📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
1.60 ਬਾਲਕਾਣ੍ਡ - षष੍ਟਿਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
1.60 Balakanda - Shashtitama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ षष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਪੋਬਲਹਤਾਨ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਾਸਿष੍ਠਾਨ੍ ਸਮਹੋਦਯਾਨ੍ ।
ऋषਿਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋऽਭ੍ਯਭਾषਤ ॥ 1 ॥
ਅਯਮਿਕ੍ष੍ਵਾਕੁਦਾਯਾਦਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੁਰਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ।
ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਵਦਾਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਾਂ ਚੈਵ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਃ ॥ 2 ॥
ਤੇਨਾਨੇਨ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਦੇਵਲੋਕਜਿਗੀषਯਾ ।
ਯਥਾऽਯਂ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰੇਣ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ ॥ 3 ॥
ਤਥਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਯਤਾਂ ਯਜ੍ਞੇ ਭਵਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਮਯਾ ਸਹ ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਵਚ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਮਹਰ੍षਯਃ ॥ 4 ॥
ਊਚੁਸ੍ਸਮੇਤ੍ਯ ਸਹਿਤਾ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਧਰ੍ਮਸਂਹਿਤਮ੍ ।
ਅਯਂ ਕੁਸ਼ਿਕਦਾਯਾਦੋ ਮੁਨਿਃ ਪਰਮਕੋਪਨਃ ॥ 5 ॥
ਯਦਾਹ ਵਚਨਂ ਸਮ੍ਯਗੇਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਅਗ੍ਨਿਕਲ੍ਪੋ ਹਿ ਭਗਵਾਨ੍ ਸ਼ਾਪਂ ਦਾਸ੍ਯਤਿ ਰੋषਿਤਃ ॥ 6 ॥
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਯਤਾਂ ਯਜ੍ਞ ਸ੍ਸਸ਼ਰੀਰੋ ਯਥਾ ਦਿਵਮ੍ ।
ਗਚ੍ਛੇਦਿਕ੍ष੍ਵਾਕੁਦਾਯਾਦੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤੇਜਸਾ ॥ 7 ॥
ਤਥਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਯਤਾਂ ਯਜ੍ਞ ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਧਿਤਿष੍ਠਤ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਰ੍षਯਃ ਚਕ੍ਰੁਸ੍ਤਾਸ੍ਤਾਃਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਦਾ ॥ 8 ॥
ਯਾਜਕਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋऽਭਵਤ੍ਕ੍ਰਤੌ ।
ऋਤ੍ਵਿਜਸ਼੍ਚਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਕੋਵਿਦਾਃ ॥ 9 ॥
ਚਕ੍ਰੁਃ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਯਥਾਕਲ੍ਪਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ।
ਤਤਃ ਕਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਤਪਾਃ ॥ 10 ॥
ਚਕਾਰਾਵਾਹਨਂ ਤਤ੍ਰ ਭਾਗਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਤਾਃ ।
ਨਾਭ੍ਯਾਗਮਂਸ੍ਤਦਾਹੂਤਾ ਭਾਗਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਤਾਃ ॥ 11 ॥
ਤਤਃ ਕ੍ਰੋਧਸਮਾਵਿष੍ਟੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ।
ਸ੍ਰੁਵਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਸਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੁਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 12 ॥
ਪਸ਼੍ਯ ਮੇ ਤਪਸੋ ਵੀਰ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਰ੍ਜਿਤਸ੍ਯ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰ ।
ਏष ਤ੍ਵਾਂ ਸਸ਼ਰੀਰੇਣ ਨਯਾਮਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮੋਜਸਾ ॥ 13 ॥
ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਂ ਸਸ਼ਰੀਰੇਣ ਦਿਵਂ ਗਚ੍ਛ ਨਰਾਧਿਪ ।
ਸ੍ਵਾਰ੍ਜਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਮਯਾ ਹਿ ਤਪਸਃਫਲਮ੍ ॥ 14 ॥
ਰਾਜਨ੍ ਸ੍ਵਤੇਜਸਾ ਤਸ੍ਯ ਸਸ਼ਰੀਰੋ ਦਿਵਂ ਵ੍ਰਜ ।
ਉਕ੍ਤਵਾਕ੍ਯੇ ਮੁਨੌ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਸ਼ਰੀਰੋ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 15 ॥
ਦਿਵਂ ਜਗਾਮ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਮੁਨੀਨਾਂ ਪਸ਼੍ਯਤਾਂ ਤਦਾ ।
ਦੇਵਲੋਕਗਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੁਂ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨਃ ॥ 16 ॥
ਸਹ ਸਰ੍ਵੈਸ੍ਸੁਰਗਣੈਰਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੋ ਗਚ੍ਛ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਾਸਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਕृਤਾਲਯਃ ॥ 17 ॥
ਗੁਰੁਸ਼ਾਪਹਤੋ ਮੂਢ ਪਤ ਭੂਮਿਮਵਾਕ੍ਛਿਰਾਃ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੁਰਪਤਤ੍ਪੁਨਃ ॥ 18 ॥
ਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਨਸ੍ਤ੍ਰਾਹੀਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਤਪੋਧਨਮ੍ ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਨਸ੍ਯ ਕੌਸ਼ਿਕਃ ॥ 19 ॥
ਰੋषਮਾਹਾਰਯਤ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਤਿष੍ਠ ਤਿष੍ਠੇਤਿ ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ऋषਿਮਧ੍ਯੇ ਸ ਤੇਜਸ੍ਸ੍ਵੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰਿਵਾਪਰਃ ॥ 20 ॥
ਸृਜਨ੍ ਦਕ੍षਿਣਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥਾਨ੍ ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਨਪਰਾਨ੍ ਪੁਨਃ ।
ਨਕ੍षਤ੍ਰਮਾਲਾਮਪਰਾਮਸृਜਤ੍ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ ॥ 21 ॥
ਦਕ੍षਿਣਾਂ ਦਿਸ਼ਮਾਸ੍ਥਾਯ ਮੁਨਿਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।
ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਕ੍षਤ੍ਰਵਂਸ਼ਂ ਚ ਕ੍ਰੋਧੇਨ ਕਲੁषੀਕृਤਃ ॥ 22 ॥
ਅਨ੍ਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਲੋਕੋ ਵਾ ਸ੍ਯਾਦਨਿਨ੍ਦ੍ਰਕਃ ।
ਦੈਵਤਾਨ੍ਯਪਿ ਸ ਕ੍ਰੋਧਾ ਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ 23 ॥
ਤਤਃ ਪਰਮਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ਸਰ੍षਿਸਙ੍ਘਾਸ੍ਸੁਰਾਸੁਰਾਃ ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮੂਚੁਃ ਸਾਨੁਨਯਂ ਵਚਃ ॥ 24 ॥
ਅਯਂ ਰਾਜਾ ਮਹਾਭਾਗ ਗੁਰੁਸ਼ਾਪਪਰਿਕ੍षਤਃ ।
ਸਸ਼ਰੀਰੋ ਦਿਵਂ ਯਾਤੁਂ ਨਾਰ੍ਹਤ੍ਯੇਵ ਤਪੋਧਨ ॥ 25 ॥
ਤੇषਾਂ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵਾਨਾਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸੁਮਹਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਕੌਸ਼ਿਕਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਤਾਃ ॥ 26 ॥
ਸਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਭਦ੍ਰਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੋਰਸ੍ਯ ਭੂਪਤੇਃ ।
ਆਰੋਹਣਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯ ਨਾਨृਤਂ ਕਰ੍ਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ ॥ 27 ॥
ਸ੍ਵਰ੍ਗੋऽਸ੍ਤੁ ਸਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੋਰਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ ।
ਨਕ੍षਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਮਾਮਕਾਨਿ ਧ੍ਰੁਵਾਣ੍ਯਥ ॥ 28 ॥
ਯਾਵਲ੍ਲੋਕਾ ਧਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਵੇਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।
ਮਤ੍ਕृਤਾਨਿ ਸੁਰਾ ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਤਦਨੁਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਥ ॥ 29 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸੁਰਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਚੁਰ੍ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਮ੍ ।
ਏਵਂ ਭਵਤੁ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਵੇਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ॥ 30 ॥
ਗਗਨੇ ਤਾਨ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਪਥਾਦ੍ਬਹਿਃ ।
ਨਕ੍षਤ੍ਰਾਣਿ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤੇषੁ ਜ੍ਯੋਤਿष੍षੁ ਜਾਜ੍ਵਲਨ੍ ॥ 31 ॥
ਅਵਾਕ੍ਛਿਰਾਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੁਸ਼੍ਚ ਤਿष੍ਠਤ੍ਵਮਰਸਨ੍ਨਿਭਃ ।
ਅਨੁਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚੈਤਾਨਿ ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਨृਪਸਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 32 ॥
ਕृਤਾਰ੍ਥਂ ਕੀਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਂ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਗਤਂ ਯਥਾ ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਦੇਵੈਰਭਿष੍ਟੁਤਃ ॥ 33 ॥
ऋषਿਭਿਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤੇਜਾ ਬਾਢਮਿਤ੍ਯਾਹ ਦੇਵਤਾਃ ।
ਤਤੋ ਦੇਵਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਮੁਨਯਸ਼੍ਚ ਤਪੋਧਨਾਃ ।
ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਯਥਾऽऽਗਤਂ ਸਰ੍ਵੇ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਨਰੋਤ੍ਤਮ ॥ 34 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ षष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ṣaṣṭitamassargaḥ |
tapobalahatān kṛtvā vāsiṣṭhān samahodayān |
ṛṣimadhye mahātejā viśvāmitro'bhyabhāṣata || 1 ||
ayamikṣvākudāyādastriśaṅkuriti viśrutaḥ |
dharmiṣṭhaśca vadānyaśca māṃ caiva śaraṇaṃ gataḥ || 2 ||
tenānena śarīreṇa devalokajigīṣayā |
yathā'yaṃ svaśarīreṇa svargalokaṃ gamiṣyati || 3 ||
tathā pravartyatāṃ yajñe bhavadbhiśca mayā saha |
viśvāmitravaca śśrutvā sarva eva maharṣayaḥ || 4 ||
ūcussametya sahitā dharmajñā dharmasaṃhitam |
ayaṃ kuśikadāyādo muniḥ paramakopanaḥ || 5 ||
yadāha vacanaṃ samyagetatkāryaṃ na saṃśayaḥ |
agnikalpo hi bhagavān śāpaṃ dāsyati roṣitaḥ || 6 ||
tasmātpravartyatāṃ yajña ssaśarīro yathā divam |
gacchedikṣvākudāyādo viśvāmitrasya tejasā || 7 ||
tathā pravartyatāṃ yajña ssarve samadhitiṣṭhata |
evamuktvā maharṣayaḥ cakrustāstāḥkriyāstadā || 8 ||
yājakaśca mahātejā viśvāmitro'bhavatkratau |
ṛtvijaścānupūrvyeṇa mantravanmantrakovidāḥ || 9 ||
cakruḥ karmāṇi sarvāṇi yathākalpaṃ yathāvidhi |
tataḥ kālena mahatā viśvāmitro mahātapāḥ || 10 ||
cakārāvāhanaṃ tatra bhāgārthaṃ sarvadevatāḥ |
nābhyāgamaṃstadāhūtā bhāgārthaṃ sarvadevatāḥ || 11 ||
tataḥ krodhasamāviṣṭo viśvāmitro mahāmuniḥ |
sruvamudyamya sakrodhastriśaṅkumidamabravīt || 12 ||
paśya me tapaso vīryaṃ svārjitasya nareśvara |
eṣa tvāṃ saśarīreṇa nayāmi svargamojasā || 13 ||
duṣprāpaṃ saśarīreṇa divaṃ gaccha narādhipa |
svārjitaṃ kiñcidapyasti mayā hi tapasaḥphalam || 14 ||
rājan svatejasā tasya saśarīro divaṃ vraja |
uktavākye munau tasmin saśarīro nareśvaraḥ || 15 ||
divaṃ jagāma kākutstha munīnāṃ paśyatāṃ tadā |
devalokagataṃ dṛṣṭvā triśaṅkuṃ pākaśāsanaḥ || 16 ||
saha sarvaissuragaṇairidaṃ vacanamabravīt |
triśaṅko gaccha bhūyastvaṃ nāsi svargakṛtālayaḥ || 17 ||
guruśāpahato mūḍha pata bhūmimavākchirāḥ |
evamukto mahendreṇa triśaṅkurapatatpunaḥ || 18 ||
vikrośamānastrāhīti viśvāmitraṃ tapodhanam |
tacchrutvā vacanaṃ tasya krośamānasya kauśikaḥ || 19 ||
roṣamāhārayattīvraṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt |
ṛṣimadhye sa tejassvī prajāpatirivāparaḥ || 20 ||
sṛjan dakṣiṇamārgasthān saptarṣīnaparān punaḥ |
nakṣatramālāmaparāmasṛjatkrodhamūrcchitaḥ || 21 ||
dakṣiṇāṃ diśamāsthāya munimadhye mahāyaśāḥ |
sṛṣṭvā nakṣatravaṃśaṃ ca krodhena kaluṣīkṛtaḥ || 22 ||
anyamindraṃ kariṣyāmi loko vā syādanindrakaḥ |
daivatānyapi sa krodhā tsraṣṭuṃ samupacakrame || 23 ||
tataḥ paramasambhrāntāssarṣisaṅghāssurāsurāḥ |
viśvāmitraṃ mahātmānamūcuḥ sānunayaṃ vacaḥ || 24 ||
ayaṃ rājā mahābhāga guruśāpaparikṣataḥ |
saśarīro divaṃ yātuṃ nārhatyeva tapodhana || 25 ||
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā devānāṃ munipuṅgavaḥ |
abravītsumahadvākyaṃ kauśikaḥ sarvadevatāḥ || 26 ||
saśarīrasya bhadraṃ vastriśaṅkorasya bhūpateḥ |
ārohaṇaṃ pratijñāya nānṛtaṃ kartumutsahe || 27 ||
svargo'stu saśarīrasya triśaṅkorasya śāśvataḥ |
nakṣatrāṇi ca sarvāṇi māmakāni dhruvāṇyatha || 28 ||
yāvallokā dhariṣyanti tiṣṭhantvetāni sarvaśaḥ |
matkṛtāni surā ssarve tadanujñātumarhatha || 29 ||
evamuktāḥ surāssarve pratyūcurmunipuṅgavam |
evaṃ bhavatu bhadraṃ te tiṣṭhantvetāni sarvaśaḥ || 30 ||
gagane tānyanekāni vaiśvānarapathādbahiḥ |
nakṣatrāṇi muniśreṣṭha teṣu jyotiṣṣu jājvalan || 31 ||
avākchirāstriśaṅkuśca tiṣṭhatvamarasannibhaḥ |
anuyāsyanti caitāni jyotīṃṣi nṛpasattamam || 32 ||
kṛtārthaṃ kīrtimantaṃ ca svargalokagataṃ yathā |
viśvāmitrastu dharmātmā sarvadevairabhiṣṭutaḥ || 33 ||
ṛṣibhiśca mahātejā bāḍhamityāha devatāḥ |
tato devā mahātmāno munayaśca tapodhanāḥ |
jagmuryathā''gataṃ sarve yajñasyānte narottama || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||