3.34 Aranyakanda - Chatustrimsha Sargah

ॐ

3.34 अरण्यकाण्ड - चतुस्त्रिंश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ चतुस्त्रिंशस्सर्गः ।

ततश्शूर्पणखां दृष्ट्वा ब्रुवन्तीं परुषं वचः ।

अमात्यमध्ये सङ्क्रुद्धः परिपप्रच्छ रावणः ॥ 1 ॥

कश्च रामः कथंवीर्यः किंरूपः किम्पराक्रमः ।

किमर्थं दण्डकारण्यं प्रविष्टस्सुदुरासदम् ॥ 2 ॥

आयुधं किञ्च रामस्य निहता येन राक्षसाः ।

खरश्च निहतस्सङ्ख्ये दूषणस्त्रिशिरास्तथा ॥ 3 ॥

इत्युक्ता राक्षसेन्द्रेण राक्षसी क्रोधमूर्छिता ।

ततो रामं यथातत्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 4 ॥

दीर्घबाहुर्विशालाक्ष श्चीरकृष्णाजिनाम्बरः ।

कन्दर्पसमरूपश्च रामो दशरथात्मजः ॥ 5 ॥

शक्रचापनिभं चापं विकृष्य कनकाङ्गदम् ।

दीप्तान् क्षिपति नाराचान्सर्पानिव महाविषान् ॥ 6 ॥

नाददानं शरान्घोरान्नमुञ्चन्तं शिलीमुखान् ।

न कार्मुकं विकर्षन्तं रामं पश्यामि संयुगे ॥ 7 ॥

हन्यमानं तु तत्सैन्यं पश्यामि शरवृष्टिभिः ।

इन्द्रेणेवोत्तमं सस्यमाहतन्त्वश्मवृष्टिभिः ॥ 8 ॥

रक्षसां भीमरूपाणां सहस्राणि चतुर्दश ।

निहतानि शरै स्तीक्ष्णैस्तेनैकेन पदातिना ॥ 9 ॥

अर्धाधिकमुहूर्तेन खरश्च सहदूषणः ।

ऋषीणामभयं दत्तं कृतक्षेमाश्च दण्डकाः ॥ 10 ॥

एका कथञ्चिन्मुक्ताहं परिभूय महात्मना ।

स्त्रीवधं शङ्कमानेन रामेण विदितात्मना ॥ 11 ॥

भ्राता चास्य महातेजा गुणतस्तुल्यविक्रमः ।

अनुरक्तश्च भक्तश्च लक्ष्मणो नाम वीर्यवान् ॥ 12 ॥

अमर्षी दुर्जयो जेता विक्रान्तो बुद्धिमान्बली ।

रामस्य दक्षिणो बाहुर्नित्यं प्राणो बहिश्चरः ॥ 13 ॥

रामस्य तु विशालाक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना ।

धर्मपत्नी प्रिया भर्तुर्नित्यं प्रियहिते रता ॥ 14 ॥

सा सुकेशी सुनासोरुस्सुरूपा च यशस्विनी ।

देवतेव वनस्यास्य राजते श्रीरिवापरा ॥ 15 ॥

तप्तकाञ्चनवर्णाभा रक्ततुङ्गनखी शुभा ।

सीता नाम वरारोहा वैदेही तनुमध्यमा ॥ 16 ॥

नैव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किन्नरी ।

नैवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले ॥ 17 ॥

यस्य सीता भवेद्भार्या यं च हृष्टा परिष्वजेत् ।

अतिजीवेत्स सर्वेषु लोकेष्वपि पुरन्दरात् ॥ 18 ॥

सा सुशीला वपुश्श्लाघ्या रूपेणाप्रतिमा भुवि ।

तवानुरूपा भार्या स्यात्त्वं च तस्यास्तथा पतिः ॥ 19 ॥

तां तु विस्तीर्णजघनां पीनश्रोणिपयोधराम् ।

भार्यार्थे च तवानेतुमुद्यताहं वराननाम् ॥ 20 ॥

विरूपितास्मि क्रूरेण लक्ष्मणेन महाभुज ।

तां तु दृष्ट्वाद्य वैदेहीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।

मन्मथस्य शराणां वै त्वं विधेयो भविष्यसि ॥ 21 ॥

यदि तस्यामभिप्रायो भार्यार्थे तव जायते ।

शीघ्रमुद्ध्रियतां पादो जयार्थमिह दक्षिणः ॥ 22 ॥

कुरु प्रियं तथा तेषां रक्षसां राक्षसेश्वर ।

वधात्तस्य नृशंसस्य रामस्याश्रमवासिनः ॥ 23 ॥

तं शरैर्निशितैर्हत्वा लक्ष्मणं च महारथम् ।

हतनाथां सुखं सीतां यथावदुपभोक्ष्यसि ॥ 24 ॥

रोचते यति ते वाक्यं ममैतद्राक्षसेश्वर ।

क्रियतां निर्विशङ्केन वचनं मम रावण ॥ 25 ॥

विज्ञायेहात्मशक्तिं च ह्रियतामबला बलात् ।

सीता सर्वानवद्याङ्गी भार्यार्थे राक्षसेश्वर ॥ 26 ॥

निशम्य रामेण शरैरजिह्मगै र्हतान् जनस्थानगतान्निशाचरान् ।

खरं च बुद्ध्वा निहतं च दूषणं त्वमत्र कृत्यं प्रतिपत्तुमर्हसि ॥ 27 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे चतुस्त्रिंशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha catustriṃśassargaḥ |

tataśśūrpaṇakhāṃ dṛṣṭvā bruvantīṃ paruṣaṃ vacaḥ |

amātyamadhye saṅkruddhaḥ paripapraccha rāvaṇaḥ || 1 ||

kaśca rāmaḥ kathaṃvīryaḥ kiṃrūpaḥ kimparākramaḥ |

kimarthaṃ daṇḍakāraṇyaṃ praviṣṭassudurāsadam || 2 ||

āyudhaṃ kiñca rāmasya nihatā yena rākṣasāḥ |

kharaśca nihatassaṅkhye dūṣaṇastriśirāstathā || 3 ||

ityuktā rākṣasendreṇa rākṣasī krodhamūrchitā |

tato rāmaṃ yathātatvamākhyātumupacakrame || 4 ||

dīrghabāhurviśālākṣa ścīrakṛṣṇājināmbaraḥ |

kandarpasamarūpaśca rāmo daśarathātmajaḥ || 5 ||

śakracāpanibhaṃ cāpaṃ vikṛṣya kanakāṅgadam |

dīptān kṣipati nārācānsarpāniva mahāviṣān || 6 ||

nādadānaṃ śarānghorānnamuñcantaṃ śilīmukhān |

na kārmukaṃ vikarṣantaṃ rāmaṃ paśyāmi saṃyuge || 7 ||

hanyamānaṃ tu tatsainyaṃ paśyāmi śaravṛṣṭibhiḥ |

indreṇevottamaṃ sasyamāhatantvaśmavṛṣṭibhiḥ || 8 ||

rakṣasāṃ bhīmarūpāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa |

nihatāni śarai stīkṣṇaistenaikena padātinā || 9 ||

ardhādhikamuhūrtena kharaśca sahadūṣaṇaḥ |

ṛṣīṇāmabhayaṃ dattaṃ kṛtakṣemāśca daṇḍakāḥ || 10 ||

ekā kathañcinmuktāhaṃ paribhūya mahātmanā |

strīvadhaṃ śaṅkamānena rāmeṇa viditātmanā || 11 ||

bhrātā cāsya mahātejā guṇatastulyavikramaḥ |

anuraktaśca bhaktaśca lakṣmaṇo nāma vīryavān || 12 ||

amarṣī durjayo jetā vikrānto buddhimānbalī |

rāmasya dakṣiṇo bāhurnityaṃ prāṇo bahiścaraḥ || 13 ||

rāmasya tu viśālākṣī pūrṇendusadṛśānanā |

dharmapatnī priyā bharturnityaṃ priyahite ratā || 14 ||

sā sukeśī sunāsorussurūpā ca yaśasvinī |

devateva vanasyāsya rājate śrīrivāparā || 15 ||

taptakāñcanavarṇābhā raktatuṅganakhī śubhā |

sītā nāma varārohā vaidehī tanumadhyamā || 16 ||

naiva devī na gandharvī na yakṣī na ca kinnarī |

naivaṃrūpā mayā nārī dṛṣṭapūrvā mahītale || 17 ||

yasya sītā bhavedbhāryā yaṃ ca hṛṣṭā pariṣvajet |

atijīvetsa sarveṣu lokeṣvapi purandarāt || 18 ||

sā suśīlā vapuśślāghyā rūpeṇāpratimā bhuvi |

tavānurūpā bhāryā syāttvaṃ ca tasyāstathā patiḥ || 19 ||

tāṃ tu vistīrṇajaghanāṃ pīnaśroṇipayodharām |

bhāryārthe ca tavānetumudyatāhaṃ varānanām || 20 ||

virūpitāsmi krūreṇa lakṣmaṇena mahābhuja |

tāṃ tu dṛṣṭvādya vaidehīṃ pūrṇacandranibhānanām |

manmathasya śarāṇāṃ vai tvaṃ vidheyo bhaviṣyasi || 21 ||

yadi tasyāmabhiprāyo bhāryārthe tava jāyate |

śīghramuddhriyatāṃ pādo jayārthamiha dakṣiṇaḥ || 22 ||

kuru priyaṃ tathā teṣāṃ rakṣasāṃ rākṣaseśvara |

vadhāttasya nṛśaṃsasya rāmasyāśramavāsinaḥ || 23 ||

taṃ śarairniśitairhatvā lakṣmaṇaṃ ca mahāratham |

hatanāthāṃ sukhaṃ sītāṃ yathāvadupabhokṣyasi || 24 ||

rocate yati te vākyaṃ mamaitadrākṣaseśvara |

kriyatāṃ nirviśaṅkena vacanaṃ mama rāvaṇa || 25 ||

vijñāyehātmaśaktiṃ ca hriyatāmabalā balāt |

sītā sarvānavadyāṅgī bhāryārthe rākṣaseśvara || 26 ||

niśamya rāmeṇa śarairajihmagai rhatān janasthānagatānniśācarān |

kharaṃ ca buddhvā nihataṃ ca dūṣaṇaṃ tvamatra kṛtyaṃ pratipattumarhasi || 27 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catustriṃśassargaḥ ||