📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
4.7 ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡ - ਸਪ੍ਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
4.7 Kishkindhakanda - Saptama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਰਾਮੇਣਾਰ੍ਤੇਨ ਵਾਨਰਃ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਬਾष੍ਪਂ ਬਾष੍ਪਗਦ੍ਗਦਃ ॥ 1 ॥
ਨ ਜਾਨੇ ਨਿਲਯਂ ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਥਾ ਪਾਪਰਕ੍षਸਃ ।
ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਵਿਕ੍ਰਮਂ ਵਾਪਿ ਦੌष੍ਕੁਲੇਯਸ੍ਯ ਵਾ ਕੁਲਮ੍ ॥ 2 ॥
ਸਤ੍ਯਂ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨਾਮਿ ਤ੍ਯਜ ਸ਼ੋਕਮਰਿਨ੍ਦਮ ।
ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਤਥਾ ਯਤ੍ਨਂ ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ॥ 3 ॥
ਰਾਵਣਂ ਸਗਣਂ ਹਤ੍ਵਾ ਪਰਿਤੋष੍ਯਾਤ੍ਮਪੌਰੁषਮ੍ ।
ਤਥਾऽਸ੍ਮਿ ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਚਿਰਾਦ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰੀਤੋ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ॥ 4 ॥
ਅਲਂ ਵੈਕ੍ਲਬ੍ਯਮਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਧੈਰ੍ਯਮਾਤ੍ਮਗਤਂ ਸ੍ਮਰ ।
ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧਾਨਾਂ ਨ ਸਦृਸ਼ਮੀਦृਸ਼ਂ ਬੁਦ੍ਧਿਲਾਘਵਮ੍ ॥ 5 ॥
ਮਯਾऽਪਿ ਵ੍ਯਸਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਭਾਰ੍ਯਾਵਿਰਹਜਂ ਮਹਤ੍ ।
ਨਾਹਮੇਵਂ ਹਿ ਸ਼ੋਚਾਮਿ ਨ ਚ ਧੈਰ੍ਯਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇ ॥ 6 ॥
ਨਾਹਂ ਤਾਮਨੁਸ਼ੋਚਾਮਿ ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਵਾਨਰੋऽਪਿ ਸਨ੍ ।
ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਚ ਵਿਨੀਤਸ਼੍ਚ ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਧृਤਿਮਾਨ੍ਭਵਾਨ੍ ॥ 7 ॥
ਬਾष੍ਪਮਾਪਤਿਤਂ ਧੈਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਤ੍ਵਮਰ੍ਹਸਿ ।
ਮਰ੍ਯਾਦਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਧृਤਿਂ ਨੋਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 8 ॥
ਵ੍ਯਸਨੇ ਵਾऽਰ੍ਥਕृਚ੍ਛ੍ਰੇ ਵਾ ਭਯੇ ਵਾ ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤਕੇ ।
ਵਿਮृਸ਼ਨ੍ਵੈ ਸ੍ਵਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਧृਤਿਮਾਨ੍ਨਾਵਸੀਦਤਿ ॥ 9 ॥
ਬਾਲਿਸ਼ਸ੍ਤੁ ਨਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵੈਕ੍ਲਬ੍ਯਂ ਯੋऽਨੁਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਸ ਮਜ੍ਜਤ੍ਯਵਸ਼ਸ਼੍ਸ਼ੋਕੇ ਭਾਰਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਵ ਨੌਰ੍ਜਲੇ ॥ 10 ॥
ਏषੋऽਞ੍ਜਲਿਰ੍ਮਯਾ ਬਦ੍ਧਃ ਪ੍ਰਣਯਾਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਯੇ ।
ਪੌਰੁषਂ ਸ਼੍ਰਯ ਸ਼ੋਕਸ੍ਯ ਨਾਨ੍ਤਰਂ ਦਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 11 ॥
ਯੇ ਸ਼ੋਕਮਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨ ਤੇषਾਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸੁਖਮ੍ ।
ਤੇਜਸ਼੍ਚ ਕ੍षੀਯਤੇ ਤੇषਾਂ ਨ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 12 ॥
ਸ਼ੋਕੇਨਾਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤੇ ਚਾਪਿ ਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਸ ਸ਼ੋਕਂ ਤ੍ਯਜ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਧੈਰ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਯ ਕੇਵਲਮ੍ ॥ 13 ॥
ਹਿਤਂ ਵਯਸ੍ਯਭਾਵੇਨ ਬ੍ਰੂਮਿ ਨੋਪਦਿਸ਼ਾਮਿ ਤੇ ।
ਵਯਸ੍ਯਤਾਂ ਪੂਜਯਨ੍ਮੇ ਨ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 14 ॥
ਮਧੁਰਂ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਿਤ ਸ੍ਤੇਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਸ ਰਾਘਵਃ ।
ਮੁਖਮਸ਼੍ਰੁਪਰਿਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਯਤ੍ ॥ 15 ॥
ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਥਸ੍ਤੁ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਵਚਨਾਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।
ਸਮ੍ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 16 ॥
ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਦ੍ਵਯਸ੍ਯੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨ ਚ ਹਿਤੇਨ ਚ ।
ਅਨੁਰੂਪਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਕृਤਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ॥ 17 ॥
ਏष ਚ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਥੋऽਹਮਨੁਨੀਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸਖੇ ।
ਦੁਰ੍ਲਭੋ ਹੀਦृਸ਼ੋ ਬਨ੍ਧੁਰਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ 18 ॥
ਕਿਂ ਤੁ ਯਤ੍ਨਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕਾਰ੍ਯੋ ਮੈਥਿਲ੍ਯਾਃ ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਣੇ ।
ਰਾਕ੍षਸਸ੍ਯ ਚ ਰੌਦ੍ਰਸ੍ਯ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 19 ॥
ਮਯਾ ਚ ਯਦਨੁष੍ਠੇਯਂ ਵਿਸ੍ਰਬ੍ਧੇਨ ਤਦੁਚ੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਵਰ੍षਾਸ੍ਵਿਵ ਚ ਸੁਕ੍षੇਤ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਵ ॥ 20 ॥
ਮਯਾ ਚ ਯਦਿਦਂ ਵਾਕ੍ਯਮਭਿਮਾਨਾਤ੍ਸਮੀਰਿਤਮ੍ ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਹਰਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯੁਪਧਾਰ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 21 ॥
ਅਨृਤਂ ਨੋਕ੍ਤਪੂਰ੍ਵਂ ਮੇ ਨ ਚ ਵਕ੍ष੍ਯੇ ਕਦਾਚਨ ।
ਏਤਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨਾਮਿ ਸਤ੍ਯੇਨੈਵ ਚ ਤੇ ਸ਼ਪਾਮ੍ਯਹਮਮ੍ ॥ 22 ॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਵਾਨਰੈਸ੍ਸਚਿਵੈਸ੍ਸਹ ।
ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ 23 ॥
ਏਵਮੇਕਾਨ੍ਤਸਮ੍ਪृਕ੍ਤੌ ਤਤਸ੍ਤੌ ਨਰਵਾਨਰੌ ।
ਉਭਾਵਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਦृਸ਼ਂ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਮਭਾषਤਾਮ੍ ॥ 24 ॥
ਮਹਾਨੁਭਾਵਸ੍ਯ ਵਚੋ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਹਰਿਰ੍ਨृਪਾਣਾਮृषਭਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ।
ਕृਤਂ ਸ ਮੇਨੇ ਹਰਿਵੀਰਮੁਖ੍ਯ ਸ੍ਤਦਾ ਸ੍ਵਕਾਰ੍ਯਂ ਹृਦਯੇਨ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ॥ 25 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha saptamassargaḥ |
evamuktastu sugrīvo rāmeṇārtena vānaraḥ |
abravītprāñjalirvākyaṃ sabāṣpaṃ bāṣpagadgadaḥ || 1 ||
na jāne nilayaṃ tasya sarvathā pāparakṣasaḥ |
sāmarthyaṃ vikramaṃ vāpi dauṣkuleyasya vā kulam || 2 ||
satyaṃ te pratijānāmi tyaja śokamarindama |
kariṣyāmi tathā yatnaṃ yathā prāpsyasi maithilīm || 3 ||
rāvaṇaṃ sagaṇaṃ hatvā paritoṣyātmapauruṣam |
tathā'smi kartā na cirādyathā prīto bhaviṣyasi || 4 ||
alaṃ vaiklabyamālambya dhairyamātmagataṃ smara |
tvadvidhānāṃ na sadṛśamīdṛśaṃ buddhilāghavam || 5 ||
mayā'pi vyasanaṃ prāptaṃ bhāryāvirahajaṃ mahat |
nāhamevaṃ hi śocāmi na ca dhairyaṃ parityaje || 6 ||
nāhaṃ tāmanuśocāmi prākṛto vānaro'pi san |
mahātmā ca vinītaśca kiṃ punardhṛtimānbhavān || 7 ||
bāṣpamāpatitaṃ dhairyānnigrahītuṃ tvamarhasi |
maryādāṃ sattvayuktānāṃ dhṛtiṃ notsraṣṭumarhasi || 8 ||
vyasane vā'rthakṛcchre vā bhaye vā jīvitāntake |
vimṛśanvai svayā buddhyā dhṛtimānnāvasīdati || 9 ||
bāliśastu naro nityaṃ vaiklabyaṃ yo'nuvartate |
sa majjatyavaśaśśoke bhārākrānteva naurjale || 10 ||
eṣo'ñjalirmayā baddhaḥ praṇayāttvāṃ prasādaye |
pauruṣaṃ śraya śokasya nāntaraṃ dātumarhasi || 11 ||
ye śokamanuvartante na teṣāṃ vidyate sukham |
tejaśca kṣīyate teṣāṃ na tvaṃ śocitumarhasi || 12 ||
śokenābhiprapannasya jīvite cāpi saṃśayaḥ |
sa śokaṃ tyaja rājendra dhairyamāśraya kevalam || 13 ||
hitaṃ vayasyabhāvena brūmi nopadiśāmi te |
vayasyatāṃ pūjayanme na tvaṃ śocitumarhasi || 14 ||
madhuraṃ sāntvita stena sugrīveṇa sa rāghavaḥ |
mukhamaśrupariklinnaṃ vastrāntena pramārjayat || 15 ||
prakṛtisthastu kākutsthassugrīvavacanātprabhuḥ |
sampariṣvajya sugrīvamidaṃ vacanamabravīt || 16 ||
kartavyaṃ yadvayasyena snigdhena ca hitena ca |
anurūpaṃ ca yuktaṃ ca kṛtaṃ sugrīva tattvayā || 17 ||
eṣa ca prakṛtistho'hamanunītastvayā sakhe |
durlabho hīdṛśo bandhurasminkāle viśeṣataḥ || 18 ||
kiṃ tu yatnastvayā kāryo maithilyāḥ parimārgaṇe |
rākṣasasya ca raudrasya rāvaṇasya durātmanaḥ || 19 ||
mayā ca yadanuṣṭheyaṃ visrabdhena taducyatām |
varṣāsviva ca sukṣetre sarvaṃ sampadyate tava || 20 ||
mayā ca yadidaṃ vākyamabhimānātsamīritam |
tattvayā hariśārdūla tattvamityupadhāryatām || 21 ||
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me na ca vakṣye kadācana |
etatte pratijānāmi satyenaiva ca te śapāmyahamam || 22 ||
tataḥ prahṛṣṭassugrīvo vānaraissacivaissaha |
rāghavasya vacaśśrutvā pratijñātaṃ viśeṣataḥ || 23 ||
evamekāntasampṛktau tatastau naravānarau |
ubhāvanyonyasadṛśaṃ sukhaṃ duḥkhamabhāṣatām || 24 ||
mahānubhāvasya vaco niśamya harirnṛpāṇāmṛṣabhasya tasya |
kṛtaṃ sa mene harivīramukhya stadā svakāryaṃ hṛdayena vidvān || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever