📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
ਉਦ੍ਧਵਗੀਤਾ - ਤृਤੀਯੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
Uddhavagita - Tritiyo'dhyayah
Gita Gurmukhi
ਅਥ ਤृਤੀਯੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ।
ਪਰਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ ਈਸ਼ਸ੍ਯ ਮਾਯਿਨਾਮ ਅਪਿ ਮੋਹਿਨੀਮ੍ ।
ਮਾਯਾਂ ਵੇਦਿਤੁਂ ਇਚ੍ਛਾਮਃ ਭਗਵਨ੍ਤਃ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੁ ਨਃ ॥ 1॥
ਨ ਅਨੁਤृਪ੍ਯੇ ਜੁषਨ੍ ਯੁष੍ਮਤ੍ ਵਚਃ ਹਰਿਕਥਾ ਅਮृਤਮ੍ ।
ਸਂਸਾਰਤਾਪਨਿਃਤਪ੍ਤਃ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਤਤ੍ ਤਾਪ ਭੇषਜਮ੍ ॥ 2॥
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍षਃ ਉਵਾਚ ।
ਏਭਿਃ ਭੂਤਾਨਿ ਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਭੂਤੈਃ ਮਹਾਭੁਜ ।
ਸਸਰ੍ਜੋਤ੍ ਚ ਅਵਚਾਨਿ ਆਦ੍ਯਃ ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਯੇ ॥ 3॥
ਏਵਂ ਸृष੍ਟਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ਪਞ੍ਚਧਾਤੁਭਿਃ ।
ਏਕਧਾ ਦਸ਼ਧਾ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਭਜਨ੍ ਜੁषਤੇ ਗੁਣਾਨ੍ ॥ 4॥
ਗੁਣੈਃ ਗੁਣਾਨ੍ ਸਃ ਭੁਞ੍ਜਾਨਃ ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਦ੍ਯੋਦਿਤੈਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।
ਮਨ੍ਯਮਾਨਃ ਇਦਂ ਸृष੍ਟਂ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਇਹ ਸਜ੍ਜਤੇ ॥ 5॥
ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਸਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਦੇਹਭृਤ੍ ।
ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਗृਹ੍ਣਨ੍ ਭ੍ਰਮਤਿ ਇਹ ਸੁਖੈਤਰਮ੍ ॥ 6॥
ਇਤ੍ਥਂ ਕਰ੍ਮਗਤੀਃ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਬਹ੍ਵਭਦ੍ਰਵਹਾਃ ਪੁਮਾਨ੍ ।
ਆਭੂਤਸਮ੍ਪ੍ਲਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਗਪ੍ਰਲਯੌ ਅਸ਼੍ਨੁਤੇ ਅਵਸ਼ਃ ॥ 7॥
ਧਾਤੁ ਉਪਪ੍ਲਵਃ ਆਸਨ੍ਨੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍ ।
ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਃ ਕਾਲਃ ਹਿ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਯ ਅਪਕਰ੍षਤਿ ॥ 8॥
ਸ਼ਤਵਰ੍षਾਃ ਹਿ ਅਨਾਵृष੍ਟਿਃ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਉਲ੍ਬਣਾ ਭੁਵਿ ।
ਤਤ੍ ਕਾਲ ਉਪਚਿਤ ਉष੍ਣ ਅਰ੍ਕਃ ਲੋਕਾਨ੍ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪ੍ਰਤਪਿष੍ਯਤਿ ॥9॥
ਪਾਤਾਲਤਲਂ ਆਰਭ੍ਯ ਸਙ੍ਕਰ੍षਣਮੁਖ ਅਨਲਃ ।
ਦਹਨ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ਼ਿਖਃ ਵਿष੍ਵਕ੍ ਵਰ੍ਧਤੇ ਵਾਯੁਨਾ ਈਰਿਤਃ ॥ 10॥
ਸਾਂਵਰ੍ਤਕਃ ਮੇਘਗਣਃ ਵਰ੍षਤਿ ਸ੍ਮ ਸ਼ਤਂ ਸਮਾਃ ।
ਧਾਰਾਭਿਃ ਹਸ੍ਤਿਹਸ੍ਤਾਭਿਃ ਲੀਯਤੇ ਸਲਿਲੇ ਵਿਰਾਟ੍ ॥ 11॥
ਤਤਃ ਵਿਰਾਜਂ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਵੈਰਾਜਃ ਪੁਰੁषਃ ਨृਪ ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ਤੇ ਸੂਕ੍ष੍ਮਂ ਨਿਰਿਨ੍ਧਨਃ ਇਵ ਅਨਲਃ ॥ 12॥
ਵਾਯੁਨਾ ਹृਤਗਨ੍ਧਾ ਭੂਃ ਸਲਿਲਤ੍ਵਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ ।
ਸਲਿਲਂ ਤਤ੍ ਧृਤਰਸਂ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਟ੍ਵਾਯ ਉਪਕਲ੍ਪਤੇ ॥ 13॥
ਹृਤਰੂਪਂ ਤੁ ਤਮਸਾ ਵਾਯੌ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ ।
ਹृਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ ਅਵਕਾਸ਼ੇਨ ਵਾਯੁਃ ਨਭਸਿ ਲੀਯਤੇ ।
ਕਾਲਾਤ੍ਮਨਾ ਹृਤਗੁਣਂ ਨਵਃ ਆਤ੍ਮਨਿ ਲੀਯਤੇ ॥ 14॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮਨਃ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਹ ਵੈਕਾਰਿਕੈਃ ਨृਪ ।
ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਅਹਙ੍ਕਾਰਂ ਸ੍ਵਗੁਣੈਃ ਅਹਂ ਆਤ੍ਮਨਿ ॥ 15॥
ਏषਾ ਮਾਯਾ ਭਗਵਤਃ ਸਰ੍ਗਸ੍ਥਿਤਿ ਅਨ੍ਤਕਾਰਿਣੀ ।
ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣਾ ਵਰ੍ਣਿਤਾ ਅਸ੍ਮਾਭਿਃ ਕਿਂ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਇਚ੍ਛਸਿ ॥ 16॥
ਰਾਜਾ ਉਵਾਚ ।
ਯਥਾ ਏਤਾਂ ਐਸ਼੍ਵਰੀਂ ਮਾਯਾਂ ਦੁਸ੍ਤਰਾਂ ਅਕृਤਾਤ੍ਮਭਿਃ ।
ਤਰਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਜਃ ਸ੍ਥੂਲਧਿਯਃ ਮਹਰ੍षਃ ਇਦਂ ਉਚ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 17॥
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਃ ਉਵਾਚ ।
ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਆਰਭਮਾਣਾਨਾਂ ਦੁਃਖਹਤ੍ਯੈ ਸੁਖਾਯ ਚ ।
ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਪਾਕਵਿਪਰ੍ਯਾਸਂ ਮਿਥੁਨੀਚਾਰਿਣਾਂ ਨृਣਾਮ੍ ॥ 18॥
ਨਿਤ੍ਯਾਰ੍ਤਿਦੇਨ ਵਿਤ੍ਤੇਨ ਦੁਰ੍ਲਭੇਨ ਆਤ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਨਾ ।
ਗृਹ ਅਪਤ੍ਯਾਪ੍ਤਪਸ਼ੁਭਿਃ ਕਾ ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਸਾਧਿਤੈਃ ਚਲੈਃ ॥
19॥
ਏਵਂ ਲੋਕਂ ਪਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਨਸ਼੍ਵਰਂ ਕਰ੍ਮਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ ।
ਸਤੁਲ੍ਯ ਅਤਿਸ਼ਯ ਧ੍ਵਂਸਂ ਯਥਾ ਮਣ੍ਡਲਵਰ੍ਤਿਨਾਮ੍ ॥ 20॥
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਗੁਰੁਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇਤ ਜਿਜ੍ਞਾਸੁਃ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਸ਼ਾਬ੍ਦੇ ਪਰੇ ਚ ਨਿष੍ਣਾਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਉਪਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ ॥ 21॥
ਤਤ੍ਰ ਭਾਗਵਤਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਸ਼ਿਕ੍षੇਤ੍ ਗੁਰੁਆਤ੍ਮਦੈਵਤਃ ।
ਅਮਾਯਯਾ ਅਨੁਵृਤ੍ਯਾ ਯੈਃ ਤੁष੍ਯੇਤ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਆਤ੍ਮਦਃ ਹਰਿਃ ॥ 22॥
ਸਰ੍ਵਤਃ ਮਨਸਃ ਅਸਙ੍ਗਂ ਆਦੌ ਸਙ੍ਗਂ ਚ ਸਾਧੁषੁ ।
ਦਯਾਂ ਮੈਤ੍ਰੀਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਯਂ ਚ ਭੂਤੇषੁ ਅਦ੍ਧਾ ਯਥਾ ਉਚਿਤਮ੍ ॥ 23॥
ਸ਼ੌਚਂ ਤਪਃ ਤਿਤਿਕ੍षਾਂ ਚ ਮੌਨਂ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਂ ਆਰ੍ਜਵਮ੍ ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਅਹਿਂਸਾਂ ਚ ਸਮਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਸਞ੍ਜ੍ਞਯੋਃ ॥ 24॥
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਆਤ੍ਮੇਸ਼੍ਵਰ ਅਨ੍ਵੀਕ੍षਾਂ ਕੈਵਲ੍ਯਂ ਅਨਿਕੇਤਤਾਮ੍ ।
ਵਿਵਿਕ੍ਤਚੀਰਵਸਨਂ ਸਨ੍ਤੋषਂ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਤ੍ ॥ 25॥
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਂ ਭਾਗਵਤੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਅਨਿਨ੍ਦਾਂ ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਚ ਅਪਿ ਹਿ ।
ਮਨੋਵਾਕ੍ ਕਰ੍ਮਦਣ੍ਡਂ ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਸ਼ਮਦਮੌ ਅਪਿ ॥ 26॥
ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਕੀਰ੍ਤਨਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਹਰੇਃ ਅਦ੍ਭੁਤਕਰ੍ਮਣਃ ।
ਜਨ੍ਮਕਰ੍ਮਗੁਣਾਨਾਂ ਚ ਤਦਰ੍ਥੇ ਅਖਿਲਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ ॥ 27॥
ਇष੍ਟਂ ਦਤ੍ਤਂ ਤਪਃ ਜਪ੍ਤਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਚ ਆਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਦਾਰਾਨ੍ ਸੁਤਾਨ੍ ਗृਹਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਯਤ੍ ਪਰਸ੍ਮੈ ਨਿਵੇਦਨਮ੍ ॥ 28॥
ਏਵਂ ਕृष੍ਣਾਤ੍ਮਨਾਥੇषੁ ਮਨੁष੍ਯੇषੁ ਚ ਸੌਹृਦਮ੍ ।
ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਂ ਚ ਉਭਯਤ੍ਰ ਮਹਤ੍ਸੁ ਨृषੁ ਸਾਧੁषੁ ॥ 29॥
ਪਰਸ੍ਪਰ ਅਨੁਕਥਨਂ ਪਾਵਨਂ ਭਗਵਤ੍ ਯਸ਼ਃ ।
ਮਿਥਃ ਰਤਿਃ ਮਿਥਃ ਤੁष੍ਟਿਃ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਃ ਮਿਥਃ ਆਤ੍ਮਨਃ ॥ 30॥
ਸ੍ਮਰਨ੍ਤਃ ਸ੍ਮਾਰਯਨ੍ਤਃ ਚ ਮਿਥਃ ਅਘੌਘਹਰਂ ਹਰਿਮ੍ ।
ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਞ੍ਜਾਤਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬਿਭ੍ਰਤਿ ਉਤ੍ਪੁਲਕਾਂ ਤਨੁਮ੍ ॥ 31॥
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਰੁਦਨ੍ਤਿ ਅਚ੍ਯੁਤਚਿਨ੍ਤਯਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਹਸਨ੍ਤਿ ਨਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਅਲੌਕਿਕਾਃ ।
ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤਿ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਅਨੁਸ਼ੀਲਯਨ੍ਤਿ
ਅਜਂ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੂष੍ਣੀਂ ਪਰਂ ਏਤ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵृਤਾਃ ॥ 32॥
ਇਤਿ ਭਾਗਵਤਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਸ਼ਿਕ੍षਨ੍ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਦੁਤ੍ਥਯਾ ।
ਨਾਰਾਯਣਪਰਃ ਮਾਯਂ ਅਞ੍ਜਃ ਤਰਤਿ ਦੁਸ੍ਤਰਾਮ੍ ॥ 33॥
ਰਾਜਾ ਉਵਾਚ ।
ਨਾਰਾਯਣ ਅਭਿਧਾਨਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਨਿष੍ਠਾਂ ਅਰ੍ਹਥ ਨਃ ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੂਯਂ ਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤਮਾਃ ॥ 34॥
ਪਿਪ੍ਪਲਾਯਨਃ ਉਵਾਚ ।
ਸ੍ਥਿਤਿ ਉਦ੍ਭਵਪ੍ਰਲਯਹੇਤੁਃ ਅਹੇਤੁਃ ਅਸ੍ਯ
ਯਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਗਰਸੁषੁਪ੍ਤਿषੁ ਸਤ੍ ਬਹਿਃ ਚ ।
ਦੇਹ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਸੁਹृਦਯਾਨਿ ਚਰਨ੍ਤਿ ਯੇਨ
ਸਞ੍ਜੀਵਿਤਾਨਿ ਤਤ੍ ਅਵੇਹਿ ਪਰਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ॥ 35॥
ਨ ਏਤਤ੍ ਮਨਃ ਵਿਸ਼ਤਿ ਵਾਗੁਤ ਚਕ੍षੁਃ ਆਤ੍ਮਾ
ਪ੍ਰਾਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ ਯਥਾ ਅਨਲਂ ਅਰ੍ਚਿषਃ ਸ੍ਵਾਃ ।
ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਅਪਿ ਬੋਧਕਨਿषੇਧਤਯਾ ਆਤ੍ਮਮੂਲਮ੍
ਅਰ੍ਥ ਉਕ੍ਤਂ ਆਹ ਯਦृਤੇ ਨ ਨਿषੇਧਸਿਦ੍ਧਿਃ ॥ 36॥
ਸਤ੍ਵਂ ਰਜਃ ਤਮਃ ਇਤਿ ਤ੍ਰਿਵृਦੇਕਂ ਆਦੌ
ਸੂਤ੍ਰਂ ਮਹਾਨ੍ ਅਹਂ ਇਤਿ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਜੀਵਮ੍ ।
ਜ੍ਞਾਨਕ੍ਰਿਯਾ ਅਰ੍ਥਫਲਰੂਪਤਯੋਃ ਉਸ਼ਕ੍ਤਿ
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਏਵ ਭਾਤਿ ਸਤ੍ ਅਸਤ੍ ਚ ਤਯੋਃ ਪਰਂ ਯਤ੍ ॥ 37॥
ਨ ਆਤ੍ਮਾ ਜਜਾਨ ਨ ਮਰਿष੍ਯਤਿ ਨ ਏਧਤੇ ਅਸੌ
ਨ ਕ੍षੀਯਤੇ ਸਵਨਵਿਤ੍ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਣਾਂ ਹਿ ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਵਦਨਪਾਯਿ ਉਪਲਬ੍ਧਿਮਾਤ੍ਰਂ
ਪ੍ਰਾਣਃ ਯਥਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਲੇਨ ਵਿਕਲ੍ਪਿਤਂ ਸਤ੍ ॥ 38॥
ਅਣ੍ਡੇषੁ ਪੇਸ਼ਿषੁ ਤਰੁषੁ ਅਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤੇषੁ
ਪ੍ਰਾਣਃ ਹਿ ਜੀਵਂ ਉਪਧਾਵਤਿ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ।
ਸਨ੍ਨੇ ਯਤ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣੇ ਅਹਮਿ ਚ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੇ
ਕੂਟਸ੍ਥਃ ਆਸ਼ਯਮृਤੇ ਤਤ੍ ਅਨੁਸ੍ਮृਤਿਃ ਨਃ ॥ 39॥
ਯਃ ਹਿ ਅਬ੍ਜ ਨਾਭ ਚਰਣ ਏषਣਯੋਃ ਉਭਕ੍ਤ੍ਯਾ
ਚੇਤੋਮਲਾਨਿ ਵਿਧਮੇਤ੍ ਗੁਣਕਰ੍ਮਜਾਨਿ ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਉਪਲਭ੍ਯਤਃ ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍
ਸਾਕ੍षਾਤ੍ ਯਥਾ ਅਮਲਦृਸ਼ਃ ਸਵਿਤृਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ॥ 40॥
ਕਰ੍ਮਯੋਗਂ ਵਦਤ ਨਃ ਪੁਰੁषਃ ਯੇਨ ਸਂਸ੍ਕृਤਃ ।
ਵਿਧੂਯ ਇਹ ਆਸ਼ੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨੈष੍ਕਰ੍ਮ੍ਯਂ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਪਰਮ੍ ॥ 41॥
ਏਵਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ऋषਿਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਅਪृਚ੍ਛਂ ਪਿਤੁਃ ਅਨ੍ਤਿਕੇ ।
ਨ ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਣਂ ਉਚ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 42॥
ਆਵਿਰ੍ਹੋਤ੍ਰਃ ਉਵਾਚ ।
ਕਰ੍ਮ ਅਕਰ੍ਮਵਿਕਰ੍ਮ ਇਤਿ ਵੇਦਵਾਦਃ ਨ ਲੌਕਿਕਃ ।
ਵੇਦਸ੍ਯ ਚ ਈਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੂਰਯਃ ॥ 43॥
ਪਰੋਕ੍षਵਾਦਃ ਵੇਦਃ ਅਯਂ ਬਾਲਾਨਾਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਮ੍ ।
ਕਰ੍ਮਮੋਕ੍षਾਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਿਧਤ੍ਤੇ ਹਿ ਅਗਦਂ ਯਥਾ ॥ 44॥
ਨ ਆਚਰੇਤ੍ ਯਃ ਤੁ ਵੇਦ ਉਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਯਂ ਅਜ੍ਞਃ ਅਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ।
ਵਿਕਰ੍ਮਣਾ ਹਿ ਅਧਰ੍ਮੇਣ ਮृਤ੍ਯੋਃ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਉਪੈਤਿ ਸਃ ॥ 45॥
ਵੇਦ ਉਕ੍ਤਂ ਏਵ ਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਨਿਃਸਙ੍ਗਃ ਅਰ੍ਪਿਤਂ ਈਸ਼੍ਵਰੇ ।
ਨੈष੍ਕਰ੍ਮ੍ਯਾਂ ਲਭਤੇ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਰੋਚਨਾਰ੍ਥਾ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ॥ 46॥
ਯਃ ਆਸ਼ੁ ਹृਦਯਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਨਿਰ੍ਜਿਹੀषੁਃ ਪਰਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਵਿਧਿਨਾ ਉਪਚਰੇਤ੍ ਦੇਵਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰ ਉਕ੍ਤੇਨ ਚ ਕੇਸ਼ਵਮ੍ ॥ 47॥
ਲਬ੍ਧ ਅਨੁਗ੍ਰਹਃ ਆਚਾਰ੍ਯਾਤ੍ ਤੇਨ ਸਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਗਮਃ ।
ਮਹਾਪੁਰੁषਂ ਅਭ੍ਯਰ੍ਚੇਤ੍ ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾ ਅਭਿਮਤਯਾ ਆਤ੍ਮਨਃ ॥ 48॥
ਸ਼ੁਚਿਃ ਸਮ੍ਮੁਖਂ ਆਸੀਨਃ ਪ੍ਰਾਣਸਂਯਮਨਾਦਿਭਿਃ ।
ਪਿਣ੍ਡਂ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਕृਤਰਕ੍षਃ ਅਰ੍ਚਯੇਤ੍ ਹਰਿਮ੍ ॥ 49॥
ਅਰ੍ਚਾਦੌ ਹृਦਯੇ ਚ ਅਪਿ ਯਥਾਲਬ੍ਧ ਉਪਚਾਰਕੈਃ ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਕ੍षਿਤਿਆਤ੍ਮਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰੋਕ੍ष੍ਯ ਚ ਆਸਨਮ੍ ॥ 50॥
ਪਾਦ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਉਪਕਲ੍ਪ੍ਯਾ ਅਥ ਸਨ੍ਨਿਧਾਪ੍ਯ ਸਮਾਹਿਤਃ ।
ਹृਤ੍ ਆਦਿਭਿਃ ਕृਤਨ੍ਯਾਸਃ ਮੂਲਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਚ ਅਰ੍ਚਯੇਤ੍ ॥ 51॥
ਸਾਙ੍ਗੋਪਾਙ੍ਗਾਂ ਸਪਾਰ੍षਦਾਂ ਤਾਂ ਤਾਂ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਸ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ ।
ਪਾਦ੍ਯ ਅਰ੍ਘ੍ਯਾਚਮਨੀਯਾਦ੍ਯੈਃ ਸ੍ਨਾਨਵਾਸਃਵਿਭੂषਣੈਃ ॥ 52॥
ਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਕ੍षਤਸ੍ਰਗ੍ਭਿਃ ਧੂਪਦੀਪਹਾਰਕੈਃ ।
ਸਾਙ੍ਗਂ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਵਿਧਿਵਤ੍ ਸ੍ਤਵੈਃ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਨਮੇਤ੍ ਹਰਿਮ੍ ॥ 53॥
ਆਤ੍ਮਾਂ ਤਨ੍ਮਯਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਸਮ੍ਪੂਜਯੇਤ੍ ਹਰੇਃ ।
ਸ਼ੇषਾਂ ਆਧਾਯ ਸ਼ਿਰਸਿ ਸ੍ਵਧਾਮ੍ਨਿ ਉਦ੍ਵਾਸ੍ਯ ਸਤ੍ਕृਤਮ੍ ॥ 54॥
ਏਵਂ ਅਗ੍ਨਿ ਅਰ੍ਕਤੋਯਾਦੌ ਅਤਿਥੌ ਹृਦਯੇ ਚ ਯਃ ।
ਯਜਤਿ ਈਸ਼੍ਵਰਂ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਅਚਿਰਾਤ੍ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਹਿ ਸਃ ॥ 55॥
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਾਰਮਹਂਸ੍ਯਾਂ
ਸਂਹਿਤਾਯਾਮੇਕਾਦਸ਼ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਨਿਮਿਜਾਯਨ੍ਤਸਂਵਾਦੇ
ਮਾਯਾਕਰ੍ਮਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰੂਪਣਂ ਤृਤੀਯੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
atha tṛtīyo'dhyāyaḥ |
parasya viṣṇoḥ īśasya māyināma api mohinīm |
māyāṃ vedituṃ icchāmaḥ bhagavantaḥ bruvantu naḥ || 1||
na anutṛpye juṣan yuṣmat vacaḥ harikathā amṛtam |
saṃsāratāpaniḥtaptaḥ martyaḥ tat tāpa bheṣajam || 2||
antarikṣaḥ uvāca |
ebhiḥ bhūtāni bhūtātmā mahābhūtaiḥ mahābhuja |
sasarjot ca avacāni ādyaḥ svamātraprasiddhaye || 3||
evaṃ sṛṣṭāni bhūtāni praviṣṭaḥ pañcadhātubhiḥ |
ekadhā daśadhā ātmānaṃ vibhajan juṣate guṇān || 4||
guṇaiḥ guṇān saḥ bhuñjānaḥ ātmapradyoditaiḥ prabhuḥ |
manyamānaḥ idaṃ sṛṣṭaṃ ātmānaṃ iha sajjate || 5||
karmāṇi karmabhiḥ kurvan sanimittāni dehabhṛt |
tat tat karmaphalaṃ gṛhṇan bhramati iha sukhaitaram || 6||
itthaṃ karmagatīḥ gacchan bahvabhadravahāḥ pumān |
ābhūtasamplavāt sargapralayau aśnute avaśaḥ || 7||
dhātu upaplavaḥ āsanne vyaktaṃ dravyaguṇātmakam |
anādinidhanaḥ kālaḥ hi avyaktāya apakarṣati || 8||
śatavarṣāḥ hi anāvṛṣṭiḥ bhaviṣyati ulbaṇā bhuvi |
tat kāla upacita uṣṇa arkaḥ lokān trīn pratapiṣyati ||9||
pātālatalaṃ ārabhya saṅkarṣaṇamukha analaḥ |
dahan ūrdhvaśikhaḥ viṣvak vardhate vāyunā īritaḥ || 10||
sāṃvartakaḥ meghagaṇaḥ varṣati sma śataṃ samāḥ |
dhārābhiḥ hastihastābhiḥ līyate salile virāṭ || 11||
tataḥ virājaṃ utsṛjya vairājaḥ puruṣaḥ nṛpa |
avyaktaṃ viśate sūkṣmaṃ nirindhanaḥ iva analaḥ || 12||
vāyunā hṛtagandhā bhūḥ salilatvāya kalpate |
salilaṃ tat dhṛtarasaṃ jyotiṣṭvāya upakalpate || 13||
hṛtarūpaṃ tu tamasā vāyau jyotiḥ pralīyate |
hṛtasparśaḥ avakāśena vāyuḥ nabhasi līyate |
kālātmanā hṛtaguṇaṃ navaḥ ātmani līyate || 14||
indriyāṇi manaḥ buddhiḥ saha vaikārikaiḥ nṛpa |
praviśanti hi ahaṅkāraṃ svaguṇaiḥ ahaṃ ātmani || 15||
eṣā māyā bhagavataḥ sargasthiti antakāriṇī |
trivarṇā varṇitā asmābhiḥ kiṃ bhūyaḥ śrotuṃ icchasi || 16||
rājā uvāca |
yathā etāṃ aiśvarīṃ māyāṃ dustarāṃ akṛtātmabhiḥ |
taranti añjaḥ sthūladhiyaḥ maharṣaḥ idaṃ ucyatām || 17||
prabuddhaḥ uvāca |
karmāṇi ārabhamāṇānāṃ duḥkhahatyai sukhāya ca |
paśyet pākaviparyāsaṃ mithunīcāriṇāṃ nṛṇām || 18||
nityārtidena vittena durlabhena ātmamṛtyunā |
gṛha apatyāptapaśubhiḥ kā prītiḥ sādhitaiḥ calaiḥ ||
19||
evaṃ lokaṃ paraṃ vidyāt naśvaraṃ karmanirmitam |
satulya atiśaya dhvaṃsaṃ yathā maṇḍalavartinām || 20||
tasmāt guruṃ prapadyeta jijñāsuḥ śreyaḥ uttamam |
śābde pare ca niṣṇātaṃ brahmaṇi upaśamāśrayam || 21||
tatra bhāgavatān dharmān śikṣet guruātmadaivataḥ |
amāyayā anuvṛtyā yaiḥ tuṣyet ātmā ātmadaḥ hariḥ || 22||
sarvataḥ manasaḥ asaṅgaṃ ādau saṅgaṃ ca sādhuṣu |
dayāṃ maitrīṃ praśrayaṃ ca bhūteṣu addhā yathā ucitam || 23||
śaucaṃ tapaḥ titikṣāṃ ca maunaṃ svādhyāyaṃ ārjavam |
brahmacaryaṃ ahiṃsāṃ ca samatvaṃ dvandvasañjñayoḥ || 24||
sarvatra ātmeśvara anvīkṣāṃ kaivalyaṃ aniketatām |
viviktacīravasanaṃ santoṣaṃ yena kenacit || 25||
śraddhāṃ bhāgavate śāstre anindāṃ anyatra ca api hi |
manovāk karmadaṇḍaṃ ca satyaṃ śamadamau api || 26||
śravaṇaṃ kīrtanaṃ dhyānaṃ hareḥ adbhutakarmaṇaḥ |
janmakarmaguṇānāṃ ca tadarthe akhilaceṣṭitam || 27||
iṣṭaṃ dattaṃ tapaḥ japtaṃ vṛttaṃ yat ca ātmanaḥ priyam |
dārān sutān gṛhān prāṇān yat parasmai nivedanam || 28||
evaṃ kṛṣṇātmanātheṣu manuṣyeṣu ca sauhṛdam |
paricaryāṃ ca ubhayatra mahatsu nṛṣu sādhuṣu || 29||
paraspara anukathanaṃ pāvanaṃ bhagavat yaśaḥ |
mithaḥ ratiḥ mithaḥ tuṣṭiḥ nivṛttiḥ mithaḥ ātmanaḥ || 30||
smarantaḥ smārayantaḥ ca mithaḥ aghaughaharaṃ harim |
bhaktyā sañjātayā bhaktyā bibhrati utpulakāṃ tanum || 31||
kvacit rudanti acyutacintayā kvacit
hasanti nandanti vadanti alaukikāḥ |
nṛtyanti gāyanti anuśīlayanti
ajaṃ bhavanti tūṣṇīṃ paraṃ etya nirvṛtāḥ || 32||
iti bhāgavatān dharmān śikṣan bhaktyā tadutthayā |
nārāyaṇaparaḥ māyaṃ añjaḥ tarati dustarām || 33||
rājā uvāca |
nārāyaṇa abhidhānasya brahmaṇaḥ paramātmanaḥ |
niṣṭhāṃ arhatha naḥ vaktuṃ yūyaṃ hi brahmavittamāḥ || 34||
pippalāyanaḥ uvāca |
sthiti udbhavapralayahetuḥ ahetuḥ asya
yat svapnajāgarasuṣuptiṣu sat bahiḥ ca |
deha indriyāsuhṛdayāni caranti yena
sañjīvitāni tat avehi paraṃ narendra || 35||
na etat manaḥ viśati vāguta cakṣuḥ ātmā
prāṇendriyāṇi ca yathā analaṃ arciṣaḥ svāḥ |
śabdaḥ api bodhakaniṣedhatayā ātmamūlam
artha uktaṃ āha yadṛte na niṣedhasiddhiḥ || 36||
satvaṃ rajaḥ tamaḥ iti trivṛdekaṃ ādau
sūtraṃ mahān ahaṃ iti pravadanti jīvam |
jñānakriyā arthaphalarūpatayoḥ uśakti
brahma eva bhāti sat asat ca tayoḥ paraṃ yat || 37||
na ātmā jajāna na mariṣyati na edhate asau
na kṣīyate savanavit vyabhicāriṇāṃ hi |
sarvatra śasvadanapāyi upalabdhimātraṃ
prāṇaḥ yathā indriyavalena vikalpitaṃ sat || 38||
aṇḍeṣu peśiṣu taruṣu aviniściteṣu
prāṇaḥ hi jīvaṃ upadhāvati tatra tatra |
sanne yat indriyagaṇe ahami ca prasupte
kūṭasthaḥ āśayamṛte tat anusmṛtiḥ naḥ || 39||
yaḥ hi abja nābha caraṇa eṣaṇayoḥ ubhaktyā
cetomalāni vidhamet guṇakarmajāni |
tasmin viśuddhaḥ upalabhyataḥ ātmatattvam
sākṣāt yathā amaladṛśaḥ savitṛprakāśaḥ || 40||
karmayogaṃ vadata naḥ puruṣaḥ yena saṃskṛtaḥ |
vidhūya iha āśu karmāṇi naiṣkarmyaṃ vindate param || 41||
evaṃ praśnaṃ ṛṣin pūrvaṃ apṛcchaṃ pituḥ antike |
na abruvan brahmaṇaḥ putrāḥ tatra kāraṇaṃ ucyatām || 42||
āvirhotraḥ uvāca |
karma akarmavikarma iti vedavādaḥ na laukikaḥ |
vedasya ca īśvarātmatvāt tatra muhyanti sūrayaḥ || 43||
parokṣavādaḥ vedaḥ ayaṃ bālānāṃ anuśāsanam |
karmamokṣāya karmāṇi vidhatte hi agadaṃ yathā || 44||
na ācaret yaḥ tu veda uktaṃ svayaṃ ajñaḥ ajitendriyaḥ |
vikarmaṇā hi adharmeṇa mṛtyoḥ mṛtyuṃ upaiti saḥ || 45||
veda uktaṃ eva kurvāṇaḥ niḥsaṅgaḥ arpitaṃ īśvare |
naiṣkarmyāṃ labhate siddhiṃ rocanārthā phalaśrutiḥ || 46||
yaḥ āśu hṛdayagranthiṃ nirjihīṣuḥ parātmanaḥ |
vidhinā upacaret devaṃ tantra uktena ca keśavam || 47||
labdha anugrahaḥ ācāryāt tena sandarśitāgamaḥ |
mahāpuruṣaṃ abhyarcet mūrtyā abhimatayā ātmanaḥ || 48||
śuciḥ sammukhaṃ āsīnaḥ prāṇasaṃyamanādibhiḥ |
piṇḍaṃ viśodhya sannyāsakṛtarakṣaḥ arcayet harim || 49||
arcādau hṛdaye ca api yathālabdha upacārakaiḥ |
dravyakṣitiātmaliṅgāni niṣpādya prokṣya ca āsanam || 50||
pādyādīn upakalpyā atha sannidhāpya samāhitaḥ |
hṛt ādibhiḥ kṛtanyāsaḥ mūlamantreṇa ca arcayet || 51||
sāṅgopāṅgāṃ sapārṣadāṃ tāṃ tāṃ mūrtiṃ svamantrataḥ |
pādya arghyācamanīyādyaiḥ snānavāsaḥvibhūṣaṇaiḥ || 52||
gandhamālyākṣatasragbhiḥ dhūpadīpahārakaiḥ |
sāṅgaṃ sampūjya vidhivat stavaiḥ stutvā namet harim || 53||
ātmāṃ tanmayaṃ dhyāyan mūrtiṃ sampūjayet hareḥ |
śeṣāṃ ādhāya śirasi svadhāmni udvāsya satkṛtam || 54||
evaṃ agni arkatoyādau atithau hṛdaye ca yaḥ |
yajati īśvaraṃ ātmānaṃ acirāt mucyate hi saḥ || 55||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde
māyākarmabrahmanirūpaṇaṃ tṛtīyo'dhyāyaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever