📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
3.16 ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡ - षੋਡਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ
3.16 Aranyakanda - Shodasha Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ षੋਡਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਵਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸੁਖਂ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਸ਼ਰਦ੍ਵ੍ਯਪਾਯੇ ਹੇਮਨ੍ਤऋਤੁਰਿष੍ਟਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤ ॥ 1 ॥
ਸ ਕਦਾਚਿਤ੍ਪ੍ਰਭਾਤਾਯਾਂ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ ।
ਪ੍ਰਯਯਾਵਭਿषੇਕਾਰ੍ਥਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਗੋਦਾਵਰੀਂ ਨਦੀਮ੍ ॥ 2 ॥
ਪ੍ਰਹ੍ਵਃ ਕਲਸ਼ਹਸ੍ਤਸ੍ਤਂ ਸੀਤਯਾ ਸਹ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਪृष੍ਠਤੋऽਨੁਵ੍ਰਜਨ੍ਭ੍ਰਾਤਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 3 ॥
ਅਯਂ ਸ ਕਾਲਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਿਯੋ ਯਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦ ।
ਅਲਙ੍ਕृਤ ਇਵਾਭਾਤਿ ਯੇਨ ਸਂਵਤ੍ਸਰਃ ਸ਼ੁਭਃ ॥ 4 ॥
ਨੀਹਾਰਪਰੁषੋ ਲੋਕਃ ਪृਥਿਵੀ ਸਸ੍ਯਸ਼ਾਲਿਨੀ ।
ਜਲਾਨ੍ਯਨੁਪਭੋਗ੍ਯਾਨਿ ਸੁਭਗੋ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨਃ ॥ 5 ॥
ਨਵਾਗ੍ਰਯਣਪੂਜਾਭਿਰਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਪਿਤृਦੇਵਤਾਃ ।
ਕृਤਾਗ੍ਰਯਣਕਾਃ ਕਾਲੇ ਸਨ੍ਤੋ ਵਿਗਤਕਲ੍ਮषਾਃ ॥ 6 ॥
ਪ੍ਰਾਜ੍ਯਕਾਮਾ ਜਨਪਦਾਸ੍ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਰਗੋਰਸਾਃ ।
ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ ਮਹੀਪਾਲਾ ਯਾਤ੍ਰਾਸ੍ਥਾ ਵਿਜਿਗੀषਵਃ ॥ 7 ॥
ਸੇਵਮਾਨੇ ਦृਢਂ ਸੂਰ੍ਯੇ ਦਿਸ਼ਮਨ੍ਤਕ ਸੇਵਿਤਾਮ੍ ।
ਵਿਹੀਨਤਿਲਕੇਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਨੋਤ੍ਤਰਾ ਦਿਕ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ॥ 8 ॥
ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਹਿਮਕੋਸ਼ਾਢ੍ਯੋ ਦੂਰਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ ।
ਯਥਾਰ੍ਥਨਾਮਾ ਸੁਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਹਿਮਵਾਨ੍ਹਿਮਵਾਨ੍ਗਿਰਿਃ ॥ 9 ॥
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸੁਖਸਞ੍ਚਾਰਾ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤਸ੍ਸੁਖਾਃ ।
ਦਿਵਸਾਸ੍ਸੁਭਗਾਦਿਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਯਾਸਲਿਲਦੁਰ੍ਭਗਾਃ ॥ 10 ॥
ਮृਦੁਸੂਰ੍ਯਾਸ੍ਸਨੀਹਾਰਾਃ ਪਟੁਸ਼ੀਤਾਸ੍ਸਮਾਰੁਤਾਃ ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾ ਹਿਮਧ੍ਵਸ੍ਤਾ ਦਿਵਸਾ ਭਾਨ੍ਤਿਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ ॥ 11 ॥
ਨਿਵृਤ੍ਤਾਕਾਸ਼ਸ਼ਯਨਾਃ ਪੁष੍ਯਨੀਤਾ ਹਿਮਾਰੁਣਾਃ ।
ਸ਼ੀਤਾ ਵृਦ੍ਧਤਰਾਯਾਮਾਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਮਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ ॥ 12 ॥
ਰਵਿਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸੌਭਾਗ੍ਯ ਸ੍ਤੁषਾਰਾਰੁਣਮਣ੍ਡਲਃ ।
ਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਾਸਾਨ੍ਧ ਇਵਾਦਰ੍ਸ਼ਨ੍ਛਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ॥ 13 ॥
ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨ ਤੁषਾਰਮਲਿਨਾ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਨ ਰਾਜਤੇ ।
ਸੀਤੇਵ ਚਾਤਪਸ਼੍ਯਾਮਾ ਲਕ੍ष੍ਯਤੇ ਨ ਤੁ ਸ਼ੋਭਤੇ ॥ 14 ॥
ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਸ਼ੀਤਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਹਿਮਵਿਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ ।
ਪ੍ਰਵਾਤਿ ਪਸ਼੍ਚਿਮੋ ਵਾਯੁਃ ਕਾਲੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣਸ਼ੀਤਲਃ ॥ 15 ॥
ਬਾष੍ਪਚ੍ਛਨ੍ਨਾਨ੍ਯਰਣ੍ਯਾਨਿ ਯਵਗੋਧੂਮਵਨ੍ਤਿ ਚ ।
ਸ਼ੋਭਨ੍ਤੇऽਭ੍ਯੁਦਿਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਨਦ੍ਭਿ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸਾਰਸੈਃ ॥ 16 ॥
ਖਰ੍ਜੂਰਪੁष੍ਪਾਕृਤਿਭਿਸ਼੍ਸ਼ਿਰੋਭਿਃ ਪੂਰ੍ਣਤਣ੍ਡੁਲੈਃ ।
ਸ਼ੋਭਨ੍ਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਨਮ੍ਰਾਸ਼੍ਸ਼ਾਲਯਃ ਕਨਕਪ੍ਰਭਾਃ ॥ 17 ॥
ਮਯੂਖੈਰੁਪਸਰ੍ਪਦ੍ਭਿਰ੍ਹਿਮਨੀਹਾਰਸਂਵृਤੈਃ ।
ਦੂਰਮਭ੍ਯੁਦਿਤਸ੍ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕ ਇਵ ਲਕ੍ष੍ਯਤੇ ॥ 18 ॥
ਅਗ੍ਰਾਹ੍ਯਵੀਰ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤਸ੍ਸੁਖਃ ।
ਸਂਰਕ੍ਤਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਪਾਣ੍ਡੁਰਾਤਪਸ਼੍ਸ਼ੋਭਤੇ ਕ੍षਿਤੌ ॥ 19 ॥
ਅਵਸ਼੍ਯਾਯਨਿਪਾਤੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਸ਼ਾਦ੍ਵਲਾ ।
ਵਨਾਨਾਂ ਸ਼ੋਭਤੇ ਭੂਮਿਰ੍ਨਿਵਿष੍ਟਤਰੁਣਾਤਪਾ ॥ 20 ॥
ਸ੍ਪृਸ਼ਂਸ੍ਤੁ ਵਿਮਲਂ ਸ਼ੀਤਮੁਦਕਂ ਦ੍ਵਿਰਦਸ੍ਸੁਖਮ੍ ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਤृषਿਤੋ ਵਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤਿਸਂਹਰਤੇ ਕਰਮ੍ ॥ 21 ॥
ਏਤੇ ਹਿ ਸਮੁਪਾਸੀਨਾ ਵਿਹਗਾ ਜਲਚਾਰਿਣਃ ।
ਨਾਵਗਾਹਨ੍ਤਿ ਸਲਿਲਮਪ੍ਰਗਲ੍ਭਾ ਇਵਾਹਵਮ੍ ॥ 22 ॥
ਅਵਸ਼੍ਯਾਯਤਮੋਨਦ੍ਧਾ ਨੀਹਾਰਤਮਸਾऽਵृਤਾਃ ।
ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਾ ਇਵ ਲਕ੍ष੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਪੁष੍ਪਾ ਵਨਰਾਜਯਃ ॥ 23 ॥
ਬਾष੍ਪਸਞ੍ਛਨ੍ਨਸਲਿਲਾ ਰੁਤਵਿਜ੍ਞੇਯਸਾਰਸਾਃ ।
ਹਿਮਾਰ੍ਦ੍ਰਵਾਲੁਕੈਸ੍ਤੀਰੈਸ੍ਸਰਿਤੋ ਭਾਨ੍ਤਿ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ ॥ 24 ॥
ਤੁषਾਰਪਤਨਾਚ੍ਚੈਵ ਮृਦੁਤ੍ਵਾਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਚ ।
ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਗਾਗ੍ਰਸ੍ਥਮਪਿ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਰਸਵਜ੍ਜਲਮ੍ ॥ 25 ॥
ਜਰਾਜਰ੍ਜਰਿਤੈਃ ਪਦ੍ਮੈਸ਼ਸ਼ੀਰ੍ਣਕੇਸਰਕਰ੍ਣਿਕੈਃ ।
ਨਾਲषੇਰ੍ਹਿਮਧ੍ਵਸ੍ਸੈਰ੍ਨ ਭਨ੍ਤਿ ਕਮਲਾਕਰਾਃ ॥ 26 ॥
ਅਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਕਾਲੇ ਦੁਃਖਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।
ਤਪਸ਼੍ਚਰਤਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਰਤਃ ਪੁਰੇ ॥ 27 ॥
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚ ਮਾਨਂ ਚ ਭੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਬਹੂਨ੍ ।
ਤਪਸ੍ਸ੍ਵੀ ਨਿਯਤਾਹਾਰਸ਼੍ਸ਼ੇਤੇ ਸ਼ੀਤੇ ਮਹੀਤਲੇ ॥ 28 ॥
ਸੋऽਪਿ ਵੇਲਾਮਿਮਾਂ ਨੂਨਮਭਿषੇਕਾਰ੍ਥਮੁਦ੍ਯਤਃ ।
ਵृਤਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਭਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸਰਯੂਂ ਨਦੀਮ੍ ॥ 29 ॥
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸੁਖਸਂਵृਦ੍ਧਸ੍ਸੁਕੁਮਾਰਸ੍ਸੁਖੋਚਿਤਃ ।
ਕਥਂ ਨ੍ਵਪਰਰਾਤ੍ਰੇषੁ ਸਰਯੂਮਵਗਾਹਤੇ ॥ 30 ॥
ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰੇਕ੍षਣੋ ਵੀਰਸ਼੍ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਨਿਰੁਦਰੋ ਮਹਾਨ੍ ।
ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਸ੍ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਚ ਹ੍ਰੀਨਿषੇਧੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥ 31 ॥
ਪ੍ਰਿਯਾਭਿਭਾषੀ ਮਧੁਰੋ ਦੀਰ੍ਘਬਾਹੁਰਰਿਨ੍ਦਮਃ ।
ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਭੋਗਾਨਾਰ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਸ਼੍ਰਿਤਃ ॥ 32 ॥
ਜਿਤਸ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਤਵ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਭਰਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਵਨਸ੍ਥਮਪਿ ਤਾਪਸ੍ਯੇ ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਮਨੁਵਿਧੀਯਤੇ ॥ 33 ॥
ਨ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਮਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮਾਤृਕਂ ਦ੍ਵਿਪਦਾ ਇਤਿ ।
ਖ੍ਯਾਤੋ ਲੋਕਪ੍ਰਵਾਦੋऽਯਂ ਭਰਤੇਨਾਨ੍ਯਥਾ ਕृਤਃ ॥ 34 ॥
ਭਰ੍ਤਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਸਾਧੁਸ਼੍ਚ ਭਰਤਸ੍ਸੁਤਃ ।
ਕਥਂ ਨੁ ਸਾऽਮ੍ਬਾ ਕੈਕੇਯੀ ਤਾਦृਸ਼ੀ ਕ੍ਰੂਰਸ਼ੀਲਿਨੀ ॥ 35 ॥
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਬ੍ਰੁਵਤਿ ਧਾਰ੍ਮਿਕੇ ।
ਪਰਿਵਾਦਂ ਜਨਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮਸਹਨ੍ਰਾਘਵੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 36 ॥
ਸ ਤੇऽਮ੍ਬਾ ਮਧ੍ਯਮਾ ਤਾਤ ਗਰ੍ਹਿਤਵ੍ਯਾ ਕਥਞ੍ਚਨ ।
ਤਾਮੇਵੇਕ੍ष੍ਵਾਕੁਨਾਥਸ੍ਯ ਭਰਤਸ੍ਯ ਕਥਾਂ ਕੁਰੁ ॥ 37 ॥
ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾऽਪਿ ਹਿ ਮੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਨਵਾਸੇ ਦृਢਵ੍ਰਤਾ ।
ਭਰਤਸ੍ਨੇਹਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾ ਬਾਲਿਸ਼ੀਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪੁਨਃ ॥ 38 ॥
ਸਂਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਚ ।
ਹृਦ੍ਯਾਨ੍ਯਮृਤਕਲ੍ਪਾਨਿ ਮਨਃਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਨਾਨਿ ਚ ॥ 39 ॥
ਕਦਾਨ੍ਵਹਂ ਸਮੇष੍ਯਾਮਿ ਭਰਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇਨ ਚ ਵੀਰੇਣ ਤ੍ਵਯਾ ਚ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ॥ 40 ॥
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਿਲਪਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗੋਦਾਵਰੀਂ ਨਦੀਮ੍ ।
ਚਕ੍ਰੇऽਭਿषੇਕਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਸ੍ਸਾਨੁਜਸ੍ਸਹ ਸੀਤਯਾ ॥ 41 ॥
ਤਰ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾऽਥ ਸਲਿਲੈਸ੍ਤੇ ਪਿਤृਨ੍ਦੈਵਤਾਨਿ ਚ ।
ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮੋਦਿਤਂ ਸੂਰ੍ਯਂ ਦੇਵਤਾਸ਼੍ਚ ਸਮਾਹਿਤਾਃ ॥ 42 ॥
ਕृਤਾਭਿषੇਕਸ੍ਸਰਰਾਜ ਰਾਮਃ ਸੀਤਾਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਸਹ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ।
ਕृਤਾਭਿषੇਕੋ ਗਿਰਿਰਾਜਪੁਤ੍ਰ੍ਯਾ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਸਨਨ੍ਦੀ ਭਗਵਾਨਿਵੇਸ਼ਃ ॥ 43 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ षੋਡਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ṣoḍaśassargaḥ |
vasatastasya tu sukhaṃ rāghavasya mahātmanaḥ |
śaradvyapāye hemantaṛturiṣṭaḥ pravartata || 1 ||
sa kadācitprabhātāyāṃ śarvaryāṃ raghunandanaḥ |
prayayāvabhiṣekārthaṃ ramyāṃ godāvarīṃ nadīm || 2 ||
prahvaḥ kalaśahastastaṃ sītayā saha vīryavān |
pṛṣṭhato'nuvrajanbhrātā saumitriridamabravīt || 3 ||
ayaṃ sa kālaḥ samprāptaḥ priyo yaste priyaṃvada |
alaṅkṛta ivābhāti yena saṃvatsaraḥ śubhaḥ || 4 ||
nīhāraparuṣo lokaḥ pṛthivī sasyaśālinī |
jalānyanupabhogyāni subhago havyavāhanaḥ || 5 ||
navāgrayaṇapūjābhirabhyarcya pitṛdevatāḥ |
kṛtāgrayaṇakāḥ kāle santo vigatakalmaṣāḥ || 6 ||
prājyakāmā janapadāssampannataragorasāḥ |
vicaranti mahīpālā yātrāsthā vijigīṣavaḥ || 7 ||
sevamāne dṛḍhaṃ sūrye diśamantaka sevitām |
vihīnatilakeva strī nottarā dikprakāśate || 8 ||
prakṛtyā himakośāḍhyo dūrasūryaśca sāmpratam |
yathārthanāmā suvyaktaṃ himavānhimavāngiriḥ || 9 ||
atyantasukhasañcārā madhyāhne sparśatassukhāḥ |
divasāssubhagādityāścāyāsaliladurbhagāḥ || 10 ||
mṛdusūryāssanīhārāḥ paṭuśītāssamārutāḥ |
śūnyāraṇyā himadhvastā divasā bhāntisāmpratam || 11 ||
nivṛttākāśaśayanāḥ puṣyanītā himāruṇāḥ |
śītā vṛddhatarāyāmāstriyāmā yānti sāmpratam || 12 ||
ravisaṅkrāntasaubhāgya stuṣārāruṇamaṇḍalaḥ |
niśśvāsāndha ivādarśanchandramā na prakāśate || 13 ||
jyotsna tuṣāramalinā paurṇamāsyāṃ na rājate |
sīteva cātapaśyāmā lakṣyate na tu śobhate || 14 ||
prakṛtyā śītalasparśo himaviddhaśca sāmpratam |
pravāti paścimo vāyuḥ kāle dviguṇaśītalaḥ || 15 ||
bāṣpacchannānyaraṇyāni yavagodhūmavanti ca |
śobhante'bhyudite sūrye nadbhi krauñcasārasaiḥ || 16 ||
kharjūrapuṣpākṛtibhiśśirobhiḥ pūrṇataṇḍulaiḥ |
śobhante kiñcidānamrāśśālayaḥ kanakaprabhāḥ || 17 ||
mayūkhairupasarpadbhirhimanīhārasaṃvṛtaiḥ |
dūramabhyuditassūryaśśaśāṅka iva lakṣyate || 18 ||
agrāhyavīryaḥ pūrvāhṇe madhyāhne sparśatassukhaḥ |
saṃraktaḥ kiñcidāpāṇḍurātapaśśobhate kṣitau || 19 ||
avaśyāyanipātena kiñcitpraklinnaśādvalā |
vanānāṃ śobhate bhūmirniviṣṭataruṇātapā || 20 ||
spṛśaṃstu vimalaṃ śītamudakaṃ dviradassukham |
atyantatṛṣito vanyaḥ pratisaṃharate karam || 21 ||
ete hi samupāsīnā vihagā jalacāriṇaḥ |
nāvagāhanti salilamapragalbhā ivāhavam || 22 ||
avaśyāyatamonaddhā nīhāratamasā'vṛtāḥ |
prasuptā iva lakṣyante vipuṣpā vanarājayaḥ || 23 ||
bāṣpasañchannasalilā rutavijñeyasārasāḥ |
himārdravālukaistīraissarito bhānti sāmpratam || 24 ||
tuṣārapatanāccaiva mṛdutvādbhāskarasya ca |
śaityādagāgrasthamapi prāyeṇa rasavajjalam || 25 ||
jarājarjaritaiḥ padmaiśaśīrṇakesarakarṇikaiḥ |
nālaṣerhimadhvassairna bhanti kamalākarāḥ || 26 ||
asmiṃstu puruṣavyāghraḥ kāle duḥkhasamanvitaḥ |
tapaścarati dharmātmā tvadbhaktyā bharataḥ pure || 27 ||
tyaktvā rājyaṃ ca mānaṃ ca bhogāṃśca vividhānbahūn |
tapassvī niyatāhāraśśete śīte mahītale || 28 ||
so'pi velāmimāṃ nūnamabhiṣekārthamudyataḥ |
vṛtaḥ prakṛtibhirnityaṃ prayāti sarayūṃ nadīm || 29 ||
atyantasukhasaṃvṛddhassukumārassukhocitaḥ |
kathaṃ nvapararātreṣu sarayūmavagāhate || 30 ||
padmapatrekṣaṇo vīraśśyāmo nirudaro mahān |
dharmajña ssatyavādī ca hrīniṣedho jitendriyaḥ || 31 ||
priyābhibhāṣī madhuro dīrghabāhurarindamaḥ |
santyajya vividhānbhogānāryaṃ sarvātmanā śritaḥ || 32 ||
jitassvargastava bhrātrā bharatena mahātmanā |
vanasthamapi tāpasye yastvāmanuvidhīyate || 33 ||
na pitryamanuvartante mātṛkaṃ dvipadā iti |
khyāto lokapravādo'yaṃ bharatenānyathā kṛtaḥ || 34 ||
bhartā daśaratho yasyāssādhuśca bharatassutaḥ |
kathaṃ nu sā'mbā kaikeyī tādṛśī krūraśīlinī || 35 ||
ityevaṃ lakṣmaṇe vākyaṃ snehādbruvati dhārmike |
parivādaṃ jananyāstamasahanrāghavo'bravīt || 36 ||
sa te'mbā madhyamā tāta garhitavyā kathañcana |
tāmevekṣvākunāthasya bharatasya kathāṃ kuru || 37 ||
niścitā'pi hi me buddhirvanavāse dṛḍhavratā |
bharatasnehasantaptā bāliśīkriyate punaḥ || 38 ||
saṃsmarāmyasya vākyāni priyāṇi madhurāṇi ca |
hṛdyānyamṛtakalpāni manaḥprahlādanāni ca || 39 ||
kadānvahaṃ sameṣyāmi bharatena mahātmanā |
śatrughnena ca vīreṇa tvayā ca raghunandana || 40 ||
ityevaṃ vilapaṃstatra prāpya godāvarīṃ nadīm |
cakre'bhiṣekaṃ kākutsthassānujassaha sītayā || 41 ||
tarpayitvā'tha salilaiste pitṛndaivatāni ca |
stuvanti smoditaṃ sūryaṃ devatāśca samāhitāḥ || 42 ||
kṛtābhiṣekassararāja rāmaḥ sītādvitīyassaha lakṣmaṇena |
kṛtābhiṣeko girirājaputryā rudrassanandī bhagavāniveśaḥ || 43 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever