📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
4.29 କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡ - ଏକୋନତ୍ରିଂଶ ସର୍ଗଃ
4.29 Kishkindhakanda - Ekonatrimsha Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକୋନତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିମଲଂ ଵ୍ଯୋମ ଗତଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଵଲାହକମ୍ ।
ସାରସାକୁଲସଙ୍ଘୁଷ୍ଟଂ ରମ୍ଯଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାନୁଲେପନମ୍ ॥ 1 ॥
ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ମନ୍ଦଧର୍ମାର୍ଥସଙ୍ଗ୍ରହମ୍ ।
ଅତ୍ଯର୍ଥମସତାଂ ମାର୍ଗମେକାନ୍ତଗତମାନସମ୍ ॥ 2 ॥
ନିର୍ଵୃତ୍ତକାର୍ଯଂ ସିଦ୍ଧାର୍ଥଂ ପ୍ରମଦାଭିରତଂ ସଦା ।
ପ୍ରାପ୍ତଵନ୍ତମଭିପ୍ରେତାନ୍ସର୍ଵାନେଵ ମନୋରଥାନ୍ ॥ 3 ॥
ସ୍ଵାଂ ଚ ପତ୍ନୀମଭିପ୍ରେତାଂ ତାରାଂ ଚାପି ସମୀପ୍ସିତାମ୍ ।
ଵିହରନ୍ତମହୋରାତ୍ରଂ କୃତାର୍ଥଂ ଵିଗତଜ୍ଵରମ୍ ॥ 4 ॥
କ୍ରୀଡନ୍ତମିଵ ଦେଵେଶଂ ନନ୍ଦନେଽପ୍ସରସାଂ ଗଣୈଃ ।
ମନ୍ତ୍ରିଷୁ ନ୍ଯସ୍ତକାର୍ଯଂ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣାମନଵେକ୍ଷକମ୍ ॥ 5 ॥
ଉତ୍ସନ୍ନରାଜ୍ଯସନ୍ଦେଶଂ କାମଵୃତ୍ତମଵସ୍ଥିତମ୍ ।
ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥୋଽର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ କାଲଧର୍ମଵିଶେଷଵିତ୍ ॥ 6 ॥
ପ୍ରସାଦ୍ଯ ଵାକ୍ଯୈର୍ମଧୁରୈର୍ହେତୁମଦ୍ଭିର୍ମନୋରମୈଃ ।
ଵାକ୍ଯଵିଦ୍ଵାକ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଂ ହରୀଶଂ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ॥ 7 ॥
ହିତଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ପଥ୍ଯଂ ଚ ସାମଧର୍ମାର୍ଥନୀତିମତ୍ ।
ପ୍ରଣଯପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵାସକୃତନିଶ୍ଚଯମ୍ ।
ହରୀଶ୍ଵରମୁପାଗମ୍ଯ ହନୂମାନ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 8 ॥
ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯଶଶ୍ଚୈଵ କୌଲୀ ଶ୍ରୀରଭିଵର୍ଧିତା ।
ମିତ୍ରାଣାଂ ସଙ୍ଗ୍ରହଶ୍ଶେଷସ୍ତଂ ଭଵାନ୍କର୍ତୁମର୍ହତି ॥ 9 ॥
ଯୋ ହି ମିତ୍ରେଷୁ କାଲଜ୍ଞସ୍ସତତଂ ସାଧୁ ଵର୍ତତେ ॥ 10 ॥
ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ଚ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ପ୍ରତାପଶ୍ଚାଭି ଵର୍ଧତେ ।
ଯସ୍ଯ କୋଶଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡଶ୍ଚ ମିତ୍ରାଣ୍ଯାତ୍ମା ଚ ଭୂମିପ ॥ 11 ॥
ସମଵେତାନି ସର୍ଵାଣି ସ ରାଜ୍ଯଂ ମହଦଶ୍ନୁତେ ।
ତଦ୍ଭଵାନ୍ଵୃତ୍ତସମ୍ପନ୍ନଃ ସ୍ଥିତଃ ପଥି ନିରତ୍ଯଯେ ॥ 12 ॥
ମିତ୍ରାର୍ଥମଭିନୀତାର୍ଥଂ ଯଥାଵତ୍କର୍ତୁମର୍ହତି ।
ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ସର୍ଵକର୍ମାଣି ମିତ୍ରାର୍ଥେ ଯୋଽନୁଵର୍ତତେ ॥ 13 ॥
ସମ୍ଭ୍ରମାଦ୍ଧି କୃତୋତ୍ସାହସ୍ସୋଽନର୍ଥୈର୍ନାଵରୁଧ୍ଯତେ ।
ଯସ୍ତୁ କାଲଵ୍ଯତୀତେଷୁ ମିତ୍ରକାର୍ଯେଷୁ ଵର୍ତତେ ॥ 14 ॥
ସ କୃତ୍ଵା ମହତୋଽପ୍ଯର୍ଥାନ୍ନ ମିତ୍ରାର୍ଥେନ ଯୁଜ୍ଯତେ ।
ଯଦିଦଂ ମିତ୍ରକାର୍ଯଂ ଵୀର ନୋମିତ୍ରକାର୍ଯମରିନ୍ଦମ ॥ 15 ॥
କ୍ରିଯତାଂ ରାଘଵସ୍ଯୈତଦ୍ଵୈଦେହ୍ଯାଃ ପରିମାର୍ଗଣମ୍ ।
ତଦିଦଂ ଵୀର କାର୍ଯଂ ତେ କାଲାତୀତମରିନ୍ଦମ ॥ 16 ॥
ନ ଚ କାଲମତୀତଂ ତେ ନିଵେଦଯତି କାଲଵିତ୍ ।
ତ୍ଵରମାଣୋଽପି ସନ୍ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଵ ରାଜନ୍ଵଶାନୁଗଃ ॥ 17 ॥
କୁଲସ୍ଯ ହେତୁଃ ସ୍ଫୀତସ୍ଯ ଦୀର୍ଘବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ରାଘଵଃ ।
ଅପ୍ରମେଯପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ଚାପ୍ରତିମୋ ଗୁଣୈଃ ॥ 18 ॥
ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ଵୈ କାର୍ଯଂ ପୂର୍ଵଂ ତେନ କୃତଂ ତଵ ।
ହରୀଶ୍ଵର କପିଶ୍ରେଷ୍ଠାନାଜ୍ଞାପଯିତୁମର୍ହସି ॥ 19 ॥
ନ ହି ତାଵଦ୍ଭଵେତ୍କାଲୋ ଵ୍ଯତୀତଶ୍ଚୋଦନାଦୃତେ ।
ଚୋଦିତସ୍ଯ ହି କାର୍ଯସ୍ଯ ଭଵେତ୍କାଲଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ ॥ 20 ॥
ଅକର୍ତୁରପି କାର୍ଯସ୍ଯ ଭଵାନ୍କର୍ତା ହରୀଶ୍ଵର କିଂ ପୁନଃ ପ୍ରତିକର୍ତୁସ୍ତେ ରାଜ୍ଯେନ ଚ ଧନେନ ଚ ॥ 21 ॥
ଶକ୍ତିମାନପିଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଵାନରର୍କ୍ଷଗଣେଶ୍ଵର ।
କର୍ତୁଂ ଦାଶରଥେଃ ପ୍ରୀତିମାଜ୍ଞାଯାଂ କିନ୍ନ ସଜ୍ଜସେ ॥ 22 ॥
କାମଂ ଖଲୁ ଶରୈଶ୍ଶକ୍ତସ୍ସୁରାସୁରମହୋରଗାନ୍ ।
ଵଶେ ଦାଶରଥିଃ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ହି କାଙ୍କ୍ଷତେ ॥ 23 ॥
ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗାଵିଶଙ୍କେନ କୃତଂ ତେନ ତଵପ୍ରିଯମ୍ ।
ତସ୍ଯ ମାର୍ଗାମ ଵୈଦେହୀଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମପି ଚାମ୍ବରେ ॥ 24 ॥
ଦେଵଦାନଵ ଗନ୍ଧର୍ଵା ନସୁରାସ୍ସମରୁଦ୍ଗଣାଃ ।
ନ ଚ ଯକ୍ଷା ଭଯଂ ତସ୍ଯ କୁର୍ଯୁଃ କିମୁତ ରାକ୍ଷସାଃ ॥ 25 ॥
ତଦେଵଂ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରିଯକୃତସ୍ତଵ ।
ରାମସ୍ଯାର୍ହସି ପିଙ୍ଗେଶ କର୍ତୁଂ ସର୍ଵାତ୍ମନା ପ୍ରିଯମ୍ ॥ 26 ॥
ନାଧସ୍ତାଦଵନୌ ନାପ୍ସୁ ଗତିର୍ନୋପରି ଚାମ୍ବରେ ।
କସ୍ଯଚିତ୍ସଜ୍ଜତେଽସ୍ମାକଂ କପୀଶ୍ଵର ତଵାଜ୍ଞଯା ॥ 27 ॥
ତଦାଜ୍ଞାପଯ କଃ କିଂ ତେ କୁତୋ ଵାପି ଵ୍ଯଵସ୍ଯତୁ ।
ହରଯୋଽହ୍ଯପ୍ରଧୃଷ୍ଯାସ୍ତେ ସନ୍ତି କୋଟ୍ଯଗ୍ରତୋଽନଘ ॥ 28 ॥
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାଲେ ସାଧୁ ନିଵେଦନମ୍ ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ସତ୍ତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନଶ୍ଚକାର ମତିମୁତ୍ତମାମ୍ ॥ 29 ॥
ସ ସନ୍ଦିଦେଶାଭିମତଂ ନୀଲଂ ନିତ୍ଯକୃତୋଦ୍ଯମମ୍ ।
ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ସର୍ଵେଷାଂ ସୈନ୍ଯାନାମୁପସଙ୍ଗ୍ରହେ ॥ 30 ॥
ଯଥା ସେନା ସମଗ୍ରା ମେ ଯୂଥପାଲାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ।
ସମାଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯସଙ୍ଗେନ ସେନାଗ୍ରାଣି ତଥା କୁରୁ ॥ 31 ॥
ଯେ ତ୍ଵନ୍ତପାଲାଃ ପ୍ଲଵଗାଶ୍ଶୀଘ୍ରଗା ଵ୍ଯଵସାଯିନଃ ।
ସମାନଯନ୍ତୁ ତେ ସୈନ୍ଯଂ ତ୍ଵରିତାଶ୍ଶାସନାନ୍ମମ ॥ 32 ॥
ସ୍ଵଯଂ ଚାନନ୍ତରଂ ସୈନ୍ଯଂ ଭଵାନେଵାନୁପଶ୍ଯତୁ ।
ତ୍ରିପଞ୍ଚରାତ୍ରାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଯଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ନେହ ଵାନରଃ ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରାଣାନ୍ତିକୋ ଦଣ୍ଡୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ॥ 33 ॥
ହରୀଂଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାନୁପଯାତୁ ସାଙ୍ଗଦୋ ଭଵାନ୍ମମାଜ୍ଞାମଧିକୃତ୍ଯ ନିଶ୍ଚିତାମ୍ ।
ଇତି ଵ୍ଯଵସ୍ଥାଂ ହରିପୁଙ୍ଗଵେଶ୍ଵରୋ ଵିଧାଯ ଵେଶ୍ମ ପ୍ରଵିଵେଶ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ 34 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକୋନତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonatriṃśassargaḥ |
samīkṣya vimalaṃ vyoma gatavidyudvalāhakam |
sārasākulasaṅghuṣṭaṃ ramyajyotsnānulepanam || 1 ||
samṛddhārthaṃ ca sugrīvaṃ mandadharmārthasaṅgraham |
atyarthamasatāṃ mārgamekāntagatamānasam || 2 ||
nirvṛttakāryaṃ siddhārthaṃ pramadābhirataṃ sadā |
prāptavantamabhipretānsarvāneva manorathān || 3 ||
svāṃ ca patnīmabhipretāṃ tārāṃ cāpi samīpsitām |
viharantamahorātraṃ kṛtārthaṃ vigatajvaram || 4 ||
krīḍantamiva deveśaṃ nandane'psarasāṃ gaṇaiḥ |
mantriṣu nyastakāryaṃ ca mantriṇāmanavekṣakam || 5 ||
utsannarājyasandeśaṃ kāmavṛttamavasthitam |
niścitārtho'rthatattvajñaḥ kāladharmaviśeṣavit || 6 ||
prasādya vākyairmadhurairhetumadbhirmanoramaiḥ |
vākyavidvākya tattvajñaṃ harīśaṃ mārutātmajaḥ || 7 ||
hitaṃ tattvaṃ ca pathyaṃ ca sāmadharmārthanītimat |
praṇayaprītisaṃyuktaṃ viśvāsakṛtaniścayam |
harīśvaramupāgamya hanūmānvākyamabravīt || 8 ||
rājyaṃ prāptaṃ yaśaścaiva kaulī śrīrabhivardhitā |
mitrāṇāṃ saṅgrahaśśeṣastaṃ bhavānkartumarhati || 9 ||
yo hi mitreṣu kālajñassatataṃ sādhu vartate || 10 ||
tasya rājyaṃ ca kīrtiśca pratāpaścābhi vardhate |
yasya kośaśca daṇḍaśca mitrāṇyātmā ca bhūmipa || 11 ||
samavetāni sarvāṇi sa rājyaṃ mahadaśnute |
tadbhavānvṛttasampannaḥ sthitaḥ pathi niratyaye || 12 ||
mitrārthamabhinītārthaṃ yathāvatkartumarhati |
santyajya sarvakarmāṇi mitrārthe yo'nuvartate || 13 ||
sambhramāddhi kṛtotsāhasso'narthairnāvarudhyate |
yastu kālavyatīteṣu mitrakāryeṣu vartate || 14 ||
sa kṛtvā mahato'pyarthānna mitrārthena yujyate |
yadidaṃ mitrakāryaṃ vīra nomitrakāryamarindama || 15 ||
kriyatāṃ rāghavasyaitadvaidehyāḥ parimārgaṇam |
tadidaṃ vīra kāryaṃ te kālātītamarindama || 16 ||
na ca kālamatītaṃ te nivedayati kālavit |
tvaramāṇo'pi sanprājñastava rājanvaśānugaḥ || 17 ||
kulasya hetuḥ sphītasya dīrghabandhuśca rāghavaḥ |
aprameyaprabhāvaśca svayaṃ cāpratimo guṇaiḥ || 18 ||
tasya tvaṃ kuru vai kāryaṃ pūrvaṃ tena kṛtaṃ tava |
harīśvara kapiśreṣṭhānājñāpayitumarhasi || 19 ||
na hi tāvadbhavetkālo vyatītaścodanādṛte |
coditasya hi kāryasya bhavetkālavyatikramaḥ || 20 ||
akarturapi kāryasya bhavānkartā harīśvara kiṃ punaḥ pratikartuste rājyena ca dhanena ca || 21 ||
śaktimānapivikrānto vānararkṣagaṇeśvara |
kartuṃ dāśaratheḥ prītimājñāyāṃ kinna sajjase || 22 ||
kāmaṃ khalu śaraiśśaktassurāsuramahoragān |
vaśe dāśarathiḥ kartuṃ tvatpratijñāṃ hi kāṅkṣate || 23 ||
prāṇatyāgāviśaṅkena kṛtaṃ tena tavapriyam |
tasya mārgāma vaidehīṃ pṛthivyāmapi cāmbare || 24 ||
devadānava gandharvā nasurāssamarudgaṇāḥ |
na ca yakṣā bhayaṃ tasya kuryuḥ kimuta rākṣasāḥ || 25 ||
tadevaṃ śaktiyuktasya pūrvaṃ priyakṛtastava |
rāmasyārhasi piṅgeśa kartuṃ sarvātmanā priyam || 26 ||
nādhastādavanau nāpsu gatirnopari cāmbare |
kasyacitsajjate'smākaṃ kapīśvara tavājñayā || 27 ||
tadājñāpaya kaḥ kiṃ te kuto vāpi vyavasyatu |
harayo'hyapradhṛṣyāste santi koṭyagrato'nagha || 28 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā kāle sādhu nivedanam |
sugrīvassattvasampannaścakāra matimuttamām || 29 ||
sa sandideśābhimataṃ nīlaṃ nityakṛtodyamam |
dikṣu sarvāsu sarveṣāṃ sainyānāmupasaṅgrahe || 30 ||
yathā senā samagrā me yūthapālāśca sarvaśaḥ |
samāgacchantyasaṅgena senāgrāṇi tathā kuru || 31 ||
ye tvantapālāḥ plavagāśśīghragā vyavasāyinaḥ |
samānayantu te sainyaṃ tvaritāśśāsanānmama || 32 ||
svayaṃ cānantaraṃ sainyaṃ bhavānevānupaśyatu |
tripañcarātrādūrdhvaṃ yaḥ prāpnuyānneha vānaraḥ |
tasya prāṇāntiko daṇḍo nātra kāryā vicāraṇā || 33 ||
harīṃśca vṛddhānupayātu sāṅgado bhavānmamājñāmadhikṛtya niścitām |
iti vyavasthāṃ haripuṅgaveśvaro vidhāya veśma praviveśa vīryavān || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonatriṃśassargaḥ ||