📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.105 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਪਞ੍ਚਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
2.105 Ayodhyakanda - Panchadhikashatatama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪਞ੍ਚਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤਃ ਪੁਰੁषਸਿਂਹਾਨਾਂ ਵृਤਾਨਾਂ ਤੈ ਸ੍ਸੁਹृਦ੍ਗਣੈਃ ।
ਸ਼ੋਚਤਾਮੇਵ ਰਜਨੀ ਦੁਃਖੇਨ ਵ੍ਯਤ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ॥ 1 ॥
ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਸੁਪ੍ਰਭਾਤਾਯਾਂ ਭ੍ਰਾਤਰਸ੍ਤੇ ਸੁਹृਦ੍ਵृਤਾਃ ।
ਮਨ੍ਦਾਕਿਨ੍ਯਾਂ ਹੁਤਂ ਜਪ੍ਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਮਮੁਪਾਗਮਨ੍ ॥ 2 ॥
ਤੂष੍ਣੀਂ ਤੇ ਸਮੁਪਾਸੀਨਾ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਭਰਤਸ੍ਤੁ ਸੁਹृਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਰਾਮਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 3 ॥
ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਿਤਾ ਮਾਮਿਕਾ ਮਾਤਾ ਦਤ੍ਤਂ ਰਾਜ੍ਯਮਿਦਂ ਮਮ ।
ਤਦ੍ਦਦਾਮਿ ਤਵੈਵਾਹਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ष੍ਵ ਰਾਜ੍ਯਮਕਣ੍ਟਕਮ੍ ॥ 4 ॥
ਮਹਤੇਵਾਮ੍ਬੁਵੇਗੇਨ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸੇਤੁਰ੍ਜਲਾਗਮੇ ।
ਦੁਰਾਵਾਰਂ ਤ੍ਵਦਨ੍ਯੇਨ ਰਾਜ੍ਯਖਣ੍ਡਮਿਦਂ ਮਹਤ੍ ॥ 5 ॥
ਗਤਿਂ ਖਰ ਇਵਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਤਾਰ੍ਕ੍ष੍ਯਸ੍ਯੇਵ ਪਤਤ੍ਰਿਣਃ ।
ਅਨੁਗਨ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਮੇ ਗਤਿਂ ਤਵ ਮਹੀਪਤੇ ॥ 6 ॥
ਸੁਜੀਵਂ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਃ ਪਰੈਰੁਪਜੀਵ੍ਯਤੇ ।
ਰਾਮ ਤੇਨ ਤੁ ਦੁਰ੍ਜੀਵਂ ਯਃ ਪਰਾਨੁਪਜੀਵਤਿ ॥ 7 ॥
ਯਥਾ ਤੁ ਰੋਪਿਤੋ ਵृਕ੍षਃ ਪੁਰੁषੇਣ ਵਿਵਰ੍ਧਿਤਃ ।
ਹ੍ਰਸ੍ਵਕੇਣ ਦੁਰਾਰੋਹੋ ਰੂਢਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ ॥ 8 ॥
ਸ ਯਦਾ ਪੁष੍ਪਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਫਲਾਨਿ ਨ ਵਿਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ।
ਸ ਤਾਂ ਨਾਨੁਭਵੇਤ੍ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਯਸ੍ਯ ਹੇਤੋਃ ਪ੍ਰਰੋਪਿਤਃ ॥ 9 ॥
ਏषੋਪਮਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਤਮਰ੍ਥਂ ਵੇਤ੍ਤੁ ਮਰ੍ਹਸਿ ।
ਯਦਿ ਤ੍ਵਮਸ੍ਮਾਨ੍ਵृषਭੋ ਭਰ੍ਤਾ ਭृਤ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸ਼ਾਧਿ ਹਿ ॥ 10 ॥
ਸ਼੍ਰੇਣਯਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਵਗ੍ਯ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।
ਪ੍ਰਤਪਨ੍ਤਮਿਵਾਦਿਤ੍ਯਂ ਰਾਜ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤ ਮਰਿਨ੍ਦਮਮ੍ ॥ 11 ॥
ਤਵਾਨੁਯਾਨੇ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਮਤ੍ਤਾ ਨਰ੍ਦਨ੍ਤੁ ਕੁਞ੍ਜਰਾਃ ।
ਅਨ੍ਤਃਪੁਰਗਤਾ ਨਾਰ੍ਯੋ ਨਨ੍ਦਨ੍ਤੁ ਸੁਸਮਾਹਿਤਾਃ ॥ 12 ॥
ਤਸ੍ਯ ਸਾਧ੍ਵਿਤ੍ਯਮਨ੍ਯਨ੍ਤ ਨਾਗਰਾ ਵਿਵਿਧਾ ਜਨਾਃ ।
ਭਰਤਸ੍ਯ ਵਚ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੁਯਾਚਤਃ ॥ 13 ॥
ਤਮੇਵਂ ਦੁਃਖਿਤਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਵਿਲਪਨ੍ਤਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਮ੍ ।
ਰਾਮਃ ਕृਤਾਤ੍ਮਾ ਭਰਤਂ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਯਦਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ॥ 14 ॥
ਨਾऽਤ੍ਮਨਃ ਕਾਮਕਾਰੋऽਸ੍ਤਿ ਪੁਰੁषੋऽਯਮਨੀਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਇਤਸ਼੍ਚੇਤਰਤਸ਼੍ਚੈਨਂ ਕृਤਾਨ੍ਤਃ ਪਰਿਕਰ੍षਤਿ ॥ 15 ॥
ਸਰ੍ਵੇ ਕ੍षਯਾਨ੍ਤਾਃ ਨਿਚਯਾਃ ਪਤਨਾਨ੍ਤਾ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਾਃ ।
ਸਂਯੋਗਾ ਵਿਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ਤਾ ਮਰਣਾਨ੍ਤਂ ਚ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ 16 ॥
ਯਥਾ ਫਲਾਨਾਂ ਪਕ੍ਵਾਨਾਂ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪਤਨਾਦ੍ਭਯਮ੍ ।
ਏਵਂ ਨਰਸ੍ਯ ਜਾਤਸ੍ਯ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਰਣਾਦ੍ਭਯਮ੍ ॥ 17 ॥
ਯਥਾऽਗਾਰਂ ਦृਢਸ੍ਥੂਣਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਭੂਤ੍ਵਾऽਵਸੀਦਤਿ ।
ਤਥੈਵ ਸੀਦਨ੍ਤਿ ਨਰਾ ਜਰਾਮृਤ੍ਯੁਵਸ਼ਂ ਗਤਾਃ ॥ 18 ॥
ਅਤ੍ਯੇਤਿ ਰਜਨੀ ਯਾ ਤੁ ਸਾ ਨ ਪ੍ਰਤਿਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਯਾਤ੍ਯੇਵ ਯਮੁਨਾ ਪੂਰ੍ਣਾ ਸਮੁਦ੍ਰਮੁਦਕਾਕੁਲਮ੍ ॥ 19 ॥
ਅਹੋ ਰਾਤ੍ਰਾਣਿ ਗਗ੍ਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਇਹ ।
ਆਯੂਮ੍षਿ ਕ੍षਪਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਜਲਂ ਇਵ ਅਂਸ਼ਵਃ ॥ 20 ॥
ਆਤ੍ਮਾਨਮਨੁਸ਼ੋਚ ਤ੍ਵਂ ਕਿਮਨ੍ਯਮਨੁਸ਼ੋਚਸਿ ।
ਆਯੁਸ੍ਤੇ ਹੀਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਚ ਗਤਸ੍ਯ ਚ ॥ 21 ॥
ਸਹੈਵ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਰਜਤਿ ਸਹ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਨਿषੀਦਤਿ ।
ਗਤ੍ਵਾਸੁਦੀਰ੍ਘਮਧ੍ਵਾਨਂ ਸਹਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ॥ 22 ॥
ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਵਲਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸ਼੍ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਃ ।
ਜਰਯਾ ਪੁਰੁषੋ ਜੀਰ੍ਣਃ ਕਿਂ ਹਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਭਾਵਯੇਤ੍ ॥ 23 ॥
ਨਨ੍ਦਨ੍ਤ੍ਯੁਦਿਤ ਆਦਿਤ੍ਯੇ ਨਨ੍ਦਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਮਿਤੇऽਹਨਿ ।
ਆਤ੍ਮਨੋ ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਨੁष੍ਯਾ ਜੀਵਿਤਕ੍षਯਮ੍ ॥ 24 ॥
ਹृष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯृਤੁਮੁਖਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਵਂ ਨਵਮਿਹਾਗਤਮ੍ ।
ऋਤੂਨਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਸਙ੍ਕ੍षਯਃ ॥ 25 ॥
ਯਥਾ ਕਾष੍ਠਂ ਚ ਕਾष੍ਠਂ ਚ ਸਮੇਯਾਤਾਂ ਮਹਾਰ੍ਣਵੇ ।
ਸਮੇਤ੍ਯ ਚ ਵ੍ਯਪੇਯਾਤਾਂ ਕਾਲਮਾਸਾਦ੍ਯ ਕਞ੍ਚਨ ॥ 26 ॥
ਏਵਂ ਭਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਤਯਸ਼੍ਚ ਧਨਾਨਿ ਚ ।
ਸਮੇਤ੍ਯ ਵ੍ਯਵਧਾਵਨ੍ਤਿ ਧ੍ਰੁਵੋ ਹ੍ਯੇषਾਂ ਵਿਨਾਭਵਃ ॥ 27 ॥
ਯਥਾ ਕਾष੍ਠਂ ਚ ਕਾष੍ਠਂ ਚ ਸਮੇਯਾਤਾਂ ਮਹਾਰ੍ਣਵੇ ।
ਸਮੇਤ੍ਯ ਚ ਵ੍ਯਪੇਯਾਤਾਂ ਕਾਲਮਾਸਾਦ੍ਯ ਕਞ੍ਚਨ ॥ 28 ॥
ਏਵਂ ਭਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਤਯਸ਼੍ਚ ਧਨਾਨਿ ਚ ।
ਸਮੇਤ੍ਯ ਵ੍ਯਵਧਾਵਨ੍ਤਿ ਧ੍ਰੁਵੋ ਹ੍ਯੇषਾਂ ਵਿਨਾਭਵਃ ॥ 29 ॥
ਨਾਤ੍ਰ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਯਥਾਭਾਵਂ ਪ੍ਰਾਣੀ ਸਮਭਿਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਤੇਨ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯਾ ਸ੍ਤ੍ਯਨੁਸ਼ੋਚਤਃ ॥ 30 ॥
ਯਥਾ ਹਿ ਸਾਰ੍ਥਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪਥਿ ਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਅਹਮਪ੍ਯਾਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਪृष੍ਠਤੋ ਭਵਤਾ ਮਿਤਿ ॥ 31 ॥
ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵੈਰ੍ਗਤੋ ਮਾਰ੍ਗਃ ਪਿਤृਪੈਤਾਮਹੋ ਧ੍ਰੁਵਃ ।
ਤਮਾਪਨ੍ਨਃ ਕਥਂ ਸ਼ੋਚੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 32 ॥
ਵਯਸਃ ਪਤਮਾਨਸ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤਸੋ ਵਾऽਨਿਵਰ੍ਤਿਨਃ ।
ਆਤ੍ਮਾ ਸੁਖੇ ਨਿਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ਸੁਖਭਾਜਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ 33 ॥
ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸ ਸ਼ੁਭੈਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨੈਃ ਕ੍ਰਤੁਭਿਸ਼੍ਚਾਪ੍ਤਦਕ੍षਿਣੈਃ ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਦਸ਼ਰਥਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪਿਤਾ ਨਃ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਃ ॥ 34 ॥
ਭृਤ੍ਯਾਨਾਂ ਭਰਣਾਤ੍ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਰਿਪਾਲਨਾਤ੍ ।
ਅਰ੍ਥਾਦਾਨਾਚ੍ਚ ਧਰ੍ਮੇਣ ਪਿਤਾ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਙ੍ਗਤਃ ॥ 35 ॥
ਕਰ੍ਮਭਿ ਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਭੈਰਿष੍ਟੈਃ ਕ੍ਰਤੁਭਿਸ਼੍ਚਾਪ੍ਤਦਕ੍षਿਣੈਃ ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਦਸ਼ਰਥਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪਿਤਾ ਨਃ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਃ ॥ 36 ॥
ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਬਹੁਵਿਧੈਰ੍ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਭੋਗਾਂ ਸ਼੍ਚਾਵਾਪ੍ਯ ਪੁष੍ਕਲਾਨ੍ ।
ਉਤ੍ਤਮਂ ਚਾਯੁਰਾਸਾਦ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਃ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਃ ॥ 37 ॥
ਆਯੁਰੁਤ੍ਤਮਮਾਸਾਦ੍ਯ ਭੋਗਾਨਪਿ ਚ ਰਾਘਵਃ ।
ਸ ਨ ਸ਼ੋਚ੍ਯਃ ਪਿਤਾ ਤਾਤ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤ ਸ੍ਸਤ੍ਕृਤ ਸ੍ਸਤਾਮ੍ ॥ 38 ॥
ਸ ਜੀਰ੍ਣਂ ਮਾਨੁषਂ ਦੇਹਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਿਤਾ ਹਿ ਨਃ ।
ਦੈਵੀਮृਦ੍ਧਿਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਵਿਹਾਰਿਣੀਮ੍ ॥ 39 ॥
ਤਂ ਤੁ ਨੈਵਂਵਿਧਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਸ਼੍ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ।
ਤਤ੍ਵਿਧੋ ਮਦ੍ਵਿਧਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨ੍ਬੁਦ੍ਧਿਮਤ੍ਤਰਃ ॥ 40 ॥
ਏਤੇ ਬਹੁਵਿਧਾ ਸ਼ੋਕਾ ਵਿਲਾਪਰੁਦਿਤੇ ਤਥਾ ।
ਵਰ੍ਜਨੀਯਾ ਹਿ ਧੀਰੇਣ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਧੀਮਤਾ ॥ 41 ॥
ਸ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਭਵ ਮਾ ਸ਼ੋਚੇਰ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਚਾਵਸਤਾਂ ਪੁਰੀਮ੍ ।
ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਨਿਯੁਕ੍ਤੋऽਸਿ ਵਸ਼ਿਨਾ ਵਦਤਾਂ ਵਰ ॥ 42 ॥
ਯਤ੍ਰਾਹਮਪਿ ਤੇਨੈਵ ਨਿਯੁਕ੍ਤਃ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਤਤ੍ਰੈਵਾਹਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਪਿਤੁਰਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਮ੍ ॥ 43 ॥
ਨ ਮਯਾ ਸ਼ਾਸਨਂ ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯ ਮਰਿਨ੍ਦਮ ।
ਸ ਤ੍ਵਯਾਪਿ ਸਦਾ ਮਾਨ੍ਯਂ ਸ ਵੈ ਬਨ੍ਧੁ ਸ ਨਃ ਪਿਤਾ ॥ 44 ॥
ਤਦ੍ਵਚਃ ਪਿਤੁਰੇਵਾਹਂ ਸਮ੍ਮਤਂ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣਃ ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਪਾਲਯਿष੍ਯਾਮਿ ਵਨਵਾਸੇਨ ਰਾਘਵ ॥ 45 ॥
ਧਾਰ੍ਮਿਕੇਣਾਨृਸ਼ਂਸੇਨ ਨਰੇਣ ਗੁਰੁਵਰ੍ਤਿਨਾ ।
ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਪਰਲੋਕਂ ਜਿਗੀषਤਾ ॥ 46 ॥
ਆਤ੍ਮਾਨਮਨੁਤਿष੍ਠਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਨਰਰ੍षਭ ।
ਨਿਸ਼ਾਮ੍ਯਤੁ ਸ਼ੁਭਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਪਿਤੁਰ੍ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਨਃ ॥ 47 ॥
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਪਿਤੁਰ੍ਨਿਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਨਾਰ੍ਥਮ੍ ।
ਯਵੀਯਸਂ ਭ੍ਰਾਤਰਮਰ੍ਥਵਚ੍ਚ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਦ੍ਵਿਰਰਾਮ ਰਾਮਃ ॥ 48 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcādhikaśatatamassargaḥ |
tataḥ puruṣasiṃhānāṃ vṛtānāṃ tai ssuhṛdgaṇaiḥ |
śocatāmeva rajanī duḥkhena vyatyavartata || 1 ||
rajanyāṃ suprabhātāyāṃ bhrātaraste suhṛdvṛtāḥ |
mandākinyāṃ hutaṃ japyaṃ kṛtvā rāmamupāgaman || 2 ||
tūṣṇīṃ te samupāsīnā na kaścitkiñcidabravīt |
bharatastu suhṛnmadhye rāmaṃ vacanamabravīt || 3 ||
sāntvitā māmikā mātā dattaṃ rājyamidaṃ mama |
taddadāmi tavaivāhaṃ bhuṅkṣva rājyamakaṇṭakam || 4 ||
mahatevāmbuvegena bhinnasseturjalāgame |
durāvāraṃ tvadanyena rājyakhaṇḍamidaṃ mahat || 5 ||
gatiṃ khara ivāśvasya tārkṣyasyeva patatriṇaḥ |
anugantuṃ na śaktirme gatiṃ tava mahīpate || 6 ||
sujīvaṃ nityaśastasya yaḥ parairupajīvyate |
rāma tena tu durjīvaṃ yaḥ parānupajīvati || 7 ||
yathā tu ropito vṛkṣaḥ puruṣeṇa vivardhitaḥ |
hrasvakeṇa durāroho rūḍhaskandho mahādrumaḥ || 8 ||
sa yadā puṣpito bhūtvā phalāni na vidarśayet |
sa tāṃ nānubhavetprītiṃ yasya hetoḥ praropitaḥ || 9 ||
eṣopamā mahābāho tamarthaṃ vettu marhasi |
yadi tvamasmānvṛṣabho bhartā bhṛtyānna śādhi hi || 10 ||
śreṇayastvāṃ mahārāja paśyantvagyrāśca sarvaśaḥ |
pratapantamivādityaṃ rājye sthita marindamam || 11 ||
tavānuyāne kākutstha mattā nardantu kuñjarāḥ |
antaḥpuragatā nāryo nandantu susamāhitāḥ || 12 ||
tasya sādhvityamanyanta nāgarā vividhā janāḥ |
bharatasya vaca śśrutvā rāmaṃ pratyanuyācataḥ || 13 ||
tamevaṃ duḥkhitaṃ prekṣya vilapantaṃ yaśasvinam |
rāmaḥ kṛtātmā bharataṃ samāśvāsayadātmavān || 14 ||
nā'tmanaḥ kāmakāro'sti puruṣo'yamanīśvaraḥ |
itaścetarataścainaṃ kṛtāntaḥ parikarṣati || 15 ||
sarve kṣayāntāḥ nicayāḥ patanāntā samucchrayāḥ |
saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ ca jīvitam || 16 ||
yathā phalānāṃ pakvānāṃ nānyatra patanādbhayam |
evaṃ narasya jātasya nānyatra maraṇādbhayam || 17 ||
yathā'gāraṃ dṛḍhasthūṇaṃ jīrṇaṃ bhūtvā'vasīdati |
tathaiva sīdanti narā jarāmṛtyuvaśaṃ gatāḥ || 18 ||
atyeti rajanī yā tu sā na pratinivartate |
yātyeva yamunā pūrṇā samudramudakākulam || 19 ||
aho rātrāṇi gagcchanti sarveṣāṃ prāṇināṃ iha |
āyūmṣi kṣapayanty āśu grīṣme jalaṃ iva aṃśavaḥ || 20 ||
ātmānamanuśoca tvaṃ kimanyamanuśocasi |
āyuste hīyate yasya sthitasya ca gatasya ca || 21 ||
sahaiva mṛtyurvrajati saha mṛtyurniṣīdati |
gatvāsudīrghamadhvānaṃ sahamṛtyurnivartate || 22 ||
gātreṣu valayaḥ prāptā śśvetāścaiva śiroruhāḥ |
jarayā puruṣo jīrṇaḥ kiṃ hi kṛtvā prabhāvayet || 23 ||
nandantyudita āditye nandantyastamite'hani |
ātmano nāvabudhyante manuṣyā jīvitakṣayam || 24 ||
hṛṣyantyṛtumukhaṃ dṛṣṭvā navaṃ navamihāgatam |
ṛtūnāṃ parivartena prāṇināṃ prāṇasaṅkṣayaḥ || 25 ||
yathā kāṣṭhaṃ ca kāṣṭhaṃ ca sameyātāṃ mahārṇave |
sametya ca vyapeyātāṃ kālamāsādya kañcana || 26 ||
evaṃ bhāryāścaputrāśca jñātayaśca dhanāni ca |
sametya vyavadhāvanti dhruvo hyeṣāṃ vinābhavaḥ || 27 ||
yathā kāṣṭhaṃ ca kāṣṭhaṃ ca sameyātāṃ mahārṇave |
sametya ca vyapeyātāṃ kālamāsādya kañcana || 28 ||
evaṃ bhāryāścaputrāśca jñātayaśca dhanāni ca |
sametya vyavadhāvanti dhruvo hyeṣāṃ vinābhavaḥ || 29 ||
nātra kaścidyathābhāvaṃ prāṇī samabhivartate |
tena tasminna sāmarthyaṃ pretasyā styanuśocataḥ || 30 ||
yathā hi sārthaṃ gacchantaṃ brūyātkaścitpathi sthitaḥ |
ahamapyāgamiṣyāmi pṛṣṭhato bhavatā miti || 31 ||
evaṃ pūrvairgato mārgaḥ pitṛpaitāmaho dhruvaḥ |
tamāpannaḥ kathaṃ śocedyasya nāsti vyatikramaḥ || 32 ||
vayasaḥ patamānasya srotaso vā'nivartinaḥ |
ātmā sukhe niyoktavyassukhabhājaḥ prajāḥ smṛtāḥ || 33 ||
dharmātmā sa śubhaiḥ kṛtsnaiḥ kratubhiścāptadakṣiṇaiḥ |
svargaṃ daśarathaḥ prāptaḥ pitā naḥ pṛthivīpatiḥ || 34 ||
bhṛtyānāṃ bharaṇātsamyakprajānāṃ paripālanāt |
arthādānācca dharmeṇa pitā na stridivaṅgataḥ || 35 ||
karmabhi stu śubhairiṣṭaiḥ kratubhiścāptadakṣiṇaiḥ |
svargaṃ daśarathaḥ prāptaḥ pitā naḥ pṛthivīpatiḥ || 36 ||
iṣṭvā bahuvidhairyajñairbhogāṃ ścāvāpya puṣkalān |
uttamaṃ cāyurāsādya svargataḥ pṛthivīpatiḥ || 37 ||
āyuruttamamāsādya bhogānapi ca rāghavaḥ |
sa na śocyaḥ pitā tāta svargata ssatkṛta ssatām || 38 ||
sa jīrṇaṃ mānuṣaṃ dehaṃ parityajya pitā hi naḥ |
daivīmṛddhimanuprāpto brahmalokavihāriṇīm || 39 ||
taṃ tu naivaṃvidhaḥ kaścitprājña śśocitumarhati |
tatvidho madvidhaścāpi śrutavānbuddhimattaraḥ || 40 ||
ete bahuvidhā śokā vilāparudite tathā |
varjanīyā hi dhīreṇa sarvāvasthāsu dhīmatā || 41 ||
sa svastho bhava mā śoceryātvā cāvasatāṃ purīm |
tathā pitrā niyukto'si vaśinā vadatāṃ vara || 42 ||
yatrāhamapi tenaiva niyuktaḥ puṇyakarmaṇā |
tatraivāhaṃ kariṣyāmi piturāryasya śāsanam || 43 ||
na mayā śāsanaṃ tasya tyaktuṃ nyāyya marindama |
sa tvayāpi sadā mānyaṃ sa vai bandhu sa naḥ pitā || 44 ||
tadvacaḥ piturevāhaṃ sammataṃ dharmacāriṇaḥ |
karmaṇā pālayiṣyāmi vanavāsena rāghava || 45 ||
dhārmikeṇānṛśaṃsena nareṇa guruvartinā |
bhavitavyaṃ naravyāghra paralokaṃ jigīṣatā || 46 ||
ātmānamanutiṣṭhatvaṃ svabhāvena nararṣabha |
niśāmyatu śubhaṃ vṛttaṃ piturdaśarathasya naḥ || 47 ||
ityevamuktvā vacanaṃ mahātmā piturnideśa pratipālanārtham |
yavīyasaṃ bhrātaramarthavacca prabhurmuhūrtādvirarāma rāmaḥ || 48 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcādhikaśatatamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever