Shri Mahanyasam - 7.2. Purusha Suktam

ॐ

ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਨ੍ਯਾਸਮ੍ - 7.2. ਪੁਰੁष ਸੂਕ੍ਤਂ

Suktam Vedic Gurmukhi

(ਤੈ. ਅਰ. 3.12.1 - ਤੈ. ਅਰ. 3.12.7)

ਸ॒ਹਸ੍ਰੑਸ਼ੀਰ੍षਾ॒ ਪੁਰੁੑषਃ । ਸ॒ਹ॒ਸ੍ਰਾ॒ਕ੍ष-ਸ੍ਸ॒ਹਸ੍ਰੑਪਾਤ੍ । ਸ ਭੂਮਿਂੑ-ਵਿਁ॒ਸ਼੍ਵਤੋੑ ਵृ॒ਤ੍ਵਾ । ਅਤ੍ਯੑਤਿष੍ਠ-ਦ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁ॒ਲਮ੍ । ਪੁਰੁੑष ਏ॒ਵੇਦਗ੍ਂ ਸਰ੍ਵ᳚ਮ੍ । ਯ-ਦ੍ਭੂ॒ਤਂ-ਯਁਚ੍ਚ॒ ਭਵ੍ਯ᳚ਮ੍ ।

ਉ॒ਤਾਮृੑਤ॒ਤ੍ਵਸ੍ਯੇਸ਼ਾੑਨਃ । ਯਦਨ੍ਨੇੑਨਾ-ਤਿ॒ਰੋਹੑਤਿ ।

ਏ॒ਤਾਵਾੑਨਸ੍ਯ ਮਹਿ॒ਮਾ । ਅਤੋ॒ ਜ੍ਯਾਯਾਗ੍ੑਸ਼੍ਚ॒ ਪੂਰੁੑषਃ ॥ 1

ਪਾਦੋ᳚-ऽਸ੍ਯ॒ ਵਿਸ਼੍ਵਾੑ ਭੂ॒ਤਾਨਿੑ । ਤ੍ਰਿ॒ਪਾਦੑਸ੍ਯਾ॒-ਮृਤੑ-ਨ੍ਦਿ॒ਵਿ । ਤ੍ਰਿ॒ਪਾਦੂ॒ਰ੍ਧ੍ਵ ਉਦੈ॒-ਤ੍ਪੁਰੁੑषਃ । ਪਾਦੋ᳚ ऽਸ੍ਯੇ॒ਹਾ-ऽऽਭੑਵਾ॒-ਤ੍ਪੁਨਃੑ ।

ਤਤੋ॒ ਵਿष੍ਵਂ॒-ਵ੍ਯਁੑਕ੍ਰਾਮਤ੍ । ਸਾ॒ਸ਼॒ਨਾ॒ਨ॒ਸ਼॒ਨੇ ਅ॒ਭਿ ॥ ਤਸ੍ਮਾ᳚-ਦ੍ਵਿ॒ਰਾਡੑਜਾਯਤ । ਵਿ॒ਰਾਜੋ॒ ਅਧਿ॒ ਪੂਰੁੑषਃ । ਸ ਜਾ॒ਤੋ ਅਤ੍ਯੑਰਿਚ੍ਯਤ । ਪ॒ਸ਼੍ਚਾ-ਦ੍ਭੂਮਿ॒ਮਥੋੑ ਪੁ॒ਰਃ ॥ 2

ਯਤ੍ਪੁਰੁੑषੇਣ ਹ॒ਵਿषਾ᳚ । ਦੇ॒ਵਾ ਯ॒ਜ੍ਞਮਤੑਨ੍ਵਤ । ਵ॒ਸ॒ਨ੍ਤੋ ਅੑਸ੍ਯਾਸੀ॒ਦਾਜ੍ਯ᳚ਮ੍ । ਗ੍ਰੀ॒ष੍ਮ ਇ॒ਦ੍ਧ੍ਮ ਸ਼੍ਸ਼॒ਰਦ੍ਧ॒ਵਿਃ । ਸ॒ਪ੍ਤਾਸ੍ਯਾੑਸ-ਨ੍ਪਰਿ॒ਧਯਃੑ । ਤ੍ਰਿ-ਸ੍ਸ॒ਪ੍ਤ ਸ॒ਮਿਧਃੑ ਕृ॒ਤਾਃ । ਦੇ॒ਵਾਯ-ਦ੍ਯ॒ਜ੍ਞ-ਨ੍ਤੑਨ੍ਵਾ॒ਨਾਃ । ਅਬੑਧ੍ਨ॒-ਨ੍ਪੁਰੁੑष-ਮ੍ਪ॒ਸ਼ੁਮ੍ ॥

ਤਂ-ਯਁ॒ਜ੍ਞ-ਮ੍ਬ॒ਰ੍ਹਿषਿ॒ ਪ੍ਰੌਕ੍षਨ੍ਨ੍ੑ । ਪੁਰੁੑष-ਞ੍ਜਾ॒ਤਮੑਗ੍ਰ॒ਤਃ ॥ 3

ਤੇਨੑ ਦੇ॒ਵਾ ਅਯੑਜਨ੍ਤ । ਸਾ॒ਦ੍ਧ੍ਯਾ ऋषੑਯਸ਼੍ਚ॒ ਯੇ ।

ਤਸ੍ਮਾ᳚-ਦ੍ਯ॒ਜ੍ਞਾ-ਥ੍ਸੑਰ੍ਵ॒ਹੁਤਃੑ । ਸਮ੍ਭृੑਤ-ਮ੍ਪृषਦਾ॒ਜ੍ਯਮ੍ । ਪ॒ਸ਼ੂਗ੍ਸ੍ਤਾਗ੍ਸ਼੍ਚੑਕ੍ਰੇ ਵਾਯ॒ਵ੍ਯਾਨ੍ੑ । ਆ॒ਰ॒ਣ੍ਯਾ-ਨ੍ਗ੍ਰਾ॒ਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ॒ ਯੇ । ਤਸ੍ਮਾ᳚-ਦ੍ਯ॒ਜ੍ਞਾ-ਥ੍ਸੑਰ੍ਵ॒ਹੁਤਃੑ । ऋਚ॒-ਸ੍ਸਾਮਾੑਨਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ।

ਛਨ੍ਦਾਗ੍ਂੑਸਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ॒ ਤਸ੍ਮਾ᳚ਤ੍ । ਯਜੁ॒ਸ੍ਤਸ੍ਮਾੑ-ਦਜਾਯਤ ॥ 4

ਤਸ੍ਮਾ॒ਦਸ਼੍ਵਾੑ ਅਜਾਯਨ੍ਤ । ਯੇ ਕੇ ਚੋੑਭ॒ਯਾਦੑਤਃ ।

ਗਾਵੋੑ ਹ ਜਜ੍ਞਿਰੇ॒ ਤਸ੍ਮਾ᳚ਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾ᳚ਜ੍ਜਾ॒ਤਾ ਅੑਜਾ॒ਵਯਃੑ ।

ਯਤ੍ਪੁਰੁੑषਂ॒-ਵ੍ਯਁੑਦਧੁਃ । ਕ॒ਤਿ॒ਧਾ ਵ੍ਯੑਕਲ੍ਪਯਨ੍ਨ੍ ।

ਮੁਖ॒-ਙ੍ਕਿਮੑਸ੍ਯ॒ ਕੌ ਬਾ॒ਹੂ । ਕਾਵੂ॒ਰੂ ਪਾਦਾੑਵੁਚ੍ਯੇਤੇ । ਬ੍ਰਾ॒ਹ੍ਮ॒ਣੋ᳚-ऽਸ੍ਯ॒ ਮੁਖੑਮਾਸੀਤ੍ । ਬਾ॒ਹੂ ਰਾੑਜ॒ਨ੍ਯਃੑ ਕृ॒ਤਃ ॥ 5

ਊ॒ਰੂ ਤਦੑਸ੍ਯ॒ ਯ-ਦ੍ਵੈਸ਼੍ਯਃੑ । ਪ॒ਦ੍ਭ੍ਯਾਗ੍ਂ ਸ਼ੂ॒ਦ੍ਰੋ ਅੑਜਾਯਤ । ਚ॒ਨ੍ਦ੍ਰਮਾ॒ ਮਨੑਸੋ ਜਾ॒ਤਃ । ਚਕ੍षੋ॒-ਸ੍ਸੂਰ੍ਯੋੑ ਅਜਾਯਤ । ਮੁਖਾ॒-ਦਿਨ੍ਦ੍ਰੑਸ਼੍ਚਾ॒ਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚੑ ।

ਪ੍ਰਾ॒ਣਾ-ਦ੍ਵਾ॒ਯੁਰੑਜਾਯਤ । ਨਾਭ੍ਯਾੑ ਆਸੀਦ॒ਨ੍ਤਰਿੑਕ੍षਮ੍ । ਸ਼ੀ॒ਰ੍ष੍ਣੋ ਦ੍ਯੌ-ਸ੍ਸਮੑਵਰ੍ਤਤ । ਪ॒ਦ੍ਭ੍ਯਾ-ਮ੍ਭੂਮਿ॒ ਰ੍ਦਿਸ਼॒-ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾ᳚ਤ੍ । ਤਥਾੑ ਲੋ॒ਕਾਗ੍ਂ ਅੑਕਲ੍ਪਯਨ੍ਨ੍ ॥ 6

ਵੇਦਾ॒ਹਮੇ॒ਤ-ਮ੍ਪੁਰੁੑष-ਮ੍ਮ॒ਹਾਨ੍ਤ᳚ਮ੍ । ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯਵੑਰ੍ਣ॒-ਨ੍ਤਮੑਸ॒ਸ੍ਤੁ ਪਾ॒ਰੇ ।

ਸਰ੍ਵਾੑਣਿ ਰੂ॒ਪਾਣਿੑ ਵਿ॒ਚਿਤ੍ਯ॒ ਧੀਰਃੑ । ਨਾਮਾੑਨਿ ਕृ॒ਤ੍ਵਾਭਿ॒ਵਦ॒ਨ੍ ਯਦਾਸ੍ਤੇ᳚ । ਧਾ॒ਤਾ ਪੁ॒ਰਸ੍ਤਾ॒-ਦ੍ਯਮੁੑਦਾਜ॒ਹਾਰੑ । ਸ਼॒ਕ੍ਰਃ ਪ੍ਰਵਿ॒ਦ੍ਵਾ-ਨ੍ਪ੍ਰ॒ਦਿਸ਼॒ਸ਼੍ਚਤੑਸ੍ਰਃ । ਤਮੇ॒ਵਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਵਾਨ॒ਮृਤੑ ਇ॒ਹ ਭੑਵਤਿ । ਨਾਨ੍ਯਃ ਪਨ੍ਥਾ॒ ਅਯੑਨਾਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ।

ਯ॒ਜ੍ਞੇਨੑ ਯ॒ਜ੍ਞਮੑਯਜਨ੍ਤ ਦੇ॒ਵਾਃ । ਤਾਨਿ॒ ਧਰ੍ਮਾੑਣਿ ਪ੍ਰਥ॒ਮਾਨ੍ਯਾੑਸਨ੍ਨ੍ । ਤੇ ਹ॒ ਨਾਕੑ-ਮ੍ਮਹਿ॒ਮਾਨੑ-ਸ੍ਸਚਨ੍ਤੇ । ਯਤ੍ਰ॒ ਪੂਰ੍ਵੇੑ ਸਾ॒ਦ੍ਧ੍ਯਾ-ਸ੍ਸਨ੍ਤਿੑ ਦੇ॒ਵਾਃ ॥ 7

ਓ-ਨ੍ਨਮੋ ਭਗਵਤੇੑ ਰੁਦ੍ਰਾ॒ਯ ॥ ਪੁਰੁषਸੂਕ੍ਤਗ੍ਂ ਸ਼ਿਰਸੇ ਸ੍ਵਾਹਾ ॥

Roman (IAST) Transliteration

(tai. ara. 3.12.1 - tai. ara. 3.12.7)

u॒tāmṛ̭ta॒tvasyeśā̭naḥ | yadannḙnā-ti॒roha̭ti |

e॒tāvā̭nasya mahi॒mā | ato॒ jyāyāg̭śca॒ pūrṷṣaḥ || 1

pādo᳚-'sya॒ viśvā̭ bhū॒tāni̭ | tri॒pāda̭syā॒-mṛta̭-ndi॒vi | tri॒pādū॒rdhva udai॒-tpurṷṣaḥ | pādo᳚ 'sye॒hā-''bha̭vā॒-tpunaḥ̭ |

tato॒ viṣvaṃ॒-vya~̭krāmat | sā॒śa॒nā॒na॒śa॒ne a॒bhi || tasmā᳚-dvi॒rāḍa̭jāyata | vi॒rājo॒ adhi॒ pūrṷṣaḥ | sa jā॒to atya̭ricyata | pa॒ścā-dbhūmi॒matho̭ pu॒raḥ || 2

yatpurṷṣeṇa ha॒viṣā᳚ | de॒vā ya॒jñamata̭nvata | va॒sa॒nto a̭syāsī॒dājya᳚m | grī॒ṣma i॒ddhma śśa॒raddha॒viḥ | sa॒ptāsyā̭sa-npari॒dhayaḥ̭ | tri-ssa॒pta sa॒midhaḥ̭ kṛ॒tāḥ | de॒vāya-dya॒jña-nta̭nvā॒nāḥ | aba̭dhna॒-npurṷṣa-mpa॒śum ||

taṃ-ya~॒jña-mba॒rhiṣi॒ praukṣanṋ | purṷṣa-ñjā॒tama̭gra॒taḥ || 3

tena̭ de॒vā aya̭janta | sā॒ddhyā ṛṣa̭yaśca॒ ye |

chandāgṃ̭si jajñire॒ tasmā᳚t | yaju॒stasmā̭-dajāyata || 4

tasmā॒daśvā̭ ajāyanta | ye ke co̭bha॒yāda̭taḥ |

gāvo̭ ha jajñire॒ tasmā᳚t | tasmā᳚jjā॒tā a̭jā॒vayaḥ̭ |

yatpurṷṣaṃ॒-vya~̭dadhuḥ | ka॒ti॒dhā vya̭kalpayann |

mukha॒-ṅkima̭sya॒ kau bā॒hū | kāvū॒rū pādā̭vucyete | brā॒hma॒ṇo᳚-'sya॒ mukha̭māsīt | bā॒hū rā̭ja॒nyaḥ̭ kṛ॒taḥ || 5

prā॒ṇā-dvā॒yura̭jāyata | nābhyā̭ āsīda॒ntari̭kṣam | śī॒rṣṇo dyau-ssama̭vartata | pa॒dbhyā-mbhūmi॒ rdiśa॒-śśrotrā᳚t | tathā̭ lo॒kāgṃ a̭kalpayann || 6

vedā॒hame॒ta-mpurṷṣa-mma॒hānta᳚m | ā॒di॒tyava̭rṇa॒-ntama̭sa॒stu pā॒re |

ya॒jñena̭ ya॒jñama̭yajanta de॒vāḥ | tāni॒ dharmā̭ṇi pratha॒mānyā̭sann | te ha॒ nāka̭-mmahi॒māna̭-ssacante | yatra॒ pūrvḙ sā॒ddhyā-ssanti̭ de॒vāḥ || 7

o-nnamo bhagavatḙ rudrā॒ya || puruṣasūktagṃ śirase svāhā ||