📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
3.63 ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡ - ਤ੍ਰਿषष੍ਟਿਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
3.63 Aranyakanda - Trishashtitama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਤ੍ਰਿषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਿਯਯਾ ਵਿਹੀਨਃ ਸ਼ੋਕੇਨ ਮੋਹੇਨ ਚ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਃ ।
ਵਿषਾਦਯਨ੍ਭ੍ਰਾਤਰਮਾਰ੍ਤਰੂਪੋ ਭੂਯੋ ਵਿषਾਦਂ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਤੀਵ੍ਰਮ੍ ॥ 1 ॥
ਸ ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਸ਼ੋਕਵਸ਼ਾਭਿਪਨ੍ਨਂ ਸ਼ੋਕੇ ਨਿਮਗ੍ਨੋ ਵਿਪੁਲੇ ਤੁ ਰਾਮਃ ।
ਉਵਾਚ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵ੍ਯਸਨਾਨੁਰੂਪਮੁष੍ਣਂ ਵਿਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਰੁਦਨ੍ਤ੍ਸਸ਼ੋਕਮ੍ ॥ 2 ॥
ਨ ਮਦ੍ਵਿਧੋ ਦੁष੍ਕृਤਕਰ੍ਮਕਾਰੀ ਮਨ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਸ੍ਤਿ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਯਾਮ੍ ।
ਸ਼ੋਕੇਨ ਸ਼ੋਕੋ ਹਿ ਪਰਮ੍ਪਰਾਯਾ ਮਾ ਮੇਤਿ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਹृਦਯਂ ਮਨਸ਼੍ਚ ॥ 3 ॥
ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਯਾ ਨੂਨਮਭੀਪ੍ਸਿਤਾਨਿ ਪਾਪਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਸਕृਤ੍ਕृਤਾਨਿ ।
ਤਤ੍ਰਾਯਮਦ੍ਯਾਪਤਿਤੋ ਵਿਪਾਕੋ ਦੁਃਖੇਨ ਦੁਃਖਂ ਯਦਹਂ ਵਿਸ਼ਾਮਿ ॥ 4 ॥
ਰਾਜ੍ਯਪ੍ਰਣਾਸ਼ਸ੍ਸ੍ਵਜਨੈਰ੍ਵਿਯੋਗਃ ਪਿਤੁਰ੍ਵਿਨਾਸ਼ੋ ਜਨਨੀਵਿਯੋਗਃ ।
ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਮੇ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਸ਼ੋਕਵੇਗਮਾਪੂਰਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਵਿਚਿਨ੍ਤਿਤਾਨਿ ॥ 5 ॥
ਸਰ੍ਵਂ ਤੁ ਦੁਃਖਂ ਮਮ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਦਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਵਨਮੇਤ੍ਯ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ।
ਸੀਤਾਵਿਯੋਗਾਤ੍ਪੁਨਰਪ੍ਯੁਦੀਰ੍ਣਂ ਕਾष੍ਠੈਰਿਵਾਗ੍ਨਿਸ੍ਸਹਸਾ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਃ ॥ 6 ॥
ਸਾ ਨੂਨਮਾਰ੍ਯਾ ਮਮ ਰਾਕ੍षਸੇਨ ਬਲਾਦ੍ਦृਤਾ ਖਂ ਸਮੁਪੇਤ੍ਯ ਭੀਰੁਃ ।
ਅਪਸ੍ਵਰਂ ਸਸ੍ਵਰਵਿਪ੍ਰਲਾਪਾ ਭਯੇਨ ਵਿਕ੍ਰਨ੍ਦਿਤਵਤ੍ਯਭੀਕ੍ष੍ਣਮ੍ ॥ 7 ॥
ਤੌ ਲੋਹਿਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਯ ਸਦੋਚਿਤਾਵੁਤ੍ਤਮਚਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ।
ਵृਤ੍ਤੌ ਸ੍ਤਨੌ ਸ਼ੋਣਿਤਪਙ੍ਕਦਿਗ੍ਧੌ ਨੂਨਂ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾ ਮਮ ਨਾਭਿਭਾਤਃ ॥ 8 ॥
ਤਚ੍ਛਲਕ੍ष੍ਣਸੁਵ੍ਯਕ੍ਤਮृਦੁਪ੍ਰਲਾਪਂ ਤਸ੍ਯਾ ਮੁਖਂ ਕੁਞ੍ਚਿਤਕੇਸ਼ਭਾਰਮ੍ ।
ਰਕ੍षੋਵਸ਼ਂ ਨੂਨਮੁਪਾਗਤਾਯਾ ਨ ਭ੍ਰਾਜਤੇ ਰਾਹੁਮੁਖੇ ਯਥੇਨ੍ਦੁਃ ॥ 9 ॥
ਤਾਂ ਹਾਰਪਾਸ਼ਸ੍ਯ ਸਦੋਚਿਤਾਯਾ ਗ੍ਰੀਵਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾ ਮਮ ਸੁਵ੍ਰਤਾਯਾਃ ।
ਰਕ੍षਾਂਸਿ ਨੂਨਂ ਪਰਿਪੀਤਵਨ੍ਤਿ ਵਿਭਿਦ੍ਯ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਰੁਧਿਰਾਸ਼ਨਾਨਿ ॥ 10 ॥
ਮਯਾ ਵਿਹੀਨਾ ਵਿਜਨੇ ਵਨੇ ਯਾ ਰਕ੍षੋਭਿਰਾਹृਤ੍ਯ ਵਿਕृष੍ਯਮਾਣਾ ।
ਨੂਨਂ ਨਿਨਾਦਂ ਕੁਰਰੀਵ ਦੀਨਾ ਸਾ ਮੁਕ੍ਤਵਤ੍ਯਾਯਤਕਾਨ੍ਤਨੇਤ੍ਰਾ ॥ 11 ॥
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਮਯਾਸਾਰ੍ਧਮੁਦਾਰਸ਼ੀਲਾ ਸ਼ਿਲਾਤਲੇ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪੋਪਵਿष੍ਟਾ ।
ਕਾਨ੍ਤਸ੍ਮਿਤਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਜਾਤਹਾਸਾ ਤ੍ਵਾਮਾਹ ਸੀਤਾ ਬਹੁਵਾਕ੍ਯਜਾਤਮ੍ ॥ 12 ॥
ਗੋਦਾਵਰੀਯਂ ਸਰਿਤਾਂ ਵਰਿष੍ਠਾ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾ ਮਮ ਨਿਤ੍ਯਕਾਲਮ੍ ।
ਅਪ੍ਯਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛੇਦਿਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਿ ਨੈਕਾਕਿਨੀ ਯਾਤਿ ਹਿ ਸਾ ਕਦਾਚਿਤ੍ ॥ 13 ॥
ਪਦ੍ਮਾਨਨਾ ਪਦ੍ਮਵਿਸ਼ਾਲਨੇਤ੍ਰਾ ਪਦ੍ਮਾਨਿ ਵਾਨੇਤੁਮਭਿਪ੍ਰਯਾਤਾ ।
ਤਦਪ੍ਯਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਹਿ ਸਾ ਕਦਾਚਿਨ੍ਮਯਾ ਵਿਨਾ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਙ੍ਕਜਾਨਿ ॥ 14 ॥
ਕਾਮਂ ਤ੍ਵਿਦਂ ਪੁष੍ਪਿਤਵृਕ੍षषਣ੍ਡਂ ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਪਕ੍षਿਗਣੈਰੁਪੇਤਮ੍ ।
ਵਨਂ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਨੁ ਤਦਪ੍ਯਯੁਕ੍ਤ ਮੇਕਾਕਿਨੀ ਸਾਤਿਬਿਭੇਤਿ ਭੀਰੁਃ ॥ 15 ॥
ਆਦਿਤ੍ਯ ਭੋ ਲੋਕਕृਤਾਕृਤਜ੍ਞ ਲੋਕਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਾਨृਤਕਰ੍ਮਸਾਕ੍षਿਨ੍ ।
ਮਮ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸਾ ਕ੍ਵ ਗਤਾ ਹृਤਾ ਵਾ ਸ਼ਂਸਸ੍ਵ ਮੇ ਸ਼ੋਕਵਸ਼ਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ 16 ॥
ਲੋਕੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਯਤ੍ਤੇ ਨ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਦਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ਤਤ੍ ।
ਸ਼ਂਸਸ੍ਵ ਵਾਯੋ ਕੁਲਸ਼ਾਲਿਨੀਂ ਤਾਂ ਹृਤਾ ਮृਤਾ ਵਾ ਪਥਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ਵਾ ॥ 17 ॥
ਇਤੀਵ ਤਂ ਸ਼ੋਕਵਿਧੇਯਦੇਹਂ ਰਾਮਂ ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਵਿਲਪਨ੍ਤਮੇਵਮ੍ ।
ਉਵਾਚ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਦੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵੋ ਨ੍ਯਾਯੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਕਾਲਯੁਤਂ ਚ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ॥ 18 ॥
ਸ਼ੋਕਂ ਵਿਮੁਞ੍ਚਾਰ੍ਯ ਧृਤਿਂ ਭਜਸ੍ਵ ਸੋਤ੍ਸਾਹਤਾ ਚਾਸ੍ਤੁ ਵਿਮਾਰ੍ਗਣੇऽਸ੍ਯਾਃ ।
ਉਤ੍ਸਾਹਵਨ੍ਤੋ ਹਿ ਨਰਾ ਨ ਲੋਕੇ ਸੀਦਨ੍ਤਿ ਕਰ੍ਮਸ੍ਵਤਿਦੁष੍ਕਰੇषੁ ॥ 19 ॥
ਇਤੀਵ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮੁਦਗ੍ਰਪੌਰੁषਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਮਾਰ੍ਤੋ ਰਘੁਵਂਸ਼ਵਰ੍ਧਨਃ ।
ਨ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਧृਤਿਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਦੁਃਖਂ ਮਹਦਭ੍ਯੁਪਾਗਮਤ੍ ॥ 20 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
sa rājaputraḥ priyayā vihīnaḥ śokena mohena ca pīḍyamānaḥ |
viṣādayanbhrātaramārtarūpo bhūyo viṣādaṃ praviveśa tīvram || 1 ||
sa lakṣmaṇaṃ śokavaśābhipannaṃ śoke nimagno vipule tu rāmaḥ |
uvāca vākyaṃ vyasanānurūpamuṣṇaṃ viniśśvasya rudantsaśokam || 2 ||
na madvidho duṣkṛtakarmakārī manye dvitīyo'sti vasundharāyām |
śokena śoko hi paramparāyā mā meti bhindanhṛdayaṃ manaśca || 3 ||
pūrvaṃ mayā nūnamabhīpsitāni pāpāni karmāṇyasakṛtkṛtāni |
tatrāyamadyāpatito vipāko duḥkhena duḥkhaṃ yadahaṃ viśāmi || 4 ||
rājyapraṇāśassvajanairviyogaḥ piturvināśo jananīviyogaḥ |
sarvāṇi me lakṣmaṇa śokavegamāpūrayanti pravicintitāni || 5 ||
sarvaṃ tu duḥkhaṃ mama lakṣmaṇedaṃ śāntaṃ śarīre vanametya śūnyam |
sītāviyogātpunarapyudīrṇaṃ kāṣṭhairivāgnissahasā pradīptaḥ || 6 ||
sā nūnamāryā mama rākṣasena balāddṛtā khaṃ samupetya bhīruḥ |
apasvaraṃ sasvaravipralāpā bhayena vikranditavatyabhīkṣṇam || 7 ||
tau lohitasya priyadarśanasya sadocitāvuttamacandanasya |
vṛttau stanau śoṇitapaṅkadigdhau nūnaṃ priyāyā mama nābhibhātaḥ || 8 ||
tacchalakṣṇasuvyaktamṛdupralāpaṃ tasyā mukhaṃ kuñcitakeśabhāram |
rakṣovaśaṃ nūnamupāgatāyā na bhrājate rāhumukhe yathenduḥ || 9 ||
tāṃ hārapāśasya sadocitāyā grīvāṃ priyāyā mama suvratāyāḥ |
rakṣāṃsi nūnaṃ paripītavanti vibhidya śūnye rudhirāśanāni || 10 ||
mayā vihīnā vijane vane yā rakṣobhirāhṛtya vikṛṣyamāṇā |
nūnaṃ ninādaṃ kurarīva dīnā sā muktavatyāyatakāntanetrā || 11 ||
asminmayāsārdhamudāraśīlā śilātale pūrvamupopaviṣṭā |
kāntasmitā lakṣmaṇa jātahāsā tvāmāha sītā bahuvākyajātam || 12 ||
godāvarīyaṃ saritāṃ variṣṭhā priyā priyāyā mama nityakālam |
apyatra gacchediti cintayāmi naikākinī yāti hi sā kadācit || 13 ||
padmānanā padmaviśālanetrā padmāni vānetumabhiprayātā |
tadapyayuktaṃ na hi sā kadācinmayā vinā gacchati paṅkajāni || 14 ||
kāmaṃ tvidaṃ puṣpitavṛkṣaṣaṇḍaṃ nānāvidhaiḥ pakṣigaṇairupetam |
vanaṃ prayātā nu tadapyayukta mekākinī sātibibheti bhīruḥ || 15 ||
āditya bho lokakṛtākṛtajña lokasya satyānṛtakarmasākṣin |
mama priyā sā kva gatā hṛtā vā śaṃsasva me śokavaśasya nityam || 16 ||
lokeṣu sarveṣu ca nāsti kiñcidyatte na nityaṃ viditaṃ bhavettat |
śaṃsasva vāyo kulaśālinīṃ tāṃ hṛtā mṛtā vā pathi vartate vā || 17 ||
itīva taṃ śokavidheyadehaṃ rāmaṃ visañjñaṃ vilapantamevam |
uvāca saumitriradīnasattvo nyāye sthitaḥ kālayutaṃ ca vākyam || 18 ||
śokaṃ vimuñcārya dhṛtiṃ bhajasva sotsāhatā cāstu vimārgaṇe'syāḥ |
utsāhavanto hi narā na loke sīdanti karmasvatiduṣkareṣu || 19 ||
itīva saumitrimudagrapauruṣaṃ bruvantamārto raghuvaṃśavardhanaḥ |
na cintayāmāsa dhṛtiṃ vimuktavānpunaśca duḥkhaṃ mahadabhyupāgamat || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever