Chanakya Niti - Ekadasho'dhyayah

ॐ

ਚਾਣਕ੍ਯ ਨੀਤਿ - ਏਕਾਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

Gurmukhi

ਦਾਤृਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਿਯਵਕ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਧੀਰਤ੍ਵਮੁਚਿਤਜ੍ਞਤਾ ।

ਅਭ੍ਯਾਸੇਨ ਨ ਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸਹਜਾ ਗੁਣਾਃ ॥ 01 ॥

ਆਤ੍ਮਵਰ੍ਗਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਰਵਰ੍ਗਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ ।

ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਲਯਂ ਯਾਤਿ ਯਥਾ ਰਾਜਾਨ੍ਯਧਰ੍ਮਤਃ ॥ 02 ॥

ਹਸ੍ਤੀ ਸ੍ਥੂਲਤਨੁਃ ਸ ਚਾਙ੍ਕੁਸ਼ਵਸ਼ਃ ਕਿਂ ਹਸ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰੋऽਙ੍ਕੁਸ਼ੋ

ਦੀਪੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤੇ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ ਤਮਃ ਕਿਂ ਦੀਪਮਾਤ੍ਰਂ ਤਮਃ ।

ਵਜ੍ਰੇਣਾਪਿ ਹਤਾਃ ਪਤਨ੍ਤਿ ਗਿਰਯਃ ਕਿਂ ਵਜ੍ਰਮਾਤ੍ਰਂ ਨਗਾ-

ਸ੍ਤੇਜੋ ਯਸ੍ਯ ਵਿਰਾਜਤੇ ਸ ਬਲਵਾਨ੍ਸ੍ਥੂਲੇषੁ ਕਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ ॥ 03 ॥

ਕਲੌ ਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਹਰਿਸ੍ਤ੍ਯਜਤਿ ਮੇਦਿਨੀਮ੍ ।

ਤਦਰ੍ਧਂ ਜਾਹ੍ਨਵੀਤੋਯਂ ਤਦਰ੍ਧਂ ਗ੍ਰਾਮਦੇਵਤਾਃ ॥ 04 ॥

ਗृਹਾਸਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨੋ ਵਿਦ੍ਯਾ ਨੋ ਦਯਾ ਮਾਂਸਭੋਜਿਨਃ ।

ਦ੍ਰਵ੍ਯਲੁਬ੍ਧਸ੍ਯ ਨੋ ਸਤ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੈਣਸ੍ਯ ਨ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ॥ 05 ॥

ਨ ਦੁਰ੍ਜਨਃ ਸਾਧੁਦਸ਼ਾਮੁਪੈਤਿ

ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰੈਰਪਿ ਸ਼ਿਕ੍ष੍ਯਮਾਣਃ ।

ਆਮੂਲਸਿਕ੍ਤਃ ਪਯਸਾ ਘृਤੇਨ

ਨ ਨਿਮ੍ਬਵृਕ੍षੋ ਮਧੁਰਤ੍ਵਮੇਤਿ ॥ 06 ॥

ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤਮਲੋ ਦੁष੍ਟਸ੍ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਨਾਨਸ਼ਤੈਰਪਿ ।

ਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ਯਥਾ ਭਾਣ੍ਡਂ ਸੁਰਾਯਾ ਦਾਹਿਤਂ ਚ ਸਤ੍ ॥ 07 ॥

ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਗੁਣਪ੍ਰਕਰ੍षਂ

ਸ ਤਂ ਸਦਾ ਨਿਨ੍ਦਤਿ ਨਾਤ੍ਰ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ।

ਯਥਾ ਕਿਰਾਤੀ ਕਰਿਕੁਮ੍ਭਲਬ੍ਧਾਂ

ਮੁਕ੍ਤਾਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਗੁਞ੍ਜਾਮ੍ ॥ 08 ॥

ਯੇ ਤੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮੌਨੇਨ ਭੁਞ੍ਜਤੇ ।

ਯੁਗਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰਂ ਤੈਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ ॥ 09 ॥

ਕਾਮਕ੍ਰੋਧੌ ਤਥਾ ਲੋਭਂ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼‍ऋਙ੍ਗਾਰਕੌਤੁਕੇ ।

ਅਤਿਨਿਦ੍ਰਾਤਿਸੇਵੇ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਹ੍ਯष੍ਟ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ 10 ॥

ਅਕृष੍ਟਫਲਮੂਲੇਨ ਵਨਵਾਸਰਤਃ ਸਦਾ ।

ਕੁਰੁਤੇऽਹਰਹਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮृषਿਰ੍ਵਿਪ੍ਰਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 11 ॥

ਏਕਾਹਾਰੇਣ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਃ षਟ੍ਕਰ੍ਮਨਿਰਤਃ ਸਦਾ ।

ऋਤੁਕਾਲਾਭਿਗਾਮੀ ਚ ਸ ਵਿਪ੍ਰੋ ਦ੍ਵਿਜ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 12 ॥

ਲੌਕਿਕੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਰਤਃ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਪਰਿਪਾਲਕਃ ।

ਵਾਣਿਜ੍ਯਕृषਿਕਰ੍ਮਾ ਯਃ ਸ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵੈਸ਼੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 13 ॥

ਲਾਕ੍षਾਦਿਤੈਲਨੀਲੀਨਾਂ ਕੌਸੁਮ੍ਭਮਧੁਸਰ੍ਪਿषਾਮ੍ ।

ਵਿਕ੍ਰੇਤਾ ਮਦ੍ਯਮਾਂਸਾਨਾਂ ਸ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 14 ॥

ਪਰਕਾਰ੍ਯਵਿਹਨ੍ਤਾ ਚ ਦਾਮ੍ਭਿਕਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਃ ।

ਛਲੀ ਦ੍ਵੇषੀ ਮृਦੁਃ ਕ੍ਰੂਰੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਮਾਰ੍ਜਾਰ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 15 ॥

ਵਾਪੀਕੂਪਤਡਾਗਾਨਾਮਾਰਾਮਸੁਰਵੇਸ਼੍ਮਨਾਮ੍ ।

ਉਚ੍ਛੇਦਨੇ ਨਿਰਾਸ਼ਙ੍ਕਃ ਸ ਵਿਪ੍ਰੋ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 16 ॥

ਦੇਵਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਗੁਰੁਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪਰਦਾਰਾਭਿਮਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।

ਨਿਰ੍ਵਾਹਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਵਿਪ੍ਰਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 17 ॥

ਦੇਯਂ ਭੋਜ੍ਯਧਨਂ ਧਨਂ ਸੁਕृਤਿਭਿਰ੍ਨੋ ਸਞ੍ਚਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵੈ

ਸ਼੍ਰੀਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਬਲੇਸ਼੍ਚ ਵਿਕ੍ਰਮਪਤੇਰਦ੍ਯਾਪਿ ਕੀਰ੍ਤਿਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ।

ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਮਧੁਦਾਨਭੋਗਰਹਿਤਂ ਨਾਥਂ ਚਿਰਾਤ੍ਸਞ੍ਚਿਤਂ

ਨਿਰ੍ਵਾਣਾਦਿਤਿ ਨੈਜਪਾਦਯੁਗਲਂ ਧਰ੍षਨ੍ਤ੍ਯਹੋ ਮਕ੍षਿਕਾਃ ॥ 18 ॥

Roman (IAST) Transliteration

dātṛtvaṃ priyavaktṛtvaṃ dhīratvamucitajñatā |

abhyāsena na labhyante catvāraḥ sahajā guṇāḥ || 01 ||

ātmavargaṃ parityajya paravargaṃ samāśrayet |

svayameva layaṃ yāti yathā rājānyadharmataḥ || 02 ||

hastī sthūlatanuḥ sa cāṅkuśavaśaḥ kiṃ hastimātro'ṅkuśo

dīpe prajvalite praṇaśyati tamaḥ kiṃ dīpamātraṃ tamaḥ |

vajreṇāpi hatāḥ patanti girayaḥ kiṃ vajramātraṃ nagā-

stejo yasya virājate sa balavānsthūleṣu kaḥ pratyayaḥ || 03 ||

kalau daśasahasrāṇi haristyajati medinīm |

tadardhaṃ jāhnavītoyaṃ tadardhaṃ grāmadevatāḥ || 04 ||

gṛhāsaktasya no vidyā no dayā māṃsabhojinaḥ |

dravyalubdhasya no satyaṃ straiṇasya na pavitratā || 05 ||

na durjanaḥ sādhudaśāmupaiti

bahuprakārairapi śikṣyamāṇaḥ |

āmūlasiktaḥ payasā ghṛtena

na nimbavṛkṣo madhuratvameti || 06 ||

antargatamalo duṣṭastīrthasnānaśatairapi |

na śudhyati yathā bhāṇḍaṃ surāyā dāhitaṃ ca sat || 07 ||

na vetti yo yasya guṇaprakarṣaṃ

sa taṃ sadā nindati nātra citram |

yathā kirātī karikumbhalabdhāṃ

muktāṃ parityajya bibharti guñjām || 08 ||

ye tu saṃvatsaraṃ pūrṇaṃ nityaṃ maunena bhuñjate |

yugakoṭisahasraṃ taiḥ svargaloke mahīyate || 09 ||

kāmakrodhau tathā lobhaṃ svāduśa‍ṛṅgārakautuke |

atinidrātiseve ca vidyārthī hyaṣṭa varjayet || 10 ||

akṛṣṭaphalamūlena vanavāsarataḥ sadā |

kurute'harahaḥ śrāddhamṛṣirvipraḥ sa ucyate || 11 ||

ekāhāreṇa santuṣṭaḥ ṣaṭkarmanirataḥ sadā |

ṛtukālābhigāmī ca sa vipro dvija ucyate || 12 ||

laukike karmaṇi rataḥ paśūnāṃ paripālakaḥ |

vāṇijyakṛṣikarmā yaḥ sa vipro vaiśya ucyate || 13 ||

lākṣāditailanīlīnāṃ kausumbhamadhusarpiṣām |

vikretā madyamāṃsānāṃ sa vipraḥ śūdra ucyate || 14 ||

parakāryavihantā ca dāmbhikaḥ svārthasādhakaḥ |

chalī dveṣī mṛduḥ krūro vipro mārjāra ucyate || 15 ||

vāpīkūpataḍāgānāmārāmasuraveśmanām |

ucchedane nirāśaṅkaḥ sa vipro mleccha ucyate || 16 ||

devadravyaṃ gurudravyaṃ paradārābhimarśanam |

nirvāhaḥ sarvabhūteṣu vipraścāṇḍāla ucyate || 17 ||

deyaṃ bhojyadhanaṃ dhanaṃ sukṛtibhirno sañcayastasya vai

śrīkarṇasya baleśca vikramapateradyāpi kīrtiḥ sthitā |

asmākaṃ madhudānabhogarahitaṃ nāthaṃ cirātsañcitaṃ

nirvāṇāditi naijapādayugalaṃ dharṣantyaho makṣikāḥ || 18 ||