📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
3.59 ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡ - ਏਕੋਨषष੍ਟਿਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
3.59 Aranyakanda - Ekonashashtitama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕੋਨषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਅਥਾਸ਼੍ਰਮਾਦੁਪਾਵृਤ੍ਤਮਨ੍ਤਰਾ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ ।
ਪਰਿਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਰਾਮੋ ਦੁਃਖਾਰ੍ਦਿਤਂ ਪੁਨਃ ॥ 1 ॥
ਤਮੁਵਾਚ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਮਾਗਤੋऽਪਾਸ੍ਯ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ।
ਯਦਾ ਸਾ ਤਵ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਾਦ੍ਵਨੇ ਵਿਰਹਿਤਾ ਮਯਾ ॥ 2 ॥
ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵਾਭ੍ਯਾਗਤਂ ਤ੍ਵਾਂ ਮੇ ਮੈਥਿਲੀਂ ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ।
ਸ਼ਙ੍ਕਮਾਨਂ ਮਹਤ੍ਪਾਪਂ ਯਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਵ੍ਯਥਿਤਂ ਮਨਃ ॥ 3 ॥
ਸ੍ਫੁਰਤੇ ਨਯਨਂ ਸਵ੍ਯਂ ਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਹृਦਯਂ ਚ ਮੇ ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਦੂਰੇ ਤ੍ਵਾਂ ਸੀਤਾਵਿਰਹਿਤਂ ਪਥਿ ॥ 4 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਨ੍ਤੁ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਸ਼ੁਭਲਕ੍षਣਃ ।
ਭੂਯੋ ਦੁਃਖਸਮਾਵਿष੍ਟੋ ਦੁਃਖਿਤਂ ਰਾਮਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 5 ॥
ਨ ਸ੍ਵਯਂ ਕਾਮਕਾਰੇਣ ਤਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਹਮਿਹਾਗਤਃ ।
ਪ੍ਰਚੋਦਿਤ ਸ੍ਤਯੈਵੋਗ੍ਰੈਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਸਕਾਸ਼ਮਿਹਾਗਤਃ ॥ 6 ॥
ਆਰ੍ਯੇਣੇਵ ਪਰਾਕ੍ਰੁष੍ਟਂ ਹਾਸੀਤੇ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਤਿ ਚ ।
ਪਰਿਤ੍ਰਾਹੀਤਿ ਯਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਮੈਥਿਲ੍ਯਾਸ੍ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤਿਂ ਗਤਮ੍ ॥ 7 ॥
ਸਾ ਤਮਾਰ੍ਤਸ੍ਵਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਵ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਮੈਥਿਲੀ ।
ਗਚ੍ਛ ਗਚ੍ਛੇਤਿ ਮਾਮਾਹ ਰੁਦਨ੍ਤੀ ਭਯਵਿਹ੍ਵਲਾ ॥ 8 ॥
ਪ੍ਰਚੋਦ੍ਯਮਾਨੇਨ ਮਯਾ ਗਚ੍ਛੇਤਿ ਬਹੁਸ਼ਸ੍ਤਯਾ ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਮੈਥਿਲੀ ਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ 9 ॥
ਨ ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਰਕ੍षੋ ਯਦਸ੍ਯ ਭਯਮਾਵਹੇਤ੍ ।
ਨਿਰ੍ਵृਤਾ ਭਵ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਤਤ੍ਕੇਨਾਪ੍ਯੇਵਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ॥ 10 ॥
ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਂ ਚ ਨੀਚਂ ਚ ਕਥਮਾਰ੍ਯੋऽਭਿਧਾਸ੍ਯਤਿ ।
ਤ੍ਰਾਹੀਤਿ ਵਚਨਂ ਸੀਤੇ ਯਸ੍ਤ੍ਰਾਯੇਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਨਪਿ ॥ 11 ॥
ਕਿਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤੁ ਕੇਨਾਪਿ ਭ੍ਰਾਤੁਰਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਮੇ ਸ੍ਵਰਮ੍ ।
ਰਾਕ੍षਸੇਨੇਰਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤ੍ਰਾਹਿ ਤ੍ਰਾਹੀਤਿ ਸ਼ੋਭਨੇ ॥ 12 ॥
ਵਿਸ੍ਵਰਂ ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਤ੍ਰਾਹਿ ਮਾਮਿਤਿ ।
ਨ ਭਵਤ੍ਯਾ ਵ੍ਯਥਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਕੁਨਾਰੀਜਨਸੇਵਿਤਾ ॥ 13 ॥
ਅਲਂ ਵੈਕ੍ਲਬ੍ਯਮਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾ ਭਵ ਨਿਰੁਤ੍ਸੁਕਾ ।
ਨ ਸੋऽਸ੍ਤਿ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਪੁਮਾਨ੍ਵੈ ਰਾਘਵਂ ਰਣੇ ॥ 14 ॥
ਜਾਤੋ ਵਾ ਜਾਯਮਾਨੋ ਵਾ ਸਂਯੁਗੇ ਯਃ ਪਰਾਜਯੇਤ੍ ।
ਨ ਜਯ੍ਯੋ ਰਾਘਵੋ ਯੁਦ੍ਧੇ ਦੇਵੈਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਰਪੁਰੋਗਮੈਃ ॥ 15 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤੁ ਵੈਦੇਹੀ ਪਰਿਮੋਹਿਤਚੇਤਨਾ ।
ਉਵਾਚਾਸ਼੍ਰੂਣਿ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤੀ ਦਾਰੁਣਂ ਮਾਮਿਦਂ ਵਚਃ ॥ 16 ॥
ਭਾਵੋ ਮਯਿ ਤਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਾਪ ਏਵ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਃ ।
ਵਿਨष੍ਟੇ ਭ੍ਰਾਤਰਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਂ ਨ ਚ ਤ੍ਵਂ ਮਾਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ॥ 17 ॥
ਸਙ੍ਕੇਤਾਦ੍ਭਰਤੇਨ ਤ੍ਵਂ ਰਾਮਂ ਸਮਨੁਗਚ੍ਛਸਿ ।
ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤਂ ਹਿ ਯਥਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨੈਵਮਭ੍ਯਵਪਦ੍ਯਸੇ ॥ 18 ॥
ਰਿਪੁਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਚਾਰੀ ਤ੍ਵਂ ਮਦਰ੍ਥਮਨੁਗਚ੍ਛਸਿ ।
ਰਾਘਵਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰੇਪ੍ਸੁਸ੍ਤਥੈਨਂ ਨਾਭਿਪਦ੍ਯਸੇ ॥ 19 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਹਿ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਸਂਰਬ੍ਧੋ ਰਕ੍ਤਲੋਚਨਃ ।
ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਮਾਣੋष੍ਠ ਆਸ਼੍ਰਮਾਦਭਿਨਿਰ੍ਗਤਃ ॥ 20 ॥
ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਂ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਰਾਮਸ੍ਸਨ੍ਤਾਪਮੋਹਿਤਃ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ਦੁष੍ਕृਤਂ ਸੌਮ੍ਯ ਤਾਂ ਵਿਨਾ ਯਤ੍ਤ੍ਵਮਾਗਤਃ ॥ 21 ॥
ਜਾਨਨ੍ਨਪਿ ਸਮਰ੍ਥਂ ਮਾਂ ਰਕ੍षਸਾਂ ਵਿਨਿਵਾਰਣੇ ।
ਅਨੇਨ ਕ੍ਰੋਧਵਾਕ੍ਯੇਨ ਮੈਥਿਲ੍ਯਾ ਨਿਸ੍ਸृਤੋ ਭਵਾਨ੍ ॥ 22 ॥
ਨ ਹਿ ਤੇ ਪਰਿਤੁष੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਦ੍ਯਾਸਿ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ।
ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਯਾਃ ਪਰੁषਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਵਿਹਾਯ ਤ੍ਵਮਾਗਤਃ ॥ 23 ॥
ਸਰ੍ਵਥਾ ਤ੍ਵਵਿਨੀਤਂ ਤੇ ਸੀਤਯਾ ਯਤ੍ਪ੍ਰਚੋਦਿਤਃ ।
ਕ੍ਰੋਧਸ੍ਯ ਵਸ਼ਮਾਪਨ੍ਨੋ ਨਾਕਰੋਸ਼੍ਸ਼ਾਸਨਂ ਮਮ ॥ 24 ॥
ਅਸੌ ਹਿ ਰਾਕ੍षਸਸ਼੍ਸ਼ੇਤੇ ਸ਼ਰੇਣਾਭਿਹਤੋ ਮਯਾ ।
ਮृਗਰੂਪੇਣ ਯੇਨਾਹਮਾਸ਼੍ਰਮਾਦਪਵਾਹਿਤਃ ॥ 25 ॥
ਵਿਕृष੍ਯ ਚਾਪਂ ਪਰਿਧਾਯ ਸਾਯਕਂ ਸਲੀਲਬਾਣੇਨ ਚ ਤਾਡਿਤੋ ਮਯਾ ।
ਮਾਰ੍ਗੀਂ ਤਨੁਂ ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸ ਵਿਕ੍ਲਬਸ੍ਵਰੋ ਬਭੂਵ ਕੇਯੂਰਧਰਸ੍ਸਰਾਕ੍षਸਃ ॥ 26 ॥
ਸ਼ਰਾਹਤੇਨੈਵ ਤਦਾਰ੍ਤਯਾ ਗਿਰਾ ਸ੍ਵਰਂ ਸਮਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਸੁਦੂਰਸੁਸ਼੍ਰਵਮ੍ ।
ਉਦਾਹृਤਂ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸੁਦਾਰੁਣਂ ਤ੍ਵਮਾਗਤੋ ਯੇਨ ਵਿਹਾਯ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ॥ 27 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
athāśramādupāvṛttamantarā raghunandanaḥ |
paripapraccha saumitriṃ rāmo duḥkhārditaṃ punaḥ || 1 ||
tamuvāca kimarthaṃ tvamāgato'pāsya maithilīm |
yadā sā tava viśvāsādvane virahitā mayā || 2 ||
dṛṣṭvaivābhyāgataṃ tvāṃ me maithilīṃ tyajya lakṣmaṇa |
śaṅkamānaṃ mahatpāpaṃ yatsatyaṃ vyathitaṃ manaḥ || 3 ||
sphurate nayanaṃ savyaṃ bāhuśca hṛdayaṃ ca me |
dṛṣṭvā lakṣmaṇa dūre tvāṃ sītāvirahitaṃ pathi || 4 ||
evamuktantu saumitrirlakṣmaṇaśśubhalakṣaṇaḥ |
bhūyo duḥkhasamāviṣṭo duḥkhitaṃ rāmamabravīt || 5 ||
na svayaṃ kāmakāreṇa tāṃ tyaktvāhamihāgataḥ |
pracodita stayaivograistvatsakāśamihāgataḥ || 6 ||
āryeṇeva parākruṣṭaṃ hāsīte lakṣmaṇeti ca |
paritrāhīti yadvākyaṃ maithilyāstacchrutiṃ gatam || 7 ||
sā tamārtasvaraṃ śrutvā tava snehena maithilī |
gaccha gaccheti māmāha rudantī bhayavihvalā || 8 ||
pracodyamānena mayā gaccheti bahuśastayā |
pratyuktā maithilī vākyamidaṃ tvatpratyayānvitam || 9 ||
na tatpaśyāmyahaṃ rakṣo yadasya bhayamāvahet |
nirvṛtā bhava nāstyetatkenāpyevamudāhṛtam || 10 ||
vigarhitaṃ ca nīcaṃ ca kathamāryo'bhidhāsyati |
trāhīti vacanaṃ sīte yastrāyetridaśānapi || 11 ||
kiṃ nimittaṃ tu kenāpi bhrāturālambya me svaram |
rākṣaseneritaṃ vākyaṃ trāhi trāhīti śobhane || 12 ||
visvaraṃ vyāhṛtaṃ vākyaṃ lakṣmaṇa trāhi māmiti |
na bhavatyā vyathā kāryā kunārījanasevitā || 13 ||
alaṃ vaiklabyamālambya svasthā bhava nirutsukā |
na so'sti triṣu lokeṣu pumānvai rāghavaṃ raṇe || 14 ||
jāto vā jāyamāno vā saṃyuge yaḥ parājayet |
na jayyo rāghavo yuddhe devaiśśakrapurogamaiḥ || 15 ||
evamuktā tu vaidehī parimohitacetanā |
uvācāśrūṇi muñcantī dāruṇaṃ māmidaṃ vacaḥ || 16 ||
bhāvo mayi tavātyarthaṃ pāpa eva niveśitaḥ |
vinaṣṭe bhrātari prāptuṃ na ca tvaṃ māmavāpsyasi || 17 ||
saṅketādbharatena tvaṃ rāmaṃ samanugacchasi |
krośantaṃ hi yathātyarthaṃ naivamabhyavapadyase || 18 ||
ripuḥ pracchannacārī tvaṃ madarthamanugacchasi |
rāghavasyāntaraprepsustathainaṃ nābhipadyase || 19 ||
evamukto hi vaidehyā saṃrabdho raktalocanaḥ |
krodhātprasphuramāṇoṣṭha āśramādabhinirgataḥ || 20 ||
evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ rāmassantāpamohitaḥ |
abravīdduṣkṛtaṃ saumya tāṃ vinā yattvamāgataḥ || 21 ||
jānannapi samarthaṃ māṃ rakṣasāṃ vinivāraṇe |
anena krodhavākyena maithilyā nissṛto bhavān || 22 ||
na hi te parituṣyāmi tyaktvā yadyāsi maithilīm |
kruddhāyāḥ paruṣaṃ śrutvā tāṃ vihāya tvamāgataḥ || 23 ||
sarvathā tvavinītaṃ te sītayā yatpracoditaḥ |
krodhasya vaśamāpanno nākarośśāsanaṃ mama || 24 ||
asau hi rākṣasaśśete śareṇābhihato mayā |
mṛgarūpeṇa yenāhamāśramādapavāhitaḥ || 25 ||
vikṛṣya cāpaṃ paridhāya sāyakaṃ salīlabāṇena ca tāḍito mayā |
mārgīṃ tanuṃ tyajya sa viklabasvaro babhūva keyūradharassarākṣasaḥ || 26 ||
śarāhatenaiva tadārtayā girā svaraṃ samālambya sudūrasuśravam |
udāhṛtaṃ tadvacanaṃ sudāruṇaṃ tvamāgato yena vihāya maithilīm || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever