📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
ਚਾਣਕ੍ਯ ਨੀਤਿ - षष੍ਠੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
Chanakya Niti - Shashtho'dhyayah
Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਜਤਿ ਦੁਰ੍ਮਤਿਮ੍ ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੋਕ੍षਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ 01 ॥
ਪਕ੍षਿਣਃ ਕਾਕਸ਼੍ਚਣ੍ਡਾਲਃ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਚੈਵ ਕੁਕ੍ਕੁਰਃ ।
ਮੁਨੀਨਾਂ ਪਾਪਸ਼੍ਚਣ੍ਡਾਲਃ ਸਰ੍ਵਚਾਣ੍ਡਾਲਨਿਨ੍ਦਕਃ ॥ 02 ॥
ਭਸ੍ਮਨਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ ਕਾਸ੍ਯਂ ਤਾਮ੍ਰਮਮ੍ਲੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।
ਰਜਸਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ ਨਾਰੀ ਨਦੀ ਵੇਗੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ॥ 03 ॥
ਭ੍ਰਮਨ੍ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਰਾਜਾ ਭ੍ਰਮਨ੍ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ ।
ਭ੍ਰਮਨ੍ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਯੋਗੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 04 ॥
ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ।
ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਃ ਸ ਪੁਮਾਁਲ੍ਲੋਕੇ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਃ ਸ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਃ ॥ 05 ॥
ਤਾਦृਸ਼ੀ ਜਾਯਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵ੍ਯਵਸਾਯੋऽਪਿ ਤਾਦृਸ਼ਃ ।
ਸਹਾਯਾਸ੍ਤਾਦृਸ਼ਾ ਏਵ ਯਾਦृਸ਼ੀ ਭਵਿਤਵ੍ਯਤਾ ॥ 06 ॥
ਕਾਲਃ ਪਚਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਕਾਲਃ ਸਂਹਰਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ ।
ਕਾਲਃ ਸੁਪ੍ਤੇषੁ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਕਾਲੋ ਹਿ ਦੁਰਤਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 07 ॥
ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਧਃ ਕਾਮਾਨ੍ਧੋ ਨੈਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਮਦੋਨ੍ਮਤ੍ਤਾ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਅਰ੍ਥੀ ਦੋषਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 08 ॥
ਸ੍ਵਯਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂ ਤਤ੍ਫਲਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ।
ਸ੍ਵਯਂ ਭ੍ਰਮਤਿ ਸਂਸਾਰੇ ਸ੍ਵਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ 09 ॥
ਰਾਜਾ ਰਾष੍ਟ੍ਰਕृਤਂ ਪਾਪਂ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਾਪਂ ਪੁਰੋਹਿਤਃ ।
ਭਰ੍ਤਾ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕृਤਂ ਪਾਪਂ ਸ਼ਿष੍ਯਪਾਪਂ ਗੁਰੁਸ੍ਤਥਾ ॥ 10 ॥
ऋਣਕਰ੍ਤਾ ਪਿਤਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਮਾਤਾ ਚ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਣੀ ।
ਭਾਰ੍ਯਾ ਰੂਪਵਤੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰਪਣ੍ਡਿਤਃ ॥ 11 ॥
ਲੁਬ੍ਧਮਰ੍ਥੇਨ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ ਸ੍ਤਬ੍ਧਮਞ੍ਜਲਿਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਮੂਰ੍ਖਂ ਛਨ੍ਦੋऽਨੁਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਯਥਾਰ੍ਥਤ੍ਵੇਨ ਪਣ੍ਡਿਤਮ੍ ॥ 12 ॥
ਵਰਂ ਨ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨ ਕੁਰਾਜਰਾਜ੍ਯਂ
ਵਰਂ ਨ ਮਿਤ੍ਰਂ ਨ ਕੁਮਿਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਮ੍ ।
ਵਰਂ ਨ ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਨ ਕੁਸ਼ਿष੍ਯਸ਼ਿष੍ਯੋ
ਵਰਂ ਨ ਦਾਰ ਨ ਕੁਦਰਦਾਰਃ ॥ 13 ॥
ਕੁਰਾਜਰਾਜ੍ਯੇਨ ਕੁਤਃ ਪ੍ਰਜਾਸੁਖਂ
ਕੁਮਿਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰੇਣ ਕੁਤੋऽਭਿਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ ।
ਕੁਦਾਰਦਾਰੈਸ਼੍ਚ ਕੁਤੋ ਗृਹੇ ਰਤਿਃ
ਕੁਸ਼ਿष੍ਯਸ਼ਿष੍ਯਮਧ੍ਯਾਪਯਤਃ ਕੁਤੋ ਯਸ਼ਃ ॥ 14 ॥
ਸਿਂਹਾਦੇਕਂ ਬਕਾਦੇਕਂ ਸ਼ਿਕ੍षੇਚ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਤ੍ ।
ਵਾਯਸਾਤ੍ਪਞ੍ਚ ਸ਼ਿਕ੍षੇਚ੍ਚ षਟ੍ਸ਼ੁਨਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਗਰ੍ਦਭਾਤ੍ ॥ 15 ॥
ਪ੍ਰਭੂਤਂ ਕਾਰ੍ਯਮਲ੍ਪਂ ਵਾ ਯਨ੍ਨਰਃ ਕਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ।
ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭੇਣ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਿਂਹਾਦੇਕਂ ਪ੍ਰਚਕ੍षਤੇ ॥ 16 ॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ ਸਂਯਮ੍ਯ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ।
ਸਮਦੁਃਖਸੁਖਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਾਧੁਰੁਚ੍ਯਤੇ ॥ 17 ॥
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨਂ ਚ ਯੁਦ੍ਧਂ ਚ ਸਂਵਿਭਾਗਂ ਚ ਬਨ੍ਧੁषੁ ।
ਸ੍ਵਯਮਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਭੁਕ੍ਤਂ ਚ ਸ਼ਿਕ੍षੇਚ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਤ੍ ॥ 18 ॥
ਗੂਢਮੈਥੁਨਚਾਰਿਤ੍ਵਂ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਮ੍ ।
ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤਮਵਿਸ਼੍ਵਾਸਂ ਪਞ੍ਚ ਸ਼ਿਕ੍षੇਚ੍ਚ ਵਾਯਸਾਤ੍ ॥ 19 ॥
ਬਹ੍ਵਾਸ਼ੀ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਨ੍ਤੁष੍ਟਃ ਸਨਿਦ੍ਰੋ ਲਘੁਚੇਤਨਃ ।
ਸ੍ਵਾਮਿਭਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਰਸ਼੍ਚ षਡੇਤੇ ਸ਼੍ਵਾਨਤੋ ਗੁਣਾਃ ॥ 20 ॥
ਸੁਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋऽਪਿ ਵਹੇਦ੍ਭਾਰਂ ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਂ ਨ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਸ਼੍ਚਰਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਸ਼ਿਕ੍षੇਚ੍ਚ ਗਰ੍ਦਭਾਤ੍ ॥ 21 ॥
ਯ ਏਤਾਨ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਗੁਣਾਨਾਚਰਿष੍ਯਤਿ ਮਾਨਵਃ ।
ਕਾਰ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਅਜੇਯਃ ਸ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 22 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrutvā dharmaṃ vijānāti śrutvā tyajati durmatim |
śrutvā jñānamavāpnoti śrutvā mokṣamavāpnuyāt || 01 ||
pakṣiṇaḥ kākaścaṇḍālaḥ paśūnāṃ caiva kukkuraḥ |
munīnāṃ pāpaścaṇḍālaḥ sarvacāṇḍālanindakaḥ || 02 ||
bhasmanā śuddhyate kāsyaṃ tāmramamlena śuddhyati |
rajasā śuddhyate nārī nadī vegena śuddhyati || 03 ||
bhramansampūjyate rājā bhramansampūjyate dvijaḥ |
bhramansampūjyate yogī strī bhramantī vinaśyati || 04 ||
yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ |
yasyārthāḥ sa pumā~lloke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 05 ||
tādṛśī jāyate buddhirvyavasāyo'pi tādṛśaḥ |
sahāyāstādṛśā eva yādṛśī bhavitavyatā || 06 ||
kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ |
kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ || 07 ||
na paśyati ca janmāndhaḥ kāmāndho naiva paśyati |
madonmattā na paśyanti arthī doṣaṃ na paśyati || 08 ||
svayaṃ karma karotyātmā svayaṃ tatphalamaśnute |
svayaṃ bhramati saṃsāre svayaṃ tasmādvimucyate || 09 ||
rājā rāṣṭrakṛtaṃ pāpaṃ rājñaḥ pāpaṃ purohitaḥ |
bhartā ca strīkṛtaṃ pāpaṃ śiṣyapāpaṃ gurustathā || 10 ||
ṛṇakartā pitā śatrurmātā ca vyabhicāriṇī |
bhāryā rūpavatī śatruḥ putraḥ śatrurapaṇḍitaḥ || 11 ||
lubdhamarthena gṛhṇīyāt stabdhamañjalikarmaṇā |
mūrkhaṃ chando'nuvṛttyā ca yathārthatvena paṇḍitam || 12 ||
varaṃ na rājyaṃ na kurājarājyaṃ
varaṃ na mitraṃ na kumitramitram |
varaṃ na śiṣyo na kuśiṣyaśiṣyo
varaṃ na dāra na kudaradāraḥ || 13 ||
kurājarājyena kutaḥ prajāsukhaṃ
kumitramitreṇa kuto'bhinirvṛtiḥ |
kudāradāraiśca kuto gṛhe ratiḥ
kuśiṣyaśiṣyamadhyāpayataḥ kuto yaśaḥ || 14 ||
siṃhādekaṃ bakādekaṃ śikṣeccatvāri kukkuṭāt |
vāyasātpañca śikṣecca ṣaṭśunastrīṇi gardabhāt || 15 ||
prabhūtaṃ kāryamalpaṃ vā yannaraḥ kartumicchati |
sarvārambheṇa tatkāryaṃ siṃhādekaṃ pracakṣate || 16 ||
indriyāṇi ca saṃyamya rāgadveṣavivarjitaḥ |
samaduḥkhasukhaḥ śāntaḥ tattvajñaḥ sādhurucyate || 17 ||
pratyutthānaṃ ca yuddhaṃ ca saṃvibhāgaṃ ca bandhuṣu |
svayamākramya bhuktaṃ ca śikṣeccatvāri kukkuṭāt || 18 ||
gūḍhamaithunacāritvaṃ kāle kāle ca saṅgraham |
apramattamaviśvāsaṃ pañca śikṣecca vāyasāt || 19 ||
bahvāśī svalpasantuṣṭaḥ sanidro laghucetanaḥ |
svāmibhaktaśca śūraśca ṣaḍete śvānato guṇāḥ || 20 ||
suśrānto'pi vahedbhāraṃ śītoṣṇaṃ na ca paśyati |
santuṣṭaścarate nityaṃ trīṇi śikṣecca gardabhāt || 21 ||
ya etānviṃśatiguṇānācariṣyati mānavaḥ |
kāryāvasthāsu sarvāsu ajeyaḥ sa bhaviṣyati || 22 ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever