📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
4.43 କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡ - ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶ ସର୍ଗଃ
4.43 Kishkindhakanda - Trichatvarimsha Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତସ୍ସନ୍ଦିଶ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଶ୍ଵଶୁରଂ ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍ ।
ଵୀରଂ ଶତଵଲିଂ ନାମ ଵାନରଂ ଵାନରର୍ଷଭଃ ॥ 1 ॥
ଉଵାଚ ରାଜା ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ସର୍ଵଵାନରସତ୍ତମମ୍ ।
ଵାକ୍ଯମାତ୍ମ ହିତଂ ଚୈଵ ରାମସ୍ଯ ଚ ହିତଂ ତଥା ॥ 2 ॥
ଵୃତଶ୍ଶତସହସ୍ରେଣ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧାନାଂ ଵନୌକସାମ୍ ।
ଵୈଵସ୍ଵତସୁତୈସ୍ସାର୍ଧଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠସ୍ଵ ସ୍ଵମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ॥ 3 ॥
ଦିଶଂ ହ୍ଯୁଦୀଚୀଂ ଵିକ୍ରାନ୍ତାଂ ହିମଶୈଲାଵତଂସକାମ୍ ।
ସର୍ଵତଃ ପରିମାର୍ଗଧ୍ଵଂ ରାମପତ୍ନୀମନିନ୍ଦିତାମ୍ ॥ 4 ॥
ଅସ୍ମିନ୍କାର୍ଯେଵିନିର୍ଵୃତ୍ତେ କୃତେ ଦାଶରଥେଃ ପ୍ରିଯେ ।
ଋଣାନ୍ମୁକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯାମଃ କୃତାର୍ଥାର୍ଥଵିଦାଂ ଵରାଃ ॥ 5 ॥
କୃତଂ ହି ପ୍ରିଯମସ୍ମାକଂ ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା ।
ତସ୍ଯ ଚେତ୍ପ୍ରତିକାରୋଽସ୍ତି ସଫଲଂ ଜୀଵିତଂ ଭଵେତ୍ ॥ 6 ॥
ଅର୍ଥିନଃ କାର୍ଯନିର୍ଵୃତ୍ତିମକର୍ତୁରପି ଯଶ୍ଚରେତ୍ ।
ତସ୍ଯ ସ୍ଯାତ୍ସଫଲଂ ଜନ୍ମ କିଂ ପୁନଃ ପୂର୍ଵକାରିଣଃ ॥ 7 ॥
ଏତାଂ ବୁଦ୍ଧିମଵସ୍ଥାଯ ଦୃଶ୍ଯତେ ଜାନକୀ ଯଥା ।
ତଥା ଭଵଦ୍ଭିଃ କର୍ତଵ୍ଯମସ୍ମତ୍ପ୍ରିଯହିତୈଷିଭିଃ ॥ 8 ॥
ଅଯଂ ହି ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମାନ୍ଯସ୍ତୁ ନରସତ୍ତମଃ ।
ଅସ୍ମାସୁ ଚାଗତଃ ପ୍ରୀତୀ ରାମଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ ॥ 9 ॥
ଇମାନି ଵନଦୁର୍ଗାଣି ନଦ୍ଯଶ୍ଶୈଲାନ୍ତରାଣି ଚ ।
ଭଵନ୍ତଃ ପରିମାର୍ଗନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିଵିକ୍ରମସମ୍ପଦା ॥ 10 ॥
ତତ୍ର ମ୍ଲେଚ୍ଛାନ୍ପୁଲିନ୍ଦାଂଶ୍ଚ ଶୂରସେନାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ ।
ପ୍ରସ୍ଥଲାନ୍ଭରତାଂଶ୍ଚୈଵ କୁରୂଂଶ୍ଚ ସହ ମଦ୍ରକୈଃ ॥ 11 ॥
କାମ୍ବୋଜାନ୍ଯଵନାଂ ଶ୍ଚୈଵ ଶକାନାରଟ୍ଟକାନପି ।
ବାହ୍ଲୀକାନୃଷିକାଂ ଶ୍ଚୈଵ ପୌରଵାନଥ ଟଙ୍କଣାନ୍ ॥ 12 ॥
ଚୀନାନ୍ପରମଚୀନାଂଶ୍ଚ ନୀହାରାଂଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ଅନ୍ଵିଷ୍ଯଦରଦାଂଶ୍ଚୈଵ ହିମଵନ୍ତଂ ତଥୈଵ ଚ ॥ 13 ॥
ଲୋଧ୍ରପଦ୍ମକଷଣ୍ଡେଷୁ ଦେଵଦାରୁଵନେଷୁ ଚ ।
ରାଵଣସ୍ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ମାର୍ଗିତଵ୍ଯସ୍ତତସ୍ତତଃ ॥ 14 ॥
ତତସ୍ସୋମାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତମ୍ ।
କାଲଂ ନାମ ମହାସାନୁଂ ପର୍ଵତଂ ତୁ ଗମିଷ୍ଯଥ ॥ 15 ॥
ମହତ୍ସୁ ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ନିର୍ଦରେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ ।
ଵିଚିନୁଧ୍ଵଂ ମହାଭାଗାଂ ରାମପତ୍ନୀନ୍ତତସ୍ତତଃ ॥ 16 ॥
ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ହେମଗର୍ଭଂ ମହାଗିରିମ୍ ।
ତତସ୍ସୁଦର୍ଶନଂ ନାମ ଗନ୍ତୁମର୍ହଥ ପର୍ଵତମ୍ ॥ 17 ॥
ତତୋ ଦେଵସଖୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ ପତଗାଲଯଃ ।
ନାନାପକ୍ଷିଗଣାକୀର୍ଣୋ ଵିଵିଧଦ୍ରୁମଭୂଷିତଃ ॥ 18 ॥
ତସ୍ଯ କାନନଷଣ୍ଡେଷୁ ନିର୍ଘରେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ ।
ରାଵଣସ୍ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ମାର୍ଗିତଵ୍ଯସ୍ତତସ୍ତତଃ ॥ 19 ॥
ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ଚାକାଶଂ ସର୍ଵତଶ୍ଶତଯୋଜନମ୍ ।
ଅପର୍ଵତନଦୀଵୃକ୍ଷଂ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵଵିଵର୍ଜିତମ୍ ॥ 20 ॥
ତଂ ତୁ ଶୀଘ୍ରମତିକ୍ରମ୍ଯ କାନ୍ତାରଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ ।
କୈଲାସଂ ପାଣ୍ଡୁରଂ ଶୈଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ହୃଷ୍ଟା ଭଵିଷ୍ଯଥ ॥ 21 ॥
ତତ୍ର ପାଣ୍ଡୁରମେଘାଭଂ ଜାମ୍ବୂନଦପରିଷ୍କୃତମ୍ ।
କୁବେରଭଵନଂ ରମ୍ଯଂ ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ॥ 22 ॥
ଵିଶାଲା ନଲିନୀ ଯତ୍ର ପ୍ରଭୂତକମଲୋତ୍ପଲା ।
ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣାପ୍ସରୋଗଣସେଵିତା ॥ 23 ॥
ତତ୍ର ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ରାଜା ସର୍ଵଭୂତନମସ୍କୃତଃ ।
ଧନଦୋ ରମତେ ଶ୍ରୀମାନ୍ଗୁହ୍ଯକୈସ୍ସହ ଯକ୍ଷରାଟ୍ ॥ 24 ॥
ତସ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରନିକାଶେଷୁ ପର୍ଵତେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ ।
ରାଵଣଃ ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ମାର୍ଗିତଵ୍ଯସ୍ତତସ୍ତତଃ ॥ 25 ॥
କ୍ରୌଞ୍ଚଂ ତୁ ଗିରିମାସାଦ୍ଯ ବିଲଂ ତସ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଗମମ୍ ।
ଅପ୍ରମତ୍ତୈଃ ପ୍ରଵେଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରଵେଶଂ ହି ତତ୍ସ୍ମୃତମ୍ ॥ 26 ॥
ଵସନ୍ତି ହି ମହାତ୍ମାନସ୍ତତ୍ର ସୂର୍ଯସମପ୍ରଭାଃ ।
ଦେଵୈରପ୍ଯର୍ଚିତା ସ୍ସମ୍ଯଗ୍ଦେଵରୂପା ମହର୍ଷଯଃ ॥ 27 ॥
କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ଯ ତୁ ଗୁହାଶ୍ଚାନ୍ଯା ସ୍ସାନୂନିଶିଖରାଣି ଚ ।
ନିର୍ଦରାଶ୍ଚ ନିତମ୍ବାଶ୍ଚ ଵିଚେତଵ୍ଯା ସ୍ତତସ୍ତତଃ ॥ 28 ॥
କୌଞ୍ଚସ୍ଯ ଶିଖରଂ ଚାପି ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ତତସ୍ତତଃ ।
ଅଵୃକ୍ଷଂ କାମଶୈଲଂ ଚ ମାନସଂ ଵିହଗାଲଯମ୍ ।
ନ ଗତିସ୍ତତ୍ର ଭୂତାନାଂ ଦେଵଦାନଵ ରକ୍ଷସାମ୍ ॥ 29 ॥
ସ ଚ ସର୍ଵୈର୍ଵିଚେତଵ୍ଯସ୍ସସାନୁପ୍ରସ୍ଥଭୂଧରଃ ।
କ୍ରୌଞ୍ଚଂ ଗିରିମତିକ୍ରମ୍ଯ ମୈନାକୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ ॥ 30 ॥
ମଯସ୍ଯ ଭଵନଂ ଯତ୍ର ଦାନଵସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ କୃତମ୍ ॥ 31 ॥
ମୈନାକସ୍ତୁ ଵିଚେତଵ୍ଯ ସ୍ସସାନୁପ୍ରସ୍ଥକନ୍ଦରଃ ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାମଶ୍ଵମୁଖୀନାଂ ତୁ ନିକେତାସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ତୁ ॥ 32 ॥
ତଂ ଦେଶଂ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ଆଶ୍ରମଂ ସିଦ୍ଧସେଵିତମ୍ ।
ସିଦ୍ଧା ଵୈଖାନସାସ୍ତତ୍ର ଵାଲଖିଲ୍ଯାଶ୍ଚ ତାପସାଃ ॥ 33 ॥
ଵନ୍ଦ୍ଯାସ୍ତେ ତୁ ତପସ୍ସିଦ୍ଧାସ୍ତପସା ଵୀତକଲ୍ମଷାଃ ।
ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯା ଚାପି ସୀତାଯାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ଵିନଯାନ୍ଵିତୈଃ ॥ 34 ॥
ହେମପୁଷ୍କରସଞ୍ଛନ୍ନଂ ତସ୍ମିନ୍ ଵୈଖାନସଂ ସରଃ ।
ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଙ୍କାଶୈର୍ହଂସୈର୍ଵିଚରିତଂ ଶୁଭୈଃ ॥ 35 ॥
ଔପଵାହ୍ଯଃ କୁବେରସ୍ଯ ସାର୍ଵଭୌମ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ।
ଗଜଃ ପର୍ଯେତି ତଂ ଦେଶଂ ସଦା ସହ କରେଣୁଭିଃ ॥ 36 ॥
ତତ୍ସରସ୍ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ନଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରମ୍ ।
ଅନକ୍ଷତ୍ରଗଣଂ ଵ୍ଯୋମ ନିଷ୍ପଯୋଦମନାଦିତମ୍ ॥ 37 ॥
ଗଭସ୍ତିଭିରିଵାର୍କସ୍ଯ ସ ତୁ ଦେଶଃ ପ୍ରକାଶତେ ।
ଵିଶ୍ରାମ୍ଯଦ୍ଭିସ୍ତପସ୍ସିଦ୍ଧୈର୍ଦେଵକଲ୍ପୈଃ ସ୍ଵଯମ୍ପ୍ରଭୈଃ ॥ 38 ॥
ତଂ ତୁ ଦେଶମତିକ୍ରମ୍ଯ ଶୈଲୋଦା ନାମ ନିମ୍ନଗା ।
ଉଭଯୋସ୍ତୀରଯୋସ୍ତସ୍ଯାଃ କୀଚକା ନାମ ଵେଣଵଃ ॥ 39 ॥
ତେ ନଯନ୍ତି ପରଂ ତୀରଂ ସିଦ୍ଧାନ୍ପ୍ରତ୍ଯାନଯନ୍ତି ଚ ।
ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵସ୍ତତ୍ର କୃତପୁଣ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଯାଃ ॥ 40 ॥
ତତଃ କାଞ୍ଚନପଦ୍ମାଭିଃ ପଦ୍ଭିନୀଭିଃ କୃତୋଦକାଃ ।
ନୀଲଵୈଡୂର୍ଯପତ୍ରାଭିର୍ନଦ୍ଯସ୍ତତ୍ର ସହସ୍ରଶଃ ॥ 41 ॥
ରକ୍ତୋତ୍ପଲଵନୈଶ୍ଚାତ୍ର ମଣ୍ଡିତାଶ୍ଚ ହିରଣ୍ମଯୈଃ ।
ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଙ୍କାଶୈର୍ଭାନ୍ତି ତତ୍ର ଜଲାଶଯାଃ ॥ 42 ॥
ମହାର୍ହମଣିରତ୍ନୈଶ୍ଚ କାଞ୍ଚନପ୍ରଭକେସରୈଃ ।
ନିଲୋତ୍ପଲଵନୈଶ୍ଚିତ୍ରୈ ସ୍ସ ଦେଶ ସ୍ସର୍ଵତୋ ଵୃତଃ ॥ 43 ॥
ନିସ୍ତୁଲାଭିଶ୍ଚ ମୁକ୍ତାଭିର୍ମଣିଭିଶ୍ଚ ମହାଧନୈଃ ।
ଉଦ୍ଭୂତପୁଲିନାସ୍ତତ୍ର ଜାତରୂପୈଶ୍ଚ ନିମ୍ନଗାଃ ।
ସର୍ଵରତ୍ନମଯୈଶ୍ଚିତ୍ରୈରଵଗାଢା ନଗୋତ୍ତମୈଃ ॥ 44 ॥
ଜାତରୂପମଯୈଶ୍ଚାପି ହୁତାଶନସମପ୍ରଭୈଃ ।
ନିତ୍ଯପୁଷ୍ପଫଲାସ୍ତତ୍ର ନଗାଃ ପତ୍ତ୍ରରଥାକୁଲାଃ ॥ 45 ॥
ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧରସସ୍ପର୍ଶାଃ ସର୍ଵାନ୍କାମାନ୍ ସ୍ରଵନ୍ତି ଚ ।
ନାନାକାରାଣି ଵାସାଂସି ଫଲନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ନଗୋତ୍ତମାଃ ॥ 46 ॥
ମୁକ୍ତା ଵୈଢୂର୍ଯଚିତ୍ରାଣି ଭୂଷଣାନି ତଥୈଵ ଚ ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଚାପ୍ଯନୁରୂପାଣି ପୁରୁଷାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ ॥ 47 ॥
ସର୍ଵର୍ତୁସୁଖ ସେଵ୍ଯାନି ଫଲନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ନଗୋତ୍ତମାଃ ।
ମହାର୍ହାଣି ଵିଚିତ୍ରାଣି ହୈମାନ୍ଯନ୍ଯେ ନଗୋତ୍ତମାଃ ॥ 48 ॥
ଶଯନାନି ପ୍ରସୂଯନ୍ତେ ଚିତ୍ରାସ୍ତରଣଵନ୍ତି ଚ ।
ମନଃକାନ୍ତାନି ମାଲ୍ଯାନି ଫଲନ୍ତ୍ଯତ୍ରାପରେ ଦ୍ରୁମାଃ ॥ 49 ॥
ପାନାନି ଚ ମହାର୍ହାଣି ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ ।
ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନା ରୂପଯୌଵନଲକ୍ଷିତାଃ ॥ 50 ॥
ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ କିନ୍ନରାସ୍ସିଦ୍ଧା ନାଗା ଵିଦ୍ଯାଧରାସ୍ତଥା ।
ରମନ୍ତେ ସତତଂ ସ୍ତତ୍ର ନାରୀଭିର୍ଭାସ୍କରପ୍ରଭାଃ ॥ 51 ॥
ସର୍ଵେ ସୁକୃତକର୍ମାଣ ସ୍ସର୍ଵେ ରତିପରାଯଣାଃ ।
ସର୍ଵେ କାମାର୍ଥସହିତା ଵସନ୍ତି ସହଯୋଷିତଃ ॥ 52 ॥
ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିର୍ଘୋଷ ସ୍ସୋତ୍କୃଷ୍ଟହସିତସ୍ଵନଃ ।
ଶ୍ରୂଯତେ ସତତଂ ତତ୍ର ସର୍ଵଭୂତମନୋହରଃ ॥ 53 ॥
ତତ୍ର ନାମୁଦିତଃ କଶ୍ଚିନ୍ନାସ୍ତି କଶ୍ଚିଦସତ୍ପ୍ରିଯଃ ।
ଅହନ୍ଯହନି ଵର୍ଧନ୍ତେ ଗୁଣାସ୍ତତ୍ର ମନୋରମାଃ ॥ 54 ॥
ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ତଂ ଦେଶମୁତ୍ତରଃ ପଯସାଂ ନିଧିଃ ।
ତତ୍ର ସୋମଗିରିର୍ନାମ ମଧ୍ଯେ ହେମମଯୋ ମହାନ୍ ॥ 55 ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକଗତା ଯେ ଚ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଗତାଶ୍ଚ ଯେ ।
ଦେଵାସ୍ତଂ ସମଵେକ୍ଷନ୍ତେ ଗିରିରାଜଂ ଦିଵଂ ଗତାଃ ॥ 56 ॥
ସ ତୁ ଦେଶୋ ଵିସୂର୍ଯୋଽପି ତସ୍ଯ ଭାସା ପ୍ରକାଶତେ ।
ସୂର୍ଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଽଭିଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତପତେଵ ଵିଵସ୍ଵତା ॥ 57 ॥
ଭଗଵାନପି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁରେକାଦଶାତ୍ମକଃ ।
ବ୍ରହ୍ମା ଵସତି ଦେଵେଶୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିପରିଵାରିତଃ ॥ 58 ॥
ନ କଥଞ୍ଚନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ କୁରୂଣାମୁତ୍ତରେଣ ଵଃ ।
ଅନ୍ଯେଷାମପି ଭୂତାନାଂ ନାତିକ୍ରାମତି ଵୈ ଗତିଃ ॥ 59 ॥
ସ ହି ସୋମଗିରିର୍ନାମ ଦେଵାନାମପି ଦୁର୍ଗମଃ ।
ତମାଲୋକ୍ଯ ତତଃ କ୍ଷିପ୍ରମୁପାଵର୍ତିତୁମର୍ହଥ ॥ 60 ॥
ଏତାଵଦ୍ଵାନରୈଶ୍ଶକ୍ଯଂ ଗନ୍ତୁଂ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାଃ ।
ଅଭାସ୍କରମମର୍ଯାଦଂ ନ ଜାନୀମସ୍ତତଃ ପରମ୍ ॥ 61 ॥
ସର୍ଵମେତଦ୍ଵିଚେତଵ୍ଯଂ ଯନ୍ମଯା ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ।
ଯଦନ୍ଯଦପି ନୋକ୍ତଂ ଚ ତତ୍ରାପି କ୍ରିଯତାଂ ମତିଃ ॥ 62 ॥
ତତଃ କୃତଂ ଦାଶରଥେର୍ମହତ୍ପ୍ରିଯଂ ମହତ୍ତରଂ ଚାପି ତତୋ ମମ ପ୍ରିଯମ୍ ।
କୃତଂ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯନିଲାନଲୋପମା ଵିଦେହଜାଦର୍ଶନଜେନ କର୍ମଣା ॥ 63 ॥
ତତଃ କୃତାର୍ଥାଃ ସହିତାସ୍ସବାନ୍ଧଵାଃ ମଯାଽର୍ଚିତାସ୍ସର୍ଵଗୁଣୈର୍ମନୋରମୈଃ ।
ଚରିଷ୍ଯଥୋର୍ଵୀଂ ପ୍ରତି ଶାନ୍ତଶତ୍ରଵ ସ୍ସହପ୍ରିଯା ଭୂତଧରାଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ ॥ 64 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
tatassandiśya sugrīvaśśvaśuraṃ paścimāṃ diśam |
vīraṃ śatavaliṃ nāma vānaraṃ vānararṣabhaḥ || 1 ||
uvāca rājā dharmajñassarvavānarasattamam |
vākyamātma hitaṃ caiva rāmasya ca hitaṃ tathā || 2 ||
vṛtaśśatasahasreṇa tvadvidhānāṃ vanaukasām |
vaivasvatasutaissārdhaṃ pratiṣṭhasva svamantribhiḥ || 3 ||
diśaṃ hyudīcīṃ vikrāntāṃ himaśailāvataṃsakām |
sarvataḥ parimārgadhvaṃ rāmapatnīmaninditām || 4 ||
asminkāryevinirvṛtte kṛte dāśaratheḥ priye |
ṛṇānmuktā bhaviṣyāmaḥ kṛtārthārthavidāṃ varāḥ || 5 ||
kṛtaṃ hi priyamasmākaṃ rāghaveṇa mahātmanā |
tasya cetpratikāro'sti saphalaṃ jīvitaṃ bhavet || 6 ||
arthinaḥ kāryanirvṛttimakarturapi yaścaret |
tasya syātsaphalaṃ janma kiṃ punaḥ pūrvakāriṇaḥ || 7 ||
etāṃ buddhimavasthāya dṛśyate jānakī yathā |
tathā bhavadbhiḥ kartavyamasmatpriyahitaiṣibhiḥ || 8 ||
ayaṃ hi sarvabhūtānāṃ mānyastu narasattamaḥ |
asmāsu cāgataḥ prītī rāmaḥ parapurañjayaḥ || 9 ||
imāni vanadurgāṇi nadyaśśailāntarāṇi ca |
bhavantaḥ parimārgantu buddhivikramasampadā || 10 ||
tatra mlecchānpulindāṃśca śūrasenāṃstathaiva ca |
prasthalānbharatāṃścaiva kurūṃśca saha madrakaiḥ || 11 ||
kāmbojānyavanāṃ ścaiva śakānāraṭṭakānapi |
bāhlīkānṛṣikāṃ ścaiva pauravānatha ṭaṅkaṇān || 12 ||
cīnānparamacīnāṃśca nīhārāṃśca punaḥ punaḥ |
anviṣyadaradāṃścaiva himavantaṃ tathaiva ca || 13 ||
lodhrapadmakaṣaṇḍeṣu devadāruvaneṣu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 14 ||
tatassomāśramaṃ gatvā devagandharvasevitam |
kālaṃ nāma mahāsānuṃ parvataṃ tu gamiṣyatha || 15 ||
mahatsu tasya śailasya nirdareṣu guhāsu ca |
vicinudhvaṃ mahābhāgāṃ rāmapatnīntatastataḥ || 16 ||
tamatikramya śailendraṃ hemagarbhaṃ mahāgirim |
tatassudarśanaṃ nāma gantumarhatha parvatam || 17 ||
tato devasakho nāma parvataḥ patagālayaḥ |
nānāpakṣigaṇākīrṇo vividhadrumabhūṣitaḥ || 18 ||
tasya kānanaṣaṇḍeṣu nirghareṣu guhāsu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 19 ||
tamatikramya cākāśaṃ sarvataśśatayojanam |
aparvatanadīvṛkṣaṃ sarvasattvavivarjitam || 20 ||
taṃ tu śīghramatikramya kāntāraṃ romaharṣaṇam |
kailāsaṃ pāṇḍuraṃ śailaṃ prāpya hṛṣṭā bhaviṣyatha || 21 ||
tatra pāṇḍurameghābhaṃ jāmbūnadapariṣkṛtam |
kuberabhavanaṃ ramyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā || 22 ||
viśālā nalinī yatra prabhūtakamalotpalā |
haṃsakāraṇḍavākīrṇāpsarogaṇasevitā || 23 ||
tatra vaiśravaṇo rājā sarvabhūtanamaskṛtaḥ |
dhanado ramate śrīmānguhyakaissaha yakṣarāṭ || 24 ||
tasya candranikāśeṣu parvateṣu guhāsu ca |
rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 25 ||
krauñcaṃ tu girimāsādya bilaṃ tasya sudurgamam |
apramattaiḥ praveṣṭavyaṃ duṣpraveśaṃ hi tatsmṛtam || 26 ||
vasanti hi mahātmānastatra sūryasamaprabhāḥ |
devairapyarcitā ssamyagdevarūpā maharṣayaḥ || 27 ||
krauñcasya tu guhāścānyā ssānūniśikharāṇi ca |
nirdarāśca nitambāśca vicetavyā statastataḥ || 28 ||
kauñcasya śikharaṃ cāpi nirīkṣya ca tatastataḥ |
avṛkṣaṃ kāmaśailaṃ ca mānasaṃ vihagālayam |
na gatistatra bhūtānāṃ devadānava rakṣasām || 29 ||
sa ca sarvairvicetavyassasānuprasthabhūdharaḥ |
krauñcaṃ girimatikramya maināko nāma parvataḥ || 30 ||
mayasya bhavanaṃ yatra dānavasya svayaṃ kṛtam || 31 ||
mainākastu vicetavya ssasānuprasthakandaraḥ |
strīṇāmaśvamukhīnāṃ tu niketāstatra tatra tu || 32 ||
taṃ deśaṃ samatikramya āśramaṃ siddhasevitam |
siddhā vaikhānasāstatra vālakhilyāśca tāpasāḥ || 33 ||
vandyāste tu tapassiddhāstapasā vītakalmaṣāḥ |
praṣṭavyā cāpi sītāyāḥ pravṛttirvinayānvitaiḥ || 34 ||
hemapuṣkarasañchannaṃ tasmin vaikhānasaṃ saraḥ |
taruṇādityasaṅkāśairhaṃsairvicaritaṃ śubhaiḥ || 35 ||
aupavāhyaḥ kuberasya sārvabhauma iti smṛtaḥ |
gajaḥ paryeti taṃ deśaṃ sadā saha kareṇubhiḥ || 36 ||
tatsarassamatikramya naṣṭacandradivākaram |
anakṣatragaṇaṃ vyoma niṣpayodamanāditam || 37 ||
gabhastibhirivārkasya sa tu deśaḥ prakāśate |
viśrāmyadbhistapassiddhairdevakalpaiḥ svayamprabhaiḥ || 38 ||
taṃ tu deśamatikramya śailodā nāma nimnagā |
ubhayostīrayostasyāḥ kīcakā nāma veṇavaḥ || 39 ||
te nayanti paraṃ tīraṃ siddhānpratyānayanti ca |
uttarāḥ kuravastatra kṛtapuṇyapratiśrayāḥ || 40 ||
tataḥ kāñcanapadmābhiḥ padbhinībhiḥ kṛtodakāḥ |
nīlavaiḍūryapatrābhirnadyastatra sahasraśaḥ || 41 ||
raktotpalavanaiścātra maṇḍitāśca hiraṇmayaiḥ |
taruṇādityasaṅkāśairbhānti tatra jalāśayāḥ || 42 ||
mahārhamaṇiratnaiśca kāñcanaprabhakesaraiḥ |
nilotpalavanaiścitrai ssa deśa ssarvato vṛtaḥ || 43 ||
nistulābhiśca muktābhirmaṇibhiśca mahādhanaiḥ |
udbhūtapulināstatra jātarūpaiśca nimnagāḥ |
sarvaratnamayaiścitrairavagāḍhā nagottamaiḥ || 44 ||
jātarūpamayaiścāpi hutāśanasamaprabhaiḥ |
nityapuṣpaphalāstatra nagāḥ pattrarathākulāḥ || 45 ||
divyagandharasasparśāḥ sarvānkāmān sravanti ca |
nānākārāṇi vāsāṃsi phalantyanye nagottamāḥ || 46 ||
muktā vaiḍhūryacitrāṇi bhūṣaṇāni tathaiva ca |
strīṇāṃ cāpyanurūpāṇi puruṣāṇāṃ tathaiva ca || 47 ||
sarvartusukha sevyāni phalantyanye nagottamāḥ |
mahārhāṇi vicitrāṇi haimānyanye nagottamāḥ || 48 ||
śayanāni prasūyante citrāstaraṇavanti ca |
manaḥkāntāni mālyāni phalantyatrāpare drumāḥ || 49 ||
pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṇi vividhāni ca |
striyaśca guṇasampannā rūpayauvanalakṣitāḥ || 50 ||
gandharvāḥ kinnarāssiddhā nāgā vidyādharāstathā |
ramante satataṃ statra nārībhirbhāskaraprabhāḥ || 51 ||
sarve sukṛtakarmāṇa ssarve ratiparāyaṇāḥ |
sarve kāmārthasahitā vasanti sahayoṣitaḥ || 52 ||
gītavāditranirghoṣa ssotkṛṣṭahasitasvanaḥ |
śrūyate satataṃ tatra sarvabhūtamanoharaḥ || 53 ||
tatra nāmuditaḥ kaścinnāsti kaścidasatpriyaḥ |
ahanyahani vardhante guṇāstatra manoramāḥ || 54 ||
samatikramya taṃ deśamuttaraḥ payasāṃ nidhiḥ |
tatra somagirirnāma madhye hemamayo mahān || 55 ||
indralokagatā ye ca brahmalokagatāśca ye |
devāstaṃ samavekṣante girirājaṃ divaṃ gatāḥ || 56 ||
sa tu deśo visūryo'pi tasya bhāsā prakāśate |
sūryalakṣmyā'bhivijñeyastapateva vivasvatā || 57 ||
bhagavānapi viśvātmā śambhurekādaśātmakaḥ |
brahmā vasati deveśo brahmarṣiparivāritaḥ || 58 ||
na kathañcana gantavyaṃ kurūṇāmuttareṇa vaḥ |
anyeṣāmapi bhūtānāṃ nātikrāmati vai gatiḥ || 59 ||
sa hi somagirirnāma devānāmapi durgamaḥ |
tamālokya tataḥ kṣipramupāvartitumarhatha || 60 ||
etāvadvānaraiśśakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ |
abhāskaramamaryādaṃ na jānīmastataḥ param || 61 ||
sarvametadvicetavyaṃ yanmayā parikīrtitam |
yadanyadapi noktaṃ ca tatrāpi kriyatāṃ matiḥ || 62 ||
tataḥ kṛtaṃ dāśarathermahatpriyaṃ mahattaraṃ cāpi tato mama priyam |
kṛtaṃ bhaviṣyatyanilānalopamā videhajādarśanajena karmaṇā || 63 ||
tataḥ kṛtārthāḥ sahitāssabāndhavāḥ mayā'rcitāssarvaguṇairmanoramaiḥ |
cariṣyathorvīṃ prati śāntaśatrava ssahapriyā bhūtadharāḥ plavaṅgamāḥ || 64 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||