📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ਪਾਰਾਯਣ - ਪ੍ਰਥਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
Shrimadbhagavadgita Parayana - Prathamo'dhyayah
Gita Vyasa Gurmukhi
ੴ ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ
ਅਥ ਪ੍ਰਥਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਅਰ੍ਜੁਨਵਿषਾਦਯੋਗਃ
ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰ ਉਵਾਚ
ਧਰ੍ਮਕ੍षੇਤ੍ਰੇ ਕੁਰੁਕ੍षੇਤ੍ਰੇ ਸਮਵੇਤਾ ਯੁਯੁਤ੍ਸਵਃ ।
ਮਾਮਕਾਃ ਪਾਣ੍ਡਵਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕਿਮਕੁਰ੍ਵਤ ਸਞ੍ਜਯ ॥1॥
ਸਞ੍ਜਯ ਉਵਾਚ
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨੀਕਂ ਵ੍ਯੂਢਂ ਦੁਰ੍ਯੋਧਨਸ੍ਤਦਾ ।
ਆਚਾਰ੍ਯਮੁਪਸਙ੍ਗਮ੍ਯ ਰਾਜਾ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥2॥
ਪਸ਼੍ਯੈਤਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਪੁਤ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਆਚਾਰ੍ਯ ਮਹਤੀਂ ਚਮੂਮ੍ ।
ਵ੍ਯੂਢਾਂ ਦ੍ਰੁਪਦਪੁਤ੍ਰੇਣ ਤਵ ਸ਼ਿष੍ਯੇਣ ਧੀਮਤਾ ॥3॥
ਅਤ੍ਰ ਸ਼ੂਰਾ ਮਹੇष੍ਵਾਸਾਃ ਭੀਮਾਰ੍ਜੁਨਸਮਾ ਯੁਧਿ ।
ਯੁਯੁਧਾਨੋ ਵਿਰਾਟਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰੁਪਦਸ਼੍ਚ ਮਹਾਰਥਃ ॥4॥
ਧृष੍ਟਕੇਤੁਸ਼੍ਚੇਕਿਤਾਨਃ ਕਾਸ਼ਿਰਾਜਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਪੁਰੁਜਿਤ੍ਕੁਨ੍ਤਿਭੋਜਸ਼੍ਚ ਸ਼ੈਬ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਰਪੁਙ੍ਗਵਃ ॥5॥
ਯੁਧਾਮਨ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਉਤ੍ਤਮੌਜਾਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਸੌਭਦ੍ਰੋ ਦ੍ਰੌਪਦੇਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਮਹਾਰਥਾਃ ॥6॥
ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਤੁ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾ ਯੇ ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ।
ਨਾਯਕਾ ਮਮ ਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਰ੍ਥਂ ਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ ॥7॥
ਭਵਾਨ੍ ਭੀष੍ਮਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਕृਪਸ਼੍ਚ ਸਮਿਤਿਞ੍ਜਯਃ ।
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਾਮਾ ਵਿਕਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਸੌਮਦਤ੍ਤਿਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ॥8॥
ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਬਹਵਃ ਸ਼ੂਰਾਃ ਮਦਰ੍ਥੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਜੀਵਿਤਾਃ ।
ਨਾਨਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਹਰਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯੁਦ੍ਧਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ ॥9॥
ਅਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤਦਸ੍ਮਾਕਂ ਬਲਂ ਭੀष੍ਮਾਭਿਰਕ੍षਿਤਮ੍ ।
ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤ੍ਵਿਦਮੇਤੇषਾਂ ਬਲਂ ਭੀਮਾਭਿਰਕ੍षਿਤਮ੍ ॥10॥
ਅਯਨੇषੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਯਥਾਭਾਗਮਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ।
ਭੀष੍ਮਮੇਵਾਭਿਰਕ੍षਨ੍ਤੁ ਭਵਨ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਹਿ ॥11॥
ਤਸ੍ਯ ਸਞ੍ਜਨਯਨ੍ ਹਰ੍षਂ ਕੁਰੁਵृਦ੍ਧਃ ਪਿਤਾਮਹਃ ।
ਸਿਂਹਨਾਦਂ ਵਿਨਦ੍ਯੋਚ੍ਚੈਃ ਸ਼ਙ੍ਖਂ ਦਧ੍ਮੌ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ॥12॥
ਤਤਃ ਸ਼ਙ੍ਖਾਸ਼੍ਚ ਭੇਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਣਵਾਨਕਗੋਮੁਖਾਃ ।
ਸਹਸੈਵਾਭ੍ਯਹਨ੍ਯਨ੍ਤ ਸ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤੁਮੁਲੋऽਭਵਤ੍ ॥13॥
ਤਤਃ ਸ਼੍ਵੇਤੈਰ੍ਹਯੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਮਹਤਿ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੇ ਸ੍ਥਿਤੌ ।
ਮਾਧਵਃ ਪਾਣ੍ਡਵਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਵ੍ਯੌ ਸ਼ਙ੍ਖੌ ਪ੍ਰਦਧ੍ਮਤੁਃ ॥14॥
ਪਾਞ੍ਚਜਨ੍ਯਂ ਹृषੀਕੇਸ਼ਃ ਦੇਵਦਤ੍ਤਂ ਧਨਞ੍ਜਯਃ ।
ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਂ ਦਧ੍ਮੌ ਮਹਾਸ਼ਙ੍ਖਂ ਭੀਮਕਰ੍ਮਾ ਵृਕੋਦਰਃ ॥15॥
ਅਨਨ੍ਤਵਿਜਯਂ ਰਾਜਾ ਕੁਨ੍ਤੀਪੁਤ੍ਰੋ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ ।
ਨਕੁਲਃ ਸਹਦੇਵਸ਼੍ਚ ਸੁਘੋषਮਣਿਪੁष੍ਪਕੌ ॥16॥
ਕਾਸ਼੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਰਮੇष੍ਵਾਸਃ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡੀ ਚ ਮਹਾਰਥਃ ।
ਧृष੍ਟਦ੍ਯੁਮ੍ਨੋ ਵਿਰਾਟਸ਼੍ਚ ਸਾਤ੍ਯਕਿਸ਼੍ਚਾਪਰਾਜਿਤਃ ॥17॥
ਦ੍ਰੁਪਦੋ ਦ੍ਰੌਪਦੇਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਪृਥਿਵੀਪਤੇ ।
ਸੌਭਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਸ਼ਙ੍ਖਾਨ੍-ਦਧ੍ਮੁਃ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍ ॥18॥
ਸ ਘੋषੋ ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾਣਾਂ ਹृਦਯਾਨਿ ਵ੍ਯਦਾਰਯਤ੍ ।
ਨਭਸ਼੍ਚ ਪृਥਿਵੀਂ ਚੈਵ ਤੁਮੁਲੋ ਵ੍ਯਨੁਨਾਦਯਨ੍ ॥19॥
ਅਥ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਨ੍-ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾਨ੍ ਕਪਿਧ੍ਵਜਃ ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸਮ੍ਪਾਤੇ ਧਨੁਰੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਪਾਣ੍ਡਵਃ ॥20॥
ਹृषੀਕੇਸ਼ਂ ਤਦਾ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਇਦਮਾਹ ਮਹੀਪਤੇ ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ
ਸੇਨਯੋਰੁਭਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਰਥਂ ਸ੍ਥਾਪਯ ਮੇऽਚ੍ਯੁਤ ॥21॥
ਯਾਵਦੇਤਾਨ੍ਨਿਰੀਕ੍षੇऽਹਂ ਯੋਦ੍ਧੁਕਾਮਾਨਵਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ।
ਕੈਰ੍ਮਯਾ ਸਹ ਯੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਣਸਮੁਦ੍ਯਮੇ ॥22॥
ਯੋਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨਾਨਵੇਕ੍षੇऽਹਂ ਯ ਏਤੇऽਤ੍ਰ ਸਮਾਗਤਾਃ ।
ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਯੁਦ੍ਧੇ ਪ੍ਰਿਯਚਿਕੀਰ੍षਵਃ ॥23॥
ਸਞ੍ਜਯ ਉਵਾਚ
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਹृषੀਕੇਸ਼ਃ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ੇਨ ਭਾਰਤ ।
ਸੇਨਯੋਰੁਭਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਰਥੋਤ੍ਤਮਮ੍ ॥24॥
ਭੀष੍ਮਦ੍ਰੋਣਪ੍ਰਮੁਖਤਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚ ਮਹੀਕ੍षਿਤਾਮ੍ ।
ਉਵਾਚ ਪਾਰ੍ਥ ਪਸ਼੍ਯੈਤਾਨ੍ ਸਮਵੇਤਾਨ੍ਕੁਰੂਨਿਤਿ ॥25॥
ਤਤ੍ਰਾਪਸ਼੍ਯਤ੍ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਪਾਰ੍ਥਃ ਪਿਤॄਨਥ ਪਿਤਾਮਹਾਨ੍ ।
ਆਚਾਰ੍ਯਾਨ੍-ਮਾਤੁਲਾਨ੍-ਭ੍ਰਾਤॄਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍-ਪੌਤ੍ਰਾਨ੍-ਸਖੀਂਸ੍ਤਥਾ ॥26॥
ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਾਨ੍-ਸੁਹृਦਸ਼੍ਚੈਵ ਸੇਨਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ ।
ਤਾਨ੍ਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਸ ਕੌਨ੍ਤੇਯਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਬਨ੍ਧੂਨਵਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ॥27॥
ਕृਪਯਾ ਪਰਯਾऽऽਵਿष੍ਟਃ ਵਿषੀਦਨ੍ਨਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ
ਦृष੍ਟ੍ਵੇਮਂ ਸ੍ਵਜਨਂ ਕृष੍ਣ ਯੁਯੁਤ੍ਸੁਂ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥28॥
ਸੀਦਨ੍ਤਿ ਮਮ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਮੁਖਂ ਚ ਪਰਿਸ਼ੁष੍ਯਤਿ ।
ਵੇਪਥੁਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰੇ ਮੇ ਰੋਮਹਰ੍षਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ॥29॥
ਗਾਣ੍ਡੀਵਂ ਸ੍ਰਂਸਤੇ ਹਸ੍ਤਾਤ੍ ਤ੍ਵ ਕ੍ਚੈਵ ਪਰਿਦਹ੍ਯਤੇ ।
ਨ ਚ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮ੍ਯਵਸ੍ਥਾਤੁਂ ਭ੍ਰਮਤੀਵ ਚ ਮੇ ਮਨਃ ॥30॥
ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਪਰੀਤਾਨਿ ਕੇਸ਼ਵ ।
ਨ ਚ ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਨੁਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਹਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਜਨਮਾਹਵੇ ॥31॥
ਨ ਕਾਙ੍ਕ੍षੇ ਵਿਜਯਂ ਕृष੍ਣ ਨ ਚ ਰਾਜ੍ਯਂ ਸੁਖਾਨਿ ਚ ।
ਕਿਂ ਨੋ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਕਿਂ ਭੋਗੈਰ੍ਜੀਵਿਤੇਨ ਵਾ ॥32॥
ਯੇषਾਮਰ੍ਥੇ ਕਾਙ੍ਕ੍षਿਤਂ ਨਃ ਰਾਜ੍ਯਂ ਭੋਗਾਃ ਸੁਖਾਨਿ ਚ ।
ਤ ਇਮੇऽਵਸ੍ਥਿਤਾ ਯੁਦ੍ਧੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਤ੍ਵਾ ਧਨਾਨਿ ਚ ॥33॥
ਆਚਾਰ੍ਯਾਃ ਪਿਤਰਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਤਥੈਵ ਚ ਪਿਤਾਮਹਾਃ ।
ਮਾਤੁਲਾਃ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਾਃ ਪੌਤ੍ਰਾਃ ਸ਼੍ਯਾਲਾਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਸ੍ਤਥਾ ॥34॥
ਏਤਾਨ੍ਨ ਹਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਘ੍ਨਤੋऽਪਿ ਮਧੁਸੂਦਨ ।
ਅਪਿ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਹੇਤੋਃ ਕਿਂ ਨੁ ਮਹੀਕृਤੇ ॥35॥
ਨਿਹਤ੍ਯ ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾਨ੍ਨਃ ਕਾ ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਨਾਰ੍ਦਨ ।
ਪਾਪਮੇਵਾਸ਼੍ਰਯੇਦਸ੍ਮਾਨ੍ ਹਤ੍ਵੈਤਾਨਾਤਤਾਯਿਨਃ ॥36॥
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਰ੍ਹਾ ਵਯਂ ਹਨ੍ਤੁਂ ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾਨ੍ਸ੍ਵਬਾਨ੍ਧਵਾਨ੍ ।
ਸ੍ਵਜਨਂ ਹਿ ਕਥਂ ਹਤ੍ਵਾ ਸੁਖਿਨਃ ਸ੍ਯਾਮ ਮਾਧਵ ॥37॥
ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੇਤੇ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਲੋਭੋਪਹਤਚੇਤਸਃ ।
ਕੁਲਕ੍षਯਕृਤਂ ਦੋषਂ ਮਿਤ੍ਰਦ੍ਰੋਹੇ ਚ ਪਾਤਕਮ੍ ॥38॥
ਕਥਂ ਨ ਜ੍ਞੇਯਮਸ੍ਮਾਭਿਃ ਪਾਪਾਦਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤਿਤੁਮ੍ ।
ਕੁਲਕ੍षਯਕृਤਂ ਦੋषਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਦ੍ਭਿਰ੍ਜਨਾਰ੍ਦਨ ॥39॥
ਕੁਲਕ੍षਯੇ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕੁਲਧਰ੍ਮਾਃ ਸਨਾਤਨਾਃ ।
ਧਰ੍ਮੇ ਨष੍ਟੇ ਕੁਲਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮ੍ ਅਧਰ੍ਮੋऽਭਿਭਵਤ੍ਯੁਤ ॥40॥
ਅਧਰ੍ਮਾਭਿਭਵਾਤ੍ਕृष੍ਣ ਪ੍ਰਦੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕੁਲਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਦੁष੍ਟਾਸੁ ਵਾਰ੍ष੍ਣੇਯ ਜਾਯਤੇ ਵਰ੍ਣਸਙ੍ਕਰਃ ॥41॥
ਸਙ੍ਕਰੋ ਨਰਕਾਯੈਵ ਕੁਲਘ੍ਨਾਨਾਂ ਕੁਲਸ੍ਯ ਚ ।
ਪਤਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰੋ ਹ੍ਯੇषਾਂ ਲੁਪ੍ਤਪਿਣ੍ਡੋਦਕਕ੍ਰਿਯਾਃ ॥42॥
ਦੋषੈਰੇਤੈਃ ਕੁਲਘ੍ਨਾਨਾਂ ਵਰ੍ਣਸਙ੍ਕਰਕਾਰਕੈਃ ।
ਉਤ੍ਸਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਜਾਤਿਧਰ੍ਮਾਃ ਕੁਲਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਾਃ ॥43॥
ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਕੁਲਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨ ।
ਨਰਕੇऽਨਿਯਤਂ ਵਾਸਃ ਭਵਤੀਤ੍ਯਨੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਮ ॥44॥
ਅਹੋ ਬਤ ਮਹਤ੍ਪਾਪਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਵ੍ਯਵਸਿਤਾ ਵਯਮ੍ ।
ਯਦ੍ਰਾਜ੍ਯਸੁਖਲੋਭੇਨ ਹਨ੍ਤੁਂ ਸ੍ਵਜਨਮੁਦ੍ਯਤਾਃ ॥45॥
ਯਦਿ ਮਾਮਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮ੍ ਅਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਾਣਯਃ ।
ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾ ਰਣੇ ਹਨ੍ਯੁਃ ਤਨ੍ਮੇ ਕ੍षੇਮਤਰਂ ਭਵੇਤ੍ ॥46॥
ਸਞ੍ਜਯ ਉਵਾਚ
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾऽਰ੍ਜੁਨਃ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇ ਰਥੋਪਸ੍ਥ ਉਪਾਵਿਸ਼ਤ੍ ।
ਵਿਸृਜ੍ਯ ਸਸ਼ਰਂ ਚਾਪਂ ਸ਼ੋਕਸਂਵਿਗ੍ਨਮਾਨਸਃ ॥47॥
॥ ੴ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੁ ਉਪਨਿषਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ
ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਅਰ੍ਜੁਨਵਿषਾਦਯੋਗੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
oṃ śrī paramātmane namaḥ
atha prathamo'dhyāyaḥ
arjunaviṣādayogaḥ
dhṛtarāṣṭra uvāca
dharmakṣetre kurukṣetre samavetā yuyutsavaḥ |
māmakāḥ pāṇḍavāścaiva kimakurvata sañjaya ||1||
sañjaya uvāca
dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkaṃ vyūḍhaṃ duryodhanastadā |
ācāryamupasaṅgamya rājā vacanamabravīt ||2||
paśyaitāṃ pāṇḍuputrāṇām ācārya mahatīṃ camūm |
vyūḍhāṃ drupadaputreṇa tava śiṣyeṇa dhīmatā ||3||
atra śūrā maheṣvāsāḥ bhīmārjunasamā yudhi |
yuyudhāno virāṭaśca drupadaśca mahārathaḥ ||4||
dhṛṣṭaketuścekitānaḥ kāśirājaśca vīryavān |
purujitkuntibhojaśca śaibyaśca narapuṅgavaḥ ||5||
yudhāmanyuśca vikrāntaḥ uttamaujāśca vīryavān |
saubhadro draupadeyāśca sarva eva mahārathāḥ ||6||
asmākaṃ tu viśiṣṭā ye tānnibodha dvijottama |
nāyakā mama sainyasya sañjñārthaṃ tān bravīmi te ||7||
bhavān bhīṣmaśca karṇaśca kṛpaśca samitiñjayaḥ |
aśvatthāmā vikarṇaśca saumadattistathaiva ca ||8||
anye ca bahavaḥ śūrāḥ madarthe tyaktajīvitāḥ |
nānāśastrapraharaṇāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ ||9||
aparyāptaṃ tadasmākaṃ balaṃ bhīṣmābhirakṣitam |
paryāptaṃ tvidameteṣāṃ balaṃ bhīmābhirakṣitam ||10||
ayaneṣu ca sarveṣu yathābhāgamavasthitāḥ |
bhīṣmamevābhirakṣantu bhavantaḥ sarva eva hi ||11||
tasya sañjanayan harṣaṃ kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ |
siṃhanādaṃ vinadyoccaiḥ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān ||12||
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca paṇavānakagomukhāḥ |
sahasaivābhyahanyanta sa śabdastumulo'bhavat ||13||
tataḥ śvetairhayairyukte mahati syandane sthitau |
mādhavaḥ pāṇḍavaścaiva divyau śaṅkhau pradadhmatuḥ ||14||
pāñcajanyaṃ hṛṣīkeśaḥ devadattaṃ dhanañjayaḥ |
pauṇḍraṃ dadhmau mahāśaṅkhaṃ bhīmakarmā vṛkodaraḥ ||15||
anantavijayaṃ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
nakulaḥ sahadevaśca sughoṣamaṇipuṣpakau ||16||
kāśyaśca parameṣvāsaḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ |
dhṛṣṭadyumno virāṭaśca sātyakiścāparājitaḥ ||17||
drupado draupadeyāśca sarvaśaḥ pṛthivīpate |
saubhadraśca mahābāhuḥ śaṅkhān-dadhmuḥ pṛthak pṛthak ||18||
sa ghoṣo dhārtarāṣṭrāṇāṃ hṛdayāni vyadārayat |
nabhaśca pṛthivīṃ caiva tumulo vyanunādayan ||19||
atha vyavasthitān-dṛṣṭvā dhārtarāṣṭrān kapidhvajaḥ |
pravṛtte śastrasampāte dhanurudyamya pāṇḍavaḥ ||20||
hṛṣīkeśaṃ tadā vākyam idamāha mahīpate |
arjuna uvāca
senayorubhayormadhye rathaṃ sthāpaya me'cyuta ||21||
yāvadetānnirīkṣe'haṃ yoddhukāmānavasthitān |
kairmayā saha yoddhavyaṃ asmin raṇasamudyame ||22||
yotsyamānānavekṣe'haṃ ya ete'tra samāgatāḥ |
dhārtarāṣṭrasya durbuddheḥ yuddhe priyacikīrṣavaḥ ||23||
sañjaya uvāca
evamukto hṛṣīkeśaḥ guḍākeśena bhārata |
senayorubhayormadhye sthāpayitvā rathottamam ||24||
bhīṣmadroṇapramukhataḥ sarveṣāṃ ca mahīkṣitām |
uvāca pārtha paśyaitān samavetānkurūniti ||25||
tatrāpaśyatsthitān pārthaḥ pitṝnatha pitāmahān |
ācāryān-mātulān-bhrātṝn putrān-pautrān-sakhīṃstathā ||26||
śvaśurān-suhṛdaścaiva senayorubhayorapi |
tānsamīkṣya sa kaunteyaḥ sarvānbandhūnavasthitān ||27||
kṛpayā parayā''viṣṭaḥ viṣīdannidamabravīt |
arjuna uvāca
dṛṣṭvemaṃ svajanaṃ kṛṣṇa yuyutsuṃ samupasthitam ||28||
sīdanti mama gātrāṇi mukhaṃ ca pariśuṣyati |
vepathuśca śarīre me romaharṣaśca jāyate ||29||
gāṇḍīvaṃ sraṃsate hastāt tva kcaiva paridahyate |
na ca śaknomyavasthātuṃ bhramatīva ca me manaḥ ||30||
nimittāni ca paśyāmi viparītāni keśava |
na ca śreyo'nupaśyāmi hatvā svajanamāhave ||31||
na kāṅkṣe vijayaṃ kṛṣṇa na ca rājyaṃ sukhāni ca |
kiṃ no rājyena govinda kiṃ bhogairjīvitena vā ||32||
yeṣāmarthe kāṅkṣitaṃ naḥ rājyaṃ bhogāḥ sukhāni ca |
ta ime'vasthitā yuddhe prāṇāṃstyakttvā dhanāni ca ||33||
ācāryāḥ pitaraḥ putrāḥ tathaiva ca pitāmahāḥ |
mātulāḥ śvaśurāḥ pautrāḥ śyālāḥ sambandhinastathā ||34||
etānna hantumicchāmi ghnato'pi madhusūdana |
api trailokyarājyasya hetoḥ kiṃ nu mahīkṛte ||35||
nihatya dhārtarāṣṭrānnaḥ kā prītiḥ syājjanārdana |
pāpamevāśrayedasmān hatvaitānātatāyinaḥ ||36||
tasmānnārhā vayaṃ hantuṃ dhārtarāṣṭrānsvabāndhavān |
svajanaṃ hi kathaṃ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava ||37||
yadyapyete na paśyanti lobhopahatacetasaḥ |
kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ mitradrohe ca pātakam ||38||
kathaṃ na jñeyamasmābhiḥ pāpādasmānnivartitum |
kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ prapaśyadbhirjanārdana ||39||
kulakṣaye praṇaśyanti kuladharmāḥ sanātanāḥ |
dharme naṣṭe kulaṃ kṛtsnam adharmo'bhibhavatyuta ||40||
adharmābhibhavātkṛṣṇa praduṣyanti kulastriyaḥ |
strīṣu duṣṭāsu vārṣṇeya jāyate varṇasaṅkaraḥ ||41||
saṅkaro narakāyaiva kulaghnānāṃ kulasya ca |
patanti pitaro hyeṣāṃ luptapiṇḍodakakriyāḥ ||42||
doṣairetaiḥ kulaghnānāṃ varṇasaṅkarakārakaiḥ |
utsādyante jātidharmāḥ kuladharmāśca śāśvatāḥ ||43||
utsannakuladharmāṇāṃ manuṣyāṇāṃ janārdana |
narake'niyataṃ vāsaḥ bhavatītyanuśuśruma ||44||
aho bata mahatpāpaṃ kartuṃ vyavasitā vayam |
yadrājyasukhalobhena hantuṃ svajanamudyatāḥ ||45||
yadi māmapratīkāram aśastraṃ śastrapāṇayaḥ |
dhārtarāṣṭrā raṇe hanyuḥ tanme kṣemataraṃ bhavet ||46||
sañjaya uvāca
evamuktvā'rjunaḥ saṅkhye rathopastha upāviśat |
visṛjya saśaraṃ cāpaṃ śokasaṃvignamānasaḥ ||47||
|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ
yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde arjunaviṣādayogo nāma prathamo'dhyāyaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever