📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.7 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਸਪ੍ਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
2.7 Ayodhyakanda - Saptama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਜ੍ਞਾਤਿਦਾਸੀ ਯਤੋ ਜਾਤਾ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਹੋषਿਤਾ ।
ਪ੍ਰਾਸਾਦਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ਮਾਰੁਰੋਹ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ॥ 1 ॥
ਸਿਕ੍ਤਰਾਜਪਥਾਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਕੁਸੁਮੋਤ੍ਕਰਾਮ੍ ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਂ ਮਨ੍ਥਰਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਦਨ੍ਵਵੈਕ੍षਤ ॥ 2 ॥
ਪਤਾਕਾਭਿਰ੍ਵਰਾਰ੍ਹਾਭਿਰ੍ਧ੍ਵਜੈਸ਼੍ਚ ਸਮਲਙ੍ਕृਤਾਮ੍ ।
ਵृਤਾਂ ਛਨ੍ਦਪਥੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਿਰਸ੍ਸ੍ਨਾਤਜਨੈਰ੍ਵृਤਾਮ੍ ॥ 3 ॥
ਮਾਲ੍ਯਮੋਦਕਹਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜੇਨ੍ਦ੍ਰੈਰਭਿਨਾਦਿਤਾਮ੍ ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਦੇਵਗृਹਦ੍ਵਾਰਾਂ ਸਰ੍ਵਵਾਦਿਤ੍ਰਨਿਸ੍ਵਨਾਮ੍ ॥ 4 ॥
ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟਜਨਾਕੀਰ੍ਣਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘੋषਾਭਿਨਾਦਿਤਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਵਰਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਣਰ੍ਦਿਤਗੋਵृषਾਮ੍ ॥ 5 ॥
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਮੁਦਿਤੈਃ ਪੌਰੈਰੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਧ੍ਵਜਮਾਲਿਨੀਮ੍ ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਂ ਮਨ੍ਥਰਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰਂ ਵਿਸ੍ਮਯਮਾਗਤਾ ॥ 6 ॥
ਪ੍ਰਹਰ੍षੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਨਯਨਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰਕ੍षੌਮਵਾਸਿਨੀਮ੍ ।
ਅਵਿਦੂਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਾਤ੍ਰੀਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਮਨ੍ਥਰਾ ॥ 7 ॥
ਉਤ੍ਤਮੇਨਾਭਿਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਹਰ੍षੇਣਾਰ੍ਥਪਰਾ ਸਤੀ ।
ਰਾਮਮਾਤਾ ਧਨਂ ਕਿਨ੍ਨੁ ਜਨੇਭ੍ਯਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ॥ 8 ॥
ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਹਰ੍षੋऽਯਂ ਕਿਂ ਜਨਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਂਸ ਮੇ ।
ਕਾਰਯਿष੍ਯਤਿ ਕਿਂ ਵਾਪਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟੋ ਮਹੀਪਤਿਃ ॥ 9 ॥
ਵਿਦੀਰ੍ਯਮਾਣਾ ਹਰ੍षੇਣ ਧਾਤ੍ਰੀ ਤੁ ਪਰਯਾ ਮੁਦਾ ।
ਆਚਚਕ੍षੇऽਥ ਕੁਬ੍ਜਾਯੈ ਭੂਯਸੀਂ ਰਾਘਵ ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 10 ॥
ਸ਼੍ਵਃ ਪੁष੍ਯੇਣ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧਂ ਯੌਵਰਾਜ੍ਯੇਨ ਰਾਘਵਮ੍ ।
ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਰਾਮਮਭਿषੇਚਯਿਤਾऽਨਘਮ੍ ॥ 11 ॥
ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਵਚਨਂ ਸ਼ृਤ੍ਵਾ ਕੁਬ੍ਜਾ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਮਰ੍षਿਤਾ ।
ਕੈਲਾਸਸ਼ਿਖਰਾਕਾਰਾ ਤ੍ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਦਵਰੋਹਤ ॥ 12 ॥
ਸਾ ਦਹ੍ਯਮਾਨਾ ਕੋਪੇਨ ਮਨ੍ਥਰਾ ਪਾਪਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ ।
ਸ਼ਯਾਨਾਮੇਤ੍ਯ ਕੈਕੇਯੀਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 13 ॥
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਮੂਢੇ ਕਿਂ ਸ਼ੇषੇ ਭਯਂ ਤ੍ਵਾਮਭਿਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਉਪਪ੍ਲੁਤਾਮੌਘੇਨ ਕਿਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨ ਬੁਧ੍ਯਸੇ ॥ 14 ॥
ਅਨਿष੍ਟੇ ਸੁਭਗਾਕਾਰੇ ਸੌਭਾਗ੍ਯੇਨ ਵਿਕਤ੍ਥਸੇ ।
ਚਲਂ ਹਿ ਤਵ ਸੌਭਾਗ੍ਯਂ ਨਦ੍ਯਾਸ੍ਸ੍ਰੋਤ ਇਵੋष੍ਣਗੇ ॥ 15 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤੁ ਕੈਕੇਯੀ ਰੁष੍ਟਯਾ ਪਰੁषਂ ਵਚਃ ।
ਕੁਬ੍ਜਯਾ ਪਾਪਦਰ੍ਸ਼ਿਨ੍ਯਾ ਵਿषਾਦਮਗਮਤ੍ਪਰਮ੍ ॥ 16 ॥
ਕੈਕੇਯੀ ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਤ੍ਕੁਬ੍ਜਾਂ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਕ੍षੇਮਂ ਨੁ ਮਨ੍ਥਰੇ ।
ਵਿषਣ੍ਣਵਦਨਾਂ ਹਿ ਤ੍ਵਾਂ ਲਕ੍षਯੇ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਿਤਾਮ੍ ॥ 17 ॥
ਮਨ੍ਥਰਾ ਤੁ ਵਚ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਮਧੁਰਾਕ੍षਰਮ੍ ।
ਉਵਾਚ ਕ੍ਰੋਧਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਾਕ੍ਯਵਿਸ਼ਾਰਦਾ ॥ 18 ॥
ਸਾ ਵਿषਣ੍ਣਤਰਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕੁਬ੍ਜਾ ਤਸ੍ਯਾ ਹਿਤੈषਿਣੀ ।
ਵਿषਾਦਯਨ੍ਤੀ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭੇਦਯਨ੍ਤੀ ਚ ਰਾਘਵਮ੍ ॥ 19 ॥
ਅਕ੍षਯ੍ਯਂ ਸੁਮਹਦ੍ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।
ਰਾਮਂ ਦਸ਼ਰਥੋ ਰਾਜਾ ਯੌਵਰਾਜ੍ਯੇऽਭਿषੇਕ੍ष੍ਯਤਿ ॥ 20 ॥
ਸਾऽਸ੍ਮ੍ਯਗਾਧੇ ਭਯੇ ਮਗ੍ਨਾ ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਸਮਨ੍ਵਿਤਾ ।
ਦਹ੍ਯਮਾਨਾऽਨਲੇਨੇਵ ਤ੍ਵਦ੍ਧਿਤਾਰ੍ਥਮਿਹਾਗਤਾ ॥ 21 ॥
ਤਵ ਦੁਃਖੇਨ ਕੈਕੇਯਿ ਮਮ ਦੁਃਖਂ ਮਹਦ੍ਭਵੇਤ੍ ।
ਤ੍ਵਦ੍ਵृਦ੍ਧੌ ਮਮ ਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਭਵੇਦਤ੍ਰ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 22 ॥
ਨਰਾਧਿਪਕੁਲੇ ਜਾਤਾ ਮਹਿषੀ ਤ੍ਵਂ ਮਹੀਪਤੇਃ ।
ਉਗ੍ਰਤ੍ਵਂ ਰਾਜਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਕਥਂ ਦੇਵਿ ਨ ਬੁਧ੍ਯਸੇ ॥ 23 ॥
ਧਰ੍ਮਾਵਾਦੀ ਸ਼ਠੋ ਭਰ੍ਤਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ष੍ਣਵਾਦੀ ਚ ਦਾਰੁਣਃ ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਭਾਵੇ ਨ ਜਾਨੀषੇ ਤੇਨੈਵ ਮਤਿਸਨ੍ਧਿਤਾ ॥ 24 ॥
ਉਪਸ੍ਥਿਤਃ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਤ੍ਵਯਿ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਮਨਰ੍ਥਕਮ੍ ।
ਅਰ੍ਥੇਨੈਵਾਦ੍ਯ ਤੇ ਭਰ੍ਤਾ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਯੋਜਯਿष੍ਯਤਿ ॥ 25 ॥
ਉਪਵਾਹ੍ਯ ਸ ਦੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਭਰਤਂ ਤਵ ਬਨ੍ਧੁषੁ ।
ਕਾਲ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤਾ ਰਾਮਂ ਰਾਜ੍ਯੇ ਨਿਹਤਕਣ੍ਟਕੇ ॥ 26 ॥
ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਪਤਿਪ੍ਰਵਾਦੇਨ ਮਾਤ੍ਰੇਵ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ ।
ਆਸ਼ੀਵਿष ਇਵਾਙ੍ਕੇਨ ਬਾਲੇ ਪਰਿਧृਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ॥ 27 ॥
ਯਥਾ ਹਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਪੋ ਵਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪੇਕ੍षਿਤਃ ।
ਰਾਜ੍ਞਾ ਦਸ਼ਰਥੇਨਾਦ੍ਯ ਸਪੁਤ੍ਰਾ ਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਕृਤਾ ॥ 28 ॥
ਪਾਪੇਨਾਨृਤਸਾਨ੍ਤ੍ਵੇਨ ਬਾਲੇ ਨਿਤ੍ਯਸੁਖੋਚਿਤੇ ।
ਰਾਮਂ ਸ੍ਥਾਪਯਤਾ ਰਾਜ੍ਯੇ ਸਾਨੁਬਨ੍ਧਾ ਹਤਾ ਹ੍ਯਸਿ ॥ 29 ॥
ਸਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਂ ਕੈਕੇਯਿ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਕੁਰੁ ਹਿਤਂ ਤਵ ।
ਤ੍ਰਾਯਸ੍ਵ ਪੁਤ੍ਰਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਾਂ ਚ ਵਿਸ੍ਮਯਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ॥ 30 ॥
ਮਨ੍ਥਾਰਾਯਾ ਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ਯਾਨਾ ਸਾ ਸ਼ੁਭਾਨਨਾ ।
ਉਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਹਰ੍षਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਲੇਖੇਵ ਸ਼ਾਰਦੀ ॥ 31 ॥
ਅਤੀਵ ਸਾ ਤੁ ਸਂਹृष੍ਟਾ ਕੈਕੇਯੀ ਵਿਸ੍ਮਯਾਨ੍ਵਿਤਾ ।
ਏਕਮਾਭਰਣਂ ਤਸ੍ਯੈ ਕੁਬ੍ਜਾਯੈ ਪ੍ਰਦਦੌ ਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ 32 ॥
ਦਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਾਭਰਣਂ ਤਸ੍ਯੈ ਕੁਬ੍ਜਾਯੈ ਪ੍ਰਮਦੋਤ੍ਤਮਾ ।
ਕੈਕੇਯੀ ਮਨ੍ਥਰਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਨਰੇਵਾਬ੍ਰਵੀਦਿਦਮ੍ ॥ 33 ॥
ਇਦਂ ਤੁ ਮਨ੍ਥਰੇ ਮਹ੍ਯਮਾਖ੍ਯਾਸਿ ਪਰਮਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਏਤਨ੍ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਮਾਖ੍ਯਾਤੁਃ ਕਿਂ ਵਾ ਭੂਯਃ ਕਰੋਮਿ ਤੇ ॥ 34 ॥
ਰਾਮੇ ਵਾ ਭਰਤੇ ਵਾऽਹਂ ਵਿਸ਼ੇषਂ ਨੋਪਲਕ੍षਯੇ ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁष੍ਟਾऽਸ੍ਮਿ ਯਦ੍ਰਾਜਾ ਰਾਮਂ ਰਾਜ੍ਯੇऽਭਿषੇਕ੍ष੍ਯਤਿ ॥ 35 ॥
ਨ ਮੇ ਪਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਿਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਿਯਂ ਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਹੇ ਸੁਵਚਂ ਵਚਃਪਰਮ੍ ।
ਤਥਾ ਹ੍ਯਵੋਚਸ੍ਤ੍ਵਮਤਃ ਪ੍ਰਿਯੋਤ੍ਤਰਂ ਵਰਂ ਪਰਂ ਤੇ ਪ੍ਰਦਦਾਮਿ ਤਂ ਵृਣੁ ॥ 36 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptamassargaḥ |
jñātidāsī yato jātā kaikeyyāstu sahoṣitā |
prāsādaṃ candrasaṅkāśamāruroha yadṛcchayā || 1 ||
siktarājapathāṃ kṛtsnāṃ prakīrṇakusumotkarām |
ayodhyāṃ mantharā tasmātprāsādādanvavaikṣata || 2 ||
patākābhirvarārhābhirdhvajaiśca samalaṅkṛtām |
vṛtāṃ chandapathaiścāpi śirassnātajanairvṛtām || 3 ||
mālyamodakahastaiśca dvijendrairabhināditām |
śukladevagṛhadvārāṃ sarvavāditranisvanām || 4 ||
samprahṛṣṭajanākīrṇāṃ brahmaghoṣābhināditām |
prahṛṣṭavarahastyaśvāṃ sampraṇarditagovṛṣām || 5 ||
prahṛṣṭamuditaiḥ paurairucchritadhvajamālinīm |
ayodhyāṃ mantharā dṛṣṭvā paraṃ vismayamāgatā || 6 ||
praharṣotphullanayanāṃ pāṇḍurakṣaumavāsinīm |
avidūre sthitāṃ dṛṣṭvā dhātrīṃ papraccha mantharā || 7 ||
uttamenābhisaṃyuktā harṣeṇārthaparā satī |
rāmamātā dhanaṃ kinnu janebhyassamprayacchati || 8 ||
atimātrapraharṣo'yaṃ kiṃ janasya ca śaṃsa me |
kārayiṣyati kiṃ vāpi samprahṛṣṭo mahīpatiḥ || 9 ||
vidīryamāṇā harṣeṇa dhātrī tu parayā mudā |
ācacakṣe'tha kubjāyai bhūyasīṃ rāghava śriyam || 10 ||
śvaḥ puṣyeṇa jitakrodhaṃ yauvarājyena rāghavam |
rājā daśaratho rāmamabhiṣecayitā'nagham || 11 ||
dhātryāstu vacanaṃ śṛtvā kubjā kṣipramamarṣitā |
kailāsaśikharākārā tprāsādādavarohata || 12 ||
sā dahyamānā kopena mantharā pāpadarśinī |
śayānāmetya kaikeyīmidaṃ vacanamabravīt || 13 ||
uttiṣṭha mūḍhe kiṃ śeṣe bhayaṃ tvāmabhivartate |
upaplutāmaughena kimātmānaṃ na budhyase || 14 ||
aniṣṭe subhagākāre saubhāgyena vikatthase |
calaṃ hi tava saubhāgyaṃ nadyāssrota ivoṣṇage || 15 ||
evamuktā tu kaikeyī ruṣṭayā paruṣaṃ vacaḥ |
kubjayā pāpadarśinyā viṣādamagamatparam || 16 ||
kaikeyī tvabravītkubjāṃ kaccitkṣemaṃ nu manthare |
viṣaṇṇavadanāṃ hi tvāṃ lakṣaye bhṛśaduḥkhitām || 17 ||
mantharā tu vaca śśrutvā kaikeyyā madhurākṣaram |
uvāca krodhasaṃyuktā vākyaṃ vākyaviśāradā || 18 ||
sā viṣaṇṇatarā bhūtvā kubjā tasyā hitaiṣiṇī |
viṣādayantī provāca bhedayantī ca rāghavam || 19 ||
akṣayyaṃ sumahaddevi pravṛttaṃ tvadvināśanam |
rāmaṃ daśaratho rājā yauvarājye'bhiṣekṣyati || 20 ||
sā'smyagādhe bhaye magnā duḥkhaśokasamanvitā |
dahyamānā'naleneva tvaddhitārthamihāgatā || 21 ||
tava duḥkhena kaikeyi mama duḥkhaṃ mahadbhavet |
tvadvṛddhau mama vṛddhiśca bhavedatra na saṃśayaḥ || 22 ||
narādhipakule jātā mahiṣī tvaṃ mahīpateḥ |
ugratvaṃ rājadharmāṇāṃ kathaṃ devi na budhyase || 23 ||
dharmāvādī śaṭho bhartā ślakṣṇavādī ca dāruṇaḥ |
śuddhabhāve na jānīṣe tenaiva matisandhitā || 24 ||
upasthitaḥ prayuñjānastvayi sāntvamanarthakam |
arthenaivādya te bhartā kausalyāṃ yojayiṣyati || 25 ||
upavāhya sa duṣṭātmā bharataṃ tava bandhuṣu |
kālye sthāpayitā rāmaṃ rājye nihatakaṇṭake || 26 ||
śatruḥ patipravādena mātreva hitakāmyayā |
āśīviṣa ivāṅkena bāle paridhṛtastvayā || 27 ||
yathā hi kuryātsarpo vā śatrurvā pratyupekṣitaḥ |
rājñā daśarathenādya saputrā tvaṃ tathā kṛtā || 28 ||
pāpenānṛtasāntvena bāle nityasukhocite |
rāmaṃ sthāpayatā rājye sānubandhā hatā hyasi || 29 ||
sā prāptakālaṃ kaikeyi kṣipraṃ kuru hitaṃ tava |
trāyasva putramātmānaṃ māṃ ca vismayadarśane || 30 ||
manthārāyā vacaśśrutvā śayānā sā śubhānanā |
uttasthau harṣasampūrṇā candralekheva śāradī || 31 ||
atīva sā tu saṃhṛṣṭā kaikeyī vismayānvitā |
ekamābharaṇaṃ tasyai kubjāyai pradadau śubham || 32 ||
datvā tvābharaṇaṃ tasyai kubjāyai pramadottamā |
kaikeyī mantharāṃ dṛṣṭvā punarevābravīdidam || 33 ||
idaṃ tu manthare mahyamākhyāsi paramaṃ priyam |
etanme priyamākhyātuḥ kiṃ vā bhūyaḥ karomi te || 34 ||
rāme vā bharate vā'haṃ viśeṣaṃ nopalakṣaye |
tasmāttuṣṭā'smi yadrājā rāmaṃ rājye'bhiṣekṣyati || 35 ||
na me paraṃ kiñciditastvayā punaḥ priyaṃ priyārhe suvacaṃ vacaḥparam |
tathā hyavocastvamataḥ priyottaraṃ varaṃ paraṃ te pradadāmi taṃ vṛṇu || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptamassargaḥ ||