5.35 Sundarakanda - Panchatrimsha Sargah

ॐ

5.35 ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡ - ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ

Valmiki Gurmukhi

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।

ਅਥ ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।

ਤਾਂ ਤੁ ਰਾਮਕਥਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵੈਦੇਹੀ ਵਾਨਰਰ੍षਭਾਤ੍ ।

ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਮਿਦਂ ਮਧੁਰਯਾ ਗਿਰਾ ॥ 1 ॥

ਕ੍ਵ ਤੇ ਰਾਮੇਣ ਸਂਸਰ੍ਗਃ ਕਥਂ ਜਾਨਾਸਿ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ।

ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਚ ਕਥਮਾਸੀਤ੍ਸਮਾਗਮਃ ॥ 2 ॥

ਯਾਨਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯ ਚ ਵਾਨਰ ।

ਤਾਨਿ ਭੂਯਸ੍ਸਮਾਚਕ੍ष੍ਵ ਨ ਮਾਂ ਸ਼ੋਕਸ੍ਸਮਾਵਿਸ਼ੇਤ੍ ॥ 3 ॥

ਕੀਦृਸ਼ਂ ਤਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਰੂਪਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਕੀਦृਸ਼ਮ੍ ।

ਕਥਮੂਰੂ ਕਥਂ ਬਾਹੂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਂਸ ਮੇ ॥ 4 ॥

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਹਨੁਮਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ।

ਤਤੋ ਰਾਮਂ ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ 5 ॥

ਜਾਨਨ੍ਤੀ ਬਤ ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਮਾਂ ਵੈਦੇਹਿ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਸਿ ।

ਭਰ੍ਤੁਃ ਕਮਲਪਤ੍ਤ੍ਰਾਕ੍षਿ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯ ਚ ॥ 6 ॥

ਯਾਨਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਚਿਹ੍ਨਾਨਿ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯ ਚ ਯਾਨਿ ਵੈ ।

ਲਕ੍षਿਤਾਨਿ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षਿ ਵਦਤਸ਼੍ਸ਼ृਣੁ ਤਾਨਿ ਮੇ ॥ 7 ॥

ਰਾਮਃ ਕਮਲਪਤ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ष ਸ੍ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਮਨੋਹਰਃ ।

ਰੂਪਦਾਕ੍षਿਣ੍ਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਸੂਤੋ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜੇ ॥ 8 ॥

ਤੇਜਸਾऽਦਿਤ੍ਯ ਸਙ੍ਕਾਸ਼ਃ ਕ੍षਮਯਾ ਪृਥਿਵੀਸਮਃ ।

ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸਮੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਯਸ਼ਸਾ ਵਾਸਵੋਪਮਃ ॥ 9 ॥

ਰਕ੍षਿਤਾ ਜੀਵਲੋਕਸ੍ਯ ਸ੍ਵਜਨਸ੍ਯਾਭਿਰਕ੍षਿਤਾ ।

ਰਕ੍षਿਤਾ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਚ ਪਰਨ੍ਤਪਃ ॥ 10 ॥

ਰਾਮੋ ਭਾਮਿਨਿ ਲੋਕਸ੍ਯ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯ ਰਕ੍षਿਤਾ ।

ਮਰ੍ਯਾਦਾਨਾਂ ਚ ਲੋਕਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾ ਕਾਰਯਿਤਾ ਚ ਸਃ ॥ 11 ॥

ਅਰ੍ਚਿष੍ਮਾਨਰ੍ਚਿਤੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਵ੍ਰਤੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ।

ਸਾਧੂਨਾਮੁਪਕਾਰਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਚਾਰਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ॥ 12 ॥

ਰਾਜਵਿਦ੍ਯਾਵਿਨੀਤਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਮੁਪਾਸਿਤਾ ।

ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨ੍ਸ਼ੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਿਨੀਤਸ਼੍ਚ ਪਰਨ੍ਤਪਃ ॥ 13 ॥

ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਵਿਨੀਤਸ਼੍ਚ ਵੇਦਵਿਦ੍ਭਿਸ੍ਸੁਪੂਜਿਤਃ ।

ਧਨੁਰ੍ਵੇਦੇ ਚ ਵੇਦੇषੁ ਵੇਦਾਙ੍ਗੇषੁ ਚ ਨਿष੍ਠਿਤਃ ॥ 14 ॥

ਵਿਪੁਲਾਂਸੋ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਕਮ੍ਬੁਗ੍ਰੀਵਸ਼੍ਸ਼ੁਭਾਨਨਃ ।

ਗੂਢਜਤ੍ਰੁਸ੍ਸੁਤਾਮ੍ਰਾਕ੍षੋ ਰਾਮੋ ਦੇਵਿ ਜਨੈ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤਃ ॥ 15 ॥

ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ੍ਵਨਨਿਰ੍ਘੋष ਸ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਰ੍ਣਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।

ਸਮ ਸ੍ਸਮਵਿਭਕ੍ਤਾਙ੍ਗੋ ਵਰ੍ਣਂ ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ॥ 16 ॥

ਤ੍ਰਿਸ੍ਥਿਰਸ੍ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਲਮ੍ਬਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਸਮਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਚੋਨ੍ਨਤਃ ।

ਤ੍ਰਿਤਾਮ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਗਮ੍ਭੀਰਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ॥ 17 ॥

ਤ੍ਰਿਵਲੀਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਵਨਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੀਰ੍षਵਾਨ੍ ।

ਚਤੁष੍ਕਲਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਲੇਖਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕਿष੍ਕੁਸ਼੍ਚਤੁ ਸ੍ਸਮਃ ॥ 18 ॥

ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸਮਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਂष੍ਟ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗਤਿਃ ।

ਮਹੋष੍ਠਹਨੁਨਾਸਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋऽष੍ਟਵਂਸ਼ਵਾਨ੍ ॥ 19 ॥

ਦਸ਼ਪਦ੍ਮੋ ਦਸ਼ਬृਹਤ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਸ਼ੁਕ੍ਲਵਾਨ੍ ।

षਡੁਨ੍ਨਤੋ ਨਵਤਨੁਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਰਾਘਵਃ ॥ 20 ॥

ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਨੁਗ੍ਰਹੇ ਰਤਃ ।

ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਭਾਗਜ੍ਞਸ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕਪ੍ਰਿਯਂਵਦਃ ॥ 21 ॥

ਭ੍ਰਾਤਾ ਤਸ੍ਯ ਚ ਦ੍ਵੈਮਾਤ੍ਰਸ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਪਰਾਜਿਤਃ ।

ਅਨੁਰਾਗੇਣ ਰੂਪੇਣ ਗੁਣੈਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾਵਿਧਃ ॥ 22 ॥

ਤਾਵੁਭੌ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੌ ਤ੍ਵਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਸਮੁਤ੍ਸੁਕੌ ।

ਵਿਚਿਨ੍ਵਨ੍ਤੌ ਮਹੀਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਮਸ੍ਮਾਭਿਰਭਿਸਙ੍ਗਤੌ ॥ 23 ॥

ਤ੍ਵਾਮੇਵ ਮਾਰ੍ਗਮਾਣੌ ਤੌ ਵਿਚਰਨ੍ਤੌ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ ।

ਦਦਰ੍ਸ਼ਤੁਰ੍ਮृਗਪਤਿਂ ਪੂਰ੍ਵਜੇਨਾਵਰੋਪਿਤਮ੍ ॥ 24 ॥

ऋਸ਼੍ਯਮੂਕਸ੍ਯ ਪृष੍ਠੇ ਤੁ ਬਹੁਪਾਦਪਸਙ੍ਕੁਲੇ ।

ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਭਯਾਰ੍ਤਮਾਸੀਨਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥ 25 ॥

ਵਯਂ ਤੁ ਹਰਿਰਾਜਂ ਤਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਸਤ੍ਯਸਙ੍ਗਰਮ੍ ।

ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਮਹੇ ਰਾਜ੍ਯਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਜੇਨਾਵਰੋਪਿਤਮ੍ ॥ 26 ॥

ਤਤਸ੍ਤੌ ਚੀਰਵਸਨੌ ਧਨੁਃ ਪ੍ਰਵਰਪਾਣਿਨੌ ।

ऋਸ਼੍ਯਮੂਕਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਰਮ੍ਯਂ ਦੇਸ਼ਮੁਪਾਗਤੌ ॥ 27 ॥

ਸ ਤੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌ ਧਨ੍ਵਿਨੌ ਵਾਨਰਰ੍षਭਃ ।

ਅਵਪ੍ਲੁਤੋ ਗਿਰੇਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਖਰਂ ਭਯਮੋਹਿਤਃ ॥ 28 ॥

ਤਤਸ੍ਸ ਸ਼ਿਖਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ।

ਤਯੋਸ੍ਸਮੀਪਂ ਮਾਮੇਵ ਪ੍ਰੇषਯਾਮਾਸ ਸਤ੍ਵਰਮ੍ ॥ 29 ॥

ਤਾਵਹਂ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌ ਸੁਗ੍ਰੀਵਵਚਨਾਤ੍ਪ੍ਰਭੂ ।

ਰੂਪਲਕ੍षਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰੁਪਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 30 ॥

ਤੌ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥੌ ਮਯਾ ਪ੍ਰੀਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤੌ ।

ਪृष੍ਠਮਾਰੋਪ੍ਯ ਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪਿਤੌ ਪੁਰੁषਰ੍षਭੌ ॥ 31 ॥

ਨਿਵੇਦਿਤੌ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ ।

ਤਯੋਰਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਲ੍ਲਾਪਾਦ੍ਭृਸ਼ਂ ਪ੍ਰੀਤਿਰਜਾਯਤ ॥ 32 ॥

ਤਤਸ੍ਤੌ ਪ੍ਰੀਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰਨਰੇਸ਼੍ਵਰੌ ।

ਪਰਸ੍ਪਰਕृਤਾਸ਼੍ਵਾਸੌ ਕਥਯਾ ਪੂਰ੍ਵਵृਤ੍ਤਯਾ ॥ 33 ॥

ਤਤਸ੍ਸ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਾਮਾਸ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਾਗ੍ਰਜਃ ।

ਸ੍ਤ੍ਰੀਹੇਤੋਰ੍ਵਾਲਿਨਾ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਨਿਰਸ੍ਤਮੁਰੁਤੇਜਸਾ ॥ 34 ॥

ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਨਾਸ਼ਜਂ ਸ਼ੋਕਂ ਰਾਮਸ੍ਯਾਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਃ ।

ਲਕ੍ष੍ਮਣੋ ਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਸੁਗ੍ਰੀਵਾਯ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ ॥ 35 ॥

ਸ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨੇਰਿਤਂ ਵਚਃ ।

ਤਦਾਸੀਨ੍ਨਿष੍ਪ੍ਰਭੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗ੍ਰਹਗ੍ਰਸ੍ਤ ਇਵਾਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ ॥ 36 ॥

ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਦ੍ਗਾਤ੍ਰਸ਼ੋਭੀਨਿ ਰਕ੍षਸਾ ਹ੍ਰਿਯਮਾਣਯਾ ।

ਯਾਨ੍ਯਾਭਰਣਜਾਲਾਨਿ ਪਾਤਿਤਾਨਿ ਮਹੀਤਲੇ ॥ 37 ॥

ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਰਾਮਾਯ ਆਨੀਯ ਹਰਿਯੂਥਪਾਃ ।

ਸਂਹृष੍ਟਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸੁਰ੍ਗਤਿਂ ਤੁ ਨ ਵਿਦੁਸ੍ਤਵ ॥ 38 ॥

ਤਾਨਿ ਰਾਮਾਯ ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਮਯੈਵੋਪਹृਤਾਨਿ ਚ ।

ਸ੍ਵਨਵਨ੍ਤ੍ਯਵਕੀਰ੍ਣਾਨਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਗਤਚੇਤਸਿ ॥ 39 ॥

ਤਾਨ੍ਯਙ੍ਕੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯਾਨਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਬਹੁਵਿਧਂ ਤਵ ।

ਤੇਨ ਦੇਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਨ ਦੇਵੇਨ ਪਰਿਦੇਵਿਤਮ੍ ॥ 40 ॥

ਪਸ਼੍ਯਤਸ੍ਤਾਨਿ ਰੁਦਤਸ੍ਤਾਮ੍ਯਤਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।

ਪ੍ਰਾਦੀਪਯਨ੍ਦਾਸ਼ਰਥੇਸ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ੋਕਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ 41 ॥

ਸ਼ਯਿਤਂ ਚ ਚਿਰਂ ਤੇਨ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।

ਮਯਾਪਿ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਃ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਦੁਤ੍ਥਾਪਿਤਃ ਪੁਨਃ ॥ 42 ॥

ਤਾਨਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ।

ਰਾਘਵਸ੍ਸਹ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵੇ ਸ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ ॥ 43 ॥

ਸ ਤਵਾਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਾਰ੍ਯੇ ਰਾਘਵਃ ਪਰਿਤਪ੍ਯਤੇ ।

ਮਹਤਾ ਜ੍ਵਲਤਾ ਨਿਤ੍ਯਮਗ੍ਨਿਨੇਵਾਗ੍ਨਿਪਰ੍ਵਤਃ ॥ 44 ॥

ਤ੍ਵਤ੍ਕृਤੇ ਤਮਨਿਦ੍ਰਾ ਚ ਸ਼ੋਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾ ਚ ਰਾਘਵਮ੍ ।

ਤਾਪਯਨ੍ਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮਗ੍ਨ੍ਯਗਾਰਮਿਵਾਗ੍ਨਯਃ ॥ 45 ॥

ਤਵਾਦਰ੍ਸ਼ਨਸ਼ੋਕੇਨ ਰਾਘਵਃ ਪ੍ਰਵਿਚਾਲ੍ਯਤੇ ।

ਮਹਤਾ ਭੂਮਿਕਮ੍ਪੇਨ ਮਹਾਨਿਵ ਸ਼ਿਲੋਚ੍ਚਯਃ ॥ 46 ॥

ਕਾਨਨਾਨਿ ਸੁਰਮ੍ਯਾਣਿ ਨਦੀਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਾਨਿ ਚ ।

ਚਰਨ੍ਨ ਰਤਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤ੍ਵਾਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨृਪਾਤ੍ਮਜੇ ॥ 47 ॥

ਸ ਤ੍ਵਾਂ ਮਨੁਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਃ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਰਾਘਵਃ ।

ਸਮਿਤ੍ਰਬਾਨ੍ਧਵਂ ਹਤ੍ਵਾ ਰਾਵਣਂ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜੇ ॥ 48 ॥

ਸਹਿਤੌ ਰਾਮਸੁਗ੍ਰੀਵਾਵੁਭਾਵਕੁਰੁਤਾਂ ਤਦਾ ।

ਸਮਯਂ ਵਾਲਿਨਂ ਹਨ੍ਤੁਂ ਤਵ ਚਾਨ੍ਵੇषਣਂ ਤਥਾ ॥ 49 ॥

ਤਤਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਕੁਮਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਵੀਰਾਭ੍ਯਾਂ ਸ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰਃ ।

ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਂ ਸਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਵਾਲੀ ਯੁਦ੍ਧੇ ਨਿਪਾਤਿਤਃ ॥ 50 ॥

ਤਤੋ ਨਿਹਤ੍ਯ ਤਰਸਾ ਰਾਮੋ ਵਾਲਿਨਮਾਹਵੇ ।

ਸਰ੍ਵਰ੍ਕ੍षਹਰਿਸਙ੍ਘਾਨਾਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮਕਰੋਤ੍ਪਤਿਮ੍ ॥ 51 ॥

ਰਾਮਸੁਗ੍ਰੀਵਯੋਰੈਕ੍ਯਂ ਦੇਵ੍ਯੇਵਂ ਸਮਜਾਯਤ ।

ਹਨੁਮਨ੍ਤਂ ਚ ਮਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਯੋਰ੍ਦੂਤਮਿਹਾਗਤਮ੍ ॥ 52 ॥

ਸ੍ਵਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਸਮਾਨੀਯ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰਾਨ੍ ।

ਤ੍ਵਦਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰੇषਯਾਮਾਸ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ ਮਹਾਬਲਾਨ੍ ॥ 53 ॥

ਆਦਿष੍ਟਾ ਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਮਹੌਜਸਾ ।

ਅਦ੍ਰਿਰਾਜਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਾਸ੍ਸਰ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੌ ਮਹੀਮ੍ ॥ 54 ॥

ਤਤਸ੍ਤੇ ਮਾਰ੍ਗਮਾਣਾ ਵੈ ਸੁਗ੍ਰੀਵਵਚਨਾਤੁਰਾਃ ।

ਚਰਨ੍ਤਿ ਵਸੁਧਾਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਵਯਮਨ੍ਯੇ ਚ ਵਾਨਰਾਃ ॥ 55 ॥

ਅਙ੍ਗਦੋ ਨਾਮ ਲਕ੍ष੍ਮੀਵਾਨ੍ਵਾਲਿਸੂਨੁਰ੍ਮਹਾਬਲਃ ।

ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਃ ਕਪਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਸ੍ਤ੍ਰਿਭਾਗਬਲਸਂਵृਤਃ ॥ 56 ॥

ਤੇषਾਂ ਨੋ ਵਿਪ੍ਰਣष੍ਟਾਨਾਂ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯੇ ਪਰ੍ਵਤਸਤ੍ਤਮੇ ।

ਭृਸ਼ਂ ਸ਼ੋਕਪਰੀਤਾਨਾਮਹੋਰਾਤ੍ਰਗਣਾ ਗਤਾਃ ॥ 57 ॥

ਤੇ ਵਯਂ ਕਾਰ੍ਯਨੈਰਾਸ਼੍ਯਾਤ੍ਕਾਲਸ੍ਯਾਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ।

ਭਯਾਚ੍ਚ ਕਪਿਰਾਜਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ॥ 58 ॥

ਵਿਚਿਤ੍ਯ ਵਨਦੁਰ੍ਗਾਣਿ ਗਿਰਿਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਾਨਿ ਚ ।

ਅਨਾਸਾਦ੍ਯ ਪਦਂ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਾਃ ॥ 59 ॥

ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵਿष੍ਟਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵਾਨਰਪੁਙ੍ਗਵਾਨ੍ ।

ਭृਸ਼ਂ ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਣਵੇ ਮਗ੍ਨਃ ਪਰ੍ਯਦੇਵਯਦਙ੍ਗਦਃ ॥ 60 ॥

ਤਵ ਨਾਸ਼ਂ ਚ ਵੈਦੇਹਿ ਵਾਲਿਨਸ਼੍ਚ ਵਧਂ ਤਥਾ ।

ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਮਸ੍ਮਾਕਂ ਮਰਣਂ ਚ ਜਟਾਯੁषਃ ॥ 61 ॥

ਤੇषਾਂ ਨਸ੍ਵਾਮਿਸਨ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਨਿਰਾਸ਼ਾਨਾਂ ਮੁਮੂਰ੍षਤਾਮ੍ ।

ਕਾਰ੍ਯਹੇਤੋਰਿਵਾਯਾਤਸ਼੍ਸ਼ਕੁਨਿਰ੍ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ਮਹਾਨ੍ ॥ 62 ॥

ਗृਧ੍ਰਰਾਜਸ੍ਯ ਸੋਦਰ੍ਯਃ ਸਮ੍ਪਾਤਿਰ੍ਨਾਮ ਗृਧ੍ਰਰਾਟ੍ ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭ੍ਰਾਤृਵਧਂ ਕੋਪਾਦਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 63 ॥

ਯਵੀਯਾਨ੍ਕੇਨ ਮੇ ਭ੍ਰਾਤਾ ਹਤਃ ਕ੍ਵ ਚ ਨਿਪਾਤਿਤਃ ।

ਏਤਦਾਖ੍ਯਾਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਭਵਦ੍ਭਿਰ੍ਵਾਨਰੋਤ੍ਤਮਾਃ ॥ 64 ॥

ਅਙ੍ਗਦੋऽਕਥਯਤ੍ਤਸ੍ਯ ਜਨਸ੍ਥਾਨੇ ਮਹਦ੍ਵਧਮ੍ ।

ਰਕ੍षਸਾ ਭੀਮਰੂਪੇਣ ਤ੍ਵਾਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਯਥਾਤਥਮ੍ ॥ 65 ॥

ਜਟਾਯੁषੋ ਵਧਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੁਃਖਿਤਸ੍ਸੋऽਰੁਣਾਤ੍ਮਜਃ ।

ਤ੍ਵਾਂ ਸ਼ਸ਼ਂਸ ਵਰਾਰੋਹੇ ਵਸਨ੍ਤੀਂ ਰਾਵਣਾਲਯੇ ॥ 66 ॥

ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਾਤੇਃ ਪ੍ਰੀਤਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ।

ਅਙ੍ਗਦਪ੍ਰਮੁਖਾਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਤਤਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਾ ਵਯਮ੍ ॥ 67 ॥

ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਦੁਤ੍ਥਾਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸ੍ਸਾਗਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤਮੁਤ੍ਤਰਮ੍ ।

ਤ੍ਵਦ੍ਧਰ੍ਸ਼ਨਕृਤੋਤ੍ਸਾਹਾ ਹृष੍ਟਾਸ੍ਤੁष੍ਟਾਃ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਃ ॥ 68 ॥

ਅਙ੍ਗਦਪ੍ਰਮੁਖਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਵੇਲੋਪਾਨ੍ਤਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾਃ ।

ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਜਗ੍ਮੁਃ ਪੁਨਰ੍ਭੀਤਾਸ੍ਤ੍ਵਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਸਮੁਤ੍ਸੁਕਾਃ ॥ 69 ॥

ਅਥਾਹਂ ਹਰਿਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਾਗਰਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਸੀਦਤਃ ।

ਵ੍ਯਵਧੂਯ ਭਯਂ ਤੀਵ੍ਰਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਪ੍ਲੁਤਃ ॥ 70 ॥

ਲਙ੍ਕਾ ਚਾਪਿ ਮਯਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਰਾਕ੍षਸਾਕੁਲਾ ।

ਰਾਵਣਸ਼੍ਚ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ੋਕਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ ॥ 71 ॥

ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਥਾਵृਤ੍ਤਮਨਨ੍ਦਿਤੇ ।

ਅਭਿਭਾषਸ੍ਵ ਮਾਂ ਦੇਵਿ ਦੂਤੋ ਦਾਸ਼ਰਥੇਰਹਮ੍ ॥ 72 ॥

ਤਂ ਮਾਂ ਰਾਮਕृਤੋਦ੍ਯੋਗਂ ਤ੍ਵਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਹਾਗਤਮ੍ ।

ਸੁਗ੍ਰੀਵਸਚਿਵਂ ਦੇਵਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਸ੍ਵ ਪਵਨਾਤ੍ਮਜਮ੍ ॥ 73 ॥

ਕੁਸ਼ਲੀ ਤਵ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਸ੍ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭृਤਾਂ ਵਰਃ ।

ਗੁਰੋਰਾਰਾਧਨੇ ਯੁਕ੍ਤੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਸੁਲਕ੍षਣਃ ॥ 74 ॥

ਤਸ੍ਯ ਵੀਰ੍ਯਵਤੋ ਦੇਵਿ ਭਰ੍ਤੁਸ੍ਤਵ ਹਿਤੇ ਰਤਃ ।

ਅਹਮੇਕਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਵਚਨਾਦਿਹ ॥ 75 ॥

ਮਯੇਯਮਸਹਾਯੇਨ ਚਰਤਾ ਕਾਮਰੂਪਿਣਾ ।

ਦਕ੍षਿਣਾ ਦਿਗਨੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਤ੍ਵਨ੍ਮਾਰ੍ਗਵਿਚਯੈषਿਣਾ ॥ 76 ॥

ਦਿष੍ਟ੍ਯਾਹਂ ਹਰਿਸੈਨ੍ਯਾਨਾਂ ਤ੍ਵਨ੍ਨਾਸ਼ਮਨੁਸ਼ੋਚਤਾਮ੍ ।

ਅਪਨੇष੍ਯਾਮਿ ਸਨ੍ਤਾਪਂ ਤਵਾਭਿਗਮਸ਼ਂਸਨਾਤ੍ ॥ 77 ॥

ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਹਿ ਮਮ ਨ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੇਵਿ ਸਾਗਰਲਙ੍ਘਨਮ੍ ।

ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਹਮਿਦਂ ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਤ੍ਵਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਕृਤਂ ਯਸ਼ਃ ॥ 78 ॥

ਰਾਘਵਸ਼੍ਚ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਃ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਤ੍ਵਾਮਭਿਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ।

ਸਮਿਤ੍ਰਬਾਨ੍ਧਵਂ ਹਤ੍ਵਾ ਰਾਵਣਂ ਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਮ੍ ॥ 79 ॥

ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ੍ਨਾਮ ਵੈਦੇਹਿ ਗਿਰੀਣਾਮੁਤ੍ਤਮੋ ਗਿਰਿਃ ।

ਤਤੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਗੋਕਰ੍ਣਂ ਪਰ੍ਵਤਂ ਕੇਸਰੀ ਹਰਿਃ ॥ 80 ॥

ਸ ਚ ਦੇਵਰ੍षਿਭਿਰ੍ਦਿष੍ਟਃ ਪਿਤਾ ਮਮ ਮਹਾਕਪਿਃ ।

ਤੀਰ੍ਥੇ ਨਦੀਪਤੇਃ ਪੁਣ੍ਯੇ ਸ਼ਮ੍ਬਸਾਦਨਮੁਦ੍ਧਰਤ੍ ॥ 81 ॥

ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਹਰਿਣਃ ਕ੍षੇਤ੍ਰੇ ਜਾਤੋ ਵਾਤੇਨ ਮੈਥਿਲਿ ।

ਹਨੁਮਾਨਿਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਲੋਕੇ ਸ੍ਵੇਨੈਵ ਕਰ੍ਮਣਾ ॥ 82 ॥

ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਵੈਦੇਹਿ ਭਰ੍ਤੁਰੁਕ੍ਤਾ ਮਯਾ ਗੁਣਾਃ ।

ਅਚਿਰਾਦ੍ਰਾਘਵੋ ਦੇਵਿ ਤ੍ਵਾਮਿਤੋ ਨਯਿਤਾऽਨਘੇ ॥ 83 ॥

ਏਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਿਤਾ ਸੀਤਾ ਹੇਤੁਭਿਸ਼੍ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ।

ਉਪਪਨ੍ਨੈਰਭਿਜ੍ਞਾਨੈਰ੍ਦੂਤਂ ਤਮਵਗਚ੍ਛਤਿ ॥ 84 ॥

ਅਤੁਲਂ ਚ ਗਤਾ ਹਰ੍षਂ ਪ੍ਰਹਰ੍षੇਣ ਚ ਜਾਨਕੀ ।

ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਵਕ੍ਰਪਕ੍ष੍ਮਾਭ੍ਯਾਂ ਮੁਮੋਚਾਨਨ੍ਦਜਂ ਜਲਮ੍ ॥ 85 ॥

ਚਾਰੁ ਤਦ੍ਵਦਨਂ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾਯਤੇਕ੍षਣਮ੍ ।

ਅਸ਼ੋਭਤ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ष੍ਯਾ ਰਾਹੁਮੁਕ੍ਤ ਇਵੋਡੁਰਾਟ੍ ॥ 86 ॥

ਹਨੁਮਨ੍ਤਂ ਕਪਿਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਨਾਨ੍ਯਥੇਤਿ ਸਾ ।

ਅਥੋਵਾਚ ਹਨੂਮਾਂਸ੍ਤਾਮੁਤ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍ ॥ 87 ॥

ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸਮਾਸ਼੍ਵਸਿਹਿ ਮੈਥਿਲਿ ।

ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕਥਂ ਵਾ ਤੇ ਰੋਚਤੇ ਪ੍ਰਤਿਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ 88 ॥

ਹਤੇऽਸੁਰੇ ਸਂਯਤਿ ਸ਼ਮ੍ਬਸਾਦਨੇ ਕਪਿਪ੍ਰਵੀਰੇਣ ਮਹਰ੍षਿਚੋਦਨਾਤ੍ ।

ਤਤੋऽਸ੍ਮਿ ਵਾਯੁਪ੍ਰਭਵੋ ਹਿ ਮੈਥਿਲਿ ਪ੍ਰਭਾਵਤਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਮਸ਼੍ਚ ਵਾਨਰਃ ॥ 89 ॥

ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha pañcatriṃśassargaḥ |

tāṃ tu rāmakathāṃ śrutvā vaidehī vānararṣabhāt |

uvāca vacanaṃ sāntvamidaṃ madhurayā girā || 1 ||

kva te rāmeṇa saṃsargaḥ kathaṃ jānāsi lakṣmaṇam |

vānarāṇāṃ narāṇāṃ ca kathamāsītsamāgamaḥ || 2 ||

yāni rāmasya liṅgāni lakṣmaṇasya ca vānara |

tāni bhūyassamācakṣva na māṃ śokassamāviśet || 3 ||

kīdṛśaṃ tasya saṃsthānaṃ rūpaṃ rāmasya kīdṛśam |

kathamūrū kathaṃ bāhū lakṣmaṇasya ca śaṃsa me || 4 ||

evamuktastu vaidehyā hanumānmārutātmajaḥ |

tato rāmaṃ yathātattvamākhyātumupacakrame || 5 ||

jānantī bata diṣṭyā māṃ vaidehi paripṛcchasi |

bhartuḥ kamalapattrākṣi saṃsthānaṃ lakṣmaṇasya ca || 6 ||

yāni rāmasya cihnāni lakṣmaṇasya ca yāni vai |

lakṣitāni viśālākṣi vadataśśṛṇu tāni me || 7 ||

rāmaḥ kamalapattrākṣa ssarvasattvamanoharaḥ |

rūpadākṣiṇyasampannaḥ prasūto janakātmaje || 8 ||

tejasā'ditya saṅkāśaḥ kṣamayā pṛthivīsamaḥ |

bṛhaspatisamo buddhyā yaśasā vāsavopamaḥ || 9 ||

rakṣitā jīvalokasya svajanasyābhirakṣitā |

rakṣitā svasya vṛttasya dharmasya ca parantapaḥ || 10 ||

rāmo bhāmini lokasya cāturvarṇyasya rakṣitā |

maryādānāṃ ca lokasya kartā kārayitā ca saḥ || 11 ||

arciṣmānarcito'tyarthaṃ brahmacaryavrate sthitaḥ |

sādhūnāmupakārajñaḥ pracārajñaśca karmaṇām || 12 ||

rājavidyāvinītaśca brāhmaṇānāmupāsitā |

śrutavānśīlasampanno vinītaśca parantapaḥ || 13 ||

yajurvedavinītaśca vedavidbhissupūjitaḥ |

dhanurvede ca vedeṣu vedāṅgeṣu ca niṣṭhitaḥ || 14 ||

vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvaśśubhānanaḥ |

gūḍhajatrussutāmrākṣo rāmo devi janai śśrutaḥ || 15 ||

dundubhisvananirghoṣa ssnigdhavarṇaḥ pratāpavān |

sama ssamavibhaktāṅgo varṇaṃ śyāmaṃ samāśritaḥ || 16 ||

tristhirastripralambaśca trisamastriṣu connataḥ |

tritāmrastriṣu ca snigdho gambhīrastriṣu nityaśaḥ || 17 ||

trivalīvāṃstryavanataścaturvyaṅgastriśīrṣavān |

catuṣkalaścaturlekhaścatuṣkiṣkuścatu ssamaḥ || 18 ||

caturdaśasamadvandvaścaturdaṃṣṭraścaturgatiḥ |

mahoṣṭhahanunāsaśca pañcasnigdho'ṣṭavaṃśavān || 19 ||

daśapadmo daśabṛhattribhirvyāpto dviśuklavān |

ṣaḍunnato navatanustribhirvyāpnoti rāghavaḥ || 20 ||

satyadharmaparaśśrīmān saṅgrahānugrahe rataḥ |

deśakālavibhāgajñassarvalokapriyaṃvadaḥ || 21 ||

bhrātā tasya ca dvaimātrassaumitriraparājitaḥ |

anurāgeṇa rūpeṇa guṇaiścaiva tathāvidhaḥ || 22 ||

tāvubhau naraśārdūlau tvaddarśanasamutsukau |

vicinvantau mahīṃ kṛtsnāmasmābhirabhisaṅgatau || 23 ||

tvāmeva mārgamāṇau tau vicarantau vasundharām |

dadarśaturmṛgapatiṃ pūrvajenāvaropitam || 24 ||

ṛśyamūkasya pṛṣṭhe tu bahupādapasaṅkule |

bhrāturbhayārtamāsīnaṃ sugrīvaṃ priyadarśanam || 25 ||

vayaṃ tu harirājaṃ taṃ sugrīvaṃ satyasaṅgaram |

paricaryāmahe rājyātpūrvajenāvaropitam || 26 ||

tatastau cīravasanau dhanuḥ pravarapāṇinau |

ṛśyamūkasya śailasya ramyaṃ deśamupāgatau || 27 ||

sa tau dṛṣṭvā naravyāghrau dhanvinau vānararṣabhaḥ |

avapluto girestasya śikharaṃ bhayamohitaḥ || 28 ||

tatassa śikhare tasminvānarendro vyavasthitaḥ |

tayossamīpaṃ māmeva preṣayāmāsa satvaram || 29 ||

tāvahaṃ puruṣavyāghrau sugrīvavacanātprabhū |

rūpalakṣaṇasampannau kṛtāñjalirupasthitaḥ || 30 ||

tau parijñātatattvārthau mayā prītisamanvitau |

pṛṣṭhamāropya taṃ deśaṃ prāpitau puruṣarṣabhau || 31 ||

niveditau ca tattvena sugrīvāya mahātmane |

tayoranyonyasallāpādbhṛśaṃ prītirajāyata || 32 ||

tatastau prītisampannau harīśvaranareśvarau |

parasparakṛtāśvāsau kathayā pūrvavṛttayā || 33 ||

tatassa sāntvayāmāsa sugrīvaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ |

strīhetorvālinā bhrātrā nirastamurutejasā || 34 ||

tatastvannāśajaṃ śokaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |

lakṣmaṇo vānarendrāya sugrīvāya nyavedayat || 35 ||

sa śrutvā vānarendrastu lakṣmaṇeneritaṃ vacaḥ |

tadāsīnniṣprabho'tyarthaṃ grahagrasta ivāṃśumān || 36 ||

tatastvadgātraśobhīni rakṣasā hriyamāṇayā |

yānyābharaṇajālāni pātitāni mahītale || 37 ||

tāni sarvāṇi rāmāya ānīya hariyūthapāḥ |

saṃhṛṣṭā darśayāmāsurgatiṃ tu na vidustava || 38 ||

tāni rāmāya dattāni mayaivopahṛtāni ca |

svanavantyavakīrṇāni tasminvigatacetasi || 39 ||

tānyaṅke darśanīyāni kṛtvā bahuvidhaṃ tava |

tena devaprakāśena devena paridevitam || 40 ||

paśyatastāni rudatastāmyataśca punaḥ punaḥ |

prādīpayandāśarathestāni śokahutāśanam || 41 ||

śayitaṃ ca ciraṃ tena duḥkhārtena mahātmanā |

mayāpi vividhairvākyaiḥ kṛcchrādutthāpitaḥ punaḥ || 42 ||

tāni dṛṣṭvā mahābāhurdarśayitvā muhurmuhuḥ |

rāghavassaha saumitrissugrīve sa nyavedayat || 43 ||

sa tavādarśanādārye rāghavaḥ paritapyate |

mahatā jvalatā nityamagninevāgniparvataḥ || 44 ||

tvatkṛte tamanidrā ca śokaścintā ca rāghavam |

tāpayanti mahātmānamagnyagāramivāgnayaḥ || 45 ||

tavādarśanaśokena rāghavaḥ pravicālyate |

mahatā bhūmikampena mahāniva śiloccayaḥ || 46 ||

kānanāni suramyāṇi nadīḥ prasravaṇāni ca |

caranna ratimāpnoti tvāmapaśyannṛpātmaje || 47 ||

sa tvāṃ manujaśārdūlaḥ kṣipraṃ prāpsyati rāghavaḥ |

samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ janakātmaje || 48 ||

sahitau rāmasugrīvāvubhāvakurutāṃ tadā |

samayaṃ vālinaṃ hantuṃ tava cānveṣaṇaṃ tathā || 49 ||

tatastābhyāṃ kumārābhyāṃ vīrābhyāṃ sa harīśvaraḥ |

kiṣkindhāṃ samupāgamya vālī yuddhe nipātitaḥ || 50 ||

tato nihatya tarasā rāmo vālinamāhave |

sarvarkṣaharisaṅghānāṃ sugrīvamakarotpatim || 51 ||

rāmasugrīvayoraikyaṃ devyevaṃ samajāyata |

hanumantaṃ ca māṃ viddhi tayordūtamihāgatam || 52 ||

svarājyaṃ prāpya sugrīvassamānīya harīśvarān |

tvadarthaṃ preṣayāmāsa diśo daśa mahābalān || 53 ||

ādiṣṭā vānarendreṇa sugrīveṇa mahaujasā |

adrirājapratīkāśāssarvataḥ prasthitau mahīm || 54 ||

tataste mārgamāṇā vai sugrīvavacanāturāḥ |

caranti vasudhāṃ kṛtsnāṃ vayamanye ca vānarāḥ || 55 ||

aṅgado nāma lakṣmīvānvālisūnurmahābalaḥ |

prasthitaḥ kapiśārdūlastribhāgabalasaṃvṛtaḥ || 56 ||

teṣāṃ no vipraṇaṣṭānāṃ vindhye parvatasattame |

bhṛśaṃ śokaparītānāmahorātragaṇā gatāḥ || 57 ||

te vayaṃ kāryanairāśyātkālasyātikrameṇa ca |

bhayācca kapirājasya prāṇāṃstyaktuṃ vyavasthitāḥ || 58 ||

vicitya vanadurgāṇi giriprasravaṇāni ca |

anāsādya padaṃ devyāḥ prāṇāṃstyaktuṃ samudyatāḥ || 59 ||

dṛṣṭvā prāyopaviṣṭāṃśca sarvānvānarapuṅgavān |

bhṛśaṃ śokārṇave magnaḥ paryadevayadaṅgadaḥ || 60 ||

tava nāśaṃ ca vaidehi vālinaśca vadhaṃ tathā |

prāyopaveśamasmākaṃ maraṇaṃ ca jaṭāyuṣaḥ || 61 ||

teṣāṃ nasvāmisandeśānnirāśānāṃ mumūrṣatām |

kāryahetorivāyātaśśakunirvīryavānmahān || 62 ||

gṛdhrarājasya sodaryaḥ sampātirnāma gṛdhrarāṭ |

śrutvā bhrātṛvadhaṃ kopādidaṃ vacanamabravīt || 63 ||

yavīyānkena me bhrātā hataḥ kva ca nipātitaḥ |

etadākhyātumicchāmi bhavadbhirvānarottamāḥ || 64 ||

aṅgado'kathayattasya janasthāne mahadvadham |

rakṣasā bhīmarūpeṇa tvāmuddiśya yathātatham || 65 ||

jaṭāyuṣo vadhaṃ śrutvā duḥkhitasso'ruṇātmajaḥ |

tvāṃ śaśaṃsa varārohe vasantīṃ rāvaṇālaye || 66 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā sampāteḥ prītivardhanam |

aṅgadapramukhāstūrṇaṃ tatassamprasthitā vayam || 67 ||

vindhyādutthāya samprāptā ssāgarasyāntamuttaram |

tvaddharśanakṛtotsāhā hṛṣṭāstuṣṭāḥ plavaṅgamāḥ || 68 ||

aṅgadapramukhāssarve velopāntamupasthitāḥ |

cintāṃ jagmuḥ punarbhītāstvaddarśanasamutsukāḥ || 69 ||

athāhaṃ harisainyasya sāgaraṃ prekṣya sīdataḥ |

vyavadhūya bhayaṃ tīvraṃ yojanānāṃ śataṃ plutaḥ || 70 ||

laṅkā cāpi mayā rātrau praviṣṭā rākṣasākulā |

rāvaṇaśca mayā dṛṣṭastvaṃ ca śokapariplutā || 71 ||

etatte sarvamākhyātaṃ yathāvṛttamanandite |

abhibhāṣasva māṃ devi dūto dāśaratheraham || 72 ||

taṃ māṃ rāmakṛtodyogaṃ tvannimittamihāgatam |

sugrīvasacivaṃ devi buddhyasva pavanātmajam || 73 ||

kuśalī tava kākutsthassarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |

gurorārādhane yukto lakṣmaṇaśca sulakṣaṇaḥ || 74 ||

tasya vīryavato devi bhartustava hite rataḥ |

ahamekastu samprāpta ssugrīvavacanādiha || 75 ||

mayeyamasahāyena caratā kāmarūpiṇā |

dakṣiṇā diganukrāntā tvanmārgavicayaiṣiṇā || 76 ||

diṣṭyāhaṃ harisainyānāṃ tvannāśamanuśocatām |

apaneṣyāmi santāpaṃ tavābhigamaśaṃsanāt || 77 ||

diṣṭyā hi mama na vyarthaṃ devi sāgaralaṅghanam |

prāpsyāmyahamidaṃ diṣṭyā tvaddarśanakṛtaṃ yaśaḥ || 78 ||

rāghavaśca mahāvīryaḥ kṣipraṃ tvāmabhipatsyate |

samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam || 79 ||

mālyavānnāma vaidehi girīṇāmuttamo giriḥ |

tato gacchati gokarṇaṃ parvataṃ kesarī hariḥ || 80 ||

sa ca devarṣibhirdiṣṭaḥ pitā mama mahākapiḥ |

tīrthe nadīpateḥ puṇye śambasādanamuddharat || 81 ||

tasyāhaṃ hariṇaḥ kṣetre jāto vātena maithili |

hanumāniti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā || 82 ||

viśvāsārthaṃ tu vaidehi bharturuktā mayā guṇāḥ |

acirādrāghavo devi tvāmito nayitā'naghe || 83 ||

evaṃ viśvāsitā sītā hetubhiśśokakarśitā |

upapannairabhijñānairdūtaṃ tamavagacchati || 84 ||

atulaṃ ca gatā harṣaṃ praharṣeṇa ca jānakī |

netrābhyāṃ vakrapakṣmābhyāṃ mumocānandajaṃ jalam || 85 ||

cāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |

aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ || 86 ||

hanumantaṃ kapiṃ vyaktaṃ manyate nānyatheti sā |

athovāca hanūmāṃstāmuttaraṃ priyadarśanām || 87 ||

etatte sarvamākhyātaṃ samāśvasihi maithili |

kiṃ karomi kathaṃ vā te rocate pratiyāmyaham || 88 ||

hate'sure saṃyati śambasādane kapipravīreṇa maharṣicodanāt |

tato'smi vāyuprabhavo hi maithili prabhāvatastatpratimaśca vānaraḥ || 89 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcatriṃśassargaḥ ||