📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
3.18 ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡ - ਅष੍ਟਾਦਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ
3.18 Aranyakanda - Ashtadasha Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤਸ਼੍ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖਾਂ ਰਾਮਃ ਕਾਮਪਾਸ਼ਾਵਪਾਸ਼ਿਤਾਮ੍ ।
ਸ੍ਵਚ੍ਛਯਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ष੍ਣਯਾ ਵਾਚਾ ਸ੍ਮਿਤਪੂਰ੍ਵਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਕृਤਦਾਰੋऽਸ੍ਮਿ ਭਵਤਿ ਭਾਰ੍ਯੇਯਂ ਦਯਿਤਾ ਮਮ ।
ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧਾਨਾਂ ਤੁ ਨਾਰੀਣਾਂ ਸੁਦੁਃਖਾ ਸਸਪਤ੍ਨਤਾ ॥ 2 ॥
ਅਨੁਜਸ੍ਤ੍ਵੇष ਮੇ ਭ੍ਰਾਤਾ ਸ਼ੀਲਵਾਨ੍ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ।
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਕृਤਦਾਰਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋ ਨਾਮ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 3 ॥
ਅਪੂਰ੍ਵੀ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਚਾਰ੍ਥੀ ਤਰੁਣਃ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ।
ਅਨੁਰੂਪਸ਼੍ਚ ਤੇ ਭਰ੍ਤਾ ਰੂਪਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 4 ॥
ਏਨਂ ਭਜ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षਿ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਮਮ ।
ਅਸਪਤ੍ਨਾ ਵਰਾਰੋਹੇ ਮੇਰੁਮਰ੍ਕਪ੍ਰਭਾ ਯਥਾ ॥ 5 ॥
ਇਤਿ ਰਾਮੇਣ ਸਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਰਾਕ੍षਸੀ ਕਾਮਮੋਹਿਤਾ ।
ਵਿਸृਜ੍ਯ ਰਾਮਂ ਸਹਸਾ ਤਤੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 6 ॥
ਅਸ੍ਯ ਰੂਪਸ੍ਯ ਤੇ ਯੁਕ੍ਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾਹਂ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ ।
ਮਯਾ ਸਹ ਸੁਖਂ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਦਣ੍ਡਕਾਨ੍ਵਿਚਰਿष੍ਯਸਿ ॥ 7 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਰਾਕ੍षਸ੍ਯਾ ਵਾਕ੍ਯਕੋਵਿਦਃ ।
ਤਤਸ਼੍ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖੀਂ ਸ੍ਮਿਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋ ਯੁਕ੍ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 8 ॥
ਕਥਂ ਦਾਸਸ੍ਯ ਮੇ ਦਾਸੀ ਭਾਰ੍ਯਾ ਭਵਿਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ।
ਸੋऽਹਮਾਰ੍ਯੇਣ ਪਰਵਾਨ੍ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਕਮਲਵਰ੍ਣਿਨਿ ॥ 9 ॥
ਸਮृਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਾ ਮੁਦਿਤਾਮਲਵਰ੍ਣਿਨੀ ।
ਆਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षਿ ਭਾਰ੍ਯਾ ਭਵ ਯਵੀਯਸੀ ॥ 10 ॥
ਏਨਾਂ ਵਿਰੂਪਾਮਸਤੀਂ ਕਰਾਲਾਂ ਨਿਰ੍ਣਤੋਦਰੀਮ੍ ।
ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਵृਦ੍ਧਾਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤ੍ਵਾਮੇਵੈष ਭਜਿष੍ਯਤਿ ॥ 11 ॥
ਕੋ ਹਿ ਰੂਪਮਿਦਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨਿ ।
ਮਾਨੁषੀषੁ ਵਰਾਰੋਹੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਾਵਂ ਵਿਚਕ੍षਣਃ ॥ 12 ॥
ਇਤਿ ਸਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨੋਕ੍ਤਾ ਕਰਾਲਾ ਨਿਰ੍ਣਤੋਦਰੀ ।
ਮਨ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਵਚਸ੍ਤਥ੍ਯਂ ਪਰਿਹਾਸਾਵਿਚਕ੍षਣਾ ॥ 13 ॥
ਸਾ ਰਾਮਂ ਪਰ੍ਣਸ਼ਾਲਾਯਾਮੁਪਵਿष੍ਟਂ ਪਰਨ੍ਤਪਮ੍ ।
ਸੀਤਯਾ ਸਹ ਦੁਰ੍ਦਰ੍षਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ਕਾਮਮੋਹਿਤਾ ॥ 14 ॥
ਏਨਾਂ ਵਿਰੂਪਾਮਸਤੀਂ ਕਰਾਲਾਂ ਨਿਰ੍ਣਤੋਦਰੀਮ੍ ।
ਵृਦ੍ਧਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਮਵष੍ਟਭ੍ਯ ਮਾਂ ਨ ਤ੍ਵਂ ਬਹੁਮਨ੍ਯਸੇ ॥ 15 ॥
ਅਦ੍ਯੇਮਾਂ ਭਕ੍षਯਿष੍ਯਾਮਿ ਪਸ਼੍ਯਤਸ੍ਤਵ ਮਾਨੁषੀਮ੍ ।
ਤ੍ਵਯਾ ਸਹ ਚਰਿष੍ਯਾਮਿ ਨਿਸ੍ਸਪਤ੍ਨਾ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ ॥ 16 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮृਗਸ਼ਾਬਾਕ੍षੀਮਲਾਤਸਦृਸ਼ੇਕ੍षਣਾ ।
ਅਭ੍ਯਧਾਵਤ੍ਸੁਸਙ੍ਕृਦ੍ਧਾ ਮਹੋਲ੍ਕਾਂ ਰੋਹਿਣੀਮਿਵ ॥ 17 ॥
ਤਾਂ ਮृਤ੍ਯੁਪਾਸ਼ਪ੍ਰਤਿਮਾਮਾਪਤਨ੍ਤੀਂ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਨਿਗृਹ੍ਯ ਰਾਮਃ ਕੁਪਿਤ ਸ੍ਤਤੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 18 ॥
ਕ੍ਰੂਰੈਰਨਾਰ੍ਯੈ ਸ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਪਰਿਹਾਸਃ ਕਥਞ੍ਚਨ ।
ਨ ਕਾਰ੍ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਵੈਦੇਹੀਂ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ਸੌਮ੍ਯ ਜੀਵਤੀਮ੍ ॥ 19 ॥
ਇਮਾਂ ਵਿਰੂਪਾਮਸਤੀਮਤਿਮਤ੍ਤਾਂ ਮਹੋਦਰੀਮ੍ ।
ਰਾਕ੍षਸੀਂ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਵਿਰੂਪਯਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 20 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਰਾਮਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ ।
ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਖਙ੍ਗਂ ਚਿਚ੍ਛੇਦ ਕਰ੍ਣਨਾਸਂ ਮਹਾਬਲਃ ॥ 21 ॥
ਨਿਕृਤ੍ਤਕਰ੍ਣਨਾਸਾ ਤੁ ਵਿਸ੍ਵਰਂ ਸਾ ਵਿਨਦ੍ਯ ਚ ।
ਯਥਾਗਤਂ ਪ੍ਰਦੁਦ੍ਰਾਵ ਘੋਰਾ ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖਾ ਵਨਮ੍ ॥ 22 ॥
ਸਾ ਵਿਰੂਪਾ ਮਹਾਘੋਰਾ ਰਾਕ੍षਸੀ ਸ਼ੋਣਿਤੋਕ੍षਿਤਾ ।
ਨਨਾਦ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਨਾਦਾਨ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਵृषਿ ਤੋਯਦਃ ॥ 23 ॥
ਸਾ ਵਿਕ੍षਰਨ੍ਤੀ ਰੁਧਿਰਂ ਬਹੁਧਾ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾ ।
ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਬਾਹੂ ਗਰ੍ਜਨ੍ਤੀ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਮਹਾਵਨਮ੍ ॥ 24 ॥
ਤਤਸ੍ਤੁ ਸਾ ਰਾਕ੍षਸਸਙ੍ਘਸਂਵृਤਂ ਖਰਂ ਜਨਸ੍ਥਾਨਗਤਂ ਵਿਰੂਪਿਤਾ ।
ਉਪੇਤ੍ਯ ਤਂ ਭ੍ਰਾਤਰਮੁਗ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪਪਾਤ ਭੂਮੌ ਗਗਨਾਦ੍ਯਥਾऽਸ਼ਨਿਃ ॥ 25 ॥
ਤਤਸ੍ਸਭਾਰ੍ਯਂ ਭਯਮੋਹਮੂਰ੍ਛਿਤਾ ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਰਾਘਵਮਾਗਤਂ ਵਨਮ੍ ।
ਵਿਰੂਪਣਂ ਚਾਤ੍ਮਨਿ ਸ਼ੋਣਿਤੋਕ੍षਿਤਾ ਸ਼ਸ਼ਂਸ ਸਰ੍ਵਂ ਭਗਿਨੀ ਖਰਸ੍ਯ ਸਾ ॥ 26 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha aṣṭādaśassargaḥ |
tataśśūrpaṇakhāṃ rāmaḥ kāmapāśāvapāśitām |
svacchayā ślakṣṇayā vācā smitapūrvamathābravīt || 1 ||
kṛtadāro'smi bhavati bhāryeyaṃ dayitā mama |
tvadvidhānāṃ tu nārīṇāṃ suduḥkhā sasapatnatā || 2 ||
anujastveṣa me bhrātā śīlavānpriyadarśanaḥ |
śrīmānakṛtadāraśca lakṣmaṇo nāma vīryavān || 3 ||
apūrvī bhāryayā cārthī taruṇaḥ priyadarśanaḥ |
anurūpaśca te bhartā rūpasyāsya bhaviṣyati || 4 ||
enaṃ bhaja viśālākṣi bhartāraṃ bhrātaraṃ mama |
asapatnā varārohe merumarkaprabhā yathā || 5 ||
iti rāmeṇa sā proktā rākṣasī kāmamohitā |
visṛjya rāmaṃ sahasā tato lakṣmaṇamabravīt || 6 ||
asya rūpasya te yuktā bhāryāhaṃ varavarṇinī |
mayā saha sukhaṃ sarvāndaṇḍakānvicariṣyasi || 7 ||
evamuktastu saumitrī rākṣasyā vākyakovidaḥ |
tataśśūrpaṇakhīṃ smitvā lakṣmaṇo yuktamabravīt || 8 ||
kathaṃ dāsasya me dāsī bhāryā bhavitumicchasi |
so'hamāryeṇa paravānbhrātrā kamalavarṇini || 9 ||
samṛddhārthasya siddhārthā muditāmalavarṇinī |
āryasya tvaṃ viśālākṣi bhāryā bhava yavīyasī || 10 ||
enāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |
bhāryāṃ vṛddhāṃ parityajya tvāmevaiṣa bhajiṣyati || 11 ||
ko hi rūpamidaṃ śreṣṭhaṃ santyajya varavarṇini |
mānuṣīṣu varārohe kuryādbhāvaṃ vicakṣaṇaḥ || 12 ||
iti sā lakṣmaṇenoktā karālā nirṇatodarī |
manyate tadvacastathyaṃ parihāsāvicakṣaṇā || 13 ||
sā rāmaṃ parṇaśālāyāmupaviṣṭaṃ parantapam |
sītayā saha durdarṣamabravītkāmamohitā || 14 ||
enāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |
vṛddhāṃ bhāryāmavaṣṭabhya māṃ na tvaṃ bahumanyase || 15 ||
adyemāṃ bhakṣayiṣyāmi paśyatastava mānuṣīm |
tvayā saha cariṣyāmi nissapatnā yathāsukham || 16 ||
ityuktvā mṛgaśābākṣīmalātasadṛśekṣaṇā |
abhyadhāvatsusaṅkṛddhā maholkāṃ rohiṇīmiva || 17 ||
tāṃ mṛtyupāśapratimāmāpatantīṃ mahābalaḥ |
nigṛhya rāmaḥ kupita stato lakṣmaṇamabravīt || 18 ||
krūrairanāryai ssaumitre parihāsaḥ kathañcana |
na kāryaḥ paśyavaidehīṃ kathañcitsaumya jīvatīm || 19 ||
imāṃ virūpāmasatīmatimattāṃ mahodarīm |
rākṣasīṃ puruṣavyāghra virūpayitumarhasi || 20 ||
ityukto lakṣmaṇastasyāḥ kruddho rāmasya pārśvataḥ |
uddhṛtya khaṅgaṃ ciccheda karṇanāsaṃ mahābalaḥ || 21 ||
nikṛttakarṇanāsā tu visvaraṃ sā vinadya ca |
yathāgataṃ pradudrāva ghorā śūrpaṇakhā vanam || 22 ||
sā virūpā mahāghorā rākṣasī śoṇitokṣitā |
nanāda vividhānnādānyathā prāvṛṣi toyadaḥ || 23 ||
sā vikṣarantī rudhiraṃ bahudhā ghoradarśanā |
pragṛhya bāhū garjantī praviveśa mahāvanam || 24 ||
tatastu sā rākṣasasaṅghasaṃvṛtaṃ kharaṃ janasthānagataṃ virūpitā |
upetya taṃ bhrātaramugradarśanaṃ papāta bhūmau gaganādyathā'śaniḥ || 25 ||
tatassabhāryaṃ bhayamohamūrchitā salakṣmaṇaṃ rāghavamāgataṃ vanam |
virūpaṇaṃ cātmani śoṇitokṣitā śaśaṃsa sarvaṃ bhaginī kharasya sā || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭādaśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever