📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.76 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - षਟ੍ਸਪ੍ਤਤਿਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
2.76 Ayodhyakanda - Shatsaptatitama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ षਟ੍ਸਪ੍ਤਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਮੇਵਂ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤਂ ਭਰਤਂ ਕੈਕਯੀ ਸੁਤਮ੍ ।
ਉਵਾਚ ਵਦਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵਸਿष੍ਠ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਵਾਗृषਿਃ ॥ 1 ॥
ਅਲਂ ਸ਼ੋਕੇਨ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਮਹਾਯਸ਼ਃ ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਂ ਨਰਪਤੇਃ ਕੁਰੁ ਸਂਯਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 2 ॥
ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਵਚ ਸ਼੍ਸ਼ृਤ੍ਵਾ ਭਰਤੋ ਧਾਰਣਾਂ ਗਤਃ ।
ਪ੍ਰੇਤਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕਾਰਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ ॥ 3 ॥
ਉਦ੍ਧृਤਂ ਤੈਲਸਂਰੋਧਾਤ੍ਸਤੁ ਭੂਮੌ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਮ੍ ।
ਆਪੀਤਵਰ੍ਣਵਦਨਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਮਿਵ ਭੂਮਿਪਮ੍ ॥ 4 ॥
ਸਂਵੇਸ਼੍ਯ ਸ਼ਯਨੇ ਚਾਗ੍ਯ੍ਰੇ ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਪਰਿष੍ਕृਤੇ ।
ਤਤੋ ਦਸ਼ਰਥਂ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਿਲਲਾਪ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ ॥ 5 ॥
ਕਿਂ ਤੇ ਵ੍ਯਵਸਿਤਂ ਰਾਜਨ੍ ਪ੍ਰੋषਿਤੇ ਮਯ੍ਯਨਾਗਤੇ ।
ਵਿਵਾਸ੍ਯ ਰਾਮਂ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਚ ਮਹਾਬਲਮ੍ ॥ 6 ॥
ਕ੍ਵ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਮਹਾਰਾਜ ਹਿਤ੍ਵੇਮਂ ਦੁਃਖਿਤਂ ਜਨਮ੍ ।
ਹੀਨਂ ਪੁਰੁषਸਿਂਹੇਨ ਰਾਮੇਣਾਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ ॥ 7 ॥
ਯੋਗਕ੍षੇਮਂ ਤੁ ਤੇ ਰਾਜਨ੍ ਕੋऽਸ੍ਮਿਨ੍ਕਲ੍ਪਯਿਤਾ ਪੁਰੇ ਤ੍ਵਯਿ ਪ੍ਰਯਾਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਤਾਤ ਰਾਮੇ ਚ ਵਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ॥ 8 ॥
ਵਿਧਵਾ ਪृਥਿਵੀ ਰਾਜਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਹੀਨਾ ਨ ਰਾਜਤੇ ।
ਹੀਨਚਨ੍ਦ੍ਰੇਵ ਰਜਨੀ ਨਗਰੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾ ॥ 9 ॥
ਏਵਂ ਵਿਲਪਮਾਨਂ ਤਂ ਭਰਤਂ ਦੀਨਮਾਨਸਮ੍ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਚਨਂ ਭੂਯੋ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਤੁ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ॥ 10 ॥
ਪ੍ਰੇਤਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ ਵਿਸ਼ਾਂ ਪਤੇਃ ।
ਤਾਨ੍ਯਵ੍ਯਗ੍ਰਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਾਮਵਿਚਾਰਿਤਮ੍ ॥ 11 ॥
ਤਥੇਤਿ ਭਰਤੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯਾਭਿਪੂਜ੍ਯ ਤਤ੍ ।
ऋਤ੍ਵਿਕ੍ਪੁਰੋਹਿਤਾਚਾਰ੍ਯਾਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਵਰਯਾਮਾਸ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ॥ 12 ॥
ਯੇ ਤ੍ਵਗ੍ਨਯੋ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੇਸ੍ਯ ਚਾਗ੍ਨ੍ਯਗਾਰਾਦ੍ਬਹਿष੍ਕृਤਾਃ ।
ऋਤ੍ਵਿਗ੍ਭਿਰ੍ਯਾਜਕੈਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ਆਹ੍ਰਿਯਨ੍ਤ ਯਥਾਵਿਧਿ ॥ 13 ॥
ਸ਼ਿਬਿਕਾਯਾਮਥਾऽਰੋਪ੍ਯ ਰਾਜਾਨਂ ਗਤਚੇਤਸਮ੍ ।
ਬਾष੍ਪਕਣ੍ਠਾ ਵਿਮਨਸਸ੍ਤਮੂਹੁਃ ਪਰਿਚਾਰਕਾਃ ॥ 14 ॥
ਹਿਰਣ੍ਯਂ ਚ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਚ ਵਾਸਾਂਸਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ।
ਪ੍ਰਕਿਰਨ੍ਤੋ ਜਨਾ ਮਾਰ੍ਗਂ ਨृਪਤੇਰਗ੍ਰਤੋ ਯਯੁਃ ॥ 15 ॥
ਚਨ੍ਦਨਾਗਰੁਨਿਰ੍ਯਾਸਾਨ੍ ਸਰਲਂ ਪਦ੍ਮਕਂ ਤਥਾ ।
ਦੇਵਦਾਰੂਣਿ ਚਾਹृਤ੍ਯ ਕ੍षੇਪਯਨ੍ਤਿ ਤਥਾਪਰੇ ॥ 16 ॥
ਗਨ੍ਧਾਨੁਚ੍ਚਾਵਚਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਂ ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾਥ ਭੂਮਿਪਮ੍ ।
ਤਤ੍ਰ ਸਂਵੇਸ਼ਯਾਮਾਸੁਸ਼੍ਚਿਤਾਮਧ੍ਯੇ ਤਮृਤ੍ਵਿਜਃ ॥ 17 ॥
ਤਦਾ ਹੁਤਾਸ਼ਨਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਜੇਪੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਦृਤ੍ਵਿਜਃ ।
ਜਗੁਸ਼੍ਚ ਤੇ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨਿ ਸਾਮਗਾਃ ॥ 18 ॥
ਸ਼ਿਬਿਕਾਭਿਸ਼੍ਚ ਯਾਨੈਸ਼੍ਚ ਯਥਾਰ੍ਹਂ ਤਸ੍ਯ ਯੋषਿਤਃ ।
ਨਗਰਾ ਨ੍ਨਿਰ੍ਯਯੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵृਦ੍ਧੈਃ ਪਰਿਵृਤਾ ਸ੍ਤਦਾ ॥ 19 ॥
ਪ੍ਰਸਵ੍ਯਂ ਚਾਪਿ ਤਂ ਚਕੁਃ ऋਤ੍ਵਿਜੋऽਗ੍ਨਿਚਿਤਂ ਨृਪਮ੍ ।
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਃ ਕੌਸਲ੍ਯਾਪ੍ਰਮੁਖਾਸ੍ਤਦਾ ॥ 20 ॥
ਕ੍ਰੌਞ੍ਚੀਨਾਮਿਵ ਨਾਰੀਣਾਂ ਨਿਨਾਦਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵੇ ।
ਆਰ੍ਤਾਨਾਂ ਕਰੁਣਂ ਕਾਲੇ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤੀਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥ 21 ॥
ਤਤੋ ਰੁਦਨ੍ਤ੍ਯੋ ਵਿਵਸ਼ਾਵਿਲਪ੍ਯ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।
ਯਾਨੇਭ੍ਯਸ੍ਸਰਯੂਤੀਰਮਵਤੇਰੁਰ੍ਵਰਾਙ੍ਗਨਾਃ ॥ 22 ॥
ਕृਤ੍ਵੋਦਕਂ ਤੇ ਭਰਤੇਨ ਸਾਰ੍ਧਂ ਨृਪਾਙ੍ਗਨਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰੋਹਿਤਾ ਸ਼੍ਚ ।
ਪੁਰਮ੍ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਰੁਪਰੀਤਨੇਤ੍ਰਾਃ ਭੂਮੌ ਦਸ਼ਾਹਂ ਵ੍ਯਨਯਨ੍ਤ ਦੁਃਖਮ੍ ॥ 23 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ षਟ੍ਸਪ੍ਤਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṭsaptatitamassargaḥ |
tamevaṃ śokasantaptaṃ bharataṃ kaikayī sutam |
uvāca vadatāṃ śreṣṭho vasiṣṭha śśreṣṭhavāgṛṣiḥ || 1 ||
alaṃ śokena bhadraṃ te rājaputra mahāyaśaḥ |
prāptakālaṃ narapateḥ kuru saṃyānamuttamam || 2 ||
vasiṣṭhasya vaca śśṛtvā bharato dhāraṇāṃ gataḥ |
pretakāryāṇi sarvāṇi kārayāmāsa dharmavit || 3 ||
uddhṛtaṃ tailasaṃrodhātsatu bhūmau niveśitam |
āpītavarṇavadanaṃ prasuptamiva bhūmipam || 4 ||
saṃveśya śayane cāgyre nānāratnapariṣkṛte |
tato daśarathaṃ putro vilalāpa suduḥkhitaḥ || 5 ||
kiṃ te vyavasitaṃ rājan proṣite mayyanāgate |
vivāsya rāmaṃ dharmajñaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam || 6 ||
kva yāsyasi mahārāja hitvemaṃ duḥkhitaṃ janam |
hīnaṃ puruṣasiṃhena rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 7 ||
yogakṣemaṃ tu te rājan ko'sminkalpayitā pure tvayi prayāte svastāta rāme ca vanamāśrite || 8 ||
vidhavā pṛthivī rājan stvayā hīnā na rājate |
hīnacandreva rajanī nagarī pratibhāti mā || 9 ||
evaṃ vilapamānaṃ taṃ bharataṃ dīnamānasam |
abravīdvacanaṃ bhūyo vasiṣṭhastu mahāmuniḥ || 10 ||
pretakāryāṇi yānyasya kartavyāni viśāṃ pateḥ |
tānyavyagraṃ mahābāho kriyāntāmavicāritam || 11 ||
tatheti bharato vākyaṃ vasiṣṭhasyābhipūjya tat |
ṛtvikpurohitācāryān stvarayāmāsa sarvaśaḥ || 12 ||
ye tvagnayo narendresya cāgnyagārādbahiṣkṛtāḥ |
ṛtvigbhiryājakaiścaiva te āhriyanta yathāvidhi || 13 ||
śibikāyāmathā'ropya rājānaṃ gatacetasam |
bāṣpakaṇṭhā vimanasastamūhuḥ paricārakāḥ || 14 ||
hiraṇyaṃ ca suvarṇaṃ ca vāsāṃsi vividhāni ca |
prakiranto janā mārgaṃ nṛpateragrato yayuḥ || 15 ||
candanāgaruniryāsān saralaṃ padmakaṃ tathā |
devadārūṇi cāhṛtya kṣepayanti tathāpare || 16 ||
gandhānuccāvacāṃścānyāṃ statra gatvātha bhūmipam |
tatra saṃveśayāmāsuścitāmadhye tamṛtvijaḥ || 17 ||
tadā hutāśanaṃ hutvā jepustasya tadṛtvijaḥ |
jaguśca te yathāśāstra tatra sāmāni sāmagāḥ || 18 ||
śibikābhiśca yānaiśca yathārhaṃ tasya yoṣitaḥ |
nagarā nniryayustatra vṛddhaiḥ parivṛtā stadā || 19 ||
prasavyaṃ cāpi taṃ cakuḥ ṛtvijo'gnicitaṃ nṛpam |
striyaśca śokasantaptāḥ kausalyāpramukhāstadā || 20 ||
krauñcīnāmiva nārīṇāṃ ninādastatra śuśruve |
ārtānāṃ karuṇaṃ kāle krośantīnāṃ sahasraśaḥ || 21 ||
tato rudantyo vivaśāvilapya ca punaḥ punaḥ |
yānebhyassarayūtīramavaterurvarāṅganāḥ || 22 ||
kṛtvodakaṃ te bharatena sārdhaṃ nṛpāṅganā mantripurohitā śca |
purampraviśyāśruparītanetrāḥ bhūmau daśāhaṃ vyanayanta duḥkham || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭsaptatitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever