📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
ਚਾਣਕ੍ਯ ਨੀਤਿ - ਤृਤੀਯੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
Chanakya Niti - Tritiyo'dhyayah
Chanakya Gurmukhi
ਕਸ੍ਯ ਦੋषਃ ਕੁਲੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾ ਕੋ ਨ ਪੀਡਿਤਃ ।
ਵ੍ਯਸਨਂ ਕੇਨ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਸ੍ਯ ਸੌਖ੍ਯਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ 01 ॥
ਆਚਾਰਃ ਕੁਲਮਾਖ੍ਯਾਤਿ ਦੇਸ਼ਮਾਖ੍ਯਾਤਿ ਭਾषਣਮ੍ ।
ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ ਸ੍ਨੇਹਮਾਖ੍ਯਾਤਿ ਵਪੁਰਾਖ੍ਯਾਤਿ ਭੋਜਨਮ੍ ॥ 02 ॥
ਸੁਕੁਲੇ ਯੋਜਯੇਤ੍ਕਨ੍ਯਾਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ ।
ਵ੍ਯਸਨੇ ਯੋਜਯੇਚ੍ਛਤ੍ਰੁਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਧਰ੍ਮੇਣ ਯੋਜਯੇਤ੍ ॥ 03 ॥
ਦੁਰ੍ਜਨਸ੍ਯ ਚ ਸਰ੍ਪਸ੍ਯ ਵਰਂ ਸਰ੍ਪੋ ਨ ਦੁਰ੍ਜਨਃ ।
ਸਰ੍ਪੋ ਦਂਸ਼ਤਿ ਕਾਲੇ ਤੁ ਦੁਰ੍ਜਨਸ੍ਤੁ ਪਦੇ ਪਦੇ ॥ 04 ॥
ਏਤਦਰ੍ਥੇ ਕੁਲੀਨਾਨਾਂ ਨृਪਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਮ੍ ।
ਆਦਿਮਧ੍ਯਾਵਸਾਨੇषੁ ਨ ਤੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ ॥ 05 ॥
ਪ੍ਰਲਯੇ ਭਿਨ੍ਨਮਰ੍ਯਾਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਕਿਲ ਸਾਗਰਾਃ ।
ਸਾਗਰਾ ਭੇਦਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਲਯੇऽਪਿ ਨ ਸਾਧਵਃ ॥ 06 ॥
ਮੂਰ੍ਖਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਹਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍षੋ ਦ੍ਵਿਪਦਃ ਪਸ਼ੁਃ ।
ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਵਾਕ੍ਯ-ਸ਼ਲ੍ਯੇਨ ਅਦृਸ਼ਂ ਕਣ੍ਟਕਂ ਯਥਾ ॥ 07 ॥
ਰੂਪਯੌਵਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲਕੁਲਸਮ੍ਭਵਾਃ ।
ਵਿਦ੍ਯਾਹੀਨਾ ਨ ਸ਼ੋਭਨ੍ਤੇ ਨਿਰ੍ਗਨ੍ਧਾਃ ਕਿਂਸ਼ੁਕਾ ਯਥਾ ॥ 08 ॥
ਕੋਕਿਲਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰੋ ਰੂਪਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਰੂਪਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਮ੍ ।
ਵਿਦ੍ਯਾ ਰੂਪਂ ਕੁਰੂਪਾਣਾਂ ਕ੍षਮਾ ਰੂਪਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ॥ 09 ॥
ਤ੍ਯਜੇਦੇਕਂ ਕੁਲਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਗ੍ਰਾਮਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕੁਲਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ।
ਗ੍ਰਾਮਂ ਜਨਪਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਆਤ੍ਮਾਰ੍ਥੇ ਪृਥਿਵੀਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ 10 ॥
ਉਦ੍ਯੋਗੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਂ ਜਪਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਾਤਕਮ੍ ।
ਮੌਨੇਨ ਕਲਹੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਜਾਗਰਿਤੇ ਭਯਮ੍ ॥ 11 ॥
ਅਤਿਰੂਪੇਣ ਵਾ ਸੀਤਾ ਅਤਿਗਰ੍ਵੇਣ ਰਾਵਣਃ ।
ਅਤਿਦਾਨਾਦ੍ਬਲਿਰ੍ਬਦ੍ਧੋ ਹ੍ਯਤਿਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ 12 ॥
ਕੋ ਹਿ ਭਾਰਃ ਸਮਰ੍ਥਾਨਾਂ ਕਿਂ ਦੂਰਂ ਵ੍ਯਵਸਾਯਿਨਾਮ੍ ।
ਕੋ ਵਿਦੇਸ਼ਃ ਸੁਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਕਃ ਪਰਃ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨਾਮ੍ ॥ 13 ॥
ਏਕੇਨਾਪਿ ਸੁਵृਕ੍षੇਣ ਪੁष੍ਪਿਤੇਨ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨਾ ।
ਵਾਸਿਤਂ ਤਦ੍ਵਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਪੁਤ੍ਰੇਣ ਕੁਲਂ ਯਥਾ ॥ 14 ॥
ਏਕੇਨ ਸ਼ੁष੍ਕਵृਕ੍षੇਣ ਦਹ੍ਯਮਾਨੇਨ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ।
ਦਹ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਵਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕੁਪੁਤ੍ਰੇਣ ਕੁਲਂ ਯਥਾ ॥ 15 ॥
ਏਕੇਨਾਪਿ ਸੁਪੁਤ੍ਰੇਣ ਵਿਦ੍ਯਾਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸਾਧੁਨਾ ।
ਆਹ੍ਲਾਦਿਤਂ ਕੁਲਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਥਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ॥ 16 ॥
ਕਿਂ ਜਾਤੈਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਾਪਕਾਰਕੈਃ ।
ਵਰਮੇਕਃ ਕੁਲਾਲਮ੍ਬੀ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯਤੇ ਕੁਲਮ੍ ॥ 17 ॥
ਲਾਲਯੇਤ੍ਪਞ੍ਚਵਰ੍षਾਣਿ ਦਸ਼ਵਰ੍षਾਣਿ ਤਾਡਯੇਤ੍ ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤੁ षੋਡਸ਼ੇ ਵਰ੍षੇ ਪੁਤ੍ਰੇ ਮਿਤ੍ਰਵਦਾਚਰੇਤ੍ ॥ 18 ॥
ਉਪਸਰ੍ਗੇऽਨ੍ਯਚਕ੍ਰੇ ਚ ਦੁਰ੍ਭਿਕ੍षੇ ਚ ਭਯਾਵਹੇ ।
ਅਸਾਧੁਜਨਸਮ੍ਪਰ੍ਕੇ ਯਃ ਪਲਾਯੇਤ੍ਸ ਜੀਵਤਿ ॥ 19 ॥
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍षਾਣਾਂ ਯਸ੍ਯੈਕੋऽਪਿ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ।
ਅਜਾਗਲਸ੍ਤਨਸ੍ਯੇਵ ਤਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍ ॥ 20 ॥
ਮੂਰ੍ਖਾ ਯਤ੍ਰ ਨ ਪੂਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਧਾਨ੍ਯਂ ਯਤ੍ਰ ਸੁਸਞ੍ਚਿਤਮ੍ ।
ਦਾਮ੍ਪਤ੍ਯੇ ਕਲਹੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਃ ਸ੍ਵਯਮਾਗਤਾ ॥ 21 ॥
Roman (IAST) Transliteration
kasya doṣaḥ kule nāsti vyādhinā ko na pīḍitaḥ |
vyasanaṃ kena na prāptaṃ kasya saukhyaṃ nirantaram || 01 ||
ācāraḥ kulamākhyāti deśamākhyāti bhāṣaṇam |
sambhramaḥ snehamākhyāti vapurākhyāti bhojanam || 02 ||
sukule yojayetkanyāṃ putraṃ vidyāsu yojayet |
vyasane yojayecchatruṃ mitraṃ dharmeṇa yojayet || 03 ||
durjanasya ca sarpasya varaṃ sarpo na durjanaḥ |
sarpo daṃśati kāle tu durjanastu pade pade || 04 ||
etadarthe kulīnānāṃ nṛpāḥ kurvanti saṅgraham |
ādimadhyāvasāneṣu na te gacchanti vikriyām || 05 ||
pralaye bhinnamaryādā bhavanti kila sāgarāḥ |
sāgarā bhedamicchanti pralaye'pi na sādhavaḥ || 06 ||
mūrkhastu prahartavyaḥ pratyakṣo dvipadaḥ paśuḥ |
bhidyate vākya-śalyena adṛśaṃ kaṇṭakaṃ yathā || 07 ||
rūpayauvanasampannā viśālakulasambhavāḥ |
vidyāhīnā na śobhante nirgandhāḥ kiṃśukā yathā || 08 ||
kokilānāṃ svaro rūpaṃ strīṇāṃ rūpaṃ pativratam |
vidyā rūpaṃ kurūpāṇāṃ kṣamā rūpaṃ tapasvinām || 09 ||
tyajedekaṃ kulasyārthe grāmasyārthe kulaṃ tyajet |
grāmaṃ janapadasyārthe ātmārthe pṛthivīṃ tyajet || 10 ||
udyoge nāsti dāridryaṃ japato nāsti pātakam |
maunena kalaho nāsti nāsti jāgarite bhayam || 11 ||
atirūpeṇa vā sītā atigarveṇa rāvaṇaḥ |
atidānādbalirbaddho hyatisarvatra varjayet || 12 ||
ko hi bhāraḥ samarthānāṃ kiṃ dūraṃ vyavasāyinām |
ko videśaḥ suvidyānāṃ kaḥ paraḥ priyavādinām || 13 ||
ekenāpi suvṛkṣeṇa puṣpitena sugandhinā |
vāsitaṃ tadvanaṃ sarvaṃ suputreṇa kulaṃ yathā || 14 ||
ekena śuṣkavṛkṣeṇa dahyamānena vahninā |
dahyate tadvanaṃ sarvaṃ kuputreṇa kulaṃ yathā || 15 ||
ekenāpi suputreṇa vidyāyuktena sādhunā |
āhlāditaṃ kulaṃ sarvaṃ yathā candreṇa śarvarī || 16 ||
kiṃ jātairbahubhiḥ putraiḥ śokasantāpakārakaiḥ |
varamekaḥ kulālambī yatra viśrāmyate kulam || 17 ||
lālayetpañcavarṣāṇi daśavarṣāṇi tāḍayet |
prāpte tu ṣoḍaśe varṣe putre mitravadācaret || 18 ||
upasarge'nyacakre ca durbhikṣe ca bhayāvahe |
asādhujanasamparke yaḥ palāyetsa jīvati || 19 ||
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yasyaiko'pi na vidyate |
ajāgalastanasyeva tasya janma nirarthakam || 20 ||
mūrkhā yatra na pūjyante dhānyaṃ yatra susañcitam |
dāmpatye kalaho nāsti tatra śrīḥ svayamāgatā || 21 ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever