyaḥ pratyaksrotasa eva ca |

pṛthivyāmantarikṣe ca samāyāntvadya sarvaśaḥ || 14 ||

anyā sravantu maireyaṃ surāmanyāssuviṣṭhitām |

aparā ścodakaṃ śītamikṣukāṇḍarasopamam || 15 ||

āhvaye devagandharvānviśvāvasuhahāhuhūn |

tathaivāpsaraso devīrgandharvīścāpi sarvaśaḥ || 16 ||

ghṛtācīmatha viśvācīṃ miśrakeśīmalambusām |

nāgadantāṃ ca hemāṃ ca himāmadrikṛtasthalām || 17 ||

śakraṃ yāścopatiṣṭhanti brahmāṇaṃ yāśca yoṣitaḥ |

sarvāstumburuṇā sārdhamāhvaye saparicchadāḥ || 18 ||

vanaṃ kuruṣu yaddivyaṃ vāsobhūṣaṇapatravat |

divyanārīphalaṃ śaśvattatkauberamihaitu ca || 19 ||

iha me bhagavān somo vidhattāmannamuttamam |

bhakṣyambhojyaṃ ca coṣyaṃ ca lehyaṃ ca vividhaṃ bahu || 20 ||

vicitrāṇi ca mālyāni pādapapracyutāni ca |

surādīni ca peyāni māṃsāni vividhāni ca || 21 ||

evaṃ samādhinā yuktastejasā'pratimena ca |

śīkṣāsvarasamāyuktaṃ tapasā cābravīnmuniḥ || 22 ||

manasā dhyāyatastasya prāṅmukhasya kṛtāñjaleḥ |

ājagmustāni sarvāṇi daivatāni pṛthakpṛthak || 23 ||

malayaṃ darduraṃ caiva tatassvedanudo'nilaḥ |

upaspṛśya vavau yuktyā supriyātmā sukhaśśivaḥ || 24 ||

tato'bhyavarṣanta ghanā divyāḥ kusumavṛṣṭayaḥ |

divyadundubhighoṣaśca dikṣu sarvāsu śuśruve || 25 ||

pravavuścottamā vātā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ |

jaguśca devagandharvā vīṇāḥ pramumucussvarān || 26 ||

sa śabdo dyāṃ ca bhūmiṃ ca prāṇināṃ śravaṇāni ca |

viveśoccaritaśślakṣṇassamo layasamanvitaḥ || 27 ||

tasminnuparate śabde divye śrotra sukhe nṛṇām |

dadarśa bhārataṃ sainyaṃ vidhānaṃ viśvakarmaṇaḥ || 28 ||

babhūva hi samā bhūmissamantātpañcayojanā |

śādvalairbhahubhiścannā nīlavaiḍhūryasannibhaiḥ || 29 ||

tasminbilvāḥ kapitthāśca panasā bījapūrakāḥ |

āmalakyo babhūvuśca cūtāśca phalabhūṣaṇāḥ || 30 ||

uttarebhyaḥ kurubhyaśca vanaṃ divyopabhogavat |

ājagāma nadī divyā tīrajairbhahubhirvṛtā || 31 ||

catuśśālāni śubhrāṇi śālāśca gajavājinām |

harmyaprāsādasambādhāstoraṇāni śubhāni ca || 32 ||

sitameghanibhaṃ cāpi rājaveśma sutoraṇam |

divyamālyakṛtākāraṃ divyagandhasamukṣitam || 33 ||

caturaśramasambādhaṃ śayanāsanayānavat |

divyaissarvarasairyuktaṃ divyabhojanavastravat || 34 ||

upakalpitasarvānnaṃ dhautanirmalabhājanam |

kluptasarvāsanaṃ śrīmatsvāstīrṇaśayanottamam || 35 ||

praviveśa mahābāhuranujñāto maharṣiṇā |

veśma tadratnasampūrṇaṃ bharataḥ kaikayīsutaḥ || 36 ||

anujagmuśca taṃ sarve mantriṇassapurohitāḥ |

babhūvuśca mudā yuktā dṛṣṭvā taṃ veśmasaṃvidhim || 37 ||

tatra rājāsanaṃ divyaṃ vyajanaṃ chatrameva ca |

bharato mantribhissārdhamabhyavartata rājavat || 38 ||

āsanaṃ pūjayāmāsa rāmāyābhipraṇamya ca |

vālavyajanamādāya nyaṣīdatsacivāsane || 39 ||

ānupūrvyānniṣeduśca sarve mantripurohitāḥ |

tatassenāpatiḥ paścātpraśāstāca niṣedatuḥ || 40 ||

tata statra muhūrtena nadyaḥ pāyasakardamāḥ |

upātiṣṭhanta bharataṃ bharadvājasya śāsanāt || 41 ||

tāsāmubhayataḥ kūlaṃ pāṇḍumṛttikalepanāḥ |

ramyāścāvasadhā divyā brahmaṇastu prasādajāḥ || 42 ||

tenaiva ca mūhūrtena divyā'bharaṇabhūṣitāḥ |

āgurviṃśatisāhasrāḥ brahmaṇā prahitāḥ striyaḥ || 43 ||

suvarṇamaṇimuktena pravālena ca śobhitāḥ |

āgurviṃśatisāhāsrāḥ kuberaprahitāḥ striyaḥ || 44 ||

yābhirgṛhītaḥ puruṣassonmāda iva lakṣyate |

āgurviṃśatisāhasrā nandanādapsarogaṇāḥ || 45 ||

nāradastumbhururgopaḥ pravarāssūryavarcasaḥ |

ete gandharvarājāno bharatasyāgrato jaguḥ || 46 ||

alambusā miśrakeśī puṇḍarīkā'tha vāmanā |

upānṛtyaṃstu bharataṃ bharadvājasya śāsanāt || 47 ||

yāni mālyāni deveṣu yāni caitrarathe vane |

prayāge tānyadṛśyanta bharadvājasya śāsanāt || 48 ||

bilvā mārdaṅgikā āsan śamyāgrāhā vibhītakāḥ |

aśvatthā nartakāścāsanbharadvājasya śāsanāt || 49 ||

tatassaralatālāśca tilakā naktamālakāḥ |

prahṛṣṭāstatra sampetuḥ kubjā bhūtvā'tha vāmanāḥ || 50 ||

śiṃśupāmalakījambvo yāścānyāḥ kānaneṣu tāḥ mālatī mallikā jātiryāścānyāḥ kānane latāḥ |

pramadāvigrahaṃ kṛtvā bharadvājāśrame'vadan || 51 ||

surāssurāpāḥ pibata pāyasaṃ ca bubhukṣitāḥ || 52 ||

māṃsāni ca sumedhyāni bhakṣyantāṃ yāvadicchatha || 53 ||

ucchādya snāpayanti sma nadītīreṣa valguṣu |

apyekamekaṃ puraṣaṃ pramadāssapta cāṣṭa ca || 54 ||

saṃvāhantyassamāpeturnāryo ruciralocanāḥ |

parimṛjya tathā'nyonyaṃ pāyayanti varāṅganāḥ || 55 ||

hayān gajān khārānuṣṭrāntathaiva surabhessutān |

abhojayanvāhanapāsteṣāṃ bhojyaṃ yathāvidhi || 56 ||

ikṣūṃśca madhulājāṃśca bhojayanti sma vāhanān |

ikṣvākuvarayodhānāṃ codayanto mahābalāḥ || 57 ||

nāśvabandho'śvamājānānnagajaṃ kuñjaragrahaḥ |

mattapramattamuditā camūḥ sā tatra sambabhau || 58 ||

tarpitāssarvakāmaiste raktacandanarūṣitāḥ |

apsarogaṇasaṃyuktāssainyā vācamudairayan || 59 ||

naivāyodhyāṃ gamiṣyāmo nagamiṣyāma daṇḍakān |

kuśalaṃ bharatasyāstu rāmasyāstu tathā sukham || 60 ||

iti pādātayodhāśca hastyaśvārohabandhakāḥ |

anāthāstaṃ vidhiṃ labdhvā vācametāmudīrayan || 61 ||

sammprahṛṣṭā vineduste narāstatra sahasraśaḥ |

bharatasyānuyātārassvargo'yamiti cābruvan || 62 ||

nṛtyanti sma hasanti sma gāyanti sma ca sainikāḥ samantātparidhāvanti mālyopetāssahasraśaḥ || 63 ||

tato bhuktavatāṃ teṣāṃ tadannamamṛtopamam |

divyānudvīkṣya bhakṣyāṃ stānabhavadbhakṣaṇe matiḥ || 64 ||

preṣyāśceṭyaśca vadhvaśca balasthāśca sahasraśaḥ |

babhūvuste bhṛśaṃ dṛptāssarve cāhatavāsasaḥ || 65 ||

kuñjarāśca kharoṣṭrāśca go'śvāśca mṛgapakṣiṇaḥ |

babhūvussubhṛtāstatra nānyo hyanyamakalpayat || 66 ||

nā'śuklavāsā statrā'sītkṣudhito malino'pi vā |

rajasā dhvastakeśo vā naraḥ kaścidadṛśyata || 67 ||

ājaiścāpi ca vārāhairniṣṭhānavarasañcayaiḥ |

phalaniryūha saṃsiddaissūpairgandha rasānvitaiḥ || 68 ||

puṣpadhvajavatīḥ pūrṇāśśuklasyānnasya cābhitaḥ |

dadṛśurvismitāstatranarā lauhīssahasraśaḥ || 69 ||

babhūvurvanapārśveṣu kūpāḥ pāyasakardamāḥ |

tāścakāmadughā gāvo drumāścāsanmadhuścyutaḥ || 70 ||

vāpyo maireyapūrṇāśca mṛṣṭamāṃsacayairvṛtāḥ |

prataptapiṭharaiścāpi mārgamāyūrakaukkuṭaiḥ || 71 ||

pātrīṇāṃ ca sahasrāṇi sthālīnāṃ niyutāni ca |

nyarbudhāni ca pātrāṇi śātakumbhamayāni ca || 72 ||

sthālyaḥ kumbhya karambhya śca dadhipūrṇāssusaṃskṛtāḥ |

yauvanasthasya gaurasya kapitthasya sugandhinaḥ || 73 ||

hradāḥ pūrṇā rasālasya dadhnaśśvetasya cāpare |

babhūvuḥ pāyasasyānye śarkarāyāvasañcayāḥ || 74 ||

kalkāncūrṇakaṣāyāṃśca snānāni vividhāni ca |

dadṛśurbhājanasthāni tīrtheṣu saratāṃ narāḥ || 75 ||

śuklānaṃśumataścāpi dantadhāvanasañcayān |

śuklāṃścandanakalkāṃśca samudgeṣvavatiṣṭhataḥ || 76 ||

darpaṇāparimṛṣṭāṃśca vāsasāṃ cāpi sañcayān |

pādukopānahāṃ caiva yugmānica sahasraśaḥ || 77 ||

āñjanīḥ kaṅkatānkūrcān śastrāṇi ca dhanūṃṣi ca |

marmatrāṇāni citrāṇi śayanānyāsanāni ca || 78 ||

pratipānahradānpūrṇankharoṣṭragajavājinām |

avagāhyasutīrthāṃścahradān sotpalapuṣkarān || 79 ||

ākāśa varṇapratimān svacchatoyānsukhaplavān |

nīpavaiḍūryavarṇāṃśca mṛdūnyavasasañcayān |

nirvāpārthān paśūnāṃ te dadṛśustatra sarvaśaḥ || 80 ||

vyasmayanta manuṣyāste svapnakalpaṃ tadadbhutam |

dṛṣṭvā'tithyaṃ kṛtaṃ tādṛgbharatasya maharṣiṇā || 81 ||

ityevaṃ ramamāṇānāṃ devānāmiva nandane |

bharadvājāśrame ramye sā rātrirvyatyavartata || 82 ||

pratijagmuśca tā nadyo gandharvāśca yathāgatam |

bharadvājamanujñāpya tāśca sarvā varāṅganāḥ || 83 ||

tathaiva mattā madirotkaṭā narāstathaiva divyāgarucandanokṣitāḥ |

tathaiva divyā vividhāssraguttamāḥ pṛthakprakīrṇā manujaiḥ pramarditāḥ || 84 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||