📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
5.63 ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡ - ਤ੍ਰਿषष੍ਟਿਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
5.63 Sundarakanda - Trishashtitama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਤ੍ਰਿषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤੋ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਨਿਪਤਿਤਂ ਵਾਨਰਂ ਵਾਨਰਰ੍षਭਃ ।
ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਹृਦਯੋ ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਦੁਵਾਚ ਹ ॥ 1 ॥
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠੋਤ੍ਤਿष੍ਠ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪਾਦਯੋਃ ਪਤਿਤੋ ਮਮ ।
ਅਭਯਂ ਤੇ ਭਵੇਦ੍ਵੀਰ ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਭਿਧੀਯਤਾਮ੍ ॥ 2 ॥
ਸ ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਿਤਸ੍ਤੇਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਉਤ੍ਥਾਯ ਸੁਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਦਧਿਮੁਖੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 3 ॥
ਨੈਵਰ੍ਕ੍षਰਜਸਾ ਰਾਜਨ੍ਨ ਤ੍ਵਯਾ ਨਾਪਿ ਵਾਲਿਨਾ ।
ਵਨਂ ਨਿਸृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਂ ਹਿ ਭਕ੍षਿਤਂ ਤਚ੍ਚ ਵਾਨਰੈਃ ॥ 4 ॥
ਏਭਿਃ ਪ੍ਰਧਰ੍षਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਨਰਾ ਵਨਰਕ੍षਿਭਿਃ ।
ਮਧੂਨ੍ਯਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵੇਮਾਨ੍ ਭਕ੍षਯਨ੍ਤਿ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਚ ॥ 5 ॥
ਸ਼ਿष੍ਟਮਤ੍ਰਾਪਵਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਭਕ੍षਯਨ੍ਤਿ ਤਥਾਪਰੇ ।
ਨਿਵਾਰ੍ਯਮਾਣਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਭ੍ਰੁਵੋ ਵੈ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਹਿ ॥ 6 ॥
ਇਮੇ ਹਿ ਸਂਰਬ੍ਧਤਰਾਸ੍ਤਥਾ ਤੈਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਧਰ੍षਿਤਾਃ ।
ਵਾਰਯਨ੍ਤੋ ਵਨਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੈਰ੍ਵਾਨਰਪੁਙ੍ਗਵੈਃ ॥ 7 ॥
ਤਤਸ੍ਤੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰ੍ਵੀਰੈਰ੍ਵਾਨਰੈਰ੍ਵਾਨਰਰ੍षਭ ।
ਸਂਰਕ੍ਤਨਯਨੈਃ ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ਧਰਯਃ ਪ੍ਰਵਿਚਾਲਿਤਾਃ ॥ 8 ॥
ਪਾਣਿਭਿਰ੍ਨਿਹਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਜ੍ਜਾਨੁਭਿਰਾਹਤਾਃ ।
ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਯਥਾਕਾਮਂ ਦੇਵਮਾਰ੍ਗਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ॥ 9 ॥
ਏਵਮੇਤੇ ਹਤਾਸ਼੍ਸ਼ੂਰਾਸ੍ਤ੍ਵਯਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ਭਰ੍ਤਰਿ ।
ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਮਧੁਵਨਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਕਾਮਂ ਤੈਃ ਪ੍ਰਭਕ੍ष੍ਯਤੇ ॥ 10 ॥
ਏਵਂ ਵਿਜ੍ਞਾਪ੍ਯਮਾਨਂ ਤਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਵਾਨਰਰ੍षਭਮ੍ ।
ਅਪृਚ੍ਛਤ੍ਤਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ਪਰਵੀਰਹਾ ॥ 11 ॥
ਕਿਮਯਂ ਵਾਨਰੋ ਰਾਜਨ੍ ਵਨਪਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਕਂ ਚਾਰ੍ਥਮਭਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਦੁਃਖਿਤੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 12 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚੇਦਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਾਕ੍ਯਵਿਸ਼ਾਰਦਃ ॥ 13 ॥
ਆਰ੍ਯ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਹ ਵੀਰੋ ਦਧਿਮੁਖਃ ਕਪਿਃ ।
ਅਙ੍ਗਦਪ੍ਰਮੁਖੈਰ੍ਵੀਰੈਰ੍ਭਕ੍षਿਤਂ ਮਧੁ ਵਾਨਰੈਃ ॥ 14 ॥
ਵਿਚਿਤ੍ਯ ਦਕ੍षਿਣਾਮਾਸ਼ਾਮਾਗਤੈਰ੍ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵੈਃ ।
ਨੈषਾਮਕृਤ੍ਯਾਨਾਮੀਦृਸ਼ਸ੍ਸ੍ਯਾਦੁਪਕ੍ਰਮਃ ॥ 15 ॥
ਆਗਤੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਮਥਿਤਂ ਯਥਾ ਮਧੁਵਨਂ ਹਿ ਤੈਃ ।
ਧਰ੍षਿਤਂ ਚ ਵਨਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਵਾਨਰੈਃ ॥ 16 ॥
ਵਨਂ ਯਦਾऽਭਿਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਸਾਧਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਵਾਨਰੈਃ ।
ਦृष੍ਟਾ ਦੇਵੀ ਨ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਨ ਚਾਨ੍ਯੇਨ ਹਨੂਮਤਾ ॥ 17 ॥
ਨ ਹ੍ਯਨ੍ਯਸ੍ਸਾਧਨੇ ਹੇਤੁਃ ਕਰ੍ਮਣੋऽਸ੍ਯ ਹਨੂਮਤਃ ।
ਕਾਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਮਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਾਨਰਪੁਙ੍ਗਵੇ ॥ 18 ॥
ਵ੍ਯਵਸਾਯਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ।
ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਨੇਤਾ ਸ੍ਯਾਦਙ੍ਗਦਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਃ ॥ 19 ॥
ਹਨੁਮਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਧਿष੍ਠਾਤਾ ਨ ਤਸ੍ਯ ਗਤਿਰਨ੍ਯਥਾ ।
ਅਙ੍ਗਦਪ੍ਰਮੁਖੈਰ੍ਵੀਰੈਰ੍ਹਤਂ ਮਧੁਵਨਂ ਕਿਲ ॥ 20 ॥
ਵਾਰਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸਹਿਤਾਸ੍ਤਦਾ ਜਾਨੁਭਿਰਾਹਤਾਃ ।
ਏਤਦਰ੍ਥਮਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਕ੍ਤੁਂ ਮਧੁਰਵਾਗਿਹ ॥ 21 ॥
ਨਾਮ੍ਨਾ ਦਧਿਮੁਖੋ ਨਾਮ ਹਰਿਃ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤਵਿਕ੍ਰਮਃ ।
ਦृष੍ਟਾ ਸੀਤਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਪਸ਼੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ॥ 22 ॥
ਅਭਿਗਮ੍ਯ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵੇ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਮਧੁ ਵਾਨਰਾਃ ।
ਨ ਚਾਪ੍ਯਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵੈਦੇਹੀਂ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ ॥ 23 ॥
ਵਨਂ ਦਤ੍ਤਵਰਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਧਰ੍षਯੇਯੁਰ੍ਵਨੌਕਸਃ ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਸਹ ਰਾਘਵਃ ॥ 24 ॥
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਣਸੁਖਾਂ ਵਾਣੀਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਵਦਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਾਹृष੍ਯਤ ਭृਸ਼ਂ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਃ ॥ 25 ॥
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦਧਿਮੁਖਸ੍ਯੇਦਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਯ ਚ ।
ਵਨਪਾਲਂ ਪੁਨਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਾषਤ ॥ 26 ॥
ਪ੍ਰੀਤੋऽਸ੍ਮਿ ਸੋऽਹਂ ਯਦ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਵਨਂ ਤੈਃ ਕृਤਕਰ੍ਮਭਿਃ ।
ਮਰ੍षਿਤਂ ਮਰ੍षਣੀਯਂ ਚ ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਕृਤਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ॥ 27 ॥
ਇਚ੍ਛਾਮਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਹਨੁਮਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਾਨ੍ ਸ਼ਾਖਾਮृਗਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਮृਗਰਾਜਦਰ੍ਪਾਨ੍ ।
ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਕृਤਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਸਹ ਰਾਘਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਚ ਸੀਤਾਧਿਗਮੇ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਮ੍ ॥ 28 ॥
ਪ੍ਰੀਤਿਸ੍ਫੀਤਾਕ੍षੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟੌ ਕੁਮਾਰੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥੌ ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਚ ਰਾਜਾ ।
ਅਙ੍ਗੈਃ ਸਂਹृष੍ਟੈਃ ਕਰ੍ਮਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਬਾਹ੍ਵੋਰਾਸਨ੍ਨਾਂ ਸੋऽਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਨਨਨ੍ਦ ॥ 29 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
tato mūrdhnā nipatitaṃ vānaraṃ vānararṣabhaḥ |
dṛṣṭvaivodvignahṛdayo vākyametaduvāca ha || 1 ||
uttiṣṭhottiṣṭha kasmāttvaṃ pādayoḥ patito mama |
abhayaṃ te bhavedvīra sarvamevābhidhīyatām || 2 ||
sa tu viśvāsitastena sugrīveṇa mahātmanā |
utthāya sumahāprājño vākyaṃ dadhimukho'bravīt || 3 ||
naivarkṣarajasā rājanna tvayā nāpi vālinā |
vanaṃ nisṛṣṭapūrvaṃ hi bhakṣitaṃ tacca vānaraiḥ || 4 ||
ebhiḥ pradharṣitāścaiva vānarā vanarakṣibhiḥ |
madhūnyacintayitvemān bhakṣayanti pibanti ca || 5 ||
śiṣṭamatrāpavidhyanti bhakṣayanti tathāpare |
nivāryamāṇāste sarve bhruvo vai darśayanti hi || 6 ||
ime hi saṃrabdhatarāstathā taissampradharṣitāḥ |
vārayanto vanāttasmātkruddhairvānarapuṅgavaiḥ || 7 ||
tatastairbahubhirvīrairvānarairvānararṣabha |
saṃraktanayanaiḥ krodhāddharayaḥ pravicālitāḥ || 8 ||
pāṇibhirnihatāḥ kecitkecijjānubhirāhatāḥ |
prakṛṣṭāśca yathākāmaṃ devamārgaṃ ca darśitāḥ || 9 ||
evamete hatāśśūrāstvayi tiṣṭhati bhartari |
kṛtsnaṃ madhuvanaṃ caiva prakāmaṃ taiḥ prabhakṣyate || 10 ||
evaṃ vijñāpyamānaṃ taṃ sugrīvaṃ vānararṣabham |
apṛcchattaṃ mahāprājño lakṣmaṇaḥ paravīrahā || 11 ||
kimayaṃ vānaro rājan vanapaḥ pratyupasthitaḥ |
kaṃ cārthamabhinirdiśya duḥkhito vākyamabravīt || 12 ||
evamuktastu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā |
lakṣmaṇaṃ pratyuvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 13 ||
ārya lakṣmaṇa samprāha vīro dadhimukhaḥ kapiḥ |
aṅgadapramukhairvīrairbhakṣitaṃ madhu vānaraiḥ || 14 ||
vicitya dakṣiṇāmāśāmāgatairharipuṅgavaiḥ |
naiṣāmakṛtyānāmīdṛśassyādupakramaḥ || 15 ||
āgataiśca pramathitaṃ yathā madhuvanaṃ hi taiḥ |
dharṣitaṃ ca vanaṃ kṛtsnamupayuktaṃ ca vānaraiḥ || 16 ||
vanaṃ yadā'bhipannāste sādhitaṃ karma vānaraiḥ |
dṛṣṭā devī na sandeho na cānyena hanūmatā || 17 ||
na hyanyassādhane hetuḥ karmaṇo'sya hanūmataḥ |
kāryasiddhirmatiścaiva tasminvānarapuṅgave || 18 ||
vyavasāyaśca vīryaṃ ca śrutaṃ cāpi pratiṣṭhitam |
jāmbavānyatra netā syādaṅgadaśca mahābalaḥ || 19 ||
hanumāṃścāpyadhiṣṭhātā na tasya gatiranyathā |
aṅgadapramukhairvīrairhataṃ madhuvanaṃ kila || 20 ||
vārayantaśca sahitāstadā jānubhirāhatāḥ |
etadarthamayaṃ prāpto vaktuṃ madhuravāgiha || 21 ||
nāmnā dadhimukho nāma hariḥ prakhyātavikramaḥ |
dṛṣṭā sītā mahābāho saumitre paśya tattvataḥ || 22 ||
abhigamya tathā sarve pibanti madhu vānarāḥ |
na cāpyadṛṣṭvā vaidehīṃ viśrutāḥ puruṣarṣabha || 23 ||
vanaṃ dattavaraṃ divyaṃ dharṣayeyurvanaukasaḥ |
tataḥ prahṛṣṭo dharmātmā lakṣmaṇassaha rāghavaḥ || 24 ||
śrutvā karṇasukhāṃ vāṇīṃ sugrīvavadanāccyutām |
prāhṛṣyata bhṛśaṃ rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ || 25 ||
śrutvā dadhimukhasyedaṃ sugrīvassamprahṛṣya ca |
vanapālaṃ punarvākyaṃ sugrīvaḥ pratyabhāṣata || 26 ||
prīto'smi so'haṃ yadbhuktaṃ vanaṃ taiḥ kṛtakarmabhiḥ |
marṣitaṃ marṣaṇīyaṃ ca ceṣṭitaṃ kṛtakarmaṇām || 27 ||
icchāmi śīghraṃ hanumatpradhānān śākhāmṛgāṃstān mṛgarājadarpān |
draṣṭuṃ kṛtārthān saha rāghavābhyāṃ śrotuṃ ca sītādhigame prayatnam || 28 ||
prītisphītākṣau samprahṛṣṭau kumārau dṛṣṭvā siddhārthau vānarāṇāṃ ca rājā |
aṅgaiḥ saṃhṛṣṭaiḥ karmasiddhiṃ viditvā bāhvorāsannāṃ so'timātraṃ nananda || 29 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever