📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.75 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤਿਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
2.75 Ayodhyakanda - Panchasaptatitama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਦੀਨਾਮੁਦ੍ਵੀਕ੍ष੍ਯ ਮਾਤਰਮ੍ ॥ 1 ॥
ਸੋऽਮਾਤ੍ਯਮਧ੍ਯੇ ਭਰਤੋ ਜਨਨੀਮਭ੍ਯਕੁਤ੍ਸਯਤ੍ ।
ਰਾਜ੍ਯਂ ਨ ਕਾਮਯੇ ਜਾਤੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਯੇ ਨਾਪਿ ਮਾਤਰਮ੍ ॥ 2 ॥
ਅਭਿषੇਕਂ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਯੋऽਭੂਦ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਸਮੀਕ੍षਿਤਃ ।
ਵਿਪ੍ਰਕृष੍ਟੇਹ੍ਯਹਂ ਦੇਸ਼ੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸਹਿਤੋऽਵਸਮ੍ ॥ 3 ॥
ਵਨਵਾਸਂ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਰਾਮਸ੍ਯਾਹਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਵਿਵਾਸਨਂ ਵਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਸ੍ਸੀਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਯਥਾऽਭਵਤ੍ ॥ 4 ॥
ਤਥੈਵ ਕ੍ਰੋਸ਼ਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਜ੍ਞਾਯ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 5 ॥
ਆਗਤਃ ਕ੍ਰੂਰਕਾਰ੍ਯਾਯਾਃ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਭਰਤਸ੍ਸੁਤਃ ।
ਤਮਹਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਭਰਤਂ ਦੀਰ੍ਘਦਰ੍ਸ਼ਿਨਮ੍ ॥ 6 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਂ ਸਾ ਵਿਵਰ੍ਣਾ ਮਲਿਨਾ ਕृਸ਼ਾ ।
ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇ ਭਰਤੋ ਯਤ੍ਰ ਵੇਪਮਾਨਾ ਵਿਚੇਤਨਾ ॥ 7 ॥
ਸ ਤੁ ਰਾਮਾਨੁਜਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸਹਿਤਸ੍ਤਦਾ ।
ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇ ਭਰਤੋ ਯਤ੍ਰ ਕੌਸਲ੍ਯਾਯਾ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥ 8 ॥
ਤਤ ਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਭਰਤੌ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਦੁਃਖਿਤੌ ।
ਪਰ੍ਯष੍ਵਜੇਤਾਂ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾਂ ਪਤਿਤਾਂ ਨष੍ਟਚੇਤਸਾਮ੍ ॥ 9 ॥
ਰੁਦਨ੍ਤੌ ਰੁਦਤੀਂ ਦੁਃਖਾਤ੍ਸਮੇਤ੍ਯਾਰ੍ਯਾਂ ਮਨਸ੍ਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ ।
ਭਰਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚੇਦਂ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਿਤਾ ॥ 10 ॥
ਇਦਂ ਤੇ ਰਾਜ੍ਯਕਾਮਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਕਣ੍ਟਕਮ੍ ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਬਤ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਸ਼ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕ੍ਰੂਰੇਣ ਕਰ੍ਮਣਾ ॥ 11 ॥
ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਚੀਰਵਸਨਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਮੇ ਵਨਵਾਸਿਨਮ੍ ।
ਕੈਕੇਯੀ ਕਂ ਗੁਣਂ ਤਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਕ੍ਰੂਰਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ ॥ 12 ॥
ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਮਾਮਪਿ ਕੈਕੇਯੀ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਯਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ।
ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭੋ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਸੁਤੋ ਮੇ ਸੁਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ॥ 13 ॥
ਅਥਵਾ ਸ੍ਵਯਮੇਵਾਹਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਨੁਚਰਾ ਸੁਖਮ੍ ।
ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਸ੍ਯੇ ਯਤ੍ਰ ਰਾਘਵਃ ॥ 14 ॥
ਕਾਮਂ ਵਾ ਸ੍ਵਯਮੇਵਾਦ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਮਾਂ ਨੇਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।
ਯਤ੍ਰਾਸੌ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮੇ ਤਪ੍ਯਤੇ ਤਪਃ ॥ 15 ॥
ਇਦਂ ਹਿ ਤਵ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਧਨਧਾਨ੍ਯਸਮਾਚਿਤਮ੍ ।
ਹਸ੍ਤ੍ਵਸ਼੍ਵਰਥਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਯਾਤਿਤਂ ਤਯਾ ॥ 16 ॥
ਇਤ੍ਯਾਦਿਬਹੁਭਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਃ ਕ੍ਰੂਰੈਃ ਸਮ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸਿਤੋऽਨਘਃ ।
ਵਿਵ੍ਯਥੇ ਭਰਤਸ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣੇ ਤੁਦ੍ਯੇਵ ਸੂਚਿਨਾ ॥ 17 ॥
ਪਪਾਤ ਚਰਣੌ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦਾ ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤਨਃ ।
ਵਿਲਪ੍ਯ ਬਹੁਧਾऽਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਲਬ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 18 ॥
ਏਵਂ ਵਿਲਪਮਾਨਾਂ ਤਾਂ ਭਰਤਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਸ੍ਤਦਾ ।
ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚੇਦਂ ਸ਼ੋਕੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰਾਵृਤਾਮ੍ ॥ 19 ॥
ਆਰ੍ਯੇ ਕਸ੍ਮਾਦਜਾਨਨ੍ਤਂ ਗਰ੍ਹਸੇ ਮਾਮਕਿਲ੍ਬਿषਮ੍ ।
ਵਿਪੁਲਾਂ ਚ ਮਮ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਸ੍ਥਿਰਾਂ ਜਾਨਾਸਿ ਰਾਘਵੇ ॥ 20 ॥
ਕृਤਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਗਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਾਭੂਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕਦਾਚਨ ।
ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧ ਸ੍ਸਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਯਸ੍ਯਾऽਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 21 ॥
ਪ੍ਰੇष੍ਯਂ ਪਾਪੀਯਸਾਂ ਯਾਤੁ ਸੂਰ੍ਯਞ੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਮੇਹਤੁ ।
ਹਨ੍ਤੁ ਪਾਦੇਨ ਗਾਂ ਸੁਪ੍ਤਾਂ ਯਸ੍ਯਾऽਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 22 ॥
ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਤ੍ਕਰ੍ਮ ਭਰ੍ਤਾ ਭृਤ੍ਯਮਨਰ੍ਥਕਮ੍ ।
ਅਧਰ੍ਮੋ ਯੋऽਸ੍ਯ ਸੋऽਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਯਸ੍ਯਾऽਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇਗਤਃ ॥ 23 ॥
ਪਰਿਪਾਲਯਮਾਨਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੋ ਭੂਤਾਨਿ ਪੁਯਤ੍ਰਵਤ੍ ।
ਤਤਸ੍ਨੁ ਦੁਹ੍ਯਤਾਂ ਪਾਪਂ ਯਸ੍ਯਾऽਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 24 ॥
ਬਲਿषਡ੍ਭਾਗਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਨृਪਸ੍ਯਾਰਕ੍षਤਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ।
ਅਧਰ੍ਮੋ ਯੋऽਸ੍ਯ ਸੋऽਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 25 ॥
ਸਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਚ ਤਪਸ੍ਵਿਭ੍ਯਸ੍ਸਤ੍ਰੇ ਵੈ ਯਜ੍ਞਦਕ੍षਿਣਾਮ੍ ।
ਤਾਂ ਵਿਪ੍ਰਲਪਤਾਂ ਪਾਪਂ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 26 ॥
ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਰਥਸਮ੍ਬਾਧੇ ਯੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸਮਾਕੁਲੇ ।
ਮਾ ਸ੍ਮ ਕਾਰ੍षੀਤ੍ਸਤਾਂ ਧਰ੍ਮਂ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 27 ॥
ਉਪਦਿष੍ਟਂ ਸੁਸੂਕ੍ष੍ਮਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਯਤ੍ਨੇਨ ਧੀਮਤਾ ।
ਸ ਨਾਸ਼ਯਤੁ ਦੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਯਸ੍ਯਾऽਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 28 ॥
ਮਾ ਚ ਤਂ ਵ੍ਯੂਢਬਾਹ੍ਵਂਸਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਸਮਤੇਜਸਮ੍ ।
ਦ੍ਰਾਕ੍षੀਦ੍ਰਾਜ੍ਯਸ੍ਥਮਾਸੀਨਂ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇਗਤਃ ॥ 29 ॥
ਪਾਯਸਂ ਕृਸਰਂ ਛਾਗਂ ਵृਥਾ ਸੋऽਸ਼੍ਨਾਤੁ ਨਿਰ੍ਘृਣਃ ।
ਗੁਰੂਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਵਜਾਨਾਤੁ ਯਸ੍ਯਾऽਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 30 ॥
ਗਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਪृਸ਼ਤੁ ਪਾਦੇਨ ਗੁਰੂਨ੍ਪਰਿਵਦੇਤ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ ।
ਮਿਤ੍ਰੇ ਦ੍ਰੁਹ੍ਯੇਤ ਸੋऽਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਸ੍ਯਾऽਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 31 ॥
ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਾਤ੍ਕਥਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਰਿਵਾਦਂ ਮਿਥਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ।
ਵਿਵृਣੋਤੁ ਸ ਦੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਯਸ੍ਯਾऽਰ੍ਯੋऽਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 32 ॥
ਅਕਰ੍ਤਾ ਹ੍ਯਕृਤਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਚਾऽਤ੍ਮਾ ਨਿਰਪਤ੍ਰਪਃ ।
ਲੋਕੇ ਭਵਤੁ ਵਿਦ੍ਵਿष੍ਟੋ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 33 ॥
ਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਦਾਰੈਸ਼੍ਚ ਭृਤ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਗृਹੇ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ ।
ਸ ਏਕੋ ਮृष੍ਟਮਸ਼੍ਨਾਤੁ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 34 ॥
ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਦृਸ਼ਾਨ੍ ਦਾਰਾਨਨਪਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਮੀਯਤਾਮ੍ ।
ਅਨਵਾਪ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਧਰ੍ਮ੍ਯਾਂ ਯਸ੍ਯਾऽਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 35 ॥
ਮਾऽਤ੍ਮਨਸ੍ਸਨ੍ਤਤਿਂ ਦ੍ਰਾਕ੍षੀਤ੍ਸ੍ਵੇषੁ ਦਾਰੇषੁ ਦੁਃਖਿਤਃ ।
ਆਯੁਸ੍ਸਮਗ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯऽਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 36 ॥
ਰਾਜਸ੍ਤ੍ਰੀਬਾਲਵृਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵਧੇ ਯਤ੍ਪਾਪਮੁਚ੍ਯਤੇ ।
ਭृਤ੍ਯਤ੍ਯਾਗੇ ਚ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਤਤ੍ਪਾਪਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 37 ॥
ਲਾਕ੍षਯਾ ਮਧੁਮਾਂਸੇਨ ਲੋਹੇਨ ਚ ਵਿषੇਣ ਚ ।
ਸਦੈਵ ਬਿਭृਯਾਦ੍ਭृਤ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 38 ॥
ਸਙ੍ਗ੍ਰਮੇ ਸਮੁਪੋਢੇ ਸ੍ਮ ਸ਼ਤ੍ਰੁਪਕ੍षਭਯਙ੍ਕਰੇ ।
ਪਲਾਯਾਮਾਨੋ ਵਧ੍ਯੇਤ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 39 ॥
ਕਪਾਲਪਾਣਿਃ ਪृਥਿਵੀਮਟਤਾਂ ਚੀਰਸਂਵृਤਃ ।
ਭਿਕ੍षਮਾਣੋ ਯਥੋਨ੍ਮਤ੍ਤੋ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 40 ॥
ਮਦ੍ਯੇ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤੋ ਭਵਤੁ ਸ੍ਤ੍ਰੀष੍ਵਕ੍षੇषੁ ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਭਿਭੂਤਸ੍ਤੁ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 41 ॥
ਮਾਸ੍ਮ ਧਰ੍ਮੇ ਮਨੋ ਭੂਯਾਦਧਰ੍ਮਂ ਸ ਨਿषੇਵਤਾਮ੍ ।
ਅਪਾਤ੍ਰਵਰ੍षੀ ਭਵਤੁ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 42 ॥
ਸਞ੍ਚਿਤਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਤ੍ਤਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।
ਦਸ੍ਯੁਭਿਰ੍ਵਿਪ੍ਰਲੁਪ੍ਯਨ੍ਤਾਂ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 43 ॥
ਉਭੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯੇ ਸ਼ਯਾਨਸ੍ਯ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਪਰਿਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ।
ਤਚ੍ਚਪਾਪਂ ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 44 ॥
ਯਦਗ੍ਨਿਦਾਯਕੇ ਪਾਪਂ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਗੁਰਤਲ੍ਪਗੇ ।
ਮਿਤ੍ਰਦ੍ਰੋਹੇ ਚ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਤਤ੍ਪਾਪਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 45 ॥
ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਪਿਤ੍ਰੂਣਾਂ ਚ ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।
ਮਾ ਸ੍ਮ ਕਾਰ੍षੀਤ੍ਸ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਂ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 46 ॥
ਸਤਾਂ ਲੋਕਾਤ੍ਸਤਾਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਸਞ੍ਜੁष੍ਟਾਤ੍ਕਰ੍ਮਣਸ੍ਤਥਾ ।
ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਤੁ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਦ੍ਯੈਵ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 47 ॥
ਅਪਾਸ੍ਯ ਮਾਤृਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਮਨਰ੍ਥੇ ਸੋऽਵਤਿष੍ਠਤਾਮ੍ ।
ਦੀਰ੍ਘਬਾਹੁਰ੍ਮਹਾਵਕ੍षਾਃ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 48 ॥
ਬਹੁਪੁਤ੍ਰੋ ਦਰਿਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਰੋਗਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।
ਸ ਭੂਯਾਤ੍ਸਤਤ ਕ੍ਲੇਸ਼ੀ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 49 ॥
ਆਸ਼ਾਮਾਸ਼ਂਸਮਾਨਾਨਾਂ ਦੀਨਾਨਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਚਕ੍षੁषਾਮ੍ ।
ਅਰ੍ਥਿਨਾਂ ਵਿਤਥਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 50 ॥
ਮਾਯਯਾ ਰਮਤਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਰੁषਃ ਪਿਸ਼ੁਨੋऽਸ਼ੁਚਿਃ ।
ਰਾਜ੍ਞੋ ਭੀਤਸ੍ਤ੍ਵਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 51 ॥
ऋਤੁਸ੍ਨਾਤਾਂ ਸਤੀਂ ਭਾਰ੍ਯਾਮृਤੁਕਾਲਾਨੁਰੋਧਿਨੀਮ੍ ।
ਅਤਿਵਰ੍ਤੇਤ ਦੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 52 ॥
ਸਧਰ੍ਮਦਾਰਾਨ੍ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਰਦਾਰਾਨ੍ਨਿषੇਵਤਾਮ੍ ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤਧਰ੍ਮਰਤਿਰ੍ਮੂਢੋ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 53 ॥
ਵਿਪ੍ਰਲੁਪ੍ਤਪ੍ਰਜਾਤਸ੍ਯ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਯਤ੍ ।
ਤਦੇਵ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯੇਤ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 54 ॥
ਪਾਨੀਯਦੂषਕੇ ਪਾਪਂ ਤਥੈਵ ਵਿषਦਾਯਕੇ ।
ਯਤ੍ਤਦੇਕਸ੍ਸ ਲਭਤਾਂ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 55 ॥
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯੋਦ੍ਯਤਾਂ ਪੂਜਾਂ ਵਿਹਨ੍ਤੁ ਕਲੁषੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ।
ਬਾਲਵਤ੍ਸਾਂ ਚ ਗਾਂ ਦੋਗ੍ਧੁ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋ ऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 56 ॥
ਤੁਰ੍ष੍ਣਾਰ੍ਤਂ ਸਤਿ ਪਾਨੀਯੇ ਵਿਪ੍ਰਲਮ੍ਭੇਨ ਯੋਜਯੇਤ੍ ।
ਲਭੇਤ ਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 57 ॥
ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਵਦਮਾਨੇषੁ ਮਾਰ੍ਗਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਤਃ ।
ਤਸ੍ਯ ਪਾਪੇਨ ਯੁਜ੍ਯੇਤ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਯੋऽਨੁਮਤੇ ਗਤਃ ॥ 58 ॥
ਵਿਹੀਨਾਂ ਪਤਿਪੁਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਏਵਮਾਸ਼੍ਵਾਸਯਨ੍ਨੇਵ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤੋ ਨਿਪਪਾਤ ਹ ॥ 59 ॥
ਤਥਾ ਤੁ ਸ਼ਪਥੈਃ ਕष੍ਟੈ ਸ਼੍ਸ਼ਪਮਾਨਮਚੇਤਨਮ੍ ।
ਭਰਤਂ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤਂ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 60 ॥
ਮਮ ਦੁਃਖਮਿਦਂ ਪੁਤ੍ਰ ਭੂਯਸ੍ਸਮੁਪਜਾਯਤੇ ।
ਸ਼ਪਥੈ ਸ਼੍ਸ਼ਪਮਾਨੋ ਹਿ ਪ੍ਰਾਣਾਨੁਪਰੁਣਤ੍ਸਿ ਮੇ ॥ 61 ॥
ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਨ ਚਲਿਤੋ ਧਰ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਾ ਤੇ ਸਹਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ।
ਵਤ੍ਸ ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞੋ ਤੇ ਸਤਾਂ ਲੋਕਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ॥ 62 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਾਙ੍ਕਮਾਨੀਯ ਭਰਤਂ ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲਮ੍ ।
ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੁਂ ਰੁਰੋਦ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਿਤਾ ॥ 63 ॥
ਏਵਂ ਵਿਲਪਮਾਨਸ੍ਯ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਮੋਹਾਚ੍ਚ ਸ਼ੋਕਸਮ੍ਰੋਧਾਦ੍ਬਭੂਵ ਲੁਲਿਤਂ ਮਨਃ ॥ 64 ॥
ਲਾਲਪ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਵਿਚੇਤਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਣष੍ਟਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪਤਿਤਸ੍ਯ ਭੂਮੌ ।
ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਸਤਸ਼੍ਚ ਘਰ੍ਮਂ ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਕੇਨ ਜਗਾਮ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ॥ 65 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcasaptatitamassargaḥ |
dīrghakālātsamutthāya sañjñāṃ labdhvā ca vīryavān |
netrābhyāmaśrupūrṇābhyāṃ dīnāmudvīkṣya mātaram || 1 ||
so'mātyamadhye bharato jananīmabhyakutsayat |
rājyaṃ na kāmaye jātu mantraye nāpi mātaram || 2 ||
abhiṣekaṃ na jānāmi yo'bhūdrājñā samīkṣitaḥ |
viprakṛṣṭehyahaṃ deśe śatrughnasahito'vasam || 3 ||
vanavāsaṃ na jānāmi rāmasyāhaṃ mahātmanaḥ |
vivāsanaṃ vā saumitre ssītāyāśca yathā'bhavat || 4 ||
tathaiva krośatastasya bharatasya mahātmanaḥ |
kausalyā śabdamājñāya sumitrāmidamabravīt || 5 ||
āgataḥ krūrakāryāyāḥ kaikeyyā bharatassutaḥ |
tamahaṃ draṣṭumicchāmi bharataṃ dīrghadarśinam || 6 ||
evamuktvā sumitrāṃ sā vivarṇā malinā kṛśā |
pratasthe bharato yatra vepamānā vicetanā || 7 ||
sa tu rāmānujaścāpi śatrughnasahitastadā |
pratasthe bharato yatra kausalyāyā niveśanam || 8 ||
tata śśatrughnabharatau kausalyāṃ prekṣya duḥkhitau |
paryaṣvajetāṃ duḥkhārtāṃ patitāṃ naṣṭacetasām || 9 ||
rudantau rudatīṃ duḥkhātsametyāryāṃ manassvinīm |
bharataṃ pratyuvācedaṃ kausalyā bhṛśaduḥkhitā || 10 ||
idaṃ te rājyakāmasya rājyaṃ prāptamakaṇṭakam |
samprāptaṃ bata kaikeyyā śaśīghraṃ krūreṇa karmaṇā || 11 ||
prasthāpya cīravasanaṃ putraṃ me vanavāsinam |
kaikeyī kaṃ guṇaṃ tatra paśyati krūradarśinī || 12 ||
kṣipraṃ māmapi kaikeyī prasthāpayitumarhati |
hiraṇyanābho yatrāste suto me sumahāyaśāḥ || 13 ||
athavā svayamevāhaṃ sumitrānucarā sukham |
agnihotraṃ puraskṛtya prasthāsye yatra rāghavaḥ || 14 ||
kāmaṃ vā svayamevādya tatra māṃ netumarhasi |
yatrāsau puruṣavyāghraḥ putro me tapyate tapaḥ || 15 ||
idaṃ hi tava vistīrṇaṃ dhanadhānyasamācitam |
hastvaśvarathasampūrṇaṃ rājyaṃ niryātitaṃ tayā || 16 ||
ityādibahubhirvākyaiḥ krūraiḥ sambhartsito'naghaḥ |
vivyathe bharatastīvraṃ vraṇe tudyeva sūcinā || 17 ||
papāta caraṇau tasyāstadā sambhrāntacetanaḥ |
vilapya bahudhā'sañjño labdhasañjñastataḥ sthitaḥ || 18 ||
evaṃ vilapamānāṃ tāṃ bharataḥ prāñjalistadā |
kausalyāṃ pratyuvācedaṃ śokairbahubhirāvṛtām || 19 ||
ārye kasmādajānantaṃ garhase māmakilbiṣam |
vipulāṃ ca mama prītiṃ sthirāṃ jānāsi rāghave || 20 ||
kṛtā śāstrānugā buddhirmābhūttasya kadācana |
satyasandha ssatāṃ śreṣṭho yasyā'ryo'numate gataḥ || 21 ||
preṣyaṃ pāpīyasāṃ yātu sūryañca pratimehatu |
hantu pādena gāṃ suptāṃ yasyā'ryo'numate gataḥ || 22 ||
kārayitvā mahatkarma bhartā bhṛtyamanarthakam |
adharmo yo'sya so'syāstu yasyā'ryo'numategataḥ || 23 ||
paripālayamānasya rājño bhūtāni puyatravat |
tatasnu duhyatāṃ pāpaṃ yasyā'ryo'numate gataḥ || 24 ||
baliṣaḍbhāgamuddhṛtya nṛpasyārakṣataḥ prajāḥ |
adharmo yo'sya so'syāstu yasyārtho'numate gataḥ || 25 ||
saṃśrutya ca tapasvibhyassatre vai yajñadakṣiṇām |
tāṃ vipralapatāṃ pāpaṃ yasyāryo'numate gataḥ || 26 ||
hastyaśvarathasambādhe yuddhe śastrasamākule |
mā sma kārṣītsatāṃ dharmaṃ yasyāryo'numate gataḥ || 27 ||
upadiṣṭaṃ susūkṣmārthaṃ śāstraṃ yatnena dhīmatā |
sa nāśayatu duṣṭātmā yasyā'ryo'numate gataḥ || 28 ||
mā ca taṃ vyūḍhabāhvaṃsaṃ candrārkasamatejasam |
drākṣīdrājyasthamāsīnaṃ yasyāryo'numategataḥ || 29 ||
pāyasaṃ kṛsaraṃ chāgaṃ vṛthā so'śnātu nirghṛṇaḥ |
gurūṃścāpyavajānātu yasyā'ryo'numate gataḥ || 30 ||
gāśca spṛśatu pādena gurūnparivadetsvayam |
mitre druhyeta so'tyantaṃ yasyā'ryo'numate gataḥ || 31 ||
viśvāsātkathitaṃ kiñcitparivādaṃ mithaḥ kvacit |
vivṛṇotu sa duṣṭātmā yasyā'ryo'mate gataḥ || 32 ||
akartā hyakṛtajñaśca tyaktācā'tmā nirapatrapaḥ |
loke bhavatu vidviṣṭo yasyāryo'numate gataḥ || 33 ||
putrairdāraiśca bhṛtyaiśca svagṛhe parivāritaḥ |
sa eko mṛṣṭamaśnātu yasyāryo'numate gataḥ || 34 ||
aprāpya sadṛśān dārānanapatyaḥ pramīyatām |
anavāpya kriyāṃ dharmyāṃ yasyā'ryo'numate gataḥ || 35 ||
mā'tmanassantatiṃ drākṣītsveṣu dāreṣu duḥkhitaḥ |
āyussamagramaprāpya ya'syāryo'numate gataḥ || 36 ||
rājastrībālavṛddhānāṃ vadhe yatpāpamucyate |
bhṛtyatyāge ca yatpāpaṃ tatpāpaṃ pratipadyatām || 37 ||
lākṣayā madhumāṃsena lohena ca viṣeṇa ca |
sadaiva bibhṛyādbhṛtyānyasyāryo'numate gataḥ || 38 ||
saṅgrame samupoḍhe sma śatrupakṣabhayaṅkare |
palāyāmāno vadhyeta yasyāryo'numate gataḥ || 39 ||
kapālapāṇiḥ pṛthivīmaṭatāṃ cīrasaṃvṛtaḥ |
bhikṣamāṇo yathonmatto yasyāryo'numate gataḥ || 40 ||
madye prasakto bhavatu strīṣvakṣeṣu ca nityaśaḥ |
kāmakrodhābhibhūtastu yasyāryo'numate gataḥ || 41 ||
māsma dharme mano bhūyādadharmaṃ sa niṣevatām |
apātravarṣī bhavatu yasyāryo'numate gataḥ || 42 ||
sañcitānyasya vittani vividhāni sahasraśaḥ |
dasyubhirvipralupyantāṃ yasyāryo'numate gataḥ || 43 ||
ubhe sandhye śayānasya yatpāpaṃ parikalpyate |
taccapāpaṃ bhavettasya yasyāryo'numate gataḥ || 44 ||
yadagnidāyake pāpaṃ yatpāpaṃ guratalpage |
mitradrohe ca yatpāpaṃ tatpāpaṃ pratipadyatām || 45 ||
devatānāṃ pitrūṇāṃ ca mātāpitrostathaiva ca |
mā sma kārṣītsa śuśrūṣāṃ yasyāryo'numate gataḥ || 46 ||
satāṃ lokātsatāṃ kīrtyā ssañjuṣṭātkarmaṇastathā |
bhraśyatu kṣipramadyaiva yasyāryo'numate gataḥ || 47 ||
apāsya mātṛśuśrūṣāmanarthe so'vatiṣṭhatām |
dīrghabāhurmahāvakṣāḥ yasyāryo'numate gataḥ || 48 ||
bahuputro daridraśca jvararogasamanvitaḥ |
sa bhūyātsatata kleśī yasyāryo'numate gataḥ || 49 ||
āśāmāśaṃsamānānāṃ dīnānāmūrdhvacakṣuṣām |
arthināṃ vitathāṃ kuryādyasyāryo'numate gataḥ || 50 ||
māyayā ramatāṃ nityaṃ paruṣaḥ piśuno'śuciḥ |
rājño bhītastvadharmātmā yasyāryo'numate gataḥ || 51 ||
ṛtusnātāṃ satīṃ bhāryāmṛtukālānurodhinīm |
ativarteta duṣṭātmā yasyāryo'numate gataḥ || 52 ||
sadharmadārānparityajya paradārānniṣevatām |
tyaktadharmaratirmūḍho yasyāryo'numate gataḥ || 53 ||
vipraluptaprajātasya duṣkṛtaṃ brāhmaṇasya yat |
tadeva pratipadyeta yasyāryo'numate gataḥ || 54 ||
pānīyadūṣake pāpaṃ tathaiva viṣadāyake |
yattadekassa labhatāṃ yasyāryo'numate gataḥ || 55 ||
brāhmaṇāyodyatāṃ pūjāṃ vihantu kaluṣendriyaḥ |
bālavatsāṃ ca gāṃ dogdhu yasyāryo 'numate gataḥ || 56 ||
turṣṇārtaṃ sati pānīye vipralambhena yojayet |
labheta tasya yatpāpaṃ yasyāryo'numate gataḥ || 57 ||
bhaktyā vivadamāneṣu mārgamāśritya paśyataḥ |
tasya pāpena yujyeta yasyāryo'numate gataḥ || 58 ||
vihīnāṃ patiputrābhyāṃ kausalyāṃ pārthivātmajaḥ |
evamāśvāsayanneva duḥkhārto nipapāta ha || 59 ||
tathā tu śapathaiḥ kaṣṭai śśapamānamacetanam |
bharataṃ śokasantaptaṃ kausalyā vākyamabravīt || 60 ||
mama duḥkhamidaṃ putra bhūyassamupajāyate |
śapathai śśapamāno hi prāṇānuparuṇatsi me || 61 ||
diṣṭyā na calito dharmādātmā te sahalakṣmaṇaḥ |
vatsa satyapratijño te satāṃ lokamavāpsyasi || 62 ||
ityuktvā cāṅkamānīya bharataṃ bhrātṛvatsalam |
pariṣvajya mahābāhuṃ ruroda bhṛśaduḥkhitā || 63 ||
evaṃ vilapamānasya duḥkhārtasya mahātmanaḥ |
mohācca śokasamrodhādbabhūva lulitaṃ manaḥ || 64 ||
lālapyamānasya vicetanasya praṇaṣṭabuddheḥ patitasya bhūmau |
muhurmuhurniśśvasataśca gharmaṃ sā tasya śokena jagāma rātriḥ || 65 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcasaptatitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever