📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
6.63 ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡ - ਤ੍ਰਿषष੍ਟਿਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
6.63 Yuddhakanda - Trishashtitama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਤ੍ਰਿषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਸ੍ਯਰਾਕ੍षਸਰਾਜਸ੍ਯਨਿਸ਼ਮ੍ਯਪਰਿਦੇਵਿਤਮ੍ ।
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋਬਭਾषੇਦਂਵਚਨਮ੍ਪ੍ਰਜਹਾਸ ਚ ॥ 1 ॥
ਦृष੍ਟੋ ਦੋषੋ ਹਿ ਯੋऽਸ੍ਮਾਭਿਃ ਪੁਰਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਨਿਰ੍ਣਯੇ ।
ਹਿਤੇष੍ਵਨਭਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸੋऽਯਮਾਸਾਦਿਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ॥ 2 ॥
ਸ਼ੀਘ੍ਰਙ੍ਖਲ੍ਵਭ੍ਯੁਪੇਤਨ੍ਤ੍ਵਾਮ੍ਫਲਮ੍ਪਾਪਸ੍ਯਕਰ੍ਮਣਃ ।
ਨਿਰਯੇष੍ਵੇਵਪਤਨਂਯਥਾਦੁष੍ਕृਤਕਰ੍ਮਣਃ ॥ 3 ॥
ਪ੍ਰਥਮਂਵੈਮਹਾਰਾਜਕृਤ੍ਯਮੇਤਦਚਿਨ੍ਤਿਤਮ੍ ।
ਕੇਵਲਂਵੀਰ੍ਯਦਰ੍ਪੇਣਨਾਨੁਬਨ੍ਧੋਵਿਚਿਨ੍ਤਿਤਃ ॥ 4 ॥
ਯਃਪਸ਼੍ਚਾਤੂਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਣਿਕੁਰ੍ਯਾਦੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਪੂਰ੍ਵਞ੍ਚੋਤ੍ਤਰਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਨ ਸ ਵੇਦਨਯਾਨਯਾ ॥ 5 ॥
ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਹੀਨਾਨਿਕਰ੍ਮਾਣਿਵਿਪਰੀਤਵਤ੍ ।
ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਨਿਦੁष੍ਯਨ੍ਤਿਹਵੀਂष੍ਯਪ੍ਰਯਤੇष੍ਵਿਵ ॥ 6 ॥
ਤ੍ਰਯਾਣਾਮ੍ਪਞ੍ਚਧਾਯੋਗਙ੍ਕਰ੍ਮਣਾਂਯਃਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਸਚਿਵੈਸ੍ਸਮਯਙ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਸ ਸਭ੍ਯੇਵਰ੍ਤਤੇਪਥਿ ॥ 7 ॥
ਯਥਾਗਮਂ ਚ ਯੋਰਾਜਾਸਮਯਂਵਿਚਿਕੀਰ੍षਤਿ ।
ਬੁਧ੍ਯਤੇਸਚਿਵਾਨ੍ਬਧ੍ਯਾਸੁਹृਦਸ਼੍ਚਾਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 8 ॥
ਧਰ੍ਮਮਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵਾਰਕ੍षਸਾਮ੍ਪਤੇ ।
ਭਜਤੇਪੁਰੁषਃਕਾਲੇਤ੍ਰੀਣਿਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਨਿਵਾਪੁਨਃ ॥ 9 ॥
ਤ੍ਰਿषੁਚੈਤੇषੁਯਚ੍ਛ੍ਰੇष੍ਠਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਤਨ੍ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਤੇ ।
ਰਾਜਾਵਾਰਾਜਮਾਤ੍ਰੋਵਾਵ੍ਯਰ੍ਥਨ੍ਤਸ੍ਯਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ॥ 10 ॥
ਉਪਪ੍ਰਦਾਨਂਸਾਨ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਭੇਦਙ੍ਕਾਲੇ ਚ ਵਿਕ੍ਰਮਮ੍ ।
ਯੋਗਂ ਚ ਰਕ੍षਸਾਂਸ਼੍ਰੇष੍ਠਤਾਵੁਭੌ ਚ ਨਯਾਨਯੌ ॥ 11 ॥
ਕਾਲੇਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਨ੍ਯਸ੍ਸਮ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰ਼੍ਯਸਚਿਵੈਃਸਹ ।
ਨਿषੇਵੇਤਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ਲੋਕੇ ਨ ਸ ਵ੍ਯਸਨਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ 12 ॥
ਹਿਤਾਨੁਬਨ੍ਧਮਾਲੋਚ੍ਯਕਾਰ੍ਯਾਤ੍ਕਾਰ੍ਯਮਿਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਰਾਜਾਸਹਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੈਸ੍ਸਚਿਵੈਰ੍ਬੁਸ੍ਸਹਿਜੀਵਤਿ ॥ 13 ॥
ਅਨਭਿਜ੍ਞਾਯਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਪੁਰੁषਾਃਪਸ਼ੁਬੁਦ੍ਧਯਃ ।
ਪ੍ਰਾਗਲ੍ਭ੍ਯਾਦ੍ਵਕ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿਮਨ੍ਤ੍ਰੇष੍ਵਭ੍ਯਨ੍ਤਰੀਕृਤਾਃ ॥ 14 ॥
ਅਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦੁषਾਨ੍ਤੇषਾਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਮਭਿਹਿਤਂਵਚਃ ।
ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨਭਿਜ੍ਞਾਨਾਂਵਿਪੁਲਾਂਸ਼੍ਰਿਯਮਿਚ੍ਛਤਾਮ੍ ॥ 15 ॥
ਅਹਿਤਂ ਚ ਹਿਤਾਕਾਰਨ੍ਧਾਰ੍ष੍ਟ੍ਯਾਜ੍ਜਲ੍ਪਨ੍ਤਿਯੇਨਰਾਃ ।
ਅਵੇਕ੍ष੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰਬਾਹ੍ਯਾਸ੍ਤੇਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਃਕृਤ੍ਯਦੂषਣਾਃ ॥ 16 ॥
ਵਿਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤੋਭਰ੍ਤਾਰਂਸਹਿਤਾਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਭਿਰ੍ਬੁਧੈਃ ।
ਵਿਪਰੀਤਾਨਿਕृਤ੍ਯਾਨਿਕਾਰਯਨ੍ਤੀਹਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ ॥ 17 ॥
ਤਾਨ੍ਭਰ੍ਤਾਮਿਤ੍ਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾਨਮਿਤ੍ਰਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਨਿਰ੍ਣਯੇ ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰੇਣਜਾਨੀਯਾਤ੍ਸਚਿਵਾਨੁਪਸਮ੍ਹਿਤਾਨ੍ ॥ 18 ॥
ਚਪਲਸ੍ਯੇਹਕृਤ੍ਯਾਨਿਸਹਸਾਨੁਪ੍ਰਧਾਵਤਃ ।
ਛਿਦ੍ਰਮਨ੍ਯੇਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ੍ਯ ਖ ਮਿਵਦ੍ਵਿਜਾਃ ॥ 19 ॥
ਯੋਹਿਸ਼ਤ੍ਰੁਮਵਜ੍ਞਾਯਨਾਤ੍ਮਾਨਮਭਿਰਕ੍षਤਿ ।
ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿਹਿਸੋऽਨਰ੍ਥਾਨ੍ ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚਵ੍ਯਵਰੋਪ੍ਯਤੇ ॥ 20 ॥
ਯਦੁਕ੍ਤਮਿਹਤੇਪੂਰ੍ਵਙ੍ਕ੍ਰਿਯਤਾਮਨੁਜੇਨ ਚ ।
ਤਦੇਵਨੋਹਿਤਂਵਾਕ੍ਯਂਯਦਿਚ੍ਛਸਿ ਚ ਤਤ੍ਕੁਰੁ ॥ 21 ॥
ਤਤ੍ਤੁਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਃਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯਭਾषਿਤਮ੍ ।
ਭ੍ਰੁਕੁਟਿਞ੍ਚੈਵਸਞ੍ਚਕ੍ਰੇਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚੈਨਮਭਾषਤ ॥ 22 ॥
ਮਾਨ੍ਯੋਗੁਰੁਵਾਰਿਚਾਰ੍ਯਃਕਿਮਾਨ੍ਤ੍ਵਮਨੁਸ਼ਾਸਸਿ ।
ਕਿਮੇਵਂਵਾਕ੍ਛ੍ਰਮਙ੍ਕृਤ੍ਵਾਕਾਲੇਯੁਕ੍ਤਂਵਿਧੀਯਤਾਮ੍ ॥ 23 ॥
ਵਿਭ੍ਰਮਾਚ੍ਚਿਤ੍ਤਮੋਹਾਦ੍ਵਾਬਲਵੀਰ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯੇਣਵਾ ।
ਨਾਭਿਪਨ੍ਨਮਿਦਾਨੀਂਯਦ੍ਵ੍ਯਰ੍ਥਾਤਸ੍ਯਪੁਨਃਕਥਾਃ ॥ 24 ॥
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇਤੁਯਦ੍ਯੁਕ੍ਤਨ੍ਤਦਿਦਾਨੀਂਵਿਧੀਯਤਾਮ੍ ।
ਗਤਨ੍ਤੁਨਾਨੁਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿਗਤਨ੍ਤੁਗਤਮੇਵਹਿ ॥ 25 ॥
ਮਮਾਪਨਯਜਨ੍ਦੋषਂਵਿਕ੍ਰਮੇਣਸਮੀਕੁਰੁ ।
ਯਦਿਖਲ੍ਵਸ੍ਤਿਮੇਸ੍ਨੇਹੋਵਿਕ੍ਰਮਂਵਾऽਵਗਚ੍ਛਸਿ ॥ 26 ॥
ਯਦਿਵਕਾਰ੍ਯਮ੍ਮੇਤਤ੍ਤੇਹृਦਿਕਾਰ੍ਯਤਮਮ੍ਮਤਮ੍ ।
ਸ ਸੁਹृਦ੍ਯੋਵਿਪਨ੍ਨਾਰ੍ਥਨ੍ਦੀਨਮਭ੍ਯਵਪਦ੍ਯਤੇ ॥ 27 ॥
ਸ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ਯੋऽਪਨੀਤੇषੁਸਾਹਾਯ੍ਯਾਯੋਪਕਲ੍ਪਤੇ ।
ਤਮਥੈਵਮ੍ਬ੍ਰੁਵਾਣਨ੍ਤੁਵਚਨਨ੍ਧੀਰਦਾਰੁਣਮ੍ ॥ 28 ॥
ਰੁष੍ਟੋऽਯਮਿਤਿਵਿਜ੍ਞਾਯਸ਼ਨੈਸ਼੍ਸ਼੍ਲਕ੍षਣਮੁਵਾਚ ਹ ।
ਅਤੀਵਹਿਸਮਾਲਕ੍ष੍ਯਭ੍ਰਾਤਰਙ੍ਕ੍षੁਭਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 29 ॥
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ਼੍ਸ਼ਨੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮ੍ਬਭਾषੇਪਰਿਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਨ੍ ।
ਸ਼ृਣੁਰਾਜਨ੍ਨਵਹਿਤੋਮਮਵਾਕ੍ਯਮਰਿਨ੍ਦਮ ॥ 30 ॥
ਅਲਂਰਾਕ੍षਸਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸਨ੍ਤਾਪਮੁਪਪਦ੍ਯਤੇ ।
ਰੋषਂ ਚ ਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯਸ੍ਵਸ੍ਥੋਭਵਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 31 ॥
ਨੈਤਨ੍ਮਨਸਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ਮਯਿਜੀਵਤਿਪਾਰ੍ਥਿਵ ।
ਤਮਹਨ੍ਨਾਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿਯਤ੍ਕृਤੇਪਰਿਤਪ੍ਯਤੇ ॥ 32 ॥
ਅਵਸ਼੍ਯਨ੍ਤੁਹਿਤਂਵਾਚ੍ਯਂਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਵਮਯਾ ।
ਬਨ੍ਧੁਭਾਵਾਦਭਿਹਿਤਮ੍ਭ੍ਰਾਤृਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਛਪਾਰ੍ਥਿਵ ॥ 33 ॥
ਸਦृਸ਼ਂਯਤ੍ਤੁਕਾਲੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਰ੍ਤੁਂਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨਬਨ੍ਧੁਨਾ ।
ਸ਼ਤ੍ਰੂਣਾਙ੍ਕਦਨਮ੍ਪਸ਼੍ਯਕ੍ਰਿਯਮਾਣਮ੍ਮਯਾਰਣੇ ॥ 34 ॥
ਅਦ੍ਯਪਸ਼੍ਯਮਹਾਬਾਹੋ ਮਯਾਸਮਰਮੂਰ੍ਧਨਿ ।
ਹਤੇਰਾਮੇਸਹਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਂਹਰਿਵਾਹਿਨੀਮ੍ ॥ 35 ॥
ਅਦ੍ਯਰਾਮਸ੍ਯਤਦ੍ਦृष੍ਟਵਾਮਯਾਨੀਤਂਰਣਾਚ੍ਛਿਰਃ ।
ਸੁਖੀਭਵਮਹਾਬਾਹੋ ਸੀਤਾਭਵਤੁਦੁਃਖਿਤਾ ॥ 36 ॥
ਅਦ੍ਯਰਾਮਸ੍ਯਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੁਨਿਧਨਂਸੁਮਹਤ੍ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਲਙ੍ਕਾਯਾਂਰਾਕ੍षਸਾਃਸਰ੍ਵੇਯੇਤੇਨਿਹਤਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ॥ 37 ॥
ਅਦ੍ਯਸ਼ੋਕਪਰੀਤਾਨਾਂਸ੍ਵਬਨ੍ਧੁਵਧਕਾਰਣਾਤ੍ ।
ਸ਼ਤ੍ਰੋਰ੍ਯੁਧਿਵਿਨਾਸ਼ੇਨਕਰੋਮ੍ਯਸ੍ਰਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨਮ੍ ॥ 38 ॥
ਅਦ੍ਯਪਰ੍ਵਤਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂਸਸੂਰ੍ਯਮਿਵਤੋਯਦਮ੍ ।
ਵਿਕੀਰ੍ਣਮ੍ਪਸ਼੍ਯਸਮਰੇਸੁਗ੍ਰੀਵਮ੍ਪ੍ਲਵਗੋਤ੍ਤਮ ॥ 39 ॥
ਕਥਂ ਚ ਰਾਕ੍षਸੈਰੇਭਿਰ੍ਮਯਾ ਚ ਪਰਿਰਕ੍षਿਤਃ ।
ਜਿਘਾਂਸੁਭਿਰ੍ਦਾਸ਼ਰਥਿਂ ਵਧ੍ਯਸੇ ਤ੍ਵਮਿਹਾਨਘ ॥ 40 ॥
ਮਾਨ੍ਨਿਹਤ੍ਯਕਿਲਤ੍ਵਾਂਹਿਨਿਹਨਿष੍ਯਤਿਰਾਘਵਃ ।
ਨਾਹਮਾਤ੍ਮਨਿਸਨ੍ਤਾਪਙ੍ਗਚ੍ਛੇਯਂਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪ ॥ 41 ॥
ਕਾਮਂਵਤਿਦਾਨੀਮਪਿਮਾਂਵ੍ਯਾਦਿਸ਼ਤ੍ਵਮ੍ਪਰਨ੍ਤਪ ।
ਨ ਪਰਃਪ੍ਰੇषਣੀਯਸ੍ਤੇਯੁਦ੍ਧਾਯਾਤੁਲਵਿਕ੍ਰਮ ॥ 42 ॥
ਅਹਮੁਤ੍ਸਾਦਯਿष੍ਯਾਮਿਸ਼ਤ੍ਰੂਂਸ੍ਤਵਮਹਾਬਲਃ ।
ਯਦਿਸ਼ਕ੍ਰੋਯਦਿਯਮੋਯਦਿਪਾਵਕਮਾਰੁਤੌ ॥ 43 ॥
ਤਾਨਹਂਯੋਧਯਿष੍ਯਾਮਿਕੁਬੇਰਵਰੁਣਾਵਪਿ ।
ਗਿਰਿਮਾਤ੍ਰਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯਸ਼ਿਤਸ਼ੂਲਧਰਸ੍ਯਮੇ ॥ 44 ॥
ਨਰ੍ਦਤਸ੍ਤੀਕ੍षਣਦਂष੍ਟ੍ਰਸ੍ਯਬਿਭੀਯਾਚ੍ਚਪੁਰਨ੍ਦਰਃ ।
ਅਥਵਾਤ੍ਯਕ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਮृਦ੍ਨਤਸ੍ਤਰਸਾਰਿਪੂਨ੍ ॥ 45 ॥
ਨ ਮੇਪ੍ਰਤਿਮੁਖੇਸ੍ਥਾਤੁਙ੍ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ਼ਕ੍ਤੋਜਿਜੀਵਿषੁਃ ।
ਨੈਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨ ਗਦਯਾਨਾਸਿਨਾਨਿਸ਼ਿਤੈਸ਼੍ਸ਼ਰੈਃ ॥ 46 ॥
ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮੇਵਸਮ੍ਰਬ੍ਦੋਹਨਿष੍ਯਾਮ੍ਯਪਿਵਜ੍ਰਿਣਮ੍ ।
ਯਦਿਮੇਮੁष੍ਟਿਵੇਗਂ ਸ ਰਾਘਵੋऽਦ੍ਯਸਹਿष੍ਯਤੇ ॥ 47 ॥
ਤਤਃਪਾਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿਬਾਣੌਘਾਰੁਧਿਰਂਰਾਘਵਸ੍ਯਤੁ ।
ਚਿਨ੍ਤਯਾਬਾਧ੍ਯਸੇਰਾਜਨ੍ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍ਮਯਿਤਿष੍ਠਤਿ ॥ 48 ॥
ਸੋऽਹਂਸ਼ਤ੍ਰੁਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਤਵ ਨਿਰ੍ਯਾਤੁਮੁਦ੍ਯਤਃ ।
ਮੁਞ੍ਚਰਾਮਾਦ੍ਭਯਂਰਾਜ ਨ੍ਹਨਿष੍ਯਾਮੀਹਸਮ੍ਯੁਗੇ ॥ 49 ॥
ਰਾਘਵਂਲਕ੍ष੍ਮਣਞ੍ਚੈਵਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਚ ਮਹਾਬਲਮ੍ ।
ਹਨੂਮਨ੍ਤਂ ਚ ਰਕ੍षੋਘ੍ਨਂਲਙ੍ਕਾਯੇਨਪ੍ਰਦੀਪਿਤਾ ॥ 50 ॥
ਹਰੀਂਸ਼੍ਚਾਪਿਹਨਿਯਿष੍ਯਾਮਿਸਂਯੁਗੇਸਮਵਾਸ੍ਥਿਵਾਨ੍ ।
ਅਸਾਧਾਰਣਮਿਚ੍ਛਾਮਿਨਦਾਤੁਮ੍ਮਹਦ੍ਯਸ਼ਃ ॥ 51 ॥
ਯਦਿਚੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦ੍ਭਯਂ ਰਾਜਨ੍ਯਦਿ ਚਾਪਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ ।
ਤਤੋऽਹਂ ਨਾਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿ ਨੈਸ਼ਂ ਤਮ ਇਵਾਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ ॥ 52 ॥
ਅਪਿਦੇਵਾਸ਼੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਨ੍ਤੇਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਮਯਿਮਹੀਤਲੇ ।
ਯਮਂ ਚ ਸ਼ਮਯਿष੍ਯਾਮਿਭਕ੍षਯਿष੍ਯਾਮਿਪਾਵਕਮ੍ ॥ 53 ॥
ਆਦਿਤ੍ਯਮ੍ਪਾਤਯਿष੍ਯਾਮਿਸਨਕ੍षਤ੍ਰਮ੍ਮਹੀਤਲੇ ।
ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਂਵਧਿष੍ਯਾਮਿਪਾਸ੍ਯਾਮਿਵਰੁਣਾਲਯਮ੍ ॥ 54 ॥
ਪਰ੍ਵਤਾਂਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਯਿष੍ਯਾਮਿਦਾਰਯਿष੍ਯਾਮਿਮੇਦਿਨੀਮ੍ ।
ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਮ੍ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 55 ॥
ਅਦ੍ਯਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੁਭੂਤਾਨਿਭਕ੍ष੍ਯਮਾਣਾਨਿਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।
ਨਨ੍ਵਿਦਨ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਂਸਰ੍ਵਮਾਹਾਰਸ੍ਯ ਨ ਪੂਰ੍ਯਤੇ ॥ 56 ॥
ਵਧੇਨਤੇਦਾਸ਼ਰਥੇਃਸੁਖਾਰ੍ਹਂਸੁਖਂਸਮਾਹਰ੍ਤੁਮਹਂਵ੍ਰਜਾਮਿ ।
ਨਿਹਤ੍ਯਰਾਮਂਸਹਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨਖਾਦਾਮਿਨ੍ਹਰਿਯੂਥਮੁਖ੍ਯਾਨ੍ ॥ 57 ॥
ਰਮਸ੍ਵਰਾਜਨ੍ ਪਿਬਚਾਦ੍ਯਵਾਰੁਣੀਙ੍ਕੁਰੁष੍ਵਕृਤ੍ਯਾਨਿਵਿਨੀਯਤਾਮ੍ਮ੍ ।
ਮਯਾਦ੍ਯਰਾਮੇਗਮਿਤੇਯਮਕ੍ष੍ਯਞ੍ਚਿਰਾਯਸੀਤਾਵਸ਼ਗਾਤਿ ॥ 58 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
tasyarākṣasarājasyaniśamyaparidevitam |
kumbhakarṇobabhāṣedaṃvacanamprajahāsa ca || 1 ||
dṛṣṭo doṣo hi yo'smābhiḥ purā mantravinirṇaye |
hiteṣvanabhiyuktena so'yamāsāditastvayā || 2 ||
śīghraṅkhalvabhyupetantvāmphalampāpasyakarmaṇaḥ |
nirayeṣvevapatanaṃyathāduṣkṛtakarmaṇaḥ || 3 ||
prathamaṃvaimahārājakṛtyametadacintitam |
kevalaṃvīryadarpeṇanānubandhovicintitaḥ || 4 ||
yaḥpaścātūrvakāryāṇikuryādaiśvaryamāsthitaḥ |
pūrvañcottarakāryāṇi na sa vedanayānayā || 5 ||
deśakālavihīnānikarmāṇiviparītavat |
kriyamāṇāniduṣyantihavīṃṣyaprayateṣviva || 6 ||
trayāṇāmpañcadhāyogaṅkarmaṇāṃyaḥprapaśyati |
sacivaissamayaṅkṛtvā sa sabhyevartatepathi || 7 ||
yathāgamaṃ ca yorājāsamayaṃvicikīrṣati |
budhyatesacivānbadhyāsuhṛdaścānupaśyati || 8 ||
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca sarvānvārakṣasāmpate |
bhajatepuruṣaḥkāletrīṇidvandvānivāpunaḥ || 9 ||
triṣucaiteṣuyacchreṣṭhaṃśrutvātannāvabudhyate |
rājāvārājamātrovāvyarthantasyabahuśrutam || 10 ||
upapradānaṃsāntvaṃ ca bhedaṅkāle ca vikramam |
yogaṃ ca rakṣasāṃśreṣṭhatāvubhau ca nayānayau || 11 ||
kāledharmārthakāmānyassammantṟyasacivaiḥsaha |
niṣevetātmavānloke na sa vyasanamāpnuyāt || 12 ||
hitānubandhamālocyakāryātkāryamihātmanaḥ |
rājāsahārthatattvajñaissacivairbussahijīvati || 13 ||
anabhijñāyaśāstrārthān puruṣāḥpaśubuddhayaḥ |
prāgalbhyādvaktumicchantimantreṣvabhyantarīkṛtāḥ || 14 ||
aśāstraviduṣānteṣāṃ na kāryamabhihitaṃvacaḥ |
arthaśāstrānabhijñānāṃvipulāṃśriyamicchatām || 15 ||
ahitaṃ ca hitākārandhārṣṭyājjalpantiyenarāḥ |
avekṣyamantrabāhyāstekartavyāḥkṛtyadūṣaṇāḥ || 16 ||
vināśayantobhartāraṃsahitāśśatrubhirbudhaiḥ |
viparītānikṛtyānikārayantīhamantriṇaḥ || 17 ||
tānbhartāmitrasaṅkāśānamitrānmantranirṇaye |
vyavahāreṇajānīyātsacivānupasamhitān || 18 ||
capalasyehakṛtyānisahasānupradhāvataḥ |
chidramanyeprapadyantekrauñcasya kha mivadvijāḥ || 19 ||
yohiśatrumavajñāyanātmānamabhirakṣati |
avāpnotihiso'narthān sthānāccavyavaropyate || 20 ||
yaduktamihatepūrvaṅkriyatāmanujena ca |
tadevanohitaṃvākyaṃyadicchasi ca tatkuru || 21 ||
tattuśrutvādaśagrīvaḥkumbhakarṇasyabhāṣitam |
bhrukuṭiñcaivasañcakrekruddhaścainamabhāṣata || 22 ||
mānyoguruvāricāryaḥkimāntvamanuśāsasi |
kimevaṃvākchramaṅkṛtvākāleyuktaṃvidhīyatām || 23 ||
vibhramāccittamohādvābalavīryāśrayeṇavā |
nābhipannamidānīṃyadvyarthātasyapunaḥkathāḥ || 24 ||
asminkāletuyadyuktantadidānīṃvidhīyatām |
gatantunānuśocantigatantugatamevahi || 25 ||
mamāpanayajandoṣaṃvikrameṇasamīkuru |
yadikhalvastimesnehovikramaṃvā'vagacchasi || 26 ||
yadivakāryammetattehṛdikāryatamammatam |
sa suhṛdyovipannārthandīnamabhyavapadyate || 27 ||
sa bandhuryo'panīteṣusāhāyyāyopakalpate |
tamathaivambruvāṇantuvacanandhīradāruṇam || 28 ||
ruṣṭo'yamitivijñāyaśanaiśślakṣaṇamuvāca ha |
atīvahisamālakṣyabhrātaraṅkṣubhitendriyam || 29 ||
kumbhakarṇaśśanairvākyambabhāṣeparisāntvayan |
śṛṇurājannavahitomamavākyamarindama || 30 ||
alaṃrākṣasarājendra santāpamupapadyate |
roṣaṃ ca samparityajyasvasthobhavitumarhasi || 31 ||
naitanmanasikartavyammayijīvatipārthiva |
tamahannāśayiṣyāmiyatkṛteparitapyate || 32 ||
avaśyantuhitaṃvācyaṃsarvāvasthāntavamayā |
bandhubhāvādabhihitambhrātṛsnehācchapārthiva || 33 ||
sadṛśaṃyattukāle'smin kartuṃsnigdhenabandhunā |
śatrūṇāṅkadanampaśyakriyamāṇammayāraṇe || 34 ||
adyapaśyamahābāho mayāsamaramūrdhani |
haterāmesahabhrātrādravantīṃharivāhinīm || 35 ||
adyarāmasyataddṛṣṭavāmayānītaṃraṇācchiraḥ |
sukhībhavamahābāho sītābhavatuduḥkhitā || 36 ||
adyarāmasyapaśyantunidhanaṃsumahatpriyam |
laṅkāyāṃrākṣasāḥsarveyetenihatabāndhavāḥ || 37 ||
adyaśokaparītānāṃsvabandhuvadhakāraṇāt |
śatroryudhivināśenakaromyasrapramārjanam || 38 ||
adyaparvatasaṅkāśaṃsasūryamivatoyadam |
vikīrṇampaśyasamaresugrīvamplavagottama || 39 ||
kathaṃ ca rākṣasairebhirmayā ca parirakṣitaḥ |
jighāṃsubhirdāśarathiṃ vadhyase tvamihānagha || 40 ||
mānnihatyakilatvāṃhinihaniṣyatirāghavaḥ |
nāhamātmanisantāpaṅgaccheyaṃrākṣasādhipa || 41 ||
kāmaṃvatidānīmapimāṃvyādiśatvamparantapa |
na paraḥpreṣaṇīyasteyuddhāyātulavikrama || 42 ||
ahamutsādayiṣyāmiśatrūṃstavamahābalaḥ |
yadiśakroyadiyamoyadipāvakamārutau || 43 ||
tānahaṃyodhayiṣyāmikuberavaruṇāvapi |
girimātraśarīrasyaśitaśūladharasyame || 44 ||
nardatastīkṣaṇadaṃṣṭrasyabibhīyāccapurandaraḥ |
athavātyaktaśastrasyamṛdnatastarasāripūn || 45 ||
na mepratimukhesthātuṅkaścit śaktojijīviṣuḥ |
naivaśaktyā na gadayānāsināniśitaiśśaraiḥ || 46 ||
hastābhyāmevasamrabdohaniṣyāmyapivajriṇam |
yadimemuṣṭivegaṃ sa rāghavo'dyasahiṣyate || 47 ||
tataḥpāśyantibāṇaughārudhiraṃrāghavasyatu |
cintayābādhyaserājankimarthammayitiṣṭhati || 48 ||
so'haṃśatruvināśāya tava niryātumudyataḥ |
muñcarāmādbhayaṃrāja nhaniṣyāmīhasamyuge || 49 ||
rāghavaṃlakṣmaṇañcaivasugrīvaṃ ca mahābalam |
hanūmantaṃ ca rakṣoghnaṃlaṅkāyenapradīpitā || 50 ||
harīṃścāpihaniyiṣyāmisaṃyugesamavāsthivān |
asādhāraṇamicchāminadātummahadyaśaḥ || 51 ||
yadicendrādbhayaṃ rājanyadi cāpi svayambhuvaḥ |
tato'haṃ nāśayiṣyāmi naiśaṃ tama ivāṃśumān || 52 ||
apidevāśśayiṣyantekruddhemayimahītale |
yamaṃ ca śamayiṣyāmibhakṣayiṣyāmipāvakam || 53 ||
ādityampātayiṣyāmisanakṣatrammahītale |
śatakratuṃvadhiṣyāmipāsyāmivaruṇālayam || 54 ||
parvatāṃścūrṇayiṣyāmidārayiṣyāmimedinīm |
dīrghakālamprasuptasyakumbhakarṇasyavikramam || 55 ||
adyapaśyantubhūtānibhakṣyamāṇānisarvaśaḥ |
nanvidantridivaṃsarvamāhārasya na pūryate || 56 ||
vadhenatedāśaratheḥsukhārhaṃsukhaṃsamāhartumahaṃvrajāmi |
nihatyarāmaṃsahalakṣmaṇenakhādāminhariyūthamukhyān || 57 ||
ramasvarājan pibacādyavāruṇīṅkuruṣvakṛtyānivinīyatāmm |
mayādyarāmegamiteyamakṣyañcirāyasītāvaśagāti || 58 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever