śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
sumantraścodito rājñā provācedaṃ vacastadā |
yatharśyaśṛṅgastvānīta śśruṇu me mantribhissaha || 1 ||
romapādamuvācedaṃ sahāmātyaḥ purohitaḥ |
upāyo nirapāyo'yamasmābhirabhicintitaḥ || 2 ||
ṛśyaśṛṅgo vanacarastapassvādhyayane rataḥ |
anabhijñassa nārīṇāṃ viṣayāṇāṃ sukhasya ca || 3 ||
indriyārthairabhimatairnaracittapramāthibhiḥ |
puramānāyayiṣyāmaḥ kṣipraṃ cādhyavasīyatām || 4 ||
gaṇikāstatra gacchantu rūpavatyassvalaṅkṛtāḥ |
pralobhya vividhopāyairāneṣyantīha satkṛtāḥ || 5 ||
śrutvā tatheti rājā ca pratyuvāca purohitam |
purohito mantriṇaśca tathā cakruśca te tadā || 6 ||
vāramukhyāśca tacchrutvā vanaṃ praviviśurmahat |
āśramasyāvidūre'smin yatnaṃ kurvanti darśane || 7 ||
ṛṣiputrasya dhīrasya nityamāśramavāsinaḥ |
pitussanityasantuṣṭo nāticakrāma cāśramāt || 8 ||
na tena janmaprabhṛti dṛṣṭapūrvaṃ tapasvinā |
strī vā pumānvā yaccānyatsarvaṃ nagararāṣṭrajam || 9 ||
tataḥ kadācittaṃ deśamājagāma yadṛcchayā |
vibhaṇḍakasutastatra tāścāpaśyadvarāṅganāḥ || 10 ||
tāścitraveṣāḥ pramadā gāyantyo madhurasvarāḥ |
ṛṣiputramupāgamya sarvā vacanamabruvan || 11 ||
kastvaṃ kiṃ vartase brahman jñātumicchāmahe vayam |
ekastvaṃ vijane ghore vane carasi śaṃsa naḥ || 12 ||
adṛṣṭarūpāstāstena kāmyarūpā vane striyaḥ |
hārdāttasya matirjātā vyākhyātuṃ pitaraṃ svakam || 13 ||
pitā vibhaṇḍako'smākaṃ tasyāhaṃ suta aurasaḥ |
ṛśyaśṛṅga iti khyātaṃ nāma karma ca me bhuvi || 14 ||
ihāśramapado'smākaṃ samīpe śubhadarśanāḥ |
kariṣye vo'tra pūjāṃ vai sarveṣāṃ vidhipūrvakam || 15 ||
ṛṣiputravacaśśrutvā sarvāsāṃ matirāsa vai |
tadāśramapadaṃ draṣṭuṃ jagmussarvāśca tena tāḥ || 16 ||
āgatānāṃ tataḥ pūjāmṛṣiputraścakāra ha |
idamarghyamidaṃ pādyamidaṃ mūlamidaṃ phalaṃ ca naḥ || 17 ||
pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ sarvā eva samutsukāḥ |
ṛṣerbhītāśca śīghraṃ tā gamanāya matiṃ dadhuḥ || 18 ||
asmākamapi mukhyāni phalānīmāni vai dvija |
gṛhāṇa prati bhadraṃ te bhakṣayasva ca mā ciram || 19 ||
tatastāstaṃ samāliṅgya sarvā harṣasamanvitāḥ |
modakānpradadustasmai bhakṣyāṃśca vividhān bahūn || 20 ||
tāni cāsvādya tejasvī phalānīti sma manyate |
anāsvāditapūrvāṇi vane nityanivāsinām || 21 ||
āpṛcchya ca tadā vipraṃ vratacaryāṃ nivedya ca |
gacchanti smāpadeśāttā bhītāstasya pitusstriyaḥ || 22 ||
gatāsu tāsu sarvāsu kāśyapasyātmajo dvijaḥ |
asvasthahṛdayaścāsīdduḥkhaṃ sma parivartate || 23 ||
tato'paredyustaṃ deśamājagāma sa vīryavān |
manojñā yatra tā dṛṣṭā vāramukhyāssvalaṅkṛtāḥ || 24 ||
dṛṣṭvaiva ca tāstadā vipramāyāntaṃ hṛṣṭamānasāḥ |
upasṛtya tatassarvāstāstamūcuridaṃ vacaḥ || 25 ||
ehyāśramapadaṃ saumya hyasmākamiti cābruvan |
tatrāpyeṣa vidhiśśrīmān viśeṣeṇa bhaviṣyati || 26 ||
śrutvā tu vacanaṃ tāsāṃ sarvāsāṃ hṛdayaṅgamam |
gamanāya matiṃ cakre taṃ ca ninyustadā striyaḥ || 27 ||
tatra cānīyamāne tu vipre tasminmahātmani |
vavarṣa sahasā devo jagatprahlādayaṃstadā || 28 ||
varṣeṇaivāgataṃ vipraṃ viṣayaṃ svaṃ narādhipaḥ |
pratyudgamya muniṃ prahvaśśirasā ca mahīṃ gataḥ || 29 ||
arghyaṃ ca pradadau tasmai nyāyatassusamāhitaḥ |
vavre prasādaṃ viprendrānmā vipraṃ manyurāviśet || 30 ||
antaḥpuraṃ praviśyāsmai kanyāṃ dattvā yathāvidhi |
śāntāṃ śāntena manasā rājā harṣamavāpa saḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe daśamassargaḥ ||