📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
5.63 ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ - ତ୍ରିଷଷ୍ଟିତମ ସର୍ଗଃ
5.63 Sundarakanda - Trishashtitama Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତୋ ମୂର୍ଧ୍ନା ନିପତିତଂ ଵାନରଂ ଵାନରର୍ଷଭଃ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵୋଦ୍ଵିଗ୍ନହୃଦଯୋ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ॥ 1 ॥
ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପାଦଯୋଃ ପତିତୋ ମମ ।
ଅଭଯଂ ତେ ଭଵେଦ୍ଵୀର ସର୍ଵମେଵାଭିଧୀଯତାମ୍ ॥ 2 ॥
ସ ତୁ ଵିଶ୍ଵାସିତସ୍ତେନ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ମହାତ୍ମନା ।
ଉତ୍ଥାଯ ସୁମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯଂ ଦଧିମୁଖୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 3 ॥
ନୈଵର୍କ୍ଷରଜସା ରାଜନ୍ନ ତ୍ଵଯା ନାପି ଵାଲିନା ।
ଵନଂ ନିସୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ହି ଭକ୍ଷିତଂ ତଚ୍ଚ ଵାନରୈଃ ॥ 4 ॥
ଏଭିଃ ପ୍ରଧର୍ଷିତାଶ୍ଚୈଵ ଵାନରା ଵନରକ୍ଷିଭିଃ ।
ମଧୂନ୍ଯଚିନ୍ତଯିତ୍ଵେମାନ୍ ଭକ୍ଷଯନ୍ତି ପିବନ୍ତି ଚ ॥ 5 ॥
ଶିଷ୍ଟମତ୍ରାପଵିଧ୍ଯନ୍ତି ଭକ୍ଷଯନ୍ତି ତଥାପରେ ।
ନିଵାର୍ଯମାଣାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଭ୍ରୁଵୋ ଵୈ ଦର୍ଶଯନ୍ତି ହି ॥ 6 ॥
ଇମେ ହି ସଂରବ୍ଧତରାସ୍ତଥା ତୈସ୍ସମ୍ପ୍ରଧର୍ଷିତାଃ ।
ଵାରଯନ୍ତୋ ଵନାତ୍ତସ୍ମାତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୈର୍ଵାନରପୁଙ୍ଗଵୈଃ ॥ 7 ॥
ତତସ୍ତୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୀରୈର୍ଵାନରୈର୍ଵାନରର୍ଷଭ ।
ସଂରକ୍ତନଯନୈଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ଧରଯଃ ପ୍ରଵିଚାଲିତାଃ ॥ 8 ॥
ପାଣିଭିର୍ନିହତାଃ କେଚିତ୍କେଚିଜ୍ଜାନୁଭିରାହତାଃ ।
ପ୍ରକୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଯଥାକାମଂ ଦେଵମାର୍ଗଂ ଚ ଦର୍ଶିତାଃ ॥ 9 ॥
ଏଵମେତେ ହତାଶ୍ଶୂରାସ୍ତ୍ଵଯି ତିଷ୍ଠତି ଭର୍ତରି ।
କୃତ୍ସ୍ନଂ ମଧୁଵନଂ ଚୈଵ ପ୍ରକାମଂ ତୈଃ ପ୍ରଭକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ 10 ॥
ଏଵଂ ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯମାନଂ ତଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାନରର୍ଷଭମ୍ ।
ଅପୃଚ୍ଛତ୍ତଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା ॥ 11 ॥
କିମଯଂ ଵାନରୋ ରାଜନ୍ ଵନପଃ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତଃ ।
କଂ ଚାର୍ଥମଭିନିର୍ଦିଶ୍ଯ ଦୁଃଖିତୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 12 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହାତ୍ମନା ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ ॥ 13 ॥
ଆର୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ପ୍ରାହ ଵୀରୋ ଦଧିମୁଖଃ କପିଃ ।
ଅଙ୍ଗଦପ୍ରମୁଖୈର୍ଵୀରୈର୍ଭକ୍ଷିତଂ ମଧୁ ଵାନରୈଃ ॥ 14 ॥
ଵିଚିତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାମାଶାମାଗତୈର୍ହରିପୁଙ୍ଗଵୈଃ ।
ନୈଷାମକୃତ୍ଯାନାମୀଦୃଶସ୍ସ୍ଯାଦୁପକ୍ରମଃ ॥ 15 ॥
ଆଗତୈଶ୍ଚ ପ୍ରମଥିତଂ ଯଥା ମଧୁଵନଂ ହି ତୈଃ ।
ଧର୍ଷିତଂ ଚ ଵନଂ କୃତ୍ସ୍ନମୁପଯୁକ୍ତଂ ଚ ଵାନରୈଃ ॥ 16 ॥
ଵନଂ ଯଦାଽଭିପନ୍ନାସ୍ତେ ସାଧିତଂ କର୍ମ ଵାନରୈଃ ।
ଦୃଷ୍ଟା ଦେଵୀ ନ ସନ୍ଦେହୋ ନ ଚାନ୍ଯେନ ହନୂମତା ॥ 17 ॥
ନ ହ୍ଯନ୍ଯସ୍ସାଧନେ ହେତୁଃ କର୍ମଣୋଽସ୍ଯ ହନୂମତଃ ।
କାର୍ଯସିଦ୍ଧିର୍ମତିଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ମିନ୍ଵାନରପୁଙ୍ଗଵେ ॥ 18 ॥
ଵ୍ଯଵସାଯଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରୁତଂ ଚାପି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ।
ଜାମ୍ବଵାନ୍ଯତ୍ର ନେତା ସ୍ଯାଦଙ୍ଗଦଶ୍ଚ ମହାବଲଃ ॥ 19 ॥
ହନୁମାଂଶ୍ଚାପ୍ଯଧିଷ୍ଠାତା ନ ତସ୍ଯ ଗତିରନ୍ଯଥା ।
ଅଙ୍ଗଦପ୍ରମୁଖୈର୍ଵୀରୈର୍ହତଂ ମଧୁଵନଂ କିଲ ॥ 20 ॥
ଵାରଯନ୍ତଶ୍ଚ ସହିତାସ୍ତଦା ଜାନୁଭିରାହତାଃ ।
ଏତଦର୍ଥମଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵକ୍ତୁଂ ମଧୁରଵାଗିହ ॥ 21 ॥
ନାମ୍ନା ଦଧିମୁଖୋ ନାମ ହରିଃ ପ୍ରଖ୍ଯାତଵିକ୍ରମଃ ।
ଦୃଷ୍ଟା ସୀତା ମହାବାହୋ ସୌମିତ୍ରେ ପଶ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ ॥ 22 ॥
ଅଭିଗମ୍ଯ ତଥା ସର୍ଵେ ପିବନ୍ତି ମଧୁ ଵାନରାଃ ।
ନ ଚାପ୍ଯଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈଦେହୀଂ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ॥ 23 ॥
ଵନଂ ଦତ୍ତଵରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଧର୍ଷଯେଯୁର୍ଵନୌକସଃ ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ସହ ରାଘଵଃ ॥ 24 ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵା କର୍ଣସୁଖାଂ ଵାଣୀଂ ସୁଗ୍ରୀଵଵଦନାଚ୍ଚ୍ଯୁତାମ୍ ।
ପ୍ରାହୃଷ୍ଯତ ଭୃଶଂ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାବଲଃ ॥ 25 ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଧିମୁଖସ୍ଯେଦଂ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଯ ଚ ।
ଵନପାଲଂ ପୁନର୍ଵାକ୍ଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ॥ 26 ॥
ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ସୋଽହଂ ଯଦ୍ଭୁକ୍ତଂ ଵନଂ ତୈଃ କୃତକର୍ମଭିଃ ।
ମର୍ଷିତଂ ମର୍ଷଣୀଯଂ ଚ ଚେଷ୍ଟିତଂ କୃତକର୍ମଣାମ୍ ॥ 27 ॥
ଇଚ୍ଛାମି ଶୀଘ୍ରଂ ହନୁମତ୍ପ୍ରଧାନାନ୍ ଶାଖାମୃଗାଂସ୍ତାନ୍ ମୃଗରାଜଦର୍ପାନ୍ ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କୃତାର୍ଥାନ୍ ସହ ରାଘଵାଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ଚ ସୀତାଧିଗମେ ପ୍ରଯତ୍ନମ୍ ॥ 28 ॥
ପ୍ରୀତିସ୍ଫୀତାକ୍ଷୌ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟୌ କୁମାରୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସିଦ୍ଧାର୍ଥୌ ଵାନରାଣାଂ ଚ ରାଜା ।
ଅଙ୍ଗୈଃ ସଂହୃଷ୍ଟୈଃ କର୍ମସିଦ୍ଧିଂ ଵିଦିତ୍ଵା ବାହ୍ଵୋରାସନ୍ନାଂ ସୋଽତିମାତ୍ରଂ ନନନ୍ଦ ॥ 29 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
tato mūrdhnā nipatitaṃ vānaraṃ vānararṣabhaḥ |
dṛṣṭvaivodvignahṛdayo vākyametaduvāca ha || 1 ||
uttiṣṭhottiṣṭha kasmāttvaṃ pādayoḥ patito mama |
abhayaṃ te bhavedvīra sarvamevābhidhīyatām || 2 ||
sa tu viśvāsitastena sugrīveṇa mahātmanā |
utthāya sumahāprājño vākyaṃ dadhimukho'bravīt || 3 ||
naivarkṣarajasā rājanna tvayā nāpi vālinā |
vanaṃ nisṛṣṭapūrvaṃ hi bhakṣitaṃ tacca vānaraiḥ || 4 ||
ebhiḥ pradharṣitāścaiva vānarā vanarakṣibhiḥ |
madhūnyacintayitvemān bhakṣayanti pibanti ca || 5 ||
śiṣṭamatrāpavidhyanti bhakṣayanti tathāpare |
nivāryamāṇāste sarve bhruvo vai darśayanti hi || 6 ||
ime hi saṃrabdhatarāstathā taissampradharṣitāḥ |
vārayanto vanāttasmātkruddhairvānarapuṅgavaiḥ || 7 ||
tatastairbahubhirvīrairvānarairvānararṣabha |
saṃraktanayanaiḥ krodhāddharayaḥ pravicālitāḥ || 8 ||
pāṇibhirnihatāḥ kecitkecijjānubhirāhatāḥ |
prakṛṣṭāśca yathākāmaṃ devamārgaṃ ca darśitāḥ || 9 ||
evamete hatāśśūrāstvayi tiṣṭhati bhartari |
kṛtsnaṃ madhuvanaṃ caiva prakāmaṃ taiḥ prabhakṣyate || 10 ||
evaṃ vijñāpyamānaṃ taṃ sugrīvaṃ vānararṣabham |
apṛcchattaṃ mahāprājño lakṣmaṇaḥ paravīrahā || 11 ||
kimayaṃ vānaro rājan vanapaḥ pratyupasthitaḥ |
kaṃ cārthamabhinirdiśya duḥkhito vākyamabravīt || 12 ||
evamuktastu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā |
lakṣmaṇaṃ pratyuvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 13 ||
ārya lakṣmaṇa samprāha vīro dadhimukhaḥ kapiḥ |
aṅgadapramukhairvīrairbhakṣitaṃ madhu vānaraiḥ || 14 ||
vicitya dakṣiṇāmāśāmāgatairharipuṅgavaiḥ |
naiṣāmakṛtyānāmīdṛśassyādupakramaḥ || 15 ||
āgataiśca pramathitaṃ yathā madhuvanaṃ hi taiḥ |
dharṣitaṃ ca vanaṃ kṛtsnamupayuktaṃ ca vānaraiḥ || 16 ||
vanaṃ yadā'bhipannāste sādhitaṃ karma vānaraiḥ |
dṛṣṭā devī na sandeho na cānyena hanūmatā || 17 ||
na hyanyassādhane hetuḥ karmaṇo'sya hanūmataḥ |
kāryasiddhirmatiścaiva tasminvānarapuṅgave || 18 ||
vyavasāyaśca vīryaṃ ca śrutaṃ cāpi pratiṣṭhitam |
jāmbavānyatra netā syādaṅgadaśca mahābalaḥ || 19 ||
hanumāṃścāpyadhiṣṭhātā na tasya gatiranyathā |
aṅgadapramukhairvīrairhataṃ madhuvanaṃ kila || 20 ||
vārayantaśca sahitāstadā jānubhirāhatāḥ |
etadarthamayaṃ prāpto vaktuṃ madhuravāgiha || 21 ||
nāmnā dadhimukho nāma hariḥ prakhyātavikramaḥ |
dṛṣṭā sītā mahābāho saumitre paśya tattvataḥ || 22 ||
abhigamya tathā sarve pibanti madhu vānarāḥ |
na cāpyadṛṣṭvā vaidehīṃ viśrutāḥ puruṣarṣabha || 23 ||
vanaṃ dattavaraṃ divyaṃ dharṣayeyurvanaukasaḥ |
tataḥ prahṛṣṭo dharmātmā lakṣmaṇassaha rāghavaḥ || 24 ||
śrutvā karṇasukhāṃ vāṇīṃ sugrīvavadanāccyutām |
prāhṛṣyata bhṛśaṃ rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ || 25 ||
śrutvā dadhimukhasyedaṃ sugrīvassamprahṛṣya ca |
vanapālaṃ punarvākyaṃ sugrīvaḥ pratyabhāṣata || 26 ||
prīto'smi so'haṃ yadbhuktaṃ vanaṃ taiḥ kṛtakarmabhiḥ |
marṣitaṃ marṣaṇīyaṃ ca ceṣṭitaṃ kṛtakarmaṇām || 27 ||
icchāmi śīghraṃ hanumatpradhānān śākhāmṛgāṃstān mṛgarājadarpān |
draṣṭuṃ kṛtārthān saha rāghavābhyāṃ śrotuṃ ca sītādhigame prayatnam || 28 ||
prītisphītākṣau samprahṛṣṭau kumārau dṛṣṭvā siddhārthau vānarāṇāṃ ca rājā |
aṅgaiḥ saṃhṛṣṭaiḥ karmasiddhiṃ viditvā bāhvorāsannāṃ so'timātraṃ nananda || 29 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||