Mundaka Upanishad - Tritiya Mundaka, Dvitiya Kandah

ॐ

ਮੁਣ੍ਡਕ ਉਪਨਿषਦ੍ - ਤृਤੀਯ ਮੁਣ੍ਡਕ, ਦ੍ਵਿਤੀਯ ਕਾਣ੍ਡਃ

Upanishad Gurmukhi

॥ ਤृਤੀਯਮੁਣ੍ਡਕੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਖਣ੍ਡਃ ॥

ਸ ਵੇਦੈਤ-ਤ੍ਪਰਮ-ਮ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਧਾਮ

ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵ-ਨ੍ਨਿਹਿਤ-ਮ੍ਭਾਤਿ ਸ਼ੁਭ੍ਰਮ੍ ।

ਉਪਾਸਤੇ ਪੁਰੁषਂ-ਯੇਁ ਹ੍ਯਕਾਮਾਸ੍ਤੇ

ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਤਦਤਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾਃ ॥ 1॥

ਕਾਮਾਨ੍ ਯਃ ਕਾਮਯਤੇ ਮਨ੍ਯਮਾਨਃ

ਸ ਕਾਮਭਿਰ੍ਜਾਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ।

ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਕਾਮਸ੍ਯ ਕृਤਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ

ਇਹੈਵ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਨ੍ਤਿ ਕਾਮਾਃ ॥ 2॥

ਨਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਵਚਨੇਨ ਲਭ੍ਯੋ

ਨ ਮੇਧਯਾ ਨ ਬਹੁਨਾ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ।

ਯਮੇਵੈष ਵृਣੁਤੇ ਤੇਨ ਲਭ੍ਯ-

ਸ੍ਤਸ੍ਯੈष ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਵृਣੁਤੇ ਤਨੂਂ ਸ੍ਵਾਮ੍ ॥ 3॥

ਨਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਬਲਹੀਨੇਨ ਲਭ੍ਯੋ

ਨ ਚ ਪ੍ਰਮਾਦਾ-ਤ੍ਤਪਸੋ ਵਾਪ੍ਯਲਿਙ੍ਗਾਤ੍ ।

ਏਤੈਰੁਪਾਯੈਰ੍ਯਤਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਵਾਂ-

ਸ੍ਤਸ੍ਯੈष ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਧਾਮ ॥ 4॥

ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੈਨਮृषਯੋ ਜ੍ਞਾਨਤृਪ੍ਤਾਃ

ਕृਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵੀਤਰਾਗਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਃ

ਤੇ ਸਰ੍ਵਗਂ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਧੀਰਾ

ਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾਨ-ਸ੍ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ॥ 5॥

ਵੇਦਾਨ੍ਤਵਿਜ੍ਞਾਨਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਰ੍ਥਾਃ

ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਯੋਗਾਦ੍ ਯਤਯ-ਸ਼੍ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃ ।

ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇषੁ ਪਰਾਨ੍ਤਕਾਲੇ

ਪਰਾਮृਤਾਃ ਪਰਿਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ॥ 6॥

ਗਤਾਃ ਕਲਾਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ

ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਤਿਦੇਵਤਾਸੁ ।

ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਯਸ਼੍ਚ ਆਤ੍ਮਾ

ਪਰੇ-ऽਵ੍ਯਯੇ ਸਰ੍ਵੇ ਏਕੀਭਵਨ੍ਤਿ ॥ 7॥

ਯਥਾ ਨਦ੍ਯ-ਸ੍ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨਾ-ਸ੍ਸਮੁਦ੍ਰੇ-ऽ

ਸ੍ਤ-ਙ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨਾਮਰੂਪੇ ਵਿਹਾਯ ।

ਤਥਾ ਵਿਦ੍ਵਾ-ਨ੍ਨਾਮਰੂਪਾਦ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ

ਪਰਾਤ੍ਪਰ-ਮ੍ਪੁਰੁषਮੁਪੈਤਿ ਦਿਵ੍ਯਮ੍ ॥ 8॥

ਸ ਯੋ ਹ ਵੈ ਤ-ਤ੍ਪਰਮ-ਮ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦ

ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਭਵਤਿ ਨਾਸ੍ਯਾਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਕੁਲੇ ਭਵਤਿ ।

ਤਰਤਿ ਸ਼ੋਕ-ਨ੍ਤਰਤਿ ਪਾਪ੍ਮਾਨ-ਙ੍ਗੁਹਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਭ੍ਯੋ

ਵਿਮੁਕ੍ਤੋ-ऽਮृਤੋ ਭਵਤਿ ॥ 9॥

ਤਦੇਤਦृਚਾ-ऽਭ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ।

ਕ੍ਰਿਯਾਵਨ੍ਤ-ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿष੍ਠਾਃ

ਸ੍ਵਯ-ਞ੍ਜੁਹ੍ਵਤ ਏਕਰ੍षਿਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਨ੍ਤਃ ।

ਤੇषਾਮੇਵੈਤਾ-ਮ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਂ-ਵਁਦੇਤ

ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤਂ-ਵਿਁਧਿਵਦ੍ ਯੈਸ੍ਤੁ ਚੀਰ੍ਣਮ੍ ॥ 10॥

ਤਦੇਤ-ਥ੍ਸਤ੍ਯਮृषਿਰਙ੍ਗਿਰਾਃ

ਪੁਰੋਵਾਚ ਨੈਤਦਚੀਰ੍ਣਵ੍ਰਤੋ-ऽਧੀਤੇ ।

ਨਮਃ ਪਰਮृषਿਭ੍ਯੋ ਨਮਃ ਪਰਮृषਿਭ੍ਯਃ ॥ 11॥

॥ ਇਤਿ ਮੁਣ੍ਡਕੋਪਨਿषਦਿ ਤृਤੀਯਮੁਣ੍ਡਕੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਖਣ੍ਡਃ ॥

॥ ਇਤ੍ਯਥਰ੍ਵਵੇਦੀਯ ਮੁਣ੍ਡਕੋਪਨਿषਤ੍ਸਮਾਪ੍ਤਾ ॥

ਓ-ਮ੍ਭ॒ਦ੍ਰ-ਙ੍ਕਰ੍ਣੇੑਭਿ-ਸ਼੍ਸ਼ृਣੁ॒ਯਾਮੑ ਦੇਵਾਃ । ਭ॒ਦ੍ਰ-ਮ੍ਪੑਸ਼੍ਯੇਮਾ॒ਕ੍षਭਿ॒-ਰ੍ਯਜੑਤ੍ਰਾਃ । ਸ੍ਥਿ॒ਰੈਰਙ੍ਗੈ᳚ਸ੍ਤੁष੍ਟੁ॒ਵਾਗ੍ਂ ਸੑਸ੍ਤ॒ਨੂਭਿਃੑ । ਵ੍ਯਸ਼ੇੑਮ ਦੇ॒ਵਹਿੑਤਂ॒-ਯਁਦਾਯੁਃੑ । ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿ ਨ॒ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋੑ ਵृ॒ਦ੍ਧਸ਼੍ਰੑਵਾਃ । ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿ ਨਃੑ ਪੂ॒षਾ ਵਿ॒ਸ਼੍ਵਵੇੑਦਾਃ । ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿ ਨ॒ਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ष੍ਯੋ॒ ਅਰਿੑष੍ਟਨੇਮਿਃ । ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿ ਨੋ॒ ਬृਹ॒ਸ੍ਪਤਿੑ-ਰ੍ਦਧਾਤੁ ॥

ੴ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ॒-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ॒-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃੑ ॥

॥ ੴ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

|| tṛtīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||

sa vedaita-tparama-mbrahma dhāma

yatra viśva-nnihita-mbhāti śubhram |

upāsate puruṣaṃ-ye~ hyakāmāste

śukrametadativartanti dhīrāḥ || 1||

kāmān yaḥ kāmayate manyamānaḥ

sa kāmabhirjāyate tatra tatra |

paryāptakāmasya kṛtātmanastu

ihaiva sarve pravilīyanti kāmāḥ || 2||

nāyamātmā pravacanena labhyo

na medhayā na bahunā śrutena |

yamevaiṣa vṛṇute tena labhya-

stasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām || 3||

nāyamātmā balahīnena labhyo

na ca pramādā-ttapaso vāpyaliṅgāt |

etairupāyairyatate yastu vidvāṃ-

stasyaiṣa ātmā viśate brahmadhāma || 4||

samprāpyainamṛṣayo jñānatṛptāḥ

kṛtātmāno vītarāgāḥ praśāntāḥ

te sarvagaṃ sarvataḥ prāpya dhīrā

yuktātmāna-ssarvamevāviśanti || 5||

vedāntavijñānasuniścitārthāḥ

sannyāsayogād yataya-śśuddhasattvāḥ |

te brahmalokeṣu parāntakāle

parāmṛtāḥ parimucyanti sarve || 6||

gatāḥ kalāḥ pañcadaśa pratiṣṭhā

devāśca sarve pratidevatāsu |

karmāṇi vijñānamayaśca ātmā

pare-'vyaye sarve ekībhavanti || 7||

yathā nadya-ssyandamānā-ssamudre-'

sta-ṅgacchanti nāmarūpe vihāya |

tathā vidvā-nnāmarūpādvimuktaḥ

parātpara-mpuruṣamupaiti divyam || 8||

sa yo ha vai ta-tparama-mbrahma veda

brahmaiva bhavati nāsyābrahmavitkule bhavati |

tarati śoka-ntarati pāpmāna-ṅguhāgranthibhyo

vimukto-'mṛto bhavati || 9||

tadetadṛcā-'bhyuktam |

kriyāvanta-śśrotriyā brahmaniṣṭhāḥ

svaya-ñjuhvata ekarṣiṃ śraddhayantaḥ |

teṣāmevaitā-mbrahmavidyāṃ-va~deta

śirovrataṃ-vi~dhivad yaistu cīrṇam || 10||

tadeta-thsatyamṛṣiraṅgirāḥ

purovāca naitadacīrṇavrato-'dhīte |

namaḥ paramṛṣibhyo namaḥ paramṛṣibhyaḥ || 11||

|| iti muṇḍakopaniṣadi tṛtīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||

|| ityatharvavedīya muṇḍakopaniṣatsamāptā ||

o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||

oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||

|| oṃ śānti-śśānti-śśāntiḥ ||