3.11 Aranyakanda - Ekadasha Sargah

ॐ

3.11 ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡ - ਏਕਾਦਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ

Valmiki Gurmukhi

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।

ਅਥ ਏਕਾਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।

ਅਗ੍ਰਤਃ ਪ੍ਰਯਯੌ ਰਾਮਸ੍ਸੀਤਾ ਮਧ੍ਯੇ ਸੁਮਧ੍ਯਮਾ ।

ਪृष੍ਠਤਸ੍ਤੁ ਧਨੁष੍ਪਾਣਿਰ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣੋऽਨੁਜਗਾਮ ਹ ॥ 1 ॥

ਤੌ ਪਸ਼੍ਯਮਾਨੌ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਸ਼ੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨ੍ਵਨਾਨਿ ਚ ।

ਨਦੀਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾ ਰਮ੍ਯਾ ਜਗ੍ਮਤੁਸ੍ਸੀਤਯਾ ਸਹ ॥ 2 ॥

ਸਾਰਸਾਂਸ਼੍ਚਕ੍ਰਵਾਕਾਂਸ਼੍ਚ ਨਦੀਪੁਲਿਨਚਾਰਿਣਃ ।

ਸਰਾਂਸਿ ਚ ਸਪਦ੍ਮਾਨਿ ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਜਲਜੈਃ ਖਗੈਃ ॥ 3 ॥

ਯੂਥਬਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਪृषਤਾਨ੍ਮਦੋਨ੍ਮਤ੍ਤਾਨ੍ ਵਿषਾਣਿਨਃ ।

ਮਹਿषਾਂਸ਼੍ਚ ਵਰਾਹਾਂਸ਼੍ਚ ਨਾਗਾਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰੁਮਵੈਰਿਣਃ ॥ 4 ॥

ਤੇ ਗਤ੍ਵਾ ਦੂਰਮਧ੍ਵਾਨਂ ਲਮ੍ਬਮਾਨੇ ਦਿਵਾਕਰੇ ।

ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਸਹਿਤਾ ਰਮ੍ਯਂ ਤਟਾਕਂ ਯੋਜਨਾਯਤਮ੍ ॥ 5 ॥

ਪਦ੍ਮਪੁष੍ਕਰਸਮ੍ਬਾਧਂ ਗਜਯੂਥੈਰਲਙ੍ਕृਤਮ੍ ।

ਸਾਰਸੈਰ੍ਹਂਸਕਾਦਮ੍ਬੈਸ੍ਸਙ੍ਕੁਲਂ ਜਲਚਾਰਿਭਿਃ ॥ 6 ॥

ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸਲਿਲੇ ਰਮ੍ਯੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਰਸਿ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵੇ ।

ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਨਿਰ੍ਘੋषੋ ਨ ਤੁ ਕਸ਼੍ਚਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ॥ 7 ॥

ਤਤਃ ਕੌਤੂਹਲਾਦ੍ਰਾਮੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਃ ।

ਮੁਨਿਂ ਧਰ੍ਮਭृਤਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ 8 ॥

ਇਦਮਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਨੋ ਮਹਾਮੁਨੇ ।

ਕੌਤੂਹਲਂ ਮਹਜ੍ਜਾਤਂ ਕਿਮਿਦਂ ਸਾਧੁ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 9 ॥

ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਦਿ ਚੇਦਵਿਪ੍ਰ ਨਾਤਿਗੁਹ੍ਯਮਪਿ ਪ੍ਰਭੋ ।

ਤੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਰਾਘਵੇਣ ਮੁਨਿਸ੍ਤਦਾ ॥ 10 ॥

ਪ੍ਰਭਵਂ ਸਰਸਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮਾਖ੍ਯਾਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ।

ਇਦਂ ਪਞ੍ਚਾਪ੍ਸਰੋ ਨਾਮ ਤਟਾਕਂ ਸਾਰ੍ਵਕਾਲਿਕਮ੍ ॥ 11 ॥

ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਤਪਸਾ ਰਾਮ ਮੁਨਿਨਾ ਮਾਣ੍ਡਕਰ੍ਣਿਨਾ ।

ਸ ਹਿ ਤੇਪੇ ਤਪਸ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਮਾਣ੍ਡਕਰ੍ਣਿਰ੍ਮਹਾਮੁਨਿਃ ॥ 12 ॥

ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਾਯੁਭਕ੍षੋ ਜਲਾਸ਼੍ਰਯਃ ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਵ੍ਯਥਿਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾਸ੍ਸਾਗ੍ਨਿਪੁਰੋਗਮਾਃ ॥ 13 ॥

ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਵਚਨਂ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਸ੍ਪਰਸਮਾਗਤਾਃ ।

ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਮੇष ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ ਮੁਨਿਃ ॥ 14 ॥

ਇਤਿ ਸਂਵਿਗ੍ਨਮਨਸਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵੌਕਸਃ ।

ਤਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤੁਂ ਤਪੋਵਿਘ੍ਨਂ ਦੇਵੈਸ੍ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਨਿਯੋਜਿਤਾਃ ॥ 15 ॥

ਪ੍ਰਧਾਨਾਪ੍ਸਰਸਃ ਪਞ੍ਚ ਵਿਦ੍ਯੁਚ੍ਚਲਿਤਵਰ੍ਚਸਃ ।

ਅਪ੍ਸਰੋਭਿਸ੍ਤਤਸ੍ਤਾਭਿਰ੍ਮੁਨਿਰ੍ਦृष੍ਟਪਰਾਵਰਃ ॥ 16 ॥

ਨੀਤੋ ਮਦਨਵਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਸੁਰਾਣਾਂ ਕਾਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧਯੇ ।

ਤਾਸ਼੍ਚੈਵਾਪ੍ਸਰਸਃ ਪਞ੍ਚ ਮੁਨੇਃ ਪਤ੍ਨੀਤ੍ਵਮਾਗਤਾਃ ॥ 17 ॥

ਤਟਾਕੇ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਤਾਸਾਮਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਂ ਗृਹਮ੍ ।

ਤਥੈਵਾਪ੍ਸਰਸਃ ਪਞ੍ਚ ਨਿਵਸਨ੍ਤ੍ਯੋ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ ॥ 18 ॥

ਰਮਯਨ੍ਤਿ ਤਪੋਯੋਗਾਨ੍ਮੁਨਿਂ ਯੌਵਨਮਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।

ਤਾਸਾਂ ਸਙ੍ਕ੍ਰੀਡਮਾਨਾਨਾਮੇष ਵਾਦਿਤ੍ਰਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਃ ॥ 19 ॥

ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਭੂषਣੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰੋ ਗੀਤਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮਨੋਹਰਃ ।

ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਿਤਿ ਤਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਚਨਂ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 20 ॥

ਰਾਘਵਃ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਸਹ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।

ਏਵਂ ਕਥਯਮਾਨਸ੍ਯ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਰਮਮਣ੍ਡਲਮ੍ ॥ 21 ॥

ਕੁਸ਼ਚੀਰਪਰਿਕ੍षਿਪ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮ੍ਯਾ ਲਕ੍ष੍ਮ੍ਯਾ ਸਮਾਵृਤਮ੍ ।

ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਸਹ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਚ ਰਾਘਵਃ ॥ 22 ॥

ਉਵਾਸ ਮੁਨਿਭਿਸ੍ਸਰ੍ਵੈਃ ਪੂਜ੍ਯਮਾਨੋ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।

ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਕਾਕੁਤ੍ਥ੍ਸਃ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਮਣ੍ਡਲੇ ॥ 23 ॥

ਉषਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੁਖਂ ਤਤ੍ਰ ਪੂਜ੍ਯਮਾਨੋ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ ।

ਜਗਾਮ ਚਾਸ਼੍ਰਮਾਂਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ॥ 24 ॥

ਯੇषਾਮੁषਿਤਵਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਕਾਸ਼ੇ ਸ ਮਹਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਤ੍ ।

ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪਰਿਦਸ਼ਾਨ੍ਮਾਸਾਨੇਕਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ 25 ॥

ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਛ ਚਤੁਰੋ ਮਾਸਾਨ੍ ਪਞ੍ਚ षਟ੍ਚਾਪਰਾਨ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ।

ਅਪਰਤ੍ਰਾਧਿਕਂ ਮਾਸਾਦਪ੍ਯਰ੍ਧਮਧਿਕਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ 26 ॥

ਤ੍ਰੀਨ੍ਮਾਸਾਨष੍ਟਮਾਸਾਂਸ਼੍ਚ ਰਾਘਵੋ ਨ੍ਯਵਸਤ੍ਸੁਖਮ੍ ।

ਤਥਾ ਸਂਵਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੁਨੀਨਾਮਾਸ਼੍ਰਮੇषੁ ਵੈ ॥ 27 ॥

ਰਮਤਸ਼੍ਚਾਨੁਕੂਲ੍ਯੇਨ ਯਯੁਸ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਾ ਦਸ਼ ।

ਪਰਿਵृਤ੍ਯ ਚ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੋ ਰਾਘਵਸ੍ਸਹ ਸੀਤਯਾ ॥ 28 ॥

ਸੁਤੀਕ੍ष੍ਣਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਪੁਨਰੇਵਾਜਗਾਮ ਹ ।

ਸ ਤਮਾਸ਼੍ਰਮਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮੁਨਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਪੂਜਿਤਃ ॥ 29 ॥

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਨ੍ਯਵਸਦ੍ਰਾਮਃ ਕਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਮਰਿਨ੍ਦਮਃ ।

ਤਦਾਸ਼੍ਰਮਸ੍ਥੋ ਵਿਨਯਾਤ੍ਕਦਾਚਿਤ੍ਤਂ ਮਹਾਮੁਨਿਮ੍ ॥ 30 ॥

ਉਪਾਸੀਨਸ੍ਸਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਸ੍ਸੁਤੀਕ੍ष੍ਣਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।

ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਰਣ੍ਯੇ ਭਗਵਾਨਗਸ੍ਤ੍ਯੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ ॥ 31 ॥

ਵਸਤੀਤਿ ਮਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਥਾਃ ਕਥਯਤਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।

ਨ ਤੁ ਜਾਨਾਮਿ ਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਵਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਮਹਤ੍ਤਯਾ ॥ 32 ॥

ਕੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਰਮ੍ਯਂ ਮਹਰ੍षੇਸ੍ਤਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ।

ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਭਵਤਸ੍ਸਾਨੁਜਸ੍ਸਹ ਸੀਤਯਾ ॥ 33 ॥

ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਮਭਿਗਚ੍ਛੇਯਮਭਿਵਾਦਯਿਤੁਂ ਮੁਨਿਮ੍ ।

ਮਨੋਰਥੋ ਮਹਾਨੇष ਹृਦਿ ਮੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ ॥ 34 ॥

ਯਦ੍ਯਹਂ ਤਂ ਮੁਨਿਵਰਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषੇਯਮਪਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।

ਇਤਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸ ਮੁਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਨੋ ਵਚਃ ॥ 35 ॥

ਸੁਤੀਕ੍ष੍ਣਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚੇਦਂ ਪ੍ਰੀਤੋ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜਮ੍ ।

ਅਹਮਪ੍ਯੇਤਦੇਵ ਤ੍ਵਾਂ ਵਕ੍ਤੁਕਾਮਸ੍ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ॥ 36 ॥

ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਮਭਿਗਚ੍ਛੇਤਿ ਸੀਤਯਾ ਸਹ ਰਾਘਵ ।

ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਤ੍ਵਿਦਾਨੀਮਰ੍ਥੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਬ੍ਰਵੀषਿ ਮਾਮ੍ ॥ 37 ॥

ਅਹਮਾਖ੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਵਤ੍ਸ ਯਤ੍ਰਾਗਸ੍ਤ੍ਯੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ।

ਯੋਜਨਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਤਾਤ ਯਾਹਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਵੈ ਤਤਃ ॥ 38 ॥

ਦਕ੍षਿਣੇਨ ਮਹਾਨ੍ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਗਸ੍ਤ੍ਯਭ੍ਰਾਤੁਰਾਸ਼੍ਰਮਃ ।

ਸ੍ਥਲਪ੍ਰਾਯੇ ਵਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇ ਪਿਪ੍ਪਲੀਵਨਸ਼ੋਭਿਤੇ ॥ 39 ॥

ਬਹੁਪੁष੍ਪਫਲੇ ਰਮ੍ਯੇ ਨਾਨਾਸ਼ਕੁਨਿਨਾਦਿਤੇ ।

ਪਦ੍ਮਿਨ੍ਯੋ ਵਿਵਿਧਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸਲਿਲਾਸ਼੍ਸ਼ਿਵਾਃ ॥ 40 ॥

ਹਂਸਕਾਰਣ੍ਡਵਾਕੀਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰਵਾਕੋਪਸ਼ੋਭਿਤਾਃ ।

ਤਤ੍ਰੈਕਾਂ ਰਜਨੀਂ ਵ੍ਯੁष੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਰਾਮ ਗਮ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 41 ॥

ਦਕ੍षਿਣਾਂ ਦਿਸ਼ਮਾਸ੍ਥਾਯ ਵਨषਣ੍ਡਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ ।

ਤਤ੍ਰਾਗਸ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਗਤ੍ਵਾ ਯੋਜਨਮਨ੍ਤਰਾ ॥ 42 ॥

ਰਮਣੀਯੇ ਵਨੋਦ੍ਧੇਸ਼ੇ ਬਹੁਪਾਦਪਸਂਵृਤੇ ।

ਰਂਸ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਵੈਦੇਹੀ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਸਹ ਤ੍ਵਯਾ ॥ 43 ॥

ਸ ਹਿ ਰਮ੍ਯੋ ਵਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ੋ ਬਹੁਪਾਦਪਸਙ੍ਕੁਲਃ ।

ਯਦਿ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕृਤਾ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਤਂ ਮਹਾਮੁਨਿਮ੍ ॥ 44 ॥

ਅਦ੍ਯੈਵ ਗਮਨੇ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਰੋਚਯਸ੍ਵ ਮਹਾਯਸ਼ਃ ।

ਇਤਿ ਰਾਮੋ ਮੁਨੇਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਹ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ ॥ 45 ॥

ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇऽਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਸਾਨੁਜਸ੍ਸੀਤਯਾ ਸਹ ।

ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਵਨਾਨਿ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਪਰ੍ਵਤਾਂਸ਼੍ਚਾਭ੍ਰਸਨ੍ਨਿਭਾਨ੍ ॥ 46 ॥

ਸਰਾਂਸਿ ਸਰਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਪਥਿ ਮਾਰ੍ਗਵਸ਼ਾਨੁਗਾਃ ।

ਸੁਤੀਕ੍ष੍ਣੇਨੋਪਦਿष੍ਟੇਨ ਗਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਪਥਾ ਸੁਖਮ੍ ॥ 47 ॥

ਇਦਂ ਪਰਮਸਂਹृष੍ਟੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।

ਏਤਦੇਵਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਨੂਨਂ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 48 ॥

ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਮੁਨੇਰ੍ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਃ ।

ਯਥਾ ਹਿ ਮੇ ਵਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਤਾਃ ਪਥਿ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥ 49 ॥

ਸਨ੍ਨਤਾਃ ਫਲਭਾਰੇਣ ਪੁष੍ਪਭਾਰੇਣ ਚ ਦ੍ਰੁਮਾਃ ।

ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਚ ਪਕ੍ਵਾਨਾਂ ਵਨਾਦਸ੍ਮਾਦੁਪਾਗਤਃ ॥ 50 ॥

ਗਨ੍ਧੋऽਯਂ ਪਵਨੋਕ੍षਿਪ੍ਤਸ੍ਸਹਸਾ ਕਟੁਕੋਦਯਃ ।

ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਕ੍षਿਪ੍ਤਾਃ ਕਾष੍ਠਸਞ੍ਚਯਾਃ ॥ 51 ॥

ਲੂਨਾਸ਼੍ਚ ਪਥਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਰ੍ਭਾ ਵੈਡੂਰ੍ਯਵਰ੍ਚਸਃ ।

ਏਤਚ੍ਚ ਵਨਮਧ੍ਯਸ੍ਥਂ ਕृष੍ਣਾਭ੍ਰਸ਼ਿਖਰੋਪਮਮ੍ ॥ 52 ॥

ਪਾਵਕਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਸ੍ਥਸ੍ਯ ਧੂਮਾਗ੍ਰਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ ।

ਵਿਵਿਕ੍ਤੇषੁ ਚ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਕृਤਸ੍ਨਾਨਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ ॥ 53 ॥

ਪੁष੍ਪੋਪਹਾਰਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕੁਸੁਮੈਸ੍ਸ੍ਵਯਮਰ੍ਜਿਤੈ ।

ਤਤ੍ਸੁਤੀਕ੍ष੍ਣਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਯਥਾ ਸੌਮ੍ਯ ਮਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ॥ 54 ॥

ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੋ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਨੂਨਮੇष ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।

ਨਿਗृਹ੍ਯ ਤਪਸਾ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ ॥ 55 ॥

ਯਸ੍ਯ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਕृਤੇਯਂ ਦਿਕ੍ਛਰਣ੍ਯਾ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾ ।

ਧਾਰਯਨ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਰੂਪਮਿਲ੍ਵਲਸ੍ਸਂਸ੍ਕृਤਂ ਵਦਨ੍ ॥ 56 ॥

ਆਮਨ੍ਤ੍ਰਯਤਿ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਸ੍ਮਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਨਿਰ੍ਘृਣਃ ।

ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਸਂਸ੍ਕृਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਤਸ੍ਤਂ ਮੇषਰੂਪਿਣਮ੍ ॥ 57 ॥

ਤਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ਭੋਜਯਾਮਾਸ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦृष੍ਟੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ।

ਤਤੋ ਭੁਕ੍ਤਵਤਾਂ ਤੇषਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਮਿਲ੍ਵਲੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 58 ॥

ਵਾਤਾਪੇ ਨਿष੍ਕ੍ਰਮਨ੍ਵੇਤਿ ਸ੍ਵਰੇਣ ਮਹਤਾ ਵਦਨ੍ ।

ਤਤੋ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਤਾਪਿਰ੍ਮੇषਵਨ੍ਨਦਨ੍ ॥ 59 ॥

ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਵਿਨਿष੍ਪਤਤ੍ ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਾਣਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤੈਰੇਵਂ ਕਾਮਰੂਪਿਭਿਃ ॥ 60 ॥

ਵਿਨਾਸ਼ਿਤਾਨਿ ਸਂਹਤ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨੈਃ ।

ਅਗਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਤਦਾ ਦੇਵੈਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤੇਨ ਮਹਰ੍षਿਣਾ ॥ 61 ॥

ਅਨੁਭੂਯ ਕਿਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਭਕ੍षਿਤਸ੍ਸਮਹਾਸੁਰਃ ।

ਤਤਸ੍ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਹਸ੍ਤੋਦਕਂ ਤਤਃ ॥ 62 ॥

ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਨਿष੍ਕ੍ਰਮਸ੍ਵੇਤਿ ਚੇਲ੍ਵਲਸ੍ਸੋऽਭ੍ਯਭਾषਤ ।

ਸ ਤਂ ਤਥਾ ਭਾषਮਾਣਂ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਵਿਪ੍ਰਘਾਤਿਨਮ੍ ॥ 63 ॥

ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਧੀਮਾਨਗਸ੍ਤ੍ਯੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ ।

ਕੁਤੋ ਨਿष੍ਕ੍ਰਮਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਮਯਾ ਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਰਕ੍षਸਃ ॥ 64 ॥

ਭ੍ਰਾਤੁਸ੍ਤੇ ਮੇषਰੂਪਸ੍ਯ ਗਤਸ੍ਯ ਯਮਸਾਦਨਮ੍ ।

ਅਥ ਤਸ੍ਯ ਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਨਿਧਨਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍ ॥ 65 ॥

ਪ੍ਰਧਰ੍षਯਿਤੁਮਾਰੇਭੇ ਮੁਨਿਂ ਕ੍ਰੋਧਾਨ੍ਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ।

ਸੋऽਭਿਦ੍ਰਵਨ੍ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਮੁਨਿਨਾ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਾ ॥ 66 ॥

ਚਕ੍षੁषਾਨਲਕਲ੍ਪੇਨ ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧੋ ਨਿਧਨਂ ਗਤਃ ।

ਤਸ੍ਯਾਯਮਾਸ਼੍ਰਮੋ ਭ੍ਰਾਤੁਸ੍ਤਟਾਕਵਨਸ਼ੋਭਿਤਃ ॥ 67 ॥

ਵਿਪ੍ਰਾਨੁਕਮ੍ਪਯਾ ਯੇਨ ਕਰ੍ਮੇਦਂ ਦੁष੍ਕਰਂ ਕृਤਮ੍ ।

ਏਵਂ ਕਥਯਮਾਨਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਣਾ ਸਹ ।

ਰਾਮਸ੍ਯਾਸ੍ਤਂ ਗਤਸ੍ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਕਾਲੋऽਭ੍ਯਵਰ੍ਤਤਃ ॥ 68 ॥

ਉਪਾਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਸਹ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ।

ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ਾऽਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਤਮृषਿਂ ਸੋऽਭ੍ਯਵਾਦਯਤ੍ ॥ 69 ॥

ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਤਿਗृਹੀਤਸ਼੍ਚ ਮੁਨਿਨਾ ਤੇਨ ਰਾਘਵਃ ।

ਨ੍ਯਵਸਤ੍ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਾਮੇਕਾਂ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਮੂਲਫਲਾਨਿ ਚ ॥ 70 ॥

ਤਸ੍ਯਾਂ ਰਾਤ੍ਯ੍ਰਾਂ ਵ੍ਯਤੀਤਾਯਾਂ ਵਿਮਲੇ ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲੇ ।

ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਤਮਗਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਹ੍ਯਾਮਨ੍ਤ੍ਰਯਤ ਰਾਘਵਃ ॥ 71 ॥

ਅਭਿਵਾਦਯੇ ਤ੍ਵਾਂ ਭਗਵਨ੍ ਸੁਖਮਧ੍ਯੁषਿਤੋ ਨਿਸ਼ਾਮ੍ ।

ਆਮਨ੍ਤ੍ਰਯੇ ਤ੍ਵਾਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਗੁਰੁਂ ਤੇ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਗ੍ਰਜਮ੍ ॥ 72 ॥

ਗਮ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ਤੇਨੋਕ੍ਤੋ ਜਗਾਮ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ ।

ਯਥੋਦ੍ਦਿष੍ਟੇਨ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਵਨਂ ਤਚ੍ਚਾਵਲੋਕਯਨ੍ ॥ 73 ॥

ਨੀਵਾਰਾਨ੍ਪਨਸਾਂਸ੍ਤਾਲਾਂਸ੍ਤਿਮਿਸ਼ਾਨ੍ਵਞ੍ਚੁਲਾਨ੍ਧਵਾਨ੍ ।

ਚਿਰਿਬਿਲ੍ਵਾਨ੍ਮਧੂਕਾਂਸ਼੍ਚ ਬਿਲ੍ਵਾਨਪਿ ਚ ਤਿਨ੍ਦੁਕਾਨ੍ ॥ 74 ॥

ਪੁष੍ਪਿਤਾਨ੍ਪੁष੍ਪਿਤਾਗ੍ਰਾਭਿਰ੍ਲਤਾਭਿਰਨੁਵੇष੍ਟਿਤਾਨ੍ ।

ਦਦਰ੍ਸ਼ ਰਾਮਸ਼੍ਸ਼ਤਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਾਨ੍ਤਾਰਪਾਦਪਾਨ੍ ॥ 75 ॥

ਹਸ੍ਤਿਹਸ੍ਤੈਰ੍ਵਿਮृਦਿਤਾਨ੍ਵਾਨਰੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਾਨ੍ ।

ਮਤ੍ਤੈਸ਼੍ਸ਼ਕੁਨਿਸਙ੍ਘੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਣਾਦਿਤਾਨ੍ ॥ 76 ॥

ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸਮੀਪਸ੍ਥਂ ਰਾਮੋ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨਃ ।

ਪृष੍ਠਤੋऽਨੁਗਤਂ ਵੀਰਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਲਕ੍ष੍ਮਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ॥ 77 ॥

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪਤ੍ਰਾ ਯਥਾ ਵृਕ੍षਾ ਯਥਾ ਕ੍षਾਨ੍ਤਾ ਮृਗਦ੍ਵਿਜਾਃ ।

ਆਸ਼੍ਰਮੋ ਨਾਤਿਦੂਰਸ੍ਥੋ ਮਹਰ੍षੇਰ੍ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 78 ॥

ਅਗਸ੍ਤ੍ਯ ਇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਲੋਕੇ ਸ੍ਵੇਨੈਵ ਕਰ੍ਮਣਾ ।

ਆਸ਼੍ਰਮੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ਼੍ਰਮਾਪਹਃ ॥ 79 ॥

ਪ੍ਰਾਜ੍ਯਧੂਮਾਕੁਲਵਨਸ਼੍ਚੀਰਮਾਲਾਪਰਿष੍ਕृਤਃ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਮृਗਯੂਥਸ਼੍ਚ ਨਾਨਾਸ਼ਕੁਨਿਨਾਦਿਤਃ ॥ 80 ॥

ਤਸ੍ਯੇਦਮਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਰਾਕ੍षਸੈਃ ।

ਦਿਗਿਯਂ ਦਕ੍षਿਣਾ ਤ੍ਰਾਸਾਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨੋਪਭੁਜ੍ਯਤੇ ॥ 81 ॥

ਯਦਾ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਚਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਦਿਗਿਯਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾ ।

ਤਦਾ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਨਿਰ੍ਵੈਰਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਰਜਨੀਚਰਾਃ ॥ 82 ॥

ਨਾਮ੍ਨਾ ਚੇਯਂ ਭਗਵਤੋ ਦਕ੍षਿਣਾ ਦਿਕ੍ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਾ ।

ਪ੍ਰਥਿਤਾ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਾ ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਭਿਃ ॥ 83 ॥

ਮਾਰ੍ਗਂ ਨਿਰੋਦ੍ਧੁਂ ਨਿਰਤੋ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯਾਚਲੋਤ੍ਤਮਃ ।

ਨਿਦੇਸ਼ਂ ਪਾਲਯਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ਼ੈਲਾ ਨ ਵਰ੍ਧਤੇ ॥ 84 ॥

ਅਯਂ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁषਸ੍ਤਸ੍ਯ ਲੋਕੇ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਕਰ੍ਮਣਃ ।

ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਵਿਨੀਤਜਨਸੇਵਿਤਃ ॥ 85 ॥

ਏष ਲੋਕਾਰ੍ਚਿਤਸ੍ਸਾਧੁਰ੍ਹਿਤੇ ਨਿਤ੍ਯਰਤਸ੍ਸਤਾਮ੍ ।

ਅਸ੍ਮਾਨਭਿਗਤਾਨੇष ਸ਼੍ਰੇਯਸਾ ਯੋਜਯਿष੍ਯਤਿ ॥ 86 ॥

ਆਰਾਧਯਿष੍ਯਾਮ੍ਯਤ੍ਰਾਹਮਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਤਂ ਮਹਾਮੁਨਿਮ੍ ।

ਸ਼ੇषਂ ਚ ਵਨਵਾਸਸ੍ਯ ਸੌਮ੍ਯ ਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰਭੋ ॥ 87 ॥

ਅਤ੍ਰ ਦੇਵਾਸ੍ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ੍ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਪਰਮਰ੍षਯਃ ।

ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਨਿਯਤਾਹਾਰਂ ਸਤਤਂ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ ॥ 88 ॥

ਨਾਤ੍ਰ ਜੀਵੇਨ੍ਮृषਾਵਾਦੀ ਕ੍ਰੂਰੋ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਸ਼ਠਃ ।

ਨृਸ਼ਂਸਃ ਕਾਮਵृਤ੍ਤੋ ਵਾ ਮੁਨਿਰੇष ਤਥਾਵਿਧਃ ॥ 89 ॥

ਅਤ੍ਰ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਯਕ੍षਾਸ਼੍ਚ ਨਾਗਾਸ਼੍ਚ ਪਤਗੈਸ੍ਸਹ ।

ਵਸਨ੍ਤਿ ਨਿਯਤਾਹਾਰਾ ਧਰ੍ਮਮਾਰਾਧਯਿष੍ਣਵਃ ॥ 90 ॥

ਅਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਿਮਾਨੈਜਸ੍ਸੂਰ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭੈਃ ।

ਤ੍ਯਕ੍ਤਦੇਹਾ ਨਵੈਰ੍ਦੇਹੈਃ ਸ੍ਵਰ੍ਯਾਤਾਃ ਪਰਮਰ੍षਯਃ ॥ 91 ॥

ਯਕ੍षਤ੍ਵਮਮਰਤ੍ਵਂ ਚ ਰਾਜ੍ਯਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ।

ਅਤ੍ਰ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਭੂਤੈਰਾਰਾਧਿਤਾਸ਼੍ਸ਼ੁਭੈਃ ॥ 92 ॥

ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਾਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ekādaśassargaḥ |

agrataḥ prayayau rāmassītā madhye sumadhyamā |

pṛṣṭhatastu dhanuṣpāṇirlakṣmaṇo'nujagāma ha || 1 ||

tau paśyamānau vividhān śailaprasthānvanāni ca |

nadīśca vividhā ramyā jagmatussītayā saha || 2 ||

sārasāṃścakravākāṃśca nadīpulinacāriṇaḥ |

sarāṃsi ca sapadmāni yuktāni jalajaiḥ khagaiḥ || 3 ||

yūthabaddhāṃśca pṛṣatānmadonmattān viṣāṇinaḥ |

mahiṣāṃśca varāhāṃśca nāgāṃśca drumavairiṇaḥ || 4 ||

te gatvā dūramadhvānaṃ lambamāne divākare |

dadṛśussahitā ramyaṃ taṭākaṃ yojanāyatam || 5 ||

padmapuṣkarasambādhaṃ gajayūthairalaṅkṛtam |

sārasairhaṃsakādambaissaṅkulaṃ jalacāribhiḥ || 6 ||

prasannasalile ramye tasminsarasi śuśruve |

gītavāditranirghoṣo na tu kaścana dṛśyate || 7 ||

tataḥ kautūhalādrāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |

muniṃ dharmabhṛtaṃ nāma praṣṭuṃ samupacakrame || 8 ||

idamatyadbhutaṃ śrutvā sarveṣāṃ no mahāmune |

kautūhalaṃ mahajjātaṃ kimidaṃ sādhu kathyatām || 9 ||

vaktavyaṃ yadi cedavipra nātiguhyamapi prabho |

tenaivamukto dharmātmā rāghaveṇa munistadā || 10 ||

prabhavaṃ sarasaḥ kṛtsnamākhyātumupacakrame |

idaṃ pañcāpsaro nāma taṭākaṃ sārvakālikam || 11 ||

nirmitaṃ tapasā rāma muninā māṇḍakarṇinā |

sa hi tepe tapastīvraṃ māṇḍakarṇirmahāmuniḥ || 12 ||

daśavarṣasahasrāṇi vāyubhakṣo jalāśrayaḥ |

tataḥ pravyathitāssarve devāssāgnipurogamāḥ || 13 ||

abruvan vacanaṃ sarve parasparasamāgatāḥ |

asmākaṃ kasyacit sthānameṣa prārthayate muniḥ || 14 ||

iti saṃvignamanasassarve te tridivaukasaḥ |

tatra kartuṃ tapovighnaṃ devaissarvairniyojitāḥ || 15 ||

pradhānāpsarasaḥ pañca vidyuccalitavarcasaḥ |

apsarobhistatastābhirmunirdṛṣṭaparāvaraḥ || 16 ||

nīto madanavaśyatvaṃ surāṇāṃ kāryasiddhaye |

tāścaivāpsarasaḥ pañca muneḥ patnītvamāgatāḥ || 17 ||

taṭāke nirmitaṃ tāsāmasminnantarhitaṃ gṛham |

tathaivāpsarasaḥ pañca nivasantyo yathāsukham || 18 ||

ramayanti tapoyogānmuniṃ yauvanamāsthitam |

tāsāṃ saṅkrīḍamānānāmeṣa vāditranissvanaḥ || 19 ||

śrūyate bhūṣaṇonmiśro gītaśabdo manoharaḥ |

āścaryamiti tasyaitadvacanaṃ bhāvitātmanaḥ || 20 ||

rāghavaḥ pratijagrāha saha bhrātrā mahāyaśāḥ |

evaṃ kathayamānasya dadarśāśramamaṇḍalam || 21 ||

kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |

praviśya saha vaidehyā lakṣmaṇena ca rāghavaḥ || 22 ||

uvāsa munibhissarvaiḥ pūjyamāno mahāyaśāḥ |

tadā tasminsakākutthsaḥ śrīmatyāśramamaṇḍale || 23 ||

uṣitvā tu sukhaṃ tatra pūjyamāno maharṣibhiḥ |

jagāma cāśramāṃsteṣāṃ paryāyeṇa tapasvinām || 24 ||

yeṣāmuṣitavān pūrvaṃ sakāśe sa mahāstravit |

kvacitparidaśānmāsānekaṃ saṃvatsaraṃ kvacit || 25 ||

kvaciccha caturo māsān pañca ṣaṭcāparānkvacit |

aparatrādhikaṃ māsādapyardhamadhikaṃ kvacit || 26 ||

trīnmāsānaṣṭamāsāṃśca rāghavo nyavasatsukham |

tathā saṃvasatastasya munīnāmāśrameṣu vai || 27 ||

ramataścānukūlyena yayussaṃvatsarā daśa |

parivṛtya ca dharmajño rāghavassaha sītayā || 28 ||

sutīkṣṇasyāśramaṃ śrīmānpunarevājagāma ha |

sa tamāśramamāsādya munibhiḥ pratipūjitaḥ || 29 ||

tatrāpi nyavasadrāmaḥ kañcitkālamarindamaḥ |

tadāśramastho vinayātkadācittaṃ mahāmunim || 30 ||

upāsīnassakākutsthassutīkṣṇamidamabravīt |

asminnaraṇye bhagavānagastyo munisattamaḥ || 31 ||

vasatīti mayā nityaṃ kathāḥ kathayatāṃ śrutam |

na tu jānāmi taṃ deśaṃ vanasyāsya mahattayā || 32 ||

kutrāśramapadaṃ ramyaṃ maharṣestasya dhīmataḥ |

prasādāttatra bhavatassānujassaha sītayā || 33 ||

agastyamabhigaccheyamabhivādayituṃ munim |

manoratho mahāneṣa hṛdi me parivartate || 34 ||

yadyahaṃ taṃ munivaraṃ śuśrūṣeyamapi svayam |

iti rāmasya sa muniśśrutvā dharmātmano vacaḥ || 35 ||

sutīkṣṇaḥ pratyuvācedaṃ prīto daśarathātmajam |

ahamapyetadeva tvāṃ vaktukāmassalakṣmaṇam || 36 ||

agastyamabhigaccheti sītayā saha rāghava |

diṣṭyā tvidānīmarthe'smin svayameva bravīṣi mām || 37 ||

ahamākhyāmi te vatsa yatrāgastyo mahāmuniḥ |

yojanānyāśramāttāta yāhi catvāri vai tataḥ || 38 ||

dakṣiṇena mahān śrīmānagastyabhrāturāśramaḥ |

sthalaprāye vanoddeśe pippalīvanaśobhite || 39 ||

bahupuṣpaphale ramye nānāśakuninādite |

padminyo vividhāstatra prasannasalilāśśivāḥ || 40 ||

haṃsakāraṇḍavākīrṇāścakravākopaśobhitāḥ |

tatraikāṃ rajanīṃ vyuṣya prabhāte rāma gamyatām || 41 ||

dakṣiṇāṃ diśamāsthāya vanaṣaṇḍasya pārśvataḥ |

tatrāgastyāśramapadaṃ gatvā yojanamantarā || 42 ||

ramaṇīye vanoddheśe bahupādapasaṃvṛte |

raṃsyate tatra vaidehī lakṣmaṇaśca saha tvayā || 43 ||

sa hi ramyo vanoddeśo bahupādapasaṅkulaḥ |

yadi buddhiḥ kṛtā draṣṭumagastyaṃ taṃ mahāmunim || 44 ||

adyaiva gamane buddhiṃ rocayasva mahāyaśaḥ |

iti rāmo muneśśrutvā saha bhrātrābhivādya ca || 45 ||

pratasthe'muddiśya sānujassītayā saha |

paśyanvanāni ramyāṇi parvatāṃścābhrasannibhān || 46 ||

sarāṃsi saritaścaiva pathi mārgavaśānugāḥ |

sutīkṣṇenopadiṣṭena gatvā tena pathā sukham || 47 ||

idaṃ paramasaṃhṛṣṭo vākyaṃ lakṣmaṇamabravīt |

etadevāśramapadaṃ nūnaṃ tasya mahātmanaḥ || 48 ||

agastyasya munerbhrāturdṛśyate puṇyakarmaṇaḥ |

yathā hi me vanasyāsya jñātāḥ pathi sahasraśaḥ || 49 ||

sannatāḥ phalabhāreṇa puṣpabhāreṇa ca drumāḥ |

pippalīnāṃ ca pakvānāṃ vanādasmādupāgataḥ || 50 ||

gandho'yaṃ pavanokṣiptassahasā kaṭukodayaḥ |

tatra tatra ca dṛśyante saṅkṣiptāḥ kāṣṭhasañcayāḥ || 51 ||

lūnāśca pathi dṛśyante darbhā vaiḍūryavarcasaḥ |

etacca vanamadhyasthaṃ kṛṣṇābhraśikharopamam || 52 ||

pāvakasyāśramasthasya dhūmāgraṃ sampradṛśyate |

vivikteṣu ca tīrtheṣu kṛtasnānā dvijātayaḥ || 53 ||

puṣpopahāraṃ kurvanti kusumaissvayamarjitai |

tatsutīkṣṇasya vacanaṃ yathā saumya mayā śrutam || 54 ||

agastyasyāśramo bhrāturnūnameṣa bhaviṣyati |

nigṛhya tapasā mṛtyuṃ lokānāṃ hitakāmyayā || 55 ||

yasya bhrātrā kṛteyaṃ dikcharaṇyā puṇyakarmaṇā |

dhārayan brāhmaṇaṃ rūpamilvalassaṃskṛtaṃ vadan || 56 ||

āmantrayati viprānsmaśrāddhamuddiśya nirghṛṇaḥ |

bhrātaraṃ saṃskṛtaṃ kṛtvā tatastaṃ meṣarūpiṇam || 57 ||

tān dvijānbhojayāmāsa śrāddhadṛṣṭena karmaṇā |

tato bhuktavatāṃ teṣāṃ viprāṇāmilvalo'bravīt || 58 ||

vātāpe niṣkramanveti svareṇa mahatā vadan |

tato bhrāturvacaśśrutvā vātāpirmeṣavannadan || 59 ||

bhittvā bhittvā śarīrāṇi brāhmaṇānāṃ viniṣpatat |

brāhmāṇānāṃ sahasrāṇi tairevaṃ kāmarūpibhiḥ || 60 ||

vināśitāni saṃhatya nityaśaḥ piśitāśanaiḥ |

agastyena tadā devaiḥ prārthitena maharṣiṇā || 61 ||

anubhūya kila śrāddhe bhakṣitassamahāsuraḥ |

tatassampannamityuktvā dattvā hastodakaṃ tataḥ || 62 ||

bhrātaraṃ niṣkramasveti celvalasso'bhyabhāṣata |

sa taṃ tathā bhāṣamāṇaṃ bhrātaraṃ vipraghātinam || 63 ||

abravītprahasandhīmānagastyo munisattamaḥ |

kuto niṣkramituṃ śaktirmayā jīrṇasya rakṣasaḥ || 64 ||

bhrātuste meṣarūpasya gatasya yamasādanam |

atha tasya vacaśśrutvā bhrāturnidhanasaṃśrayam || 65 ||

pradharṣayitumārebhe muniṃ krodhānniśācaraḥ |

so'bhidravanmuniśreṣṭhaṃ muninā dīptatejasā || 66 ||

cakṣuṣānalakalpena nirdagdho nidhanaṃ gataḥ |

tasyāyamāśramo bhrātustaṭākavanaśobhitaḥ || 67 ||

viprānukampayā yena karmedaṃ duṣkaraṃ kṛtam |

evaṃ kathayamānasya tasya saumitriṇā saha |

rāmasyāstaṃ gatassūryassandhyākālo'bhyavartataḥ || 68 ||

upāsya paścimāṃ sandhyāṃ saha bhrātrā yathāvidhi |

praviveśā'śramapadaṃ tamṛṣiṃ so'bhyavādayat || 69 ||

samyak pratigṛhītaśca muninā tena rāghavaḥ |

nyavasattāṃ niśāmekāṃ prāśya mūlaphalāni ca || 70 ||

tasyāṃ rātyrāṃ vyatītāyāṃ vimale sūryamaṇḍale |

bhrātaraṃ tamagastyasya hyāmantrayata rāghavaḥ || 71 ||

abhivādaye tvāṃ bhagavan sukhamadhyuṣito niśām |

āmantraye tvāṃ gacchāmi guruṃ te draṣṭumagrajam || 72 ||

gamyatāmiti tenokto jagāma raghunandanaḥ |

yathoddiṣṭena mārgeṇa vanaṃ taccāvalokayan || 73 ||

nīvārānpanasāṃstālāṃstimiśānvañculāndhavān |

ciribilvānmadhūkāṃśca bilvānapi ca tindukān || 74 ||

puṣpitānpuṣpitāgrābhirlatābhiranuveṣṭitān |

dadarśa rāmaśśataśastatra kāntārapādapān || 75 ||

hastihastairvimṛditānvānarairupaśobhitān |

mattaiśśakunisaṅghaiśca śataśaśca praṇāditān || 76 ||

tato'bravītsamīpasthaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |

pṛṣṭhato'nugataṃ vīraṃ lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 77 ||

snigdhapatrā yathā vṛkṣā yathā kṣāntā mṛgadvijāḥ |

āśramo nātidūrastho maharṣerbhāvitātmanaḥ || 78 ||

agastya iti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā |

āśramo dṛśyate tasya pariśrāntaśramāpahaḥ || 79 ||

prājyadhūmākulavanaścīramālāpariṣkṛtaḥ |

praśāntamṛgayūthaśca nānāśakunināditaḥ || 80 ||

tasyedamāśramapadaṃ prabhāvādyasya rākṣasaiḥ |

digiyaṃ dakṣiṇā trāsāddṛśyate nopabhujyate || 81 ||

yadā prabhṛti cākrāntā digiyaṃ puṇyakarmaṇā |

tadā prabhṛti nirvairāḥ praśāntā rajanīcarāḥ || 82 ||

nāmnā ceyaṃ bhagavato dakṣiṇā dikpradakṣiṇā |

prathitā triṣu lokeṣu durdharṣā krūrakarmabhiḥ || 83 ||

mārgaṃ niroddhuṃ nirato bhāskarasyācalottamaḥ |

nideśaṃ pālayanyasya vindhyaśailā na vardhate || 84 ||

ayaṃ dīrghāyuṣastasya loke viśrutakarmaṇaḥ |

agastyasyāśrama śrīmānvinītajanasevitaḥ || 85 ||

eṣa lokārcitassādhurhite nityaratassatām |

asmānabhigatāneṣa śreyasā yojayiṣyati || 86 ||

ārādhayiṣyāmyatrāhamagastyaṃ taṃ mahāmunim |

śeṣaṃ ca vanavāsasya saumya vatsyāmyahaṃ prabho || 87 ||

atra devāssagandharvāssiddhāśca paramarṣayaḥ |

agastyaṃ niyatāhāraṃ satataṃ paryupāsate || 88 ||

nātra jīvenmṛṣāvādī krūro vā yadi vā śaṭhaḥ |

nṛśaṃsaḥ kāmavṛtto vā munireṣa tathāvidhaḥ || 89 ||

atra devāśca yakṣāśca nāgāśca patagaissaha |

vasanti niyatāhārā dharmamārādhayiṣṇavaḥ || 90 ||

atra siddhā mahātmāno vimānaijassūryasannibhaiḥ |

tyaktadehā navairdehaiḥ svaryātāḥ paramarṣayaḥ || 91 ||

yakṣatvamamaratvaṃ ca rājyāni vividhāni ca |

atra devāḥ prayacchanti bhūtairārādhitāśśubhaiḥ || 92 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekādaśassargaḥ ||