Chanakya Niti - Shodasho'dhyayah

ॐ

ਚਾਣਕ੍ਯ ਨੀਤਿ - षੋਡਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

Gurmukhi

ਨ ਧ੍ਯਾਤਂ ਪਦਮੀਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸਂਸਾਰਵਿਚ੍ਛਿਤ੍ਤਯੇ

ਸ੍ਵਰ੍ਗਦ੍ਵਾਰਕਪਾਟਪਾਟਨਪਟੁਰ੍ਧਰ੍ਮੋऽਪਿ ਨੋਪਾਰ੍ਜਿਤਃ ।

ਨਾਰੀਪੀਨਪਯੋਧਰੋਰੁਯੁਗਲਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇऽਪਿ ਨਾਲਿਙ੍ਗਿਤਂ

ਮਾਤੁਃ ਕੇਵਲਮੇਵ ਯੌਵਨਵਨਚ੍ਛੇਦੇ ਕੁਠਾਰਾ ਵਯਮ੍ ॥ 01 ॥

ਜਲ੍ਪਨ੍ਤਿ ਸਾਰ੍ਧਮਨ੍ਯੇਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਂ ਸਵਿਭ੍ਰਮਾਃ ।

ਹृਦਯੇ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਂ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮੇਕਤੋ ਰਤਿਃ ॥ 02 ॥

ਯੋ ਮੋਹਾਨ੍ਮਨ੍ਯਤੇ ਮੂਢੋ ਰਕ੍ਤੇਯਂ ਮਯਿ ਕਾਮਿਨੀ ।

ਸ ਤਸ੍ਯਾ ਵਸ਼ਗੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨृਤ੍ਯੇਤ੍ ਕ੍ਰੀਡਾਸ਼ਕੁਨ੍ਤਵਤ੍ ॥ 03 ॥

ਕੋऽਰ੍ਥਾਨ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨ ਗਰ੍ਵਿਤੋ ਵਿषਯਿਣਃ ਕਸ੍ਯਾਪਦੋऽਸ੍ਤਂ ਗਤਾਃ

ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਕਸ੍ਯ ਨ ਖਣ੍ਡਿਤਂ ਭੁਵਿ ਮਨਃ ਕੋ ਨਾਮ ਰਾਜਪ੍ਰਿਯਃ ।

ਕਃ ਕਾਲਸ੍ਯ ਨ ਗੋਚਰਤ੍ਵਮਗਮਤ੍ ਕੋऽਰ੍ਥੀ ਗਤੋ ਗੌਰਵਂ

ਕੋ ਵਾ ਦੁਰ੍ਜਨਦੁਰ੍ਗਮੇषੁ ਪਤਿਤਃ ਕ੍षੇਮੇਣ ਯਾਤਃ ਪਥਿ ॥ 04 ॥

ਨ ਨਿਰ੍ਮਿਤੋ ਨ ਚੈਵ ਨ ਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵੋ

ਨ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਹੇਮਮਯਃ ਕੁਰਙ੍ਗਃ ।

ਤਥਾऽਪਿ ਤृष੍ਣਾ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਸ੍ਯ

ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਲੇ ਵਿਪਰੀਤਬੁਦ੍ਧਿਃ ॥ 05 ॥

ਗੁਣੈਰੁਤ੍ਤਮਤਾਂ ਯਾਤਿ ਨੋਚ੍ਚੈਰਾਸਨਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ।

ਪ੍ਰਾਸਾਦਸ਼ਿਖਰਸ੍ਥੋऽਪਿ ਕਾਕਃ ਕਿਂ ਗਰੁਡਾਯਤੇ ॥ 06 ॥

ਗੁਣਾਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪੂਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਮਹਤ੍ਯੋऽਪਿ ਸਮ੍ਪਦਃ ।

ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਃ ਕਿਂ ਤਥਾ ਵਨ੍ਦ੍ਯੋ ਨਿष੍ਕਲਙ੍ਕੋ ਯਥਾ ਕृਸ਼ਃ ॥ 07 ॥

ਪਰੈਰੁਕ੍ਤਗੁਣੋ ਯਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਗੁਣੋऽਪਿ ਗੁਣੀ ਭਵੇਤ੍ ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਪਿ ਲਘੁਤਾਂ ਯਾਤਿ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਪਿਤੈਰ੍ਗੁਣੈਃ ॥ 08 ॥

ਵਿਵੇਕਿਨਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਗੁਣਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਨੋਜ੍ਞਤਾਮ੍ ।

ਸੁਤਰਾਂ ਰਤ੍ਨਮਾਭਾਤਿ ਚਾਮੀਕਰਨਿਯੋਜਿਤਮ੍ ॥ 09 ॥

ਗੁਣੈਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਤੁਲ੍ਯੋऽਪਿ ਸੀਦਤ੍ਯੇਕੋ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਃ ।

ਅਨਰ੍ਘ੍ਯਮਪਿ ਮਾਣਿਕ੍ਯਂ ਹੇਮਾਸ਼੍ਰਯਮਪੇਕ੍षਤੇ ॥ 10 ॥

ਅਤਿਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਤਿਲੋਭੇਨ ਯਤ੍ਸੁਖਮ੍ ।

ਸ਼ਤ੍ਰੂਣਾਂ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤੇਨ ਤੇ ਹ੍ਯਰ੍ਥਾ ਮਾ ਭਵਨ੍ਤੁ ਮੇ ॥ 11 ॥

ਕਿਂ ਤਯਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਲਕ੍ष੍ਮ੍ਯਾ ਯਾ ਵਧੂਰਿਵ ਕੇਵਲਾ ।

ਯਾ ਤੁ ਵੇਸ਼੍ਯੇਵ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾ ਪਥਿਕੈਰਪਿ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ॥ 12 ॥

ਧਨੇषੁ ਜੀਵਿਤਵ੍ਯੇषੁ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਚਾਹਾਰਕਰ੍ਮਸੁ ।

ਅਤृਪ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਤਾ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ ॥ 13 ॥

ਕ੍षੀਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਦਾਨਾਨਿ ਯਜ੍ਞਹੋਮਬਲਿਕ੍ਰਿਯਾਃ ।

ਨ ਕ੍षੀਯਤੇ ਪਾਤ੍ਰਦਾਨਮਭਯਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍ ॥ 14 ॥

ਤृਣਂ ਲਘੁ ਤृਣਾਤ੍ਤੂਲਂ ਤੂਲਾਦਪਿ ਚ ਯਾਚਕਃ ।

ਵਾਯੁਨਾ ਕਿਂ ਨ ਨੀਤੋऽਸੌ ਮਾਮਯਂ ਯਾਚਯਿष੍ਯਤਿ ॥ 15 ॥

ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਣਪਰਿਤ੍ਯਾਗੋ ਮਾਨਭਙ੍ਗੇਨ ਜੀਵਨਾਤ੍ ।

ਪ੍ਰਾਣਤ੍ਯਾਗੇ ਕ੍षਣਂ ਦੁਃਖਂ ਮਾਨਭਙ੍ਗੇ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ ॥ 16 ॥

ਪ੍ਰਿਯਵਾਕ੍ਯਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵੇ ਤੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤਵਃ ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦੇਵ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਚਨੇ ਕਾ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ॥ 17 ॥

ਸਂਸਾਰਕਟੁਵृਕ੍षਸ੍ਯ ਦ੍ਵੇ ਫਲੇऽਮृਤੋਪਮੇ ।

ਸੁਭਾषਿਤਂ ਚ ਸੁਸ੍ਵਾਦੁ ਸਙ੍ਗਤਿਃ ਸਜ੍ਜਨੇ ਜਨੇ ॥ 18 ॥

ਜਨ੍ਮ ਜਨ੍ਮ ਯਦਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਦਾਨਮਧ੍ਯਯਨਂ ਤਪਃ ।

ਤੇਨੈਵਾऽਭ੍ਯਾਸਯੋਗੇਨ ਦੇਹੀ ਚਾਭ੍ਯਸ੍ਯਤੇ ਪੁਨਃ ॥ 19 ॥

ਪੁਸ੍ਤਕਸ੍ਥਾ ਤੁ ਯਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪਰਹਸ੍ਤਗਤਂ ਧਨਮ੍ ।

ਕਾਰ੍ਯਕਾਲੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਨ ਸਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਨ ਤਦ੍ਧਨਮ੍ ॥ 20 ॥

Roman (IAST) Transliteration

na dhyātaṃ padamīśvarasya vidhivatsaṃsāravicchittaye

svargadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmo'pi nopārjitaḥ |

nārīpīnapayodharoruyugalā svapne'pi nāliṅgitaṃ

mātuḥ kevalameva yauvanavanacchede kuṭhārā vayam || 01 ||

jalpanti sārdhamanyena paśyantyanyaṃ savibhramāḥ |

hṛdaye cintayantyanyaṃ na strīṇāmekato ratiḥ || 02 ||

yo mohānmanyate mūḍho rakteyaṃ mayi kāminī |

sa tasyā vaśago bhūtvā nṛtyet krīḍāśakuntavat || 03 ||

ko'rthānprāpya na garvito viṣayiṇaḥ kasyāpado'staṃ gatāḥ

strībhiḥ kasya na khaṇḍitaṃ bhuvi manaḥ ko nāma rājapriyaḥ |

kaḥ kālasya na gocaratvamagamat ko'rthī gato gauravaṃ

ko vā durjanadurgameṣu patitaḥ kṣemeṇa yātaḥ pathi || 04 ||

na nirmito na caiva na dṛṣṭapūrvo

na śrūyate hemamayaḥ kuraṅgaḥ |

tathā'pi tṛṣṇā raghunandanasya

vināśakāle viparītabuddhiḥ || 05 ||

guṇairuttamatāṃ yāti noccairāsanasaṃsthitāḥ |

prāsādaśikharastho'pi kākaḥ kiṃ garuḍāyate || 06 ||

guṇāḥ sarvatra pūjyante na mahatyo'pi sampadaḥ |

pūrṇenduḥ kiṃ tathā vandyo niṣkalaṅko yathā kṛśaḥ || 07 ||

parairuktaguṇo yastu nirguṇo'pi guṇī bhavet |

indro'pi laghutāṃ yāti svayaṃ prakhyāpitairguṇaiḥ || 08 ||

vivekinamanuprāptā guṇā yānti manojñatām |

sutarāṃ ratnamābhāti cāmīkaraniyojitam || 09 ||

guṇaiḥ sarvajñatulyo'pi sīdatyeko nirāśrayaḥ |

anarghyamapi māṇikyaṃ hemāśrayamapekṣate || 10 ||

atikleśena yaddravyamatilobhena yatsukham |

śatrūṇāṃ praṇipātena te hyarthā mā bhavantu me || 11 ||

kiṃ tayā kriyate lakṣmyā yā vadhūriva kevalā |

yā tu veśyeva sāmānyā pathikairapi bhujyate || 12 ||

dhaneṣu jīvitavyeṣu strīṣu cāhārakarmasu |

atṛptāḥ prāṇinaḥ sarve yātā yāsyanti yānti ca || 13 ||

kṣīyante sarvadānāni yajñahomabalikriyāḥ |

na kṣīyate pātradānamabhayaṃ sarvadehinām || 14 ||

tṛṇaṃ laghu tṛṇāttūlaṃ tūlādapi ca yācakaḥ |

vāyunā kiṃ na nīto'sau māmayaṃ yācayiṣyati || 15 ||

varaṃ prāṇaparityāgo mānabhaṅgena jīvanāt |

prāṇatyāge kṣaṇaṃ duḥkhaṃ mānabhaṅge dine dine || 16 ||

priyavākyapradānena sarve tuṣyanti jantavaḥ |

tasmāttadeva vaktavyaṃ vacane kā daridratā || 17 ||

saṃsārakaṭuvṛkṣasya dve phale'mṛtopame |

subhāṣitaṃ ca susvādu saṅgatiḥ sajjane jane || 18 ||

janma janma yadabhyastaṃ dānamadhyayanaṃ tapaḥ |

tenaivā'bhyāsayogena dehī cābhyasyate punaḥ || 19 ||

pustakasthā tu yā vidyā parahastagataṃ dhanam |

kāryakāle samutpanne na sā vidyā na taddhanam || 20 ||