6.106 Yuddhakanda - Shadadhikashatatama Sargah

ॐ

6.106 युद्धकाण्ड - षडधिकशततम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ षडधिकशततमस्सर्गः ।

सतुमोहात्सुसङ्क्रुद्धःकृतान्तबलचोदितः ।

क्रोधसंरक्तनयनोरावणंसूतमब्रवीत् ॥ 1 ॥

हीनवीर्यमिवाशक्तम्पौरुषेणविवर्जितम् ।

भीरुंलघुमिवासत्त्वंविहीनमिवतेजसा ॥ 2 ॥

विमुक्तमिवमायाभिरस्त्रैरिवबहिष्कृतम् ।

मामवज्ञायदुर्बुद्धेस्वयाबुद्ध्याविचेष्टसे ॥ 3 ॥

किमर्थम्मामवज्ञायमच्छन्दमनवेक्ष्य च ।

त्वयाशत्रुसमक्षम्मेरथोऽयमपवाहितः ॥ 4 ॥

त्वयाद्यहिममानार्य चिरकालसमार्जितम् ।

यशोवीर्यं च तेजश्चप्रत्ययश्चविनाशितः ॥ 5 ॥

प्रख्यातवीर्यस्यरञ्जनीयस्यविक्रमैः ।

पश्यतोयुद्धलुब्धोऽहङ्कृतङ्कापुरुषस्त्वया ॥ 6 ॥

यस्त्वंरथमिदम्मोहान्नचेद्वहसिदुर्मते ।

सत्योऽप्रतितर्कोमेपरेणत्वमुपस्कृतः ॥ 7 ॥

न हितद्विद्यतेकर्मसुहृदोहितकाङ्क्षिणः ।

रिपूणांसदृशन्त्वेतद्यतत्त्वयैतदनुष्ठितम् ॥ 8 ॥

निवर्तयरथंशीघ्रंयावन्नापैतिमेरिपुः ।

यदिवाध्युषितोऽसित्वंस्मर्यतेयदिमेगुणः ॥ 9 ॥

एवम्पुरुषमुक्तस्तुहितबुद्धिबुद्धिना ।

अब्रवीद्रावणंसूतोहितंसानुनयंवचः ॥ 10 ॥

न भीतोऽस्मि न मूढोऽस्मिनोपजप्तोऽस्मिशत्रुभिः ।

न प्रमत्तो न निःस्नेहोविस्मृता न च सत्क्रिया ॥ 11 ॥

मयातुहितकामेवयशश्चपरिरक्षता ।

स्नेहप्रसन्नमनसाहितमित्यप्रियङ्कृतम् ॥ 12 ॥

नास्मिन्नर्थेमहाराज त्वम्माम्प्रियहितेरतम् ।

कश्चिल्लघुरिवानार्योदोषतोगन्तुमर्हसि ॥ 13 ॥

परितुष्टः स रामस्य तेन वाक्येन मातलिः ।

प्रचोदयामास रथन् सुरसारथिसत्तमः ॥ 14 ॥

श्रमन्तवावगच्छामिमहतारणकर्मणा ।

न हितेवीर्यसौमुख्यम्प्रकर्षंवोपधारये ॥ 15 ॥

रथोद्वहनखिन्नाश्चभग्नामेरथवाजिनः ।

दीनाघर्मपरिश्रान्तागावोवर्षहताइव ॥ 16 ॥

निमित्तानि च भूयिष्ठंयानिप्रादुर्भवन्तिनः ।

तेषुतेष्वभिपन्नेषुलक्ष्याम्यप्रदक्षिणम् ॥ 17 ॥

देशकालौ च विज्ञेयौलक्षणानीङ्गितानि च ।

दैन्यंहर्षश्चखेदश्चरथिनश्चबलाबलम् ॥ 18 ॥

स्थलनिम्नानिभूमेश्चसमानिविषमाणि च ।

युद्धकालश्चविज्ञेयःपरस्यान्तरदर्शनम् ॥ 19 ॥

उपयानापयाने च स्थानम्प्रत्यपसर्पणम् ।

सर्वमेतद्रथस्थेनज्ञेयंरथकुटुम्भिना ॥ 20 ॥

तवविश्रामहेतोस्तुतथैषांरथवाजिनाम् ।

रौद्रंवर्जयताखेदङ्क्षमङ्कृतमिदम्मया ॥ 21 ॥

स्वेच्छयान मयावीररथोऽयमपवाहितः ।

भर्तृस्नेहपरीतेनमयेदंयत्कृतम्प्रभो ॥ 22 ॥

आज्ञापययथातत्त्वंवक्ष्यस्यरिनिषूदन ।

तत्करिष्याम्यहंवीरगतानृण्येनचेतसा ॥ 23 ॥

सन्तुष्टस्तेनवाक्येनरावणस्तस्यसारथेः ।

प्रशस्यैनम्बहुविधंयुद्धलुब्धोऽब्रवीदिदम् ॥ 24 ॥

रथंशीघ्रमिदंसूतराघवाभिमुखन्नय ।

नाहत्वासमरेशत्रून्निवर्तिष्यतिरावणः ॥ 25 ॥

एवमुक्त्वाततस्तुष्टोरावणोराक्षसेश्वरः ।

ददौतस्यशुभंह्येकंहस्ताभरणमुत्तमम् ॥ 26 ॥

श्रुत्वारावणवाक्यानिसारथिस्सन्यवर्तत ।

ततोद्रुतंरावणवाक्यचोदितःप्रचोदयामासहयान्ससारथिः ।

स राक्षसेन्द्रस्य ततो महारथःक्षणेनरामस्यरथाग्रतोऽभवत् ॥ 27 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षडधिकशततमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ṣaḍadhikaśatatamassargaḥ |

satumohātsusaṅkruddhaḥkṛtāntabalacoditaḥ |

krodhasaṃraktanayanorāvaṇaṃsūtamabravīt || 1 ||

hīnavīryamivāśaktampauruṣeṇavivarjitam |

bhīruṃlaghumivāsattvaṃvihīnamivatejasā || 2 ||

vimuktamivamāyābhirastrairivabahiṣkṛtam |

māmavajñāyadurbuddhesvayābuddhyāviceṣṭase || 3 ||

kimarthammāmavajñāyamacchandamanavekṣya ca |

tvayāśatrusamakṣammeratho'yamapavāhitaḥ || 4 ||

tvayādyahimamānārya cirakālasamārjitam |

yaśovīryaṃ ca tejaścapratyayaścavināśitaḥ || 5 ||

prakhyātavīryasyarañjanīyasyavikramaiḥ |

paśyatoyuddhalubdho'haṅkṛtaṅkāpuruṣastvayā || 6 ||

yastvaṃrathamidammohānnacedvahasidurmate |

satyo'pratitarkomepareṇatvamupaskṛtaḥ || 7 ||

na hitadvidyatekarmasuhṛdohitakāṅkṣiṇaḥ |

ripūṇāṃsadṛśantvetadyatattvayaitadanuṣṭhitam || 8 ||

nivartayarathaṃśīghraṃyāvannāpaitimeripuḥ |

yadivādhyuṣito'sitvaṃsmaryateyadimeguṇaḥ || 9 ||

evampuruṣamuktastuhitabuddhibuddhinā |

abravīdrāvaṇaṃsūtohitaṃsānunayaṃvacaḥ || 10 ||

na bhīto'smi na mūḍho'sminopajapto'smiśatrubhiḥ |

na pramatto na niḥsnehovismṛtā na ca satkriyā || 11 ||

mayātuhitakāmevayaśaścaparirakṣatā |

snehaprasannamanasāhitamityapriyaṅkṛtam || 12 ||

nāsminnarthemahārāja tvammāmpriyahiteratam |

kaścillaghurivānāryodoṣatogantumarhasi || 13 ||

parituṣṭaḥ sa rāmasya tena vākyena mātaliḥ |

pracodayāmāsa rathan surasārathisattamaḥ || 14 ||

śramantavāvagacchāmimahatāraṇakarmaṇā |

na hitevīryasaumukhyamprakarṣaṃvopadhāraye || 15 ||

rathodvahanakhinnāścabhagnāmerathavājinaḥ |

dīnāgharmapariśrāntāgāvovarṣahatāiva || 16 ||

nimittāni ca bhūyiṣṭhaṃyāniprādurbhavantinaḥ |

teṣuteṣvabhipanneṣulakṣyāmyapradakṣiṇam || 17 ||

deśakālau ca vijñeyaulakṣaṇānīṅgitāni ca |

dainyaṃharṣaścakhedaścarathinaścabalābalam || 18 ||

sthalanimnānibhūmeścasamāniviṣamāṇi ca |

yuddhakālaścavijñeyaḥparasyāntaradarśanam || 19 ||

upayānāpayāne ca sthānampratyapasarpaṇam |

sarvametadrathasthenajñeyaṃrathakuṭumbhinā || 20 ||

tavaviśrāmahetostutathaiṣāṃrathavājinām |

raudraṃvarjayatākhedaṅkṣamaṅkṛtamidammayā || 21 ||

svecchayāna mayāvīraratho'yamapavāhitaḥ |

bhartṛsnehaparītenamayedaṃyatkṛtamprabho || 22 ||

ājñāpayayathātattvaṃvakṣyasyariniṣūdana |

tatkariṣyāmyahaṃvīragatānṛṇyenacetasā || 23 ||

santuṣṭastenavākyenarāvaṇastasyasāratheḥ |

praśasyainambahuvidhaṃyuddhalubdho'bravīdidam || 24 ||

rathaṃśīghramidaṃsūtarāghavābhimukhannaya |

nāhatvāsamareśatrūnnivartiṣyatirāvaṇaḥ || 25 ||

evamuktvātatastuṣṭorāvaṇorākṣaseśvaraḥ |

dadautasyaśubhaṃhyekaṃhastābharaṇamuttamam || 26 ||

śrutvārāvaṇavākyānisārathissanyavartata |

tatodrutaṃrāvaṇavākyacoditaḥpracodayāmāsahayānsasārathiḥ |

sa rākṣasendrasya tato mahārathaḥkṣaṇenarāmasyarathāgrato'bhavat || 27 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaḍadhikaśatatamassargaḥ ||