📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
ਚਾਣਕ੍ਯ ਨੀਤਿ - ਪ੍ਰਥਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
Chanakya Niti - Prathamo'dhyayah
Chanakya Gurmukhi
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਵਿष੍ਣੁਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਾਧਿਪਤਿਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ ।
ਨਾਨਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਦ੍ਧृਤਂ ਵਕ੍ष੍ਯੇ ਰਾਜਨੀਤਿਸਮੁਚ੍ਚਯਮ੍ ॥ 01 ॥
ਅਧੀਤ੍ਯੇਦਂ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਰੋ ਜਾਨਾਤਿ ਸਤ੍ਤਮਃ ।
ਧਰ੍ਮੋਪਦੇਸ਼ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ 02 ॥
ਤਦਹਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ ।
ਯੇਨ ਵਿਜ੍ਞਾਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ॥ 03 ॥
ਮੂਰ੍ਖਸ਼ਿष੍ਯੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਦੁष੍ਟਸ੍ਤ੍ਰੀਭਰਣੇਨ ਚ ।
ਦੁਃਖਿਤੈਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਪਣ੍ਡਿਤੋऽਪ੍ਯਵਸੀਦਤਿ ॥ 04 ॥
ਦੁष੍ਟਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸ਼ਠਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਭृਤ੍ਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਦਾਯਕਃ ।
ਸਸਰ੍ਪੇ ਚ ਗृਹੇ ਵਾਸੋ ਮृਤ੍ਯੁਰੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 05 ॥
ਆਪਦਰ੍ਥੇ ਧਨਂ ਰਕ੍षੇਦ੍ਦਾਰਾਨ੍ ਰਕ੍षੇਦ੍ਧਨੈਰਪਿ ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਤਤਂ ਰਕ੍षੇਦ੍ਦਾਰੈਰਪਿ ਧਨੈਰਪਿ ॥ 06 ॥
ਆਪਦਰ੍ਥੇ ਧਨਂ ਰਕ੍षੇਚ੍ਛ੍ਰੀਮਤਾਂ ਕੁਤ ਆਪਦਃ ।
ਕਦਾਚਿਚ੍ਚਲਤੇ ਲਕ੍ष੍ਮੀਃ ਸਞ੍ਚਿਤੋऽਪਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 07 ॥
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ ਨ ਸਮ੍ਮਾਨੋ ਨ ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਨ ਚ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ।
ਨ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਗਮੋऽਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਵਾਸਂ ਤਤ੍ਰ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ॥ 08 ॥
ਧਨਿਕਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯੋ ਰਾਜਾ ਨਦੀ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਮਃ ।
ਪਞ੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਤਤ੍ਰ ਦਿਵਸਂ ਵਸੇਤ੍ ॥ 09 ॥
ਲੋਕਯਾਤ੍ਰਾ ਭਯਂ ਲਜ੍ਜਾ ਦਾਕ੍षਿਣ੍ਯਂ ਤ੍ਯਾਗਸ਼ੀਲਤਾ ।
ਪਞ੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ॥ 10 ॥
ਜਾਨੀਯਾਤ੍ਪ੍ਰੇषਣੇ ਭृਤ੍ਯਾਨ੍ਬਾਨ੍ਧਵਾਨ੍ ਵ੍ਯਸਨਾਗਮੇ ।
ਮਿਤ੍ਰਂ ਚਾਪਤ੍ਤਿਕਾਲੇषੁ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਭਵਕ੍षਯੇ ॥ 11 ॥
ਆਤੁਰੇ ਵ੍ਯਸਨੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦੁਰ੍ਭਿਕ੍षੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਸਙ੍ਕਟੇ ।
ਰਾਜਦ੍ਵਾਰੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਚ ਯਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਸ ਬਾਨ੍ਧਵਃ ॥ 12 ॥
ਯੋ ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਅਧ੍ਰੁਵਂ ਪਰਿषੇਵਤੇ ।
ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਤਸ੍ਯ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਾਧ੍ਰੁਵਂ ਨष੍ਟਮੇਵ ਹਿ ॥ 13 ॥
ਵਰਯੇਤ੍ਕੁਲਜਾਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਿਰੂਪਾਮਪਿ ਕਨ੍ਯਕਾਮ੍ ।
ਰੂਪਸ਼ੀਲਾਂ ਨ ਨੀਚਸ੍ਯ ਵਿਵਾਹਃ ਸਦृਸ਼ੇ ਕੁਲੇ ॥ 14 ॥
ਨਦੀਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਾਣੀਨਾਨ੍ਨਖੀਨਾਂ ਸ਼‍ऋਙ੍ਗਿਣਾਂ ਤਥਾ ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੋ ਨੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਰਾਜਕੁਲੇषੁ ਚ ॥ 15 ॥
ਵਿषਾਦਪ੍ਯਮृਤਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਮੇਧ੍ਯਾਦਪਿ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍ ।
ਅਮਿਤ੍ਰਾਦਪਿ ਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਬਾਲਾਦਪਿ ਸੁਭਾषਿਤਮ੍ ॥ 16 ॥
ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣ ਆਹਾਰੋ ਲਜ੍ਜਾ ਚਾਪਿ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾ ।
ਸਾਹਸਂ षਡ੍ਗੁਣਂ ਚੈਵ ਕਾਮਸ਼੍ਚਾष੍ਟਗੁਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ 17 ॥
Roman (IAST) Transliteration
praṇamya śirasā viṣṇuṃ trailokyādhipatiṃ prabhum |
nānāśāstroddhṛtaṃ vakṣye rājanītisamuccayam || 01 ||
adhītyedaṃ yathāśāstraṃ naro jānāti sattamaḥ |
dharmopadeśavikhyātaṃ kāryākāryaṃ śubhāśubham || 02 ||
tadahaṃ sampravakṣyāmi lokānāṃ hitakāmyayā |
yena vijñātamātreṇa sarvajñātvaṃ prapadyate || 03 ||
mūrkhaśiṣyopadeśena duṣṭastrībharaṇena ca |
duḥkhitaiḥ samprayogeṇa paṇḍito'pyavasīdati || 04 ||
duṣṭā bhāryā śaṭhaṃ mitraṃ bhṛtyaścottaradāyakaḥ |
sasarpe ca gṛhe vāso mṛtyureva na saṃśayaḥ || 05 ||
āpadarthe dhanaṃ rakṣeddārān rakṣeddhanairapi |
ātmānaṃ satataṃ rakṣeddārairapi dhanairapi || 06 ||
āpadarthe dhanaṃ rakṣecchrīmatāṃ kuta āpadaḥ |
kadāciccalate lakṣmīḥ sañcito'pi vinaśyati || 07 ||
yasmindeśe na sammāno na vṛttirna ca bāndhavāḥ |
na ca vidyāgamo'pyasti vāsaṃ tatra na kārayet || 08 ||
dhanikaḥ śrotriyo rājā nadī vaidyastu pañcamaḥ |
pañca yatra na vidyante na tatra divasaṃ vaset || 09 ||
lokayātrā bhayaṃ lajjā dākṣiṇyaṃ tyāgaśīlatā |
pañca yatra na vidyante na kuryāttatra saṃsthitim || 10 ||
jānīyātpreṣaṇe bhṛtyānbāndhavān vyasanāgame |
mitraṃ cāpattikāleṣu bhāryāṃ ca vibhavakṣaye || 11 ||
āture vyasane prāpte durbhikṣe śatrusaṅkaṭe |
rājadvāre śmaśāne ca yastiṣṭhati sa bāndhavaḥ || 12 ||
yo dhruvāṇi parityajya adhruvaṃ pariṣevate |
dhruvāṇi tasya naśyanti cādhruvaṃ naṣṭameva hi || 13 ||
varayetkulajāṃ prājño virūpāmapi kanyakām |
rūpaśīlāṃ na nīcasya vivāhaḥ sadṛśe kule || 14 ||
nadīnāṃ śastrapāṇīnānnakhīnāṃ śa‍ṛṅgiṇāṃ tathā |
viśvāso naiva kartavyaḥ strīṣu rājakuleṣu ca || 15 ||
viṣādapyamṛtaṃ grāhyamamedhyādapi kāñcanam |
amitrādapi sadvṛttaṃ bālādapi subhāṣitam || 16 ||
strīṇāṃ dviguṇa āhāro lajjā cāpi caturguṇā |
sāhasaṃ ṣaḍguṇaṃ caiva kāmaścāṣṭaguṇaḥ smṛtaḥ || 17 ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever