śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha aṣṭacatvāriṃśassargaḥ |
bhartārannihatandṛṣṭavālakṣmaṇañcamahābalam |
vilalāpabhṛśaṃsītākaruṇaṃśokakarśitā || 1 ||
ūcurlakṣaṇikāyemāmputriṇyavidhavetica |
te'dyasarvehaterāmejñānino'nṛtavādinaḥ || 2 ||
yajvanomahiṣīṃyemāmūcuḥpatnīñcasattriṇaḥ |
te'dyasarvehaterāmejñānino'nṛtavādinaḥ || 3 ||
ūcussaṃśravaṇeyemāndvijāḥkārtāntikāśśubhām |
te'dyasarvehaterāmejñānino'nṛtavādinaḥ || 4 ||
vīrapārthivapatnītvāṃyevidurbhartṛpūjitām |
te'dyasarvehaterāmejñānino'nṛtavādinaḥ || 5 ||
imānikhalupadmānipādayoryaiḥkulastriyaḥ |
adhirājye'bhiṣicyantenarendraiḥpatibhiḥsaha || 6 ||
vaidhavyaṃyāntiyairnāryo'lakṣaṇairbhāgyadurlabhāḥ |
nātmanantānipaśyāmipaśyantīhatalakṣaṇā || 7 ||
satyanāmānipadmānistrīṇāmuktānilakṣaṇaiḥ |
tānyadyanihaterāmevitathānibhavantime || 8 ||
keśāh sūkṣmāh samā nīlā bhruvau ca asamgate mama |
vṛtte ca alomaśe janghe dantāś ca aviralā mama || 9 ||
śaṅkhenetrekaraupādaugulphāvūrūcamecitau |
anuvṛttanakhāssnigdhāssamāścāṅgulayomama || 10 ||
stanau ca aviralau pīnau mama imau magna cūcukau |
magnā ca utsanginī nābhih pārśva uraskaṃ ca me citam || 11 ||
mamavarṇomaṇinibhomṛdūnyaṅgaruhāṇica |
pratiṣṭhitāndvādaśabhirmāmūcuśśubhalakṣaṇām || 12 ||
samagrayavamacchridrapāṇipādañcavarṇavat |
mandasmitetyevacamāṅkanyālākṣaṇinodvijāḥ || 13 ||
ādhirājye'bhiṣekomebrāhmaṇaiḥpatināsaha |
kṛtāntakuśalairuktantatsarvaṃvitathīkṛtam || 14 ||
śodhayitvājanasthānampravṛtatimupalabhyaca |
tīrtvāsāgaramakṣobhyambhrātaraugoṣpadehatau || 15 ||
nanuvāruṇamāgneyamaindraṃvāyavyamevaca |
astrambrahmaśiraścaivapratyapadyatām || 16 ||
adṛśyamānenaraṇemāyayāvāsavopamau |
mamanāthāvanāthāyānihataurāmalakṣmaṇau || 17 ||
nahidṛṣṭipathamprāpyarāghavasyaraṇeripuḥ |
jīvanprantivartetayadyapisyānmanojavaḥ || 18 ||
nakalasyātibhāro'stikṛtāntaścasudurjayaḥ |
yatrarāmaḥsahabhrātrāśeteyudhinipātitaḥ || 19 ||
naśocāmitathārāmaṃlakṣmaṇañcamahāratham |
vātmānañjananīñcāpiyathāśvaśrūntapasvinīm || 20 ||
sātucintayatenityaṃsamāptavratamāgatam |
kadādrakṣyāmisītāñcalakṣmaṇañcasarāghavam || 21 ||
paridevayamānāntāṃrākṣasītrijaṭābravīt |
māviṣādaṅkṛthādevī bhartā'yantavajīvati || 22 ||
kāraṇānicavakṣyāmimahāntisadṛśānica |
yathemaujīvatodevībhrātaraurāmalakṣmaṇau || 23 ||
nahikopaparītāniharṣaparyutsukānica |
bhavantiyudhiyodhānāmmukhāninihatepatau || 24 ||
idaṃvimānaṃvaidehī puṣpakannāmanāmataḥ |
divyantvāndārayannaivaṃyadyetaugatajīvitau || 25 ||
hatavīrapradhānāhigatotsāhānirudyamā |
senābhramatisaṅ khyeṣuhatakarṇevanaurjale || 26 ||
iyampunarasambhrāntānirudvignātarasvinī |
senārakṣatikākutsthaumayāprītyāniveditau || 27 ||
sātvambhavasuvisrabdhāanumānaissukhodayaiḥ |
ahataupaśyakākutsthausnehādetadbrravīmite || 28 ||
anṛtannoktapūrvammenacavakṣyekadācana |
cāritrasukhaśīlatvāt praviṣṭāasimanaḥmama || 29 ||
nemauśakyāraṇejetuṃsendrairapisurāsuraiḥ |
tādṛśandarśanandṛṣṭavāmayācāveditantava || 30 ||
idañcasumahacacitraṃśaraiḥpaśyasvamaithili |
nissañjñāvapyubhāvetaunaivalakṣmīrvimuñcati || 31 ||
prāyeṇagatasattvānāmpuruṣāṇāṅgatāyuṣām |
dṛśyamāneṣuvaktreṣuparambhavativaikṛtam || 32 ||
tyajaśokañcamohañcaduḥkhañcajanakātmaje |
rāmalakṣmaṇayorarthenādyaśakyamajīvitum || 33 ||
śutvātuvacanantasyāḥsītāsurasutopamā |
kṛtāñjaliruvācemāmevamastvitimaithili || 34 ||
vimānampuṣpakantattusannivartyamanojavam |
dīnātrijaṭayāsītālaṅkāmevapraveśitā || 35 ||
tatastrijaṭayāsārthampuṣpakādavaruhyasā |
aśokavanikāmevarākṣasībhiḥpraveśitā || 36 ||
praviśyasītābahuvṛkṣaṣaṇḍāntāṃrākṣasendrasyavihārabhūmim |
samprekṣyasañcintyacarājaputrauparaṃviṣādaṃsamupājagāma || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭacatvāriṃśassargaḥ ||