📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
6.60 ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡ - षष੍ਟਿਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
6.60 Yuddhakanda - Shashtitama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ षष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਪੁਰੀਂਲਙ੍ਕਾਂਰਾਮਬਾਣਭਯਾਰ੍ਧਿਤਃ ।
ਭਗ੍ਨਦਰ੍ਪਸ੍ਤਦਾਰਾਜਾਬਭੂਵਵ੍ਯਥਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥ 1 ॥
ਮਾਤਙ੍ਗ ਇਵ ਸਿਮ੍ਹੇਨ ਗਰੁਡੇਨੇਵ ਪਨ੍ਨਗਃ ।
ਅਭਿਭੂਤੋऽਭਵਦ੍ਰਾਜਾ ਰਾਘਵੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 2 ॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਣ੍ਡਪ੍ਰਤੀਕਾਨਾਂਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸਦृਸ਼ਵਰ੍ਚਸਾਮ੍ ।
ਸ੍ਮਰਨ੍ਰਾਘਵਬਾਣਾਨਾਂਵਿਵ੍ਯਥੇਰਾਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 3 ॥
ਨਕਾਞ੍ਚਨਮਯਨ੍ਦਿਵ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯਪਰਮਾਸਨਮ੍ ।
ਵਿਪ੍ਰੇਕ੍षਮਾਣੋਰਕ੍षਾਂਸਿਰਾਵਣੋਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 4 ॥
ਸਰ੍ਵਨ੍ਤਤ੍ਖਲੁਮੇਮੋਘਂਯਤ੍ਤਪ੍ਤਮ੍ਪਰਮਨ੍ਤਪਃ ।
ਯਤ੍ਸਮਾਨੋਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣਮਾਨੁषੇਣਾਸ੍ਮਿਰ੍ਜਿਤਃ ॥ 5 ॥
ਇਦਨ੍ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਘੋਰਂਵਾਕ੍ਯਮ੍ਮਾਮਭ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਮਾਨੁषੇਭ੍ਯੋਵਿਜਾਨੀਹਿਭਯਨ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿਤਤ੍ਤਥਾ ॥ 6 ॥
ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰ੍ਯਕ੍षਰਾਕ੍षਸਪਨ੍ਨਗੈਃ ।
ਅਵਧ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ਮਯਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ਮਾਨੁषੇਭ੍ਯੋਨਯਾਚਿਤਮ੍ ॥ 7 ॥
ਵਿਦਿਤਂ ਮਾਨੁषਂ ਮਨ੍ਯੇ ਰਾਮਂ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜਮ੍ ।
ਇਕ੍ष੍ਵਾਕੁਕੁਲਜਾਤੇਨ ਅਨਰ੍ਣ੍ਯੇਨ ਯਤ੍ ਪੁਰਾ ॥ 8 ॥
ਉਤ੍ਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇਹਿਮਦ੍ਵਂਸ਼ੇਪੁਰੁषੋਰਾਕ੍षਸਾਧਨੁ ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਂਸਪੁਤ੍ਰਂਸਾਮਾਤ੍ਯਂਸਬਲਂਸਾਸ਼੍ਵਸਾਰਥਿਮ੍ ॥ 9 ॥
ਨਿਹਨਿष੍ਯਤਿਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇਤ੍ਵਾਙ੍ਕੁਲਾਧਮ ਦੁਰ੍ਮਤੇ ।
ਸ਼ਪ੍ਤੋऽਹਂਵੇਦਵਤ੍ਯਾਚਯਦਾਸਾਧਰ੍षਿਤਾਪੁਰਾ ॥ 10 ॥
ਸੇਯਂਸੀਤਾਮਹਾਭਾਗਾਜਾਤਾਜਨਕਨਨ੍ਦਿਨੀ ।
ਉਮਾਨਨ੍ਦੀਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚਾਪਿਰਮ੍ਭਾਵਰੁਣਕਨ੍ਯਕਾ ॥ 11 ॥
ਯਥੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਨ੍ਮਯਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਨ੍ਨਮਿਥ੍ਯਾऋषਿਭਾषਿਤਂ ਏਤਦੇਵਾਭ੍ਯੁਪਾਗਮ੍ਯਯਤ੍ਨਙ੍ਕਰ੍ਤੁਮਹਾਰ੍ਹਥ ॥ 12 ॥
ਰਾਕ੍षਸਾਸ਼੍ਚਾਪਿਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁਚਰ੍ਯਾਗੋਪੁਰਮੂਰ੍ਥਸੁ ।
ਸਚਾਪ੍ਰਤਿਮਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯੋਦੇਵਦਾਨਵਦਰ੍ਪਹਾ ॥ 13 ॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਾਪਾਭਿਭੂਤਸ੍ਤੁਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋਵਿਬੋਧ੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਸਪਰਾਜਿਤਮਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਞ੍ਚਨਿषੂਦਿਤਮ੍ ॥ 14 ॥
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਰਕ੍षੋਬਲਮ੍ਭੀਮਮਾਦਿਦੇਸ਼ਮਹਾਬਲਃ ।
ਦ੍ਵਾਰੇषੁਯਤ੍ਨਃਕ੍ਰਿਯਤਾਮ੍ਪ੍ਰਾਕਾਰਸ਼੍ਚਾਧਿਰੁਹ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 15 ॥
ਨਿਦ੍ਰਾਵਸ਼ਸਮਾਵਿष੍ਟਃਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋਵਿਬੋਦ੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਸੁਖਂਸ੍ਵਪਿਤਿਨਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਃਕਾਲੋਪਹਤਚੇਤਨਃ ॥ 16 ॥
ਨਵषਟ੍ ਸਪ੍ਤਚਾष੍ਟੌਚਮਾਸਾਨ੍ ਸ੍ਵਪਿਤਿਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੋऽਯਮਿਤਸ੍ਤੁਨਵਮੇऽਹਨਿ ॥ 17 ॥
ਤਨ੍ਤੁਬੋਧਯਤਕ੍षਿਪ੍ਰਙ੍ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਮ੍ਮਹਾਬਲਮ੍ ।
ਸਤੁਸਙ੍ ਖ੍ਯੇਮਹਾਬਾਹੁਃਕਕੁਦਸ੍ਸਰ੍ਵਰਕ੍षਸਾਮ੍ ॥ 18 ॥
ਵਾਨਰਾਨ੍ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੌਚਕ੍षਿਪ੍ਰਮੇਵਹਨਿष੍ਯਤਿ ਏषਃਕੇਤੁਃਪਰਂਸਙ੍ ਖ੍ਯੇਮੁਖ੍ਯੋਵੈਸਰ੍ਵਰਕ੍षਸਾਮ੍ ॥ 19 ॥
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਃਸਦਾਸ਼ੇਤੇਮੂਢੋਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸੁਖੇਰਤਃ ।
ਰਾਮੇਣਹਿਨਿਰਸ੍ਤਸ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਦਾਰੁਣੇ ॥ 20 ॥
ਭਵਿष੍ਯਤਿਨਮੇਸ਼ੋਕਃਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੇਵਿਬੋਧਿਤੇ ।
ਕਿਙ੍ਕਰਿष੍ਯਾਮ੍ਯਹਨ੍ਤੇਨਸ਼ਕ੍ਰਤੁਲ੍ਯਬਲੇਨਹਿ ॥ 21 ॥
ਈਦृਸ਼ੇਵ੍ਯਸਨੇਘੋਰੇਯੋਨਸਾਹ੍ਯਾਯਕਲ੍ਪਤੇ ।
ਤੇਤੁਤਦ੍ਵਚਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਰਾਕ੍षਸਾਃ ॥ 22 ॥
ਜਗ੍ਮੁਃਪਰਮਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ।
ਤਾਮ੍ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਮਹਾਦ੍ਵਾਰਂਸਰ੍ਵਤੋਯੋਜਨਾਯਤਾਮ੍ ॥ 23 ॥
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਗੁਹਾਂਰਮ੍ਯਾਂਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧਪ੍ਰਵਾਹਿਨੀਮ੍ ।
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਾਦਵਧੂਤਾਮਹਾਬਲਾਃ ॥ 24 ॥
ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਮਾਨਾਃਕृਚ੍ਛ੍ਰੇਣਯਤ੍ਨਾਤ੍ਪ੍ਰਵਿਵਿਸ਼ੁਰ੍ਗੁਹਾਮ੍ ।
ਤਾਮ੍ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਗੁਹਾਂਰਮ੍ਯਾਂਸ਼ੁਭਾਙ੍ਕਾਞ੍ਚਨਕੁਟ੍ਟਿਮਾਮ੍ ॥ 25 ॥
ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਨੈਰृਤਵ੍ਯਾਘ੍ਰਂਸ਼ਯਾਨਮ੍ਭੀਮਵਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।
ਤੇਤੁਤਂਵਿਕृਤਂਸੁਪ੍ਤਂਵਿਕੀਰ੍ਣਮਿਵਪਰ੍ਵਤਮ੍ ॥ 26 ॥
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਮ੍ਮਹਾਨਿਦ੍ਰਂਸਹਿਤਾਃਪ੍ਰਤ੍ਯਬੋਧਯਨ੍ ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਰੋਮਾਞ੍ਚਿਤਤਨੁਂਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤਮਿਵਪਨ੍ਨਗਮ੍ ।
ਭ੍ਰਾਮਯਨ੍ਤਂ ਨ੍ਵਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਸੈਃਸ਼ਯਾਨਂ ਭੀਮਵਿਦਰ੍ਸ਼ਮਮ੍ ॥ 27 ॥
ਭੀਮਨਾਸਾਪੁਟਨ੍ਤਨ੍ਤੁਪਾਤਾਲੋਵਿਪੁਲਾਨਨਮ੍ ।
ਸ਼ਯਨੇਨ੍ਯਸ੍ਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਮ੍ਮੇਦੋਰੁਧਿਰਗਨ੍ਧਿਨਮ੍ ॥ 28 ॥
ਕਾਞ੍ਚਨਾਙ੍ਗਦਨਦ੍ਧਾਙ੍ਗਙ੍ਕਿਰੀਟਿਨਮਰਿਨ੍ਦਮਮ੍ ।
ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਨੈਰृਤਵ੍ਯਾਘ੍ਰਙ੍ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਮਰਿਨ੍ਦਮਮ੍ ॥ 29 ॥
ਤਤਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਙ੍ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਾਗ੍ਰਤਸ੍ਤਦਾਚਾਗ੍ਰਤਃ ॥ 30 ॥
ਮਾਂਸਾਨਾਮ੍ਮੇਰੁਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂਰਾਸ਼ਿਮ੍ਪਰਮਤਰ੍ਪਣਮ੍ ।
ਮृਗਾਣਾਮ੍ਮਹਿषਾਣਾਞ੍ਚਵਰਾਹਾਣਾਞ੍ਚਸਞ੍ਚਯਾਨ੍ ॥ 31 ॥
ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਨੈਰृਤਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾਰਾਸ਼ਿਮਨ੍ਨਸ੍ਯਚਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ ।
ਤਤਸ਼੍ਸ਼ੋਣਿਤਕੁਮ੍ਭਾਂਸ਼੍ਚਮਦ੍ਯਾਨਿਵਿਵਿਧਾਨਿਚ ॥ 32 ॥
ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯਚਕ੍ਰੁਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਸ਼ਤ੍ਰਵਃ ।
ਲਿਲਿਪੁਸ਼੍ਚਪਰਾਰ੍ਧ੍ਯੇਨਚਨ੍ਦਨੇਨਪਰਨ੍ਤਪਮ੍ ॥ 33 ॥
ਦਿਵ੍ਯੈਰਾਸ਼੍ਵਾਸਯਾਮਾਮਾਸੁਰ੍ਮਾਲ੍ਯੈਰ੍ਗਨ੍ਧੈਸ੍ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ ।
ਧੂਪਂਸੁਗਨ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚਸਸृਜੁਸ੍ਤੁष੍ਟਵੁਸ਼੍ਚਪਰਨ੍ਤਤਮ੍ ॥ 34 ॥
ਜਲਦਾਇਵਚਾਨੇਦੁਰ੍ਯਾਤੁਧਾਨਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤਤਃ ।
ਸ਼ਙ੍ਖਾਨ੍ਨਾਪੂਰਯਾਮਾਸੁਸ਼੍ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਸਦृਸ਼ਪ੍ਰਭਾਨ੍ ॥ 35 ॥
ਤੁਮੁਲਂਯੁਗਪਚ੍ਛਾਪਿਵਿਨੇਦੁਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਮਰ੍षਿਤਾਃ ।
ਨੇਦੁਰਾਸ੍ਫੋਟਯਾਮਾਸੁਸ਼੍ਚਿਕ੍षਿਪੁਸ੍ਤੇਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ ॥ 36 ॥
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਵਿਬੋਧਾਰ੍ਥਂ ਚਕ੍ਰੁਸ੍ਤੇਵਿਪੁਲਂ ਸ੍ਵਨਮ੍ ।
ਸਸ਼ਙ੍ਖਭੇਰੀਪਣਵਪ੍ਰਣਾਦ ।
ਮਾਸ੍ਫੋਟਿਤਕ੍ष੍ਵੇਲਿਤਸਿਮ੍ਹਨਾਦਮ੍ ।
ਦਿਸ਼ੋ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਕਿਰਨ੍ਤਃ ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਹਮ੍ਗਾਃ ਸਹਸਾ ਨਿਪੇਤੁਃ ॥ 37 ॥
ਯਦਾਭृਸ਼ਨ੍ਤੈਰ੍ਨਿਨਦੈਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਕੁਮ੍ਬਕਰ੍ਣੋਬੁਬੁਧੇਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਃ ।
ਤਤੋਮੁਸੁਣ੍ਠੀਰ੍ਮੁਸਲਾਨਿਸਰ੍ਵੇਰਕ੍षੋਗਣਾਸ੍ਤੇਜਗृਹੁਰ੍ਗਦਾਸ਼੍ਚ ॥ 38 ॥
ਤਂਸ਼ੈਲਸ਼ृਙ੍ਗੈਰ੍ਮੁਸਲੈਰ੍ਗਦਾਭਿਰ੍ਵृਕ੍षੈਸ੍ਤਰੈਰ੍ਮੁਦ੍ਗਰਮੁष੍ਟਿਭਿਸ਼੍ਚ ।
ਸੁਖਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਮ੍ਭੁਵਿਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਂਰਕ੍षਾਂਸ੍ਯੁਦਗ੍ਰਾਣਿਤਦਾਨਿਜਘ੍ਨੁਃ ॥ 39 ॥
ਤਸ੍ਯਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਵਾਤੇਨਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯਰਕ੍षਸਃ ।
ਰਾਕ੍षਸਾਬਲਵਨ੍ਤੋऽਪਿਸ੍ਥਾਤੁਨਾਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਪੁਰਃ ॥ 40 ॥
ਤਤਃਪਰਿਹਿਤਾਗਾਢਂਰਾਕ੍षਸਾਭੀਮਵਿਕ੍ਰਮਾਃ ।
ਮृਦਙ੍ਗਪਣਵਾਨ੍ ਭੇਰੀਸ਼੍ਸ਼ਙ੍ਖਕੁਮ੍ਭਗਣਾਂਸ੍ਤਥਾ ॥ 41 ॥
ਦਸ਼ਰਾਕ੍षਸਸਾਹਸ੍ਰਂਯੁਗਪਤ੍ਪਰ੍ਯਵਾਰਯਨ੍ ।
ਨੀਲਾਞ੍ਜਨਚਯਾਕਾਰਨ੍ਤੇਤੁਤਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਬੋਧਯਨ੍ ॥ 42 ॥
ਅਭਿਘ੍ਨਨ੍ਤੋਨਦਨ੍ਤਸ਼੍ਚਨੈਵਸਂਵਿਵਿਦੇਤੁਸਃ ।
ਯਦਾਚੈਨਨ੍ਨਸ਼ੇਕੁਸ੍ਤੇਪ੍ਰਤਿਬੋਧਯਿਤੁਨ੍ਤਦਾ ॥ 43 ॥
ਤਤੋਗੁਰੁਤਰਂਯਤ੍ਨਨ੍ਦਾਰੁਣਂਸਮੁਪਾਕ੍ਰਮਨ੍ ।
ਆਸ਼੍ਵਾਨੁष੍ਟ੍ਰਾਨ੍ ਖਰਨ੍ਨਾਗਾਨ੍ ਜਘ੍ਨੁਰ੍ਦਣ੍ਡਕਸ਼ਾਙ੍ਕੁਸ਼ੈਃ ॥ 44 ॥
ਭੇਰੀਸ਼ਙ੍ਖਮृਦਙ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣੈਰਵਾਦਯਨ੍ ।
ਨਿਜਘ੍ਨੁਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਗਾਤ੍ਰਾਣਿਮਹਾਕਾष੍ਠਕਙ੍ਕਰੈਃ ॥ 45 ॥
ਮੁਦ੍ਗਰੈਰ੍ਮੁਸਲੈਸ਼੍ਚਾਪਿਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਸਮੁਦ੍ਯਤੈਃ ।
ਤੇਨਨਾਦੇਵਮਹਤਾਲਙ੍ਕਾਸਮਭਿਪੂਰਿਤਾ ॥ 46 ॥
ਸਪਰ੍ਵਤਵਨਾਸਰ੍ਵਾਸੋऽਪਿਨੈਵਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਤੇ ।
ਤਤਸ੍ਸਹਸ੍ਰਮ੍ਭੇਰੀਣਾਂਯੁਗਸਤ੍ਸਮਹਨ੍ਯਤ ॥ 47 ॥
ਮृष੍ਟਕਾਞ੍ਚਨਕੋਣਾਨਾਮਾਸਕ੍ਤਾਨਾਂਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਏਵਮਪ੍ਯਨ੍ਤਿਦ੍ਰਿਸ੍ਤੁਯਦਾਨੈਵਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਤ ॥ 48 ॥
ਸ਼ਾਪਸ੍ਯਵਸ਼ਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਤਤਃਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ ।
ਮਹਾਕ੍ਰੋਧਸਮਾਵਿष੍ਟਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇਭੀਮਪਰਾਕ੍ਰਮਾਃ ॥ 49 ॥
ਤਦ੍ਰਕ੍षੋਬੋਧਯਿष੍ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਰਨ੍ਯੇਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।
ਅਨ੍ਯੇਭੇਰੀਸ੍ਸਮਾਜਘ੍ਨੁਰਨ੍ਯੇਚਕ੍ਰੁਰ੍ਮਹਾਸ੍ਵਨਮ੍ ॥ 50 ॥
ਕੇਸ਼ਾਨਨ੍ਯੇਪ੍ਰਲੁਲੁਪੁਃਕਰ੍ਣਾਵਨ੍ਯੇਦਸ਼ਨ੍ਤਿਚ ।
ਉਦਕੁਮ੍ਬਸ਼ਤਾਨ੍ਯਨ੍ਯੇਸਮਸਿਞ੍ਚਨ੍ਤਕਰ੍ਣਯੋਃ ॥ 51 ॥
ਨਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਃਪਸ੍ਪਨ੍ਦੇਮਹਾਨਿਦ੍ਰਾਵਸ਼ਙ੍ਗਤਃ ।
ਅਨ੍ਯੇਚਬਲਿਨਸ੍ਤਸ੍ਯਕੂਟਮੁਦ੍ਗਰਪਾਣਯਃ ॥ 52 ॥
ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿਵਕ੍षਸਿਗਾਤ੍ਰੇषੁਪਾਤਨ੍ ਕੂਟਮੁਦ੍ਗਰਾਨ੍ ।
ਰਜ੍ਜੁਬਨ੍ਧਨਬਦ੍ਧਾਭਿਸ਼੍ਸ਼ਤਘ੍ਨੀਭਿਸ਼੍ਚਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ॥ 53 ॥
ਵਧ੍ਯਮਾਨੋਮਹਾਕਾਯੋਨਪ੍ਰਾਬੁਧ੍ਯਤਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਵਾਰਣਾਨਾਂਸਹਸ੍ਰਞ੍ਚਸ਼ਰੀਰੇऽਸ੍ਯਪ੍ਰਧਾਵਿਤਮ੍ ॥ 54 ॥
ਕੁਮ੍ਬਕਰ੍ਣਸ੍ਤਦਾਬੁਦ੍ ਧ੍ਵਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍ਪਰਮਬੁਧ੍ਯਤ ।
ਸਪਾਤ੍ਯਮਾਨੈਰ੍ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗਵृਕ੍षੈਰਚਿਨ੍ਤਯਂਸ੍ਤਾਨ੍ਵਿਪੁਲਾਨ੍ ਪ੍ਰਹਾਰਾਨ੍ ।
ਨਿਦ੍ਰਾਕ੍ष੍ਯਾਤ੍ ਕ੍षੁਦ੍ਭਯਪੀਡਿਤਸ਼੍ਚਵਿਜृਮ੍ਭਮਾਣਸ੍ਸਹਸੋਤ੍ਪਪਾਪ ॥ 55 ॥
ਸਨਾਗਭੋਗਾਚਲਸ਼ृਙ੍ਗਕਲ੍ਪੌਵਿਕ੍षਿਪ੍ਯਬਾਹੂਗਿਰਸ਼ृਙ੍ਗਸਾਰੌ ।
ਨਿਵृਤ੍ਯਵਕ੍ਤ੍ਰਂਵਡਵਾਮੁਖਾਭਨ੍ਨਿਸ਼ਾਚਰੋऽਸੌਵਿਕृਤਞ੍ਜਜृਮ੍ਭੇ ॥ 56 ॥
ਤਸ੍ਯ ਜਾਜृਮ੍ਭਮਾਣਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਪਾਤਾਲਸਮ੍ਨਿਭਮ੍ ।
ਦਦ੍R​ਉਸ਼ੇ ਮੇਰੁਸ਼ृਙ੍ਗਾਗ੍ਰੇ ਦਿਵਾਕਰ ਇਵੋਦਿਤਃ ॥ 57 ॥
ਸਜृਮ੍ਭਮਾਣੋऽਤਿਬਲਃਪ੍ਰਦ੍ਧੋਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ।
ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਸਞ੍ਜਜ੍ਞੇਪਰ੍ਵਤਾਦਿਵਮਾਰੁਤਃ ॥ 58 ॥
ਰੂਪਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠਤਸ੍ਤਸ੍ਯਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯਤਦ੍ਬਭੌ ।
ਤਪਾਨ੍ਤੇਸਬਲਾਕਸ੍ਯਮੇਘਸ੍ਯੇਵਵਿਵਰ੍षਤਃ ॥ 59 ॥
ਤਸ੍ਯਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਸਦृਸ਼ੇਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸਦृਸ਼ਵਰ੍ਚਸੀ ।
ਦਦृਸ਼ਾਤੇਮਹਾਨੇਤ੍ਰੇਦੀਪ੍ਤਾਵਿਵਮਹਾਗ੍ਰਹੌ ॥ 60 ॥
ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਭਕ੍ष੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ ।
ਵਰਾਹਾਨ੍ਮਹਿषਾਂਸ਼੍ਚੈਵਬਭਕ੍षਸਮਹਾਬਲਃ ॥ 61 ॥
ਆਦਦੁਨ੍ਭੁਕ੍षਿਤੋਮਾਂਸਂਸ਼ੋਣਿਤਨ੍ਤृषਿਤਃਪਿਬਨ੍ ।
ਮੇਦਃਕੁਮ੍ਭਾਂਸ਼੍ਚਮਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਪਪੌਸ਼ਕ੍ਰਰਿਪੁਸ੍ਤਦਾ ॥ 62 ॥
ਤਤਸ੍ਤृਪ੍ਤ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਮੁਤ੍ਪੇਰੁਰ੍ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ ।
ਸ਼ਿਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੈਨਂ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਰ੍ਯਵਾਰਯਨ੍ ॥ 63 ॥
ਨਿਦ੍ਰਾਵਿਸ਼ਦਨੇਤ੍ਰਸ੍ਤੁਕਲੁषੀਕृਤਲੋਚਨਃ ।
ਚਾਰਯਨ੍ ਸਰ੍ਵਤੋਦृष੍ਟਿਨ੍ਤਾਨ੍ ਦਦਰ੍ਸ਼ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਨ੍ ॥ 64 ॥
ਸਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਾਮਾਸਨੈਰृਤਾਨ੍ ਨੈਰृਤਰ੍षਭਃ ।
ਬੋਧਨਾਦ੍ਵਿਸ੍ਮਿਤਸ਼੍ਚਾਪਿਰਾਕ੍षਸਾਨਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 65 ॥
ਕਿਮਰ੍ਥਮਹਮਾਦृਤ੍ਯਭਵਦ੍ਭਿਃਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤਃ ।
ਕਚ੍ਛਿਤ੍ਸੁਕੁਸ਼ਲਂਰਾਜ੍ਞੋਭਯਂਵਾਨੇषਨਕਿਮ੍ ॥ 66 ॥
ਅਥਵਾਧ੍ਰੁਵਮਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋਭਯਮ੍ਪਰਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਯਦਰ੍ਥਮੇਵਤ੍ਵਰਿਤੈਰ੍ਭਵਦ੍ਭਿਃਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤਃ ॥ 67 ॥
ਅਦ੍ਯਰਾਕ੍षਸਰਾਜਸ੍ਯਭਯਮੁਤ੍ਪਾਟਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।
ਦਾਰਯਿष੍ਯੇਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਂਵਾਸ਼ਾਤਯਿष੍ਯੇਤਥਾਨਲਮ੍ ॥ 68 ॥
ਨਹ੍ਯਲ੍ਪਕਾਰਣੇਸੁਪ੍ਤਮ੍ਬੋਧਯਿष੍ਯਤਿਮਾਙ੍ਗੁਰੁਃ ।
ਤਦਾਖ੍ਯਾਤਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨਮਤ੍ਪ੍ਰਬੋਧਨਕਾਰਣਮ੍ ॥ 69 ॥
ਏਵਮ੍ਬ੍ਰੁਵਾਣਂਸਮ੍ਰਬ੍ਧਙ੍ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਮਰਿਨ੍ਦਮਮ੍ ।
ਯੂਪਾਕ੍षਃਸਚਿਵੋਰਾਜ੍ਞਃਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰਭਾषਤ ॥ 70 ॥
ਨਨੋਦੇਵਕृਤਙ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭਯਮਸ੍ਤਿਕਦਾਚਨ ।
ਮਾਨੁषਾਨ੍ਨੋਭਯਂਰਾਜਂਸ੍ਤੁਮੁਲਂਸਮ੍ਪ੍ਰਬਾਧਤੇ ॥ 71 ॥
ਨਦੈਤ੍ਯਦਾਨਵੇਭ੍ਯੋਵਾਭਯਮਸ੍ਤਿਹਿਤਾਦृਸ਼ਮ੍ ।
ਯਾਦृਸ਼ਮ੍ਮਾਨੁषਂਰਾਜਨ੍ ਭਯਮਸ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 72 ॥
ਵਾਨਰੈਃਪਰ੍ਵਤਾਕਾਰੈਰ੍ਲਙ੍ਕੇਯਮ੍ਪਰਿਵਾਰਿਤਾ ।
ਸੀਤਾਹਰਣਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਦ੍ਰਾਮਾਨ੍ਨਸ੍ਤੁਮੁਲਮ੍ਭਯਮ੍ ॥ 73 ॥
ਏਕੇਨਵਾਨਰੇਣੇਯਮ੍ਪੂਰ੍ਵਨ੍ਦਗ੍ਧਾਮਹਾਪੁਰੀ ।
ਕੁਮਾਰੋਨਿਹਤਸ਼੍ਚਾਕ੍षਸ੍ਸਾਨੁਯਾਤ੍ਰਃਸਕੁਞ੍ਜਰਃ ॥ 74 ॥
ਸ੍ਵਯਂਰਕ੍षੋਧਿਪਸ਼੍ਚਾਪਿਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯੋਦੇਵਕਣ੍ਟਕਃ ।
ਮृਤੇਤਿਸਂਯੁਗੇਮੁਕ੍ਤੋਰਾਮੇਣਾਦਿਤ੍ਯਤੇਜਸਾ ॥ 75 ॥
ਯਨ੍ਨ ਦੇਵੈਃ ਕृਤੋ ਰਾਜਾ ਨਾਪਿ ਦੈਤ੍ਯੈਰ੍ਨ ਦਾਨਵੈਃ ।
ਕृਤਃ ਸ ਇਹ ਰਾਮੇਣ ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣਸਂਸ਼ਯਾਤ੍ ॥ 76 ॥
ਸਯੂਪਾਕ੍ष੍ਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਯੁਧਿਪਰਾਭਵਮ੍ ।
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋਵਿਵृਤ੍ਤਾਕ੍षੋਯੂਪਾਕ੍षਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 77 ॥
ਸਰ੍ਵਮਦ੍ਯੈਵਯੂਪਾਕ੍षਹਰਿਸੈਨ੍ਯਂਸਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ।
ਰਾਘਵਞ੍ਚਰਣੇਜਿਤ੍ਵਾਤਤੋਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਾਮਿਰਾਵਣਮ੍ ॥ 78 ॥
ਰਾਕ੍षਸਾਂਸ੍ਤਰ੍ਪਯਿष੍ਯਾਮਿਹਰੀਣਾਮ੍ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤੈਃ ।
ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣਯੋਸ਼੍ਚਾਪਿਸ੍ਵਯਮ੍ਪਾਸ੍ਯਾਮਿਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ ॥ 79 ॥
ਤਤ੍ਤਸ੍ਯਵਾਕ੍ਯਮ੍ਬ੍ਰੁਵਤੋਨਿਸ਼ਮ੍ਯਸਗਰ੍ਵਿਤਂਰੋषਵਿਵृਦ੍ਧਦੋषਮ੍ ।
ਮਹੋਦਰੋਨੈਰृਤਯੋਧਮੁਖ੍ਯਃਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮਿਦਮ੍ਬਭਾषੇ ॥ 80 ॥
ਰਾਵਣਸ੍ਯਵਚਃਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਗੁਣਦੋषੌਵਿਮृਸ਼੍ਯਚ ।
ਪਸ਼੍ਚਾਦਪਿਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ਯੁਧਿਵਿਜੇष੍ਯਸਿ ॥ 81 ॥
ਮਹੋਦਰਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਕ੍षਸੈਃਪਰਿਵਾਰਿਤਃ ।
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇਮਹਾਬਲਃ ॥ 82 ॥
ਸੁਪ੍ਤਮੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯਭੀਮਾਕ੍षਮ੍ਭੀਮਰੂਪਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।
ਰਾਕ੍षਸਾਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਾਜੁਗ੍ਮਰ੍ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਨ੍ਵਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥ 83 ॥
ਤਤੋਗਤ੍ਵਾਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਮਾਸੀਨਮ੍ਪਰਮਾਸਨੇ ।
ਊਚੁਰ੍ਬਦ੍ਧਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟਾਸ੍ਸਰ੍ਵਏਵਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ ॥ 84 ॥
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋऽਯਙ੍ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਭ੍ਰਾਤਾਤੇਰਾਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰ ।
ਕਥਨ੍ਤਤ੍ਰੈਵਨਿਰ੍ਯਾਤੁਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸੇਤਮਿਹਾਗਤਮ੍ ॥ 85 ॥
ਰਾਵਣਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧृष੍ਟੋਰਾਕ੍षਸਾਂਸ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ।
ਦ੍ਰष੍ਟੁਮੇਨਮਿਹੇਚ੍ਛਾਮਿਯਥਾਨ੍ਯਾਯਞ੍ਚਪੂਜ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 86 ॥
ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਤੁਤੇਸਰ੍ਵੇਪੁਨਰਾਗਮ੍ਯਰਾਕ੍षਸਾਃ ।
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਮਿਦਂਵਾਕ੍ਯਮੂਚੂਰਾਵਣਚੋਦਿਤਾਃ ॥ 87 ॥
ਦ੍ਰष੍ਟੁਨ੍ਤ੍ਵਾਙ੍ਕਾਙ੍ਕ੍षਤੇਰਾਜਾਸਰ੍ਵਰਾਕ੍षਸਪੁਙ੍ਗਵਃ ।
ਗਮਨੇਕ੍ਰਿਯਤਾਮ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਭ੍ਰਾਤਰਂਸਮ੍ਪ੍ਰਹਰ੍षਯਃ ॥ 88 ॥
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਤੁਦੁਰ੍ਧਰ੍षੋਭ੍ਰਾਤੁਰਾਜ੍ਞਾਯਸ਼ਾਸਨਮ੍ ।
ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਮਹਾਵੀਰ੍ਯਸ਼੍ਸ਼ਯਨਾਦੁਤ੍ਪਪਾਤਹ ॥ 89 ॥
ਪ੍ਰਕ੍षਾਲ੍ਯ ਵਦਨਂ ਹ੍R​ष੍ਟਃ ਸ੍ਨਾਤਃ ਪਰਮਭੂषਿਤਃ ।
ਪਿਪਾਸੁਸ੍ਤ੍ਵਰਯਾਮਾਸ ਪਾਨਂ ਬਲਸਮੀਰਣਮ੍ ॥ 90 ॥
ਤਤਸ੍ਤੇਤ੍ਵਰਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰਰਾਕ੍षਸਾਰਾਵਣਾਜ੍ਞਯਾ ।
ਮਦ੍ਯਕੁਮ੍ਭਾਂਸ਼੍ਚਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮੇਵੋਪਹਾਰਯਨ੍ ॥ 91 ॥
ਪੀਤ੍ਵਾਘਟਸਹਸ੍ਰੇਦ੍ਵੇਗਮਨਾਯੋਪਚਕ੍ਰਮੇ ।
ਈषਤ੍ਸਮੁਤ੍ਕਟੋਮਤ੍ਤਸ੍ਤੇਜੋਬਲਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 92 ॥
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋਬਭੌਹृष੍ਟਃਕਾਲਾਨ੍ਤਕਯਮੋਪਮਃ ।
ਭ੍ਰਾਤੁਸ੍ਸਭਵਨਙ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਰਕ੍षੋਬਲਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 93 ॥
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਃ ਪਦਨ੍ਯਾਸੈਰਕਮ੍ਪਯਤ ਮੇਦਿਨੀਮ੍ ।
ਸ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗਂ ਵਪੁषਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਨ੍ ।
ਸਹਸ੍ਰਰਸ੍ਮਿਰ੍ਧਰਣੀਮਿਵਾਂਸ਼ੁਭਿਃ ।
ਜਗਾਮ ਤਤ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਮਾਲਯਾ ਵृਤਃ ।
ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਰ੍ਗੇਹਮਿਵ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ ॥ 94 ॥
ਤਂਰਾਜਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥਮਮਿਤ੍ਰਘਾਤਿਨਂਵਨੌਕਸਸ੍ਤੇਸਹਸਾਬਹਿਸ੍ਸ੍ਥਿਤਾਃ ।
ਦृष੍ਟਵਾऽਪ੍ਰਮੇਯਙ੍ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗਕਲ੍ਪਂਵਿਤਤ੍ਰਸੁਸ੍ਤੇਹਰਿਯੂਥਪਾਲਾਃ ॥ 95 ॥
ਕੇਚਿਚ੍ਛਰਣ੍ਯਂਸ਼ਰਣਂਸ੍ਮਰਾਮਂਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿਕੇਚਿਦ੍ ਵ੍ਯਥਿਤਾਃਪਤਨ੍ਤਿ ।
ਕੇਚਿਦ੍ਧਸ਼ਸ੍ਮਵ੍ਯਥਿਤਾਃਪਤਨ੍ਤਿਕੇਚਿਦ੍ਭਯਾਰ੍ਤਾਭੁਵਿਸ਼ੇਰਤੇਸ੍ਮ ॥ 96 ॥
ਤਮਦ੍ਰਿਸ਼ृਙ੍ਗਪ੍ਰਤਿਮਙ੍ਕਿਰੀਟਿਨਂਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਤਮਾਦਿਤ੍ਯਮਿਵਾऽਤ੍ਮਤੇਜਸਾ ।
ਵਨੌਕਸਃਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯਵਿਵृਦ੍ਧਮਦ੍ਭੁਤਂ 3 ਭਯਾਰ੍ਧਿਤਾਦੁਦ੍ਰੁਵਿਰੇਤਤਸ੍ਤਤਃ ॥ 97 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ षष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṣṭitamassargaḥ |
sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrāmabāṇabhayārdhitaḥ |
bhagnadarpastadārājābabhūvavyathitendriyaḥ || 1 ||
mātaṅga iva simhena garuḍeneva pannagaḥ |
abhibhūto'bhavadrājā rāghaveṇa mahātmanā || 2 ||
brahmadaṇḍapratīkānāṃvidyutsadṛśavarcasām |
smaranrāghavabāṇānāṃvivyatherākṣaseśvaraḥ || 3 ||
nakāñcanamayandivyamāśrityaparamāsanam |
viprekṣamāṇorakṣāṃsirāvaṇovākyamabravīt || 4 ||
sarvantatkhalumemoghaṃyattaptamparamantapaḥ |
yatsamānomahendreṇamānuṣeṇāsmirjitaḥ || 5 ||
idantadbrahmaṇoghoraṃvākyammāmabhyupasthitam |
mānuṣebhyovijānīhibhayantvamititattathā || 6 ||
devadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ |
avadhyatvammayāprāptammānuṣebhyonayācitam || 7 ||
viditaṃ mānuṣaṃ manye rāmaṃ daśarathātmajam |
ikṣvākukulajātena anarṇyena yat purā || 8 ||
utpatsyatehimadvaṃśepuruṣorākṣasādhanu |
yastvāṃsaputraṃsāmātyaṃsabalaṃsāśvasārathim || 9 ||
nihaniṣyatisaṅgrāmetvāṅkulādhama durmate |
śapto'haṃvedavatyācayadāsādharṣitāpurā || 10 ||
seyaṃsītāmahābhāgājātājanakanandinī |
umānandīśvaraścāpirambhāvaruṇakanyakā || 11 ||
yathoktāstanmayāprāptannamithyāṛṣibhāṣitaṃ etadevābhyupāgamyayatnaṅkartumahārhatha || 12 ||
rākṣasāścāpitiṣṭhantucaryāgopuramūrthasu |
sacāpratimagāmbhīryodevadānavadarpahā || 13 ||
brahmaśāpābhibhūtastukumbhakarṇovibodhyatām |
saparājitamātmānamprahastañcaniṣūditam || 14 ||
jñātvārakṣobalambhīmamādideśamahābalaḥ |
dvāreṣuyatnaḥkriyatāmprākāraścādhiruhyatām || 15 ||
nidrāvaśasamāviṣṭaḥkumbhakarṇovibodyatām |
sukhaṃsvapitiniścintaḥkālopahatacetanaḥ || 16 ||
navaṣaṭ saptacāṣṭaucamāsān svapitirākṣasaḥ |
mantrayitvāprasupto'yamitastunavame'hani || 17 ||
tantubodhayatakṣipraṅkumbhakarṇammahābalam |
satusaṅ khyemahābāhuḥkakudassarvarakṣasām || 18 ||
vānarān rājaputraucakṣipramevahaniṣyati eṣaḥketuḥparaṃsaṅ khyemukhyovaisarvarakṣasām || 19 ||
kumbhakarṇaḥsadāśetemūḍhogrāmyasukherataḥ |
rāmeṇahinirastasyasaṅgrāme'smin sudāruṇe || 20 ||
bhaviṣyatinameśokaḥkumbhakarṇevibodhite |
kiṅkariṣyāmyahantenaśakratulyabalenahi || 21 ||
īdṛśevyasaneghoreyonasāhyāyakalpate |
tetutadvacanaṃśrutvārākṣasendrasyarākṣasāḥ || 22 ||
jagmuḥparamasambhrāntāḥkumbhakarṇaniveśanam |
tāmpraviśyamahādvāraṃsarvatoyojanāyatām || 23 ||
kumbhakarṇaguhāṃramyāṃsarvagandhapravāhinīm |
kumbhakarṇasyaniḥśvāsādavadhūtāmahābalāḥ || 24 ||
pratiṣṭhamānāḥkṛcchreṇayatnātpraviviśurguhām |
tāmpraviśyaguhāṃramyāṃśubhāṅkāñcanakuṭṭimām || 25 ||
dadṛśurnairṛtavyāghraṃśayānambhīmavidarśanam |
tetutaṃvikṛtaṃsuptaṃvikīrṇamivaparvatam || 26 ||
kumbhakarṇammahānidraṃsahitāḥpratyabodhayan |
ūrdhvaromāñcitatanuṃśvasantamivapannagam |
bhrāmayantaṃ nviśśvasaiḥśayānaṃ bhīmavidarśamam || 27 ||
bhīmanāsāpuṭantantupātālovipulānanam |
śayanenyastasarvāṅgammedorudhiragandhinam || 28 ||
kāñcanāṅgadanaddhāṅgaṅkirīṭinamarindamam |
dadṛśurnairṛtavyāghraṅkumbhakarṇamarindamam || 29 ||
tataścakrurmahātmānaṅkumbhakarṇāgratastadācāgrataḥ || 30 ||
māṃsānāmmerusaṅkāśaṃrāśimparamatarpaṇam |
mṛgāṇāmmahiṣāṇāñcavarāhāṇāñcasañcayān || 31 ||
cakrurnairṛtaśārdūlārāśimannasyacādbhutam |
tataśśoṇitakumbhāṃścamadyānivividhānica || 32 ||
purastātkumbhakarṇasyacakrustridaśaśatravaḥ |
lilipuścaparārdhyenacandanenaparantapam || 33 ||
divyairāśvāsayāmāmāsurmālyairgandhaissugandhibhiḥ |
dhūpaṃsugandhāṃścasasṛjustuṣṭavuścaparantatam || 34 ||
jaladāivacāneduryātudhānāstatastataḥ |
śaṅkhānnāpūrayāmāsuśśaśāṅkasadṛśaprabhān || 35 ||
tumulaṃyugapacchāpivineduścāpyamarṣitāḥ |
nedurāsphoṭayāmāsuścikṣipusteniśācarāḥ || 36 ||
kumbhakarṇavibodhārthaṃ cakrustevipulaṃ svanam |
saśaṅkhabherīpaṇavapraṇāda |
māsphoṭitakṣvelitasimhanādam |
diśo dravantastridivaṃ kirantaḥ |
śrutvā vihamgāḥ sahasā nipetuḥ || 37 ||
yadābhṛśantairninadairmahātmānakumbakarṇobubudheprasuptaḥ |
tatomusuṇṭhīrmusalānisarverakṣogaṇāstejagṛhurgadāśca || 38 ||
taṃśailaśṛṅgairmusalairgadābhirvṛkṣaistarairmudgaramuṣṭibhiśca |
sukhaprasuptambhuvikumbhakarṇaṃrakṣāṃsyudagrāṇitadānijaghnuḥ || 39 ||
tasyaniḥśvāsavātenakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |
rākṣasābalavanto'pisthātunāśaknuvanpuraḥ || 40 ||
tataḥparihitāgāḍhaṃrākṣasābhīmavikramāḥ |
mṛdaṅgapaṇavān bherīśśaṅkhakumbhagaṇāṃstathā || 41 ||
daśarākṣasasāhasraṃyugapatparyavārayan |
nīlāñjanacayākārantetutampratyabodhayan || 42 ||
abhighnantonadantaścanaivasaṃvividetusaḥ |
yadācainannaśekustepratibodhayituntadā || 43 ||
tatogurutaraṃyatnandāruṇaṃsamupākraman |
āśvānuṣṭrān kharannāgān jaghnurdaṇḍakaśāṅkuśaiḥ || 44 ||
bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃścasarvaprāṇairavādayan |
nijaghnuścāsyagātrāṇimahākāṣṭhakaṅkaraiḥ || 45 ||
mudgarairmusalaiścāpisarvaprāṇasamudyataiḥ |
tenanādevamahatālaṅkāsamabhipūritā || 46 ||
saparvatavanāsarvāso'pinaivaprabudhyate |
tatassahasrambherīṇāṃyugasatsamahanyata || 47 ||
mṛṣṭakāñcanakoṇānāmāsaktānāṃsamantataḥ |
evamapyantidristuyadānaivaprabudhyata || 48 ||
śāpasyavaśamāpannastataḥkruddhāniśācarāḥ |
mahākrodhasamāviṣṭāssarvebhīmaparākramāḥ || 49 ||
tadrakṣobodhayiṣyantaścakruranyeparākramam |
anyebherīssamājaghnuranyecakrurmahāsvanam || 50 ||
keśānanyepralulupuḥkarṇāvanyedaśantica |
udakumbaśatānyanyesamasiñcantakarṇayoḥ || 51 ||
nakumbhakarṇaḥpaspandemahānidrāvaśaṅgataḥ |
anyecabalinastasyakūṭamudgarapāṇayaḥ || 52 ||
mūrdhnivakṣasigātreṣupātan kūṭamudgarān |
rajjubandhanabaddhābhiśśataghnībhiścasarvaśaḥ || 53 ||
vadhyamānomahākāyonaprābudhyatarākṣasaḥ |
vāraṇānāṃsahasrañcaśarīre'syapradhāvitam || 54 ||
kumbakarṇastadābud dhvāsparśamparamabudhyata |
sapātyamānairgiriśṛṅgavṛkṣairacintayaṃstānvipulān prahārān |
nidrākṣyāt kṣudbhayapīḍitaścavijṛmbhamāṇassahasotpapāpa || 55 ||
sanāgabhogācalaśṛṅgakalpauvikṣipyabāhūgiraśṛṅgasārau |
nivṛtyavaktraṃvaḍavāmukhābhanniśācaro'sauvikṛtañjajṛmbhe || 56 ||
tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasamnibham |
dadR​uśe meruśṛṅgāgre divākara ivoditaḥ || 57 ||
sajṛmbhamāṇo'tibalaḥpraddhoniśācaraḥ |
niḥśvāsaścāsyasañjajñeparvatādivamārutaḥ || 58 ||
rūpamuttiṣṭhatastasyakumbhakarṇasyatadbabhau |
tapāntesabalākasyameghasyevavivarṣataḥ || 59 ||
tasyadīptāgnisadṛśevidyutsadṛśavarcasī |
dadṛśātemahānetredīptāvivamahāgrahau || 60 ||
tatastvadarśayan sarvānbhakṣyāṃścavividhān bahūn |
varāhānmahiṣāṃścaivababhakṣasamahābalaḥ || 61 ||
ādadunbhukṣitomāṃsaṃśoṇitantṛṣitaḥpiban |
medaḥkumbhāṃścamadyāṃścapapauśakraripustadā || 62 ||
tatastṛpta iti jñātvā samutperurniśācarāḥ |
śirobhiśca praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan || 63 ||
nidrāviśadanetrastukaluṣīkṛtalocanaḥ |
cārayan sarvatodṛṣṭintān dadarśaniśācarān || 64 ||
sasarvān sāntvayāmāsanairṛtān nairṛtarṣabhaḥ |
bodhanādvismitaścāpirākṣasānidamabravīt || 65 ||
kimarthamahamādṛtyabhavadbhiḥpratibodhitaḥ |
kacchitsukuśalaṃrājñobhayaṃvāneṣanakim || 66 ||
athavādhruvamanyebhyobhayamparamupasthitam |
yadarthamevatvaritairbhavadbhiḥpratibodhitaḥ || 67 ||
adyarākṣasarājasyabhayamutpāṭayāmyaham |
dārayiṣyemahendraṃvāśātayiṣyetathānalam || 68 ||
nahyalpakāraṇesuptambodhayiṣyatimāṅguruḥ |
tadākhyātārthatattvenamatprabodhanakāraṇam || 69 ||
evambruvāṇaṃsamrabdhaṅkumbhakarṇamarindamam |
yūpākṣaḥsacivorājñaḥkṛtāñjalirabhāṣata || 70 ||
nanodevakṛtaṅkiñcidbhayamastikadācana |
mānuṣānnobhayaṃrājaṃstumulaṃsamprabādhate || 71 ||
nadaityadānavebhyovābhayamastihitādṛśam |
yādṛśammānuṣaṃrājan bhayamasmānupasthitam || 72 ||
vānaraiḥparvatākārairlaṅkeyamparivāritā |
sītāharaṇasantaptādrāmānnastumulambhayam || 73 ||
ekenavānareṇeyampūrvandagdhāmahāpurī |
kumāronihataścākṣassānuyātraḥsakuñjaraḥ || 74 ||
svayaṃrakṣodhipaścāpipaulastyodevakaṇṭakaḥ |
mṛtetisaṃyugemuktorāmeṇādityatejasā || 75 ||
yanna devaiḥ kṛto rājā nāpi daityairna dānavaiḥ |
kṛtaḥ sa iha rāmeṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt || 76 ||
sayūpākṣvacaśśrutvābhrāturyudhiparābhavam |
kumbhakarṇovivṛttākṣoyūpākṣamidamabravīt || 77 ||
sarvamadyaivayūpākṣaharisainyaṃsalakṣmaṇam |
rāghavañcaraṇejitvātatodrakṣyāmirāvaṇam || 78 ||
rākṣasāṃstarpayiṣyāmiharīṇāmmāṃsaśoṇitaiḥ |
rāmalakṣmaṇayoścāpisvayampāsyāmiśoṇitam || 79 ||
tattasyavākyambruvatoniśamyasagarvitaṃroṣavivṛddhadoṣam |
mahodaronairṛtayodhamukhyaḥkṛtāñjalirvākyamidambabhāṣe || 80 ||
rāvaṇasyavacaḥśrutvāguṇadoṣauvimṛśyaca |
paścādapimahābāho śatrūnyudhivijeṣyasi || 81 ||
mahodaravacaśśrutvārākṣasaiḥparivāritaḥ |
kumbhakarṇomahātejāssampratasthemahābalaḥ || 82 ||
suptamutthāpyabhīmākṣambhīmarūpaparākramam |
rākṣasāstvaritājugmardaśagrīnviveśanam || 83 ||
tatogatvādaśagrīvamāsīnamparamāsane |
ūcurbaddhāñjalipuṭāssarvaevaniśācarāḥ || 84 ||
prabuddho'yaṅkumbhakarṇabhrātāterākṣaseśvara |
kathantatraivaniryātudrakṣyasetamihāgatam || 85 ||
rāvaṇastvabravīddhṛṣṭorākṣasāṃstānupasthitān |
draṣṭumenamihecchāmiyathānyāyañcapūjyatām || 86 ||
tathetyuktvātutesarvepunarāgamyarākṣasāḥ |
kumbhakarṇamidaṃvākyamūcūrāvaṇacoditāḥ || 87 ||
draṣṭuntvāṅkāṅkṣaterājāsarvarākṣasapuṅgavaḥ |
gamanekriyatāmbuddhirbhrātaraṃsampraharṣayaḥ || 88 ||
kumbhakarṇastudurdharṣobhrāturājñāyaśāsanam |
tathetyuktvāmahāvīryaśśayanādutpapātaha || 89 ||
prakṣālya vadanaṃ hR​ṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ |
pipāsustvarayāmāsa pānaṃ balasamīraṇam || 90 ||
tatastetvaritāstatrarākṣasārāvaṇājñayā |
madyakumbhāṃścavividhān kṣipramevopahārayan || 91 ||
pītvāghaṭasahasredvegamanāyopacakrame |
īṣatsamutkaṭomattastejobalasamanvitaḥ || 92 ||
kumbhakarṇobabhauhṛṣṭaḥkālāntakayamopamaḥ |
bhrātussabhavanaṅgacchanrakṣobalasamanvitaḥ || 93 ||
kumbhakarṇaḥ padanyāsairakampayata medinīm |
sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan |
sahasrarasmirdharaṇīmivāṃśubhiḥ |
jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ |
śatakraturgehamiva svayambhuvaḥ || 94 ||
taṃrājamārgasthamamitraghātinaṃvanaukasastesahasābahissthitāḥ |
dṛṣṭavā'prameyaṅgiriśṛṅgakalpaṃvitatrasustehariyūthapālāḥ || 95 ||
keciccharaṇyaṃśaraṇaṃsmarāmaṃvrajantikecid vyathitāḥpatanti |
keciddhaśasmavyathitāḥpatantikecidbhayārtābhuviśeratesma || 96 ||
tamadriśṛṅgapratimaṅkirīṭinaṃspṛśantamādityamivā'tmatejasā |
vanaukasaḥprekṣyavivṛddhamadbhutaṃ 3 bhayārdhitādudruviretatastataḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever