📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
4.17 ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡ - ਸਪ੍ਤਦਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ
4.17 Kishkindhakanda - Saptadasha Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤਸ਼੍ਸ਼ਰੇਣਾਭਿਹਤੋ ਰਾਮੇਣ ਰਣਕਰ੍ਕਸ਼ਃ ।
ਪਪਾਤ ਸਹਸਾ ਵਾਲੀ ਨਿਕृਤ੍ਤ ਇਵ ਪਾਦਪਃ ॥ 1 ॥
ਸ ਭੂਮੌ ਨ੍ਯਸ੍ਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸ੍ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਭੂषਣਃ ।
ਅਪਤਦ੍ਦੇਵਰਾਜਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਰਸ਼੍ਮਿਰਿਵ ਧ੍ਵਜਃ ॥ 2 ॥
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਪਤਿਤੇ ਭੂਮੌ ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਗਣੇਸ਼੍ਵਰੇ ।
ਨष੍ਟਚਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵ ਵ੍ਯੋਮ ਨ ਵ੍ਯਰਾਜਤ ਭੂਤਲਮ੍ ॥ 3 ॥
ਭੂਮੌ ਨਿਪਤਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਤਸ੍ਯ ਦੇਹਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਨ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਜਹਾਤਿ ਨ ਪ੍ਰਾਣਾ ਨ ਤੇਜੋ ਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ॥ 4 ॥
ਸ਼ਕ੍ਰਦਤ੍ਤਾ ਵਰਾ ਮਾਲਾ ਕਾਞ੍ਚਨੀ ਵਜ੍ਰਭੂषਿਤਾ ।
ਦਧਾਰ ਹਰਿਮੁਖ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤੇਜ੍ਸ਼ਿਯਂ ਚ ਸਾ ॥ 5 ॥
ਸ ਤਯਾ ਮਾਲਯਾ ਵੀਰੋ ਹੇਮਯਾ ਹਰਿਯੂਥਪਃ ।
ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਨੁਗਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਃ ਪਯੋਧਰ ਇਵਾਭਵਤ੍ ॥ 6 ॥
ਤਸ੍ਯ ਮਾਲਾ ਚ ਦੇਹਸ਼੍ਚ ਮਰ੍ਮਘਾਤੀ ਚ ਯਸ਼੍ਸ਼ਰਃ ।
ਤ੍ਰਿਧੇਵ ਰਚਿਤਾ ਲਕ੍ष੍ਮੀਃ ਪਤਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ੋਭਤੇ ॥ 7 ॥
ਤਦਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤਸ੍ਯ ਵੀਰਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਭਾਵਨਮ੍ ।
ਰਾਮਬਾਣਾਸਨਕ੍षਿਪ੍ਤਮਾਵਹਤ੍ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ ॥ 8 ॥
ਤਂ ਤਦਾ ਪਤਿਤਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇ ਗਤਾਰ੍ਚਿषਮਿਵਾਨਲਮ੍ ।
ਬਹੁਮਾਨ੍ਯ ਚ ਤਂ ਵੀਰ ਵੀਕ੍षਮਾਣਂ ਸ਼ਨੈਰਿਵ ॥ 9 ॥
ਯਯਾਤਿਮਿਵ ਪੁਣ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਦੇਵਲੋਕਾਦਿਹਚ੍ਯੁਤਮ੍ ।
ਆਦਿਤ੍ਯਮਿਵ ਕਾਲੇਨ ਯੁਗਾਨ੍ਤੇ ਭੁਵਿ ਪਾਤਿਤਮ੍ ॥ 10 ॥
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਮ੍ਮੁਪੇਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵ ਦੁਸ੍ਸਹਮ੍ ।
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਤ੍ਰਂ ਪਤਿਤਂ ਵਾਲਿਨਂ ਹੇਮਮਾਲਿਨਮ੍ ॥ 11 ॥
ਸਿਂਹੋਰਸ੍ਕਂ ਮਹਾਬਾਹੁਂ ਦੀਪ੍ਤਾਸ੍ਯਂ ਹਰਿਲੋਚਨਮ੍ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਾਨੁਗਤੋ ਰਾਮੋ ਦਦਰ੍ਸ਼ੋਪਸਸਰ੍ਪ ਚ ॥ 12 ॥
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਘਵਂ ਵਾਲੀ ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਚ ਮਹਾਬਲਮ੍ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪਰੁषਂ ਧਰ੍ਮਸਂਹਿਤਮ੍ ॥ 13 ॥
ਤ੍ਵਂ ਨਰਾਧਿਪਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਥਿਤਃ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ਕੁਲੀਨਸ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਚਰਿਤਵ੍ਰਤਃ ॥ 14 ॥
ਪਰਾਙ੍ਮੁਖਵਧਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕੋऽਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਗੁਣਃ ।
ਯਦਹਂ ਯੁਦ੍ਧਸਂਰਬ੍ਧਸ਼੍ਸ਼ਰੇਣੋਰਸਿ ਤਾਡਿਤਃ ॥ 15 ॥
ਰਾਮਃ ਕਰੁਣਵੇਦੀ ਚ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਹਿਤੇ ਰਤਃ ।
ਸਾਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ੋ ਜਿਤੋਤ੍ਸਾਹਸ੍ਸਮਯਜ੍ਞੋ ਦृਢਵ੍ਰਤਃ ॥ 16 ॥
ਇਤਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ ਯਸ਼ੋ ਭੁਵਿ ॥ 17 ॥
ਦਮਸ਼੍ਸ਼ਮਃ ਕ੍षਮਾ ਧਰ੍ਮੋ ਧृਤਿਸ੍ਸਤ੍ਯਂ ਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।
ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨਾਂ ਗੁਣਾ ਰਾਜਨ੍ਦਣ੍ਡਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਪਰਾਧਿषੁ ॥ 18 ॥
ਤਾਨ੍ਗੁਣਾਨ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਧਾਰ੍ਯਾਹਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਚਾਭਿਜਨਂ ਤਵ ।
ਤਾਰਯਾ ਪ੍ਰਤਿषਿਦ੍ਧੋऽਪਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਸਮਾਗਤਃ ॥ 19 ॥
ਨ ਮਾਮਨ੍ਯੇਨ ਸਮ੍ਰਬ੍ਧਂ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਂ ਯੋਦ੍ਧੁ ਮਰ੍ਹਸਿ ।
ਇਤਿ ਮੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਬਭੂਵਾਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਤਵ ॥ 20 ॥
ਨ ਤ੍ਵਾਂ ਵਿਨਿਹਤਾਤ੍ਮਾਨਂ ਧਰ੍ਮਧ੍ਵਜਮਧਾਰ੍ਮਿਕਮ੍ ।
ਜਾਨੇ ਪਾਪਸਮਾਚਾਰਂ ਤृਣੈਃ ਕੂਪਮਿਵਾਵृਤਮ੍ ॥ 21 ॥
ਸਤਾਂ ਵੇषਧਰਂ ਪਾਪਂ ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਮਿਵ ਪਾਵਕਮ੍ ।
ਨਾਹਂ ਤ੍ਵਾਮਭਿਜਾਨਾਮਿ ਧਰ੍ਮਚ੍ਛਦ੍ਮਾਭਿਸਂਵृਤਮ੍ ॥ 22 ॥
ਵਿषਯੇ ਵਾ ਪੁਰੇ ਵਾ ਤੇ ਯਦਾ ਪਾਪਂ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍ ।
ਨ ਚ ਤ੍ਵਾਮਵਜਾਨੇ ਚ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਹਂਸ੍ਯਕਿਲ੍ਬਿषਮ੍ ॥ 23 ॥
ਫਲਮੂਲਾਸ਼ਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾਨਰਂ ਵਨਗੋਚਰਮ੍ ।
ਮਾਮਿਹਾਪ੍ਰਤਿਯੁਧ੍ਯਨ੍ਤਮਨ੍ਯੇਨ ਚ ਸਮਾਗਤਮ੍ ॥ 24 ॥
ਤ੍ਵਂ ਨਰਾਧਿਪਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤੀਤਃ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ।
ਲਿਙ੍ਗਮਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਤੇ ਰਾਜਨਨ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮਸਂਹਿਤਮ੍ ॥ 25 ॥
ਕਃ ਕ੍षਤ੍ਰਿਯਕੁਲੇ ਜਾਤ੍ਸ਼ृਤਵਾਨ੍ਨष੍ਟਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਧਰ੍ਮਲਿਙ੍ਗਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਨ ਕ੍ਰੂਰਂ ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ॥ 26 ॥
ਰਾਮ ਰਾਜਕੁਲੇ ਜਾਤੋ ਧਰ੍ਮਵਾਨਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ॥ 27 ॥
ਅਭਵ੍ਯੋ ਭਵ੍ਯਰੂਪੇਣ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਪਰਿਧਾਵਸਿ ।
ਸਾਮ ਦਾਨਂ ਕ੍षਮਾ ਧਰ੍ਮਸ੍ਸਤ੍ਯਂ ਧृਤਿਪਰਾਕ੍ਰਮੌ ।
ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨਾਂ ਗੁਣਾ ਰਾਜਨ੍ ਦਣ੍ਡਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਪਰਾਧਿषੁ ॥ 28 ॥
ਵਯਂ ਵਨਚਰਾ ਰਾਮ ਮृਗਾ ਮੂਲਫਲਾਸ਼ਨਾਃ ।
ਏषਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰਸ੍ਮਾਕਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 29 ॥
ਭੂਮਿਰ੍ਹਿਰਣ੍ਯਂ ਰੂਪ੍ਯਂ ਚ ਵਿਗ੍ਰਹੇ ਕਾਰਣਾਨਿ ਚ ।
ਅਤ੍ਰ ਕਸ੍ਤੇ ਵਨੇ ਲੋਭੋ ਮਦੀਯੇषੁ ਫਲੇषੁ ਵਾ ॥ 30 ॥
ਨਯਸ਼੍ਚ ਵਿਨਯਸ਼੍ਚੋਭੌ ਨਿਗ੍ਰਹਾਨੁਗ੍ਰਹਾਵਪਿ ॥ 31 ॥
ਰਾਜਵृਤ੍ਤਿਰਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਨ ਨृਪਾਃ ਕਾਮਵृਤ੍ਤਯਃ ।
ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਕਾਮਪ੍ਰਧਾਨਸ਼੍ਚ ਕੋਪਨਸ਼੍ਚਾਨਵਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 32 ॥
ਰਾਜਵृਤ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਕੀਣਸ਼੍ਸ਼ਰਾਸਨਪਰਾਯਣਃ ।
ਨ ਤੇऽਸ੍ਤ੍ਯਪਚਿਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮੇ ਨਾਰ੍ਥੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰਵਸ੍ਥਿਤਾ ॥ 33 ॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਕਾਮਵृਤ੍ਤਸ੍ਸਨ੍ਕृष੍ਯਸੇ ਮਨੁਜੇਸ਼੍ਵਰ ।
ਹਤ੍ਵਾ ਬਾਣੇਨ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਮਾਮਿਹਾਨਪਰਾਧਿਨਮ੍ ॥ 34 ॥
ਕਿਂ ਵਕ੍ष੍ਯਸਿ ਸਤਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕਰ੍ਮ ਕृਤ੍ਵਾ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਮ੍ ।
ਰਾਜਹਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਗੋਘ੍ਨਸ਼੍ਚੋਰਃ ਪ੍ਰਾਣਿਵਧੇ ਰਤਃ ॥ 35 ॥
ਨਾਸ੍ਤਿਕਃ ਪਰਿਵੇਤ੍ਤਾ ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਰਯਗਾਮਿਨਃ ।
ਸੂਚਕਸ਼੍ਚ ਕਦਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਘ੍ਨੋ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਗਃ ॥ 36 ॥
ਲੋਕਂ ਪਾਪਾਤ੍ਮਨਾਮੇਤੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਅਧਾਰ੍ਯਂ ਚਰ੍ਮ ਮੇ ਸਦ੍ਭੀ ਰੋਮਾਣ੍ਯਸ੍ਥਿ ਚ ਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।
ਅਭਕ੍ष੍ਯਾਣਿ ਚ ਮਾਂਸਾਨਿ ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧੈਰ੍ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਭਿਃ ॥ 37 ॥
ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਨਖਾ ਭਕ੍ष੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍षਤ੍ਰੇਣ ਰਾਘਵ ॥ 38 ॥
ਸ਼ਲ੍ਯਕ ਸ਼੍ਸ਼੍ਵਾਵਿਧੋ ਗੋਧਾ ਸ਼ਸ਼ਃ ਕੂਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ ।
ਚਰ੍ਮ ਚਾਸ੍ਥਿ ਚ ਮੇ ਰਾਜਨ੍ ਨਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ ॥ 39 ॥
ਅਭਕ੍ष੍ਯਾਣਿ ਚ ਮਾਂਸਾਨਿ ਸੋऽਹਂ ਪਞ੍ਚਨਖੋ ਹਤਃ ।
ਤਾਰਯਾ ਵਾਕ੍ਯਮੁਕ੍ਤੋऽਹਂ ਸਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਯਾ ਹਿਤਮ੍ ॥ 40 ॥
ਤਦਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਮੋਹੇਨ ਕਾਲਸ੍ਯ ਵਸ਼ਮਾਗਤਃ ।
ਤ੍ਵਯਾ ਨਾਥੇਨ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਨ ਸਨਾਥਾ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ ।
ਪ੍ਰਮਦਾ ਸ਼ੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧੂਰ੍ਤੇਨ ਪਤਿਨਾ ਯਥਾ ॥ 41 ॥
ਸ਼ਠੋ ਨੈਕृਤਿਕਃ ਕ੍षੁਦ੍ਰੋ ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਸ਼੍ਰਿਤਮਾਨਸਃ ।
ਕਥਂ ਦਸ਼ਰਥੇਨ ਤ੍ਵਂ ਜਾਤਃ ਪਾਪੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 42 ॥
ਛਿਨ੍ਨਚਾਰਿਤ੍ਰਕਕ੍ष੍ਯੇਣ ਸਤਾਂ ਧਰ੍ਮਾਤਿਵਰ੍ਤਿਨਾ ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤਧਰ੍ਮਾਙ੍ਕੁਸ਼ੇਨਾਹਂ ਨਿਹਤੋ ਰਾਮਹਸ੍ਤਿਨਾ ॥ 43 ॥
ਅਸ਼ੁਭਂ ਚਾਪ੍ਯਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਸਤਾਂ ਚੈਵ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਮ੍ ।
ਵਕ੍ष੍ਯਸੇ ਚੇਦृਸ਼ਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਭਿਸ੍ਸਹ ਸਮਾਗਤਃ ॥ 44 ॥
ਉਦਾਸੀਨੇषੁ ਯੋऽਸ੍ਮਾਸੁ ਵਿਕ੍ਰਮऽਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਃ ।
ਅਪਕਾਰਿषੁ ਤੇ ਰਾਜਨ੍ਨਹਿ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 45 ॥
ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਯੁਦ੍ਧ੍ਯੇਥਾ ਮਯਾ ਯਦਿ ਨृਪਾਤ੍ਮਜ ।
ਅਦ੍ਯ ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਦੇਵਂ ਪਸ਼੍ਯੇਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਹਤੋ ਮਯਾ ॥ 46 ॥
ਤ੍ਵਯਾऽਦृਸ਼੍ਯੇਨ ਤੁ ਰਣੇ ਨਿਹਤੋऽਹਂ ਦੁਰਾਸਦਃ ।
ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਃ ਪਨ੍ਨਗੇਨੇਵ ਨਰਃ ਪਾਨਵਸ਼ਂ ਗਤਃ ॥ 47 ॥
ਮਾਮੇਵ ਯਦਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਮੇਤਦਰ੍ਥਮਚੋਦਯਃ ॥ 48 ॥
ਮੈਥਿਲੀਮਹਮੇਕਾਹ੍ਨਾ ਤਵ ਚਾਨੀਤਵਾਨ੍ਭਵੇਤ੍ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਪ੍ਰਿਯਕਾਮੇਨ ਯਦਹਂ ਨਿਹਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ।
ਕਣ੍ਠੇ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਂ ਤੇ ਨਿਹਤਂ ਰਾਵਣਂ ਰਣੇ ॥ 49 ॥
ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਂ ਸਾਗਰਤੋਯੇ ਵਾ ਪਾਤਾਲੇ ਵਾਪਿ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ।
ਆਨਯੇਯਂ ਤਵਾਦੇਸ਼ਾਚ੍ਛ੍ਵੇਤਾਮਸ਼੍ਵਤਰੀਮਿਵ ॥ 50 ॥
ਯੁਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਤੇ ਮਯਿ ।
ਅਯੁਕ੍ਤਂ ਯਦਧਰ੍ਮੇਣ ਤ੍ਵਯਾऽਹਂ ਨਿਹਤੋ ਰਣੇ ॥ 51 ॥
ਕਾਮਮੇਵਂ ਵਿਧੋ ਲੋਕਃ ਕਾਲੇਨ ਵਿਨਿਯੁਜ੍ਯਤੇ ।
ਕ੍षਮਂ ਚੇਦ੍ਭਵਤਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮੁਤ੍ਤਰਂ ਸਾਧੁ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 52 ॥
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਿਸ਼ੁष੍ਕਵਕ੍ਤ੍ਰਃ ਸ਼ਰਾਭਿਘਾਤਾਦ੍ਵ੍ਯਥਿਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ।
ਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਰਾਮਂ ਰਵਿਸਨ੍ਨਿਕਾਸ਼ਂ ਤੂष੍ਣੀਂ ਬਭੂਵਾਮਰਰਾਜਸੂਨੁਃ ॥ 53 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha saptadaśassargaḥ |
tataśśareṇābhihato rāmeṇa raṇakarkaśaḥ |
papāta sahasā vālī nikṛtta iva pādapaḥ || 1 ||
sa bhūmau nyastasarvāṅgastaptakāñcanabhūṣaṇaḥ |
apataddevarājasya muktaraśmiriva dhvajaḥ || 2 ||
tasminnipatite bhūmau vānarāṇāṃ gaṇeśvare |
naṣṭacandramiva vyoma na vyarājata bhūtalam || 3 ||
bhūmau nipatitasyāpi tasya dehaṃ mahātmanaḥ |
na śrīrjahāti na prāṇā na tejo na parākramaḥ || 4 ||
śakradattā varā mālā kāñcanī vajrabhūṣitā |
dadhāra harimukhyasya prāṇāṃstejśiyaṃ ca sā || 5 ||
sa tayā mālayā vīro hemayā hariyūthapaḥ |
sandhyānugataparyantaḥ payodhara ivābhavat || 6 ||
tasya mālā ca dehaśca marmaghātī ca yaśśaraḥ |
tridheva racitā lakṣmīḥ patitasyāpi śobhate || 7 ||
tadastraṃ tasya vīrasya svargamārgaprabhāvanam |
rāmabāṇāsanakṣiptamāvahatparamāṃ gatim || 8 ||
taṃ tadā patitaṃ saṅkhye gatārciṣamivānalam |
bahumānya ca taṃ vīra vīkṣamāṇaṃ śanairiva || 9 ||
yayātimiva puṇyānte devalokādihacyutam |
ādityamiva kālena yugānte bhuvi pātitam || 10 ||
mahendramiva durdharṣammupendramiva dussaham |
mahendraputraṃ patitaṃ vālinaṃ hemamālinam || 11 ||
siṃhoraskaṃ mahābāhuṃ dīptāsyaṃ harilocanam |
lakṣmaṇānugato rāmo dadarśopasasarpa ca || 12 ||
taṃ dṛṣṭvā rāghavaṃ vālī lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ paruṣaṃ dharmasaṃhitam || 13 ||
tvaṃ narādhipateḥ putraḥ prathitaḥ priyadarśanaḥ kulīnassattvasampanna stejasvī caritavrataḥ || 14 ||
parāṅmukhavadhaṃ kṛtvā ko'tra prāptastvayā guṇaḥ |
yadahaṃ yuddhasaṃrabdhaśśareṇorasi tāḍitaḥ || 15 ||
rāmaḥ karuṇavedī ca prajānāṃ ca hite rataḥ |
sānukrośo jitotsāhassamayajño dṛḍhavrataḥ || 16 ||
iti te sarvabhūtāni kathayanti yaśo bhuvi || 17 ||
damaśśamaḥ kṣamā dharmo dhṛtissatyaṃ parākramaḥ |
pārthivānāṃ guṇā rājandaṇḍaścāpyaparādhiṣu || 18 ||
tānguṇānsampradhāryāhamagryaṃ cābhijanaṃ tava |
tārayā pratiṣiddho'pi sugrīveṇa samāgataḥ || 19 ||
na māmanyena samrabdhaṃ pramattaṃ yoddhu marhasi |
iti me buddhirutpannā babhūvādarśane tava || 20 ||
na tvāṃ vinihatātmānaṃ dharmadhvajamadhārmikam |
jāne pāpasamācāraṃ tṛṇaiḥ kūpamivāvṛtam || 21 ||
satāṃ veṣadharaṃ pāpaṃ pracchannamiva pāvakam |
nāhaṃ tvāmabhijānāmi dharmacchadmābhisaṃvṛtam || 22 ||
viṣaye vā pure vā te yadā pāpaṃ karomyaham |
na ca tvāmavajāne ca kasmāttvaṃ haṃsyakilbiṣam || 23 ||
phalamūlāśanaṃ nityaṃ vānaraṃ vanagocaram |
māmihāpratiyudhyantamanyena ca samāgatam || 24 ||
tvaṃ narādhipateḥ putraḥ pratītaḥ priyadarśanaḥ |
liṅgamapyasti te rājanandṛśyate dharmasaṃhitam || 25 ||
kaḥ kṣatriyakule jātśṛtavānnaṣṭasaṃśayaḥ |
dharmaliṅgapraticchanna krūraṃ karma samācaret || 26 ||
rāma rājakule jāto dharmavāniti viśrutaḥ || 27 ||
abhavyo bhavyarūpeṇa kimarthaṃ paridhāvasi |
sāma dānaṃ kṣamā dharmassatyaṃ dhṛtiparākramau |
pārthivānāṃ guṇā rājan daṇḍaścāpyaparādhiṣu || 28 ||
vayaṃ vanacarā rāma mṛgā mūlaphalāśanāḥ |
eṣā prakṛtirasmākaṃ puruṣastvaṃ nareśvaraḥ || 29 ||
bhūmirhiraṇyaṃ rūpyaṃ ca vigrahe kāraṇāni ca |
atra kaste vane lobho madīyeṣu phaleṣu vā || 30 ||
nayaśca vinayaścobhau nigrahānugrahāvapi || 31 ||
rājavṛttirasaṅkīrṇā na nṛpāḥ kāmavṛttayaḥ |
tvaṃ tu kāmapradhānaśca kopanaścānavasthitaḥ || 32 ||
rājavṛtteśca saṅkīṇaśśarāsanaparāyaṇaḥ |
na te'styapacitirdharme nārthe buddhiravasthitā || 33 ||
indriyaiḥ kāmavṛttassankṛṣyase manujeśvara |
hatvā bāṇena kākutstha māmihānaparādhinam || 34 ||
kiṃ vakṣyasi satāṃ madhye karma kṛtvā jugupsitam |
rājahā brahmahā goghnaścoraḥ prāṇivadhe rataḥ || 35 ||
nāstikaḥ parivettā ca sarve nirayagāminaḥ |
sūcakaśca kadaryaśca mitraghno gurutalpagaḥ || 36 ||
lokaṃ pāpātmanāmete gacchante nātra saṃśayaḥ |
adhāryaṃ carma me sadbhī romāṇyasthi ca varjitam |
abhakṣyāṇi ca māṃsāni tvadvidhairdharmacāribhiḥ || 37 ||
pañca pañca nakhā bhakṣyā brahmakṣatreṇa rāghava || 38 ||
śalyaka śśvāvidho godhā śaśaḥ kūrmaśca pañcamaḥ |
carma cāsthi ca me rājan naspṛśanti manīṣiṇaḥ || 39 ||
abhakṣyāṇi ca māṃsāni so'haṃ pañcanakho hataḥ |
tārayā vākyamukto'haṃ satyaṃ sarvajñayā hitam || 40 ||
tadatikramya mohena kālasya vaśamāgataḥ |
tvayā nāthena kākutstha na sanāthā vasundharā |
pramadā śīlasampannā dhūrtena patinā yathā || 41 ||
śaṭho naikṛtikaḥ kṣudro mithyāpraśritamānasaḥ |
kathaṃ daśarathena tvaṃ jātaḥ pāpo mahātmanā || 42 ||
chinnacāritrakakṣyeṇa satāṃ dharmātivartinā |
tyaktadharmāṅkuśenāhaṃ nihato rāmahastinā || 43 ||
aśubhaṃ cāpyayuktaṃ ca satāṃ caiva vigarhitam |
vakṣyase cedṛśaṃ kṛtvā sadbhissaha samāgataḥ || 44 ||
udāsīneṣu yo'smāsu vikrama'ste prakāśitaḥ |
apakāriṣu te rājannahi paśyāmi vikramam || 45 ||
dṛśyamānastu yuddhyethā mayā yadi nṛpātmaja |
adya vaivasvataṃ devaṃ paśyestvaṃ nihato mayā || 46 ||
tvayā'dṛśyena tu raṇe nihato'haṃ durāsadaḥ |
prasuptaḥ pannageneva naraḥ pānavaśaṃ gataḥ || 47 ||
māmeva yadi pūrvaṃ tvametadarthamacodayaḥ || 48 ||
maithilīmahamekāhnā tava cānītavānbhavet |
sugrīvapriyakāmena yadahaṃ nihatastvayā |
kaṇṭhe baddhvā pradadyāṃ te nihataṃ rāvaṇaṃ raṇe || 49 ||
nyastāṃ sāgaratoye vā pātāle vāpi maithilīm |
ānayeyaṃ tavādeśācchvetāmaśvatarīmiva || 50 ||
yuktaṃ yatprāpnuyādrājyaṃ sugrīvassvargate mayi |
ayuktaṃ yadadharmeṇa tvayā'haṃ nihato raṇe || 51 ||
kāmamevaṃ vidho lokaḥ kālena viniyujyate |
kṣamaṃ cedbhavatā prāptamuttaraṃ sādhu cintyatām || 52 ||
ityevamuktvā pariśuṣkavaktraḥ śarābhighātādvyathito mahātmā |
samīkṣya rāmaṃ ravisannikāśaṃ tūṣṇīṃ babhūvāmararājasūnuḥ || 53 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptadaśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever