📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
4.20 କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡ - ଵିଂଶ ସର୍ଗଃ
4.20 Kishkindhakanda - Vimsha Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ରାମଚାପଵିସୃଷ୍ଟେନ ଶରେଣାନ୍ତକରେଣ ତମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିହତଂ ଭୂମୌ ତାରା ତାରାଧିପାନନା ॥ 1 ॥
ସା ସମାସାଦ୍ଯ ଭର୍ତାରଂ ପର୍ଯଷ୍ଵଜତ ଭାମିନୀ ।
ଇଷୁଣାଽଭିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଲିନଂ କୁଞ୍ଜରୋପମମ୍ ॥ 2 ॥
ଵାନରେନ୍ଦ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ରାଭଂ ଶୋକସନ୍ତପ୍ତମାନସା ।
ତାରା ତରୁମିଵୋନ୍ମୂଲଂ ପର୍ଯଦେଵଯଦାତୁରା ॥ 3 ॥
ରଣେ ଦାରୁଣ ଵିକ୍ରାନ୍ତ ପ୍ରଵୀର ପ୍ଲଵତାଂ ଵର ।
କିଂ ଦୀନାମପୁରୋଭାଗାମଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ନାଭିଭାଷସେ ॥ 4 ॥
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ହରିଶାର୍ଦୂଲ ଭଜସ୍ଵ ଶଯନୋତ୍ତମମ୍ ।
ନୈଵଂଵିଧାଶ୍ଶେରତେ ହି ଭୂମୌ ନୃପତିସତ୍ତମାଃ ॥ 5 ॥
ଅତୀଵ ଖଲୁ ତେ କାନ୍ତା ଵସୁଧା ଵସୁଧାଧିପ ।
ଗତାସୁରପି ଯାଂ ଗାତ୍ରୈର୍ମାଂ ଵିହାଯ ନିଷେଵସେ ॥ 6 ॥
ଵ୍ଯକ୍ତମନ୍ଯା ତ୍ଵଯା ଵୀର ଧର୍ମତଃ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତିତା ।
କିଷ୍କିନ୍ଧେଵ ପୁରୀ ରମ୍ଯା ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗେ ଵିନିର୍ମିତା ॥ 7 ॥
ଯାନ୍ଯସ୍ମାଭିସ୍ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ଵନେଷୁ ମଧୁଗନ୍ଧିଷୁ ।
ଵିହୃତାନି ତ୍ଵଯା କାଲେ ତେଷାମୁପରମଃ କୃତଃ ॥ 8 ॥
ନିରାନନ୍ଦା ନିରାଶାଽହଂ ନିମଗ୍ନା ଶୋକସାଗରେ ।
ତ୍ଵଯି ପଞ୍ଚତ୍ଵମାପନ୍ନେ ମହାଯୂଥପଯୂଥପେ ॥ 9 ॥
ହୃଦଯଂ ସୁସ୍ଥିରଂ ମହ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିହତଂ ପତିମ୍ ।
ଯନ୍ନ ଶୋକାଭିସନ୍ତପ୍ତଂ ସ୍ଫୁଟତେଽଦ୍ଯ ସହସ୍ରଧା ॥ 10 ॥
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ତ୍ଵଯା ଭାର୍ଯା ହୃତା ସ ଚ ଵିଵାସିତଃ ।
ଯତ୍ତୁ ତ୍ତସ୍ଯ ତ୍ଵଯା ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିଃ ପ୍ରାପ୍ତେଯଂ ପ୍ଲଵଗାଧିପ ॥ 11 ॥
ନିଶ୍ଶ୍ରେଯସପରା ମୋହାତ୍ତ୍ଵଯା ଚାହଂ ଵିଗର୍ହିତା ।
ଯୈଷାଽବ୍ରୁଵଂ ହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ର ହିତୈଷିଣୀ ॥ 12 ॥
ରୂପଯୌଵନଦୃପ୍ତାନାଂ ଦକ୍ଷିଣାନାଂ ଚ ମାନଦ ।
ନୂନମପ୍ସରସାମାର୍ଯ ଚିତ୍ତାନି ପ୍ରମଥିଷ୍ଯସି ॥ 13 ॥
କାଲୋ ନିସ୍ସଂଶଯୋ ନୂନଂ ଜୀଵିତାନ୍ତକରସ୍ତଵ ।
ବଲାଦ୍ଯେନାଵପନ୍ନୋଽସି ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯାଵଶୋ ଵଶମ୍ ॥ 14 ॥
ଵୈଧଵ୍ଯଂ ଶୋକସନ୍ତାପଂ କୃପଣଂ କୃପଣା ସତୀ ।
ଅଦୁଃଖୋପଚିତା ପୂର୍ଵଂ ଵର୍ତଯିଷ୍ଯାମ୍ଯନାଥଵତ୍ ॥ 15 ॥
ଲାଲିତଶ୍ଚାଙ୍ଗଦୋ ଵୀରସ୍ସୁକୁମାରସ୍ସୁଖୋଚିତଃ ।
ଵର୍ତ୍ସ୍ଯତେ କାମଵସ୍ଥାଂ ମେ ପିତୃଵ୍ଯେ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତେ ॥ 16 ॥
କୁରୁଷ୍ଵ ପିତରଂ ପୁତ୍ର ସୁଦୃଷ୍ଟଂ ଧର୍ମଵତ୍ସଲମ୍ ।
ଦୁର୍ଲଭଂ ଦର୍ଶନଂ ଵତ୍ସ ତଵ ତସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 17 ॥
ସମାଶ୍ଵାସଯ ପୁତ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ସନ୍ଦେଶଂ ସନ୍ଦିଶସ୍ଵ ମେ ।
ମୂର୍ଧ୍ନି ଚୈନଂ ସମାଘ୍ରାଯ ପ୍ରଵାସଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ହ୍ଯସି ॥ 18 ॥
ରାମେଣ ହି ମହତ୍କର୍ମ କୃତଂ ତ୍ଵାମଭିନିଘ୍ନତା ।
ଆନୃଣ୍ଯଂ ଚ ଗତଂ ତସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ପ୍ରତିଶ୍ରଵେ ॥ 19 ॥
ସକାମୋ ଭଵ ସୁଗ୍ରୀଵ ରୁମାଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯସେ ।
ଭୁଙ୍କ୍ଷଵ ରାଜ୍ଯମନୁଦ୍ଵିଗ୍ନଶ୍ଶସ୍ତୋ ଭ୍ରାତା ରିପୁସ୍ତଵ ॥ 20 ॥
କିଂ ମାମେଵଂ ଵିଲପତୀଂ ପ୍ରେମ୍ଣା ତ୍ଵଂ ନାଭିଭାଷସେ ।
ଇମାଃ ପଶ୍ଯ ଵରା ବହ୍ଵୀର୍ଭାର୍ଯାସ୍ତେ ଵାନରେଶ୍ଵର ॥ 21 ॥
ତସ୍ଯା ଵିଲପିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାନର୍ଯସ୍ସର୍ଵତଶ୍ଚ ତାଃ ।
ପରିଗୃହ୍ଯାଙ୍ଗଦଂ ଦୀନଂ ଦୁଃଖାର୍ତା ପରିଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ॥ 22 ॥
କିମଙ୍ଗଦଂ ସାଙ୍ଗଦଵୀରବାହୋ ଵିହାଯ ଯାସ୍ଯଦ୍ଯ ଚିରପ୍ରଵାସମ୍ ।
ନ ଯୁକ୍ତମେଵଂ ଗୁଣସନ୍ନିକୃଷ୍ଟଂ ଵିହାଯ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରିଯପୁତ୍ର ଗନ୍ତୁମ୍ ॥ 23 ॥
କିମପ୍ରିଯଂ ତେ ପ୍ରିଯ ଚାରୁଵେଷ ମଯା କୃତଂ ନାଥ ସୁତେନ ଵା ତେ ।
ସହାଙ୍ଗଦାଂ ମାଂ ପ୍ରଵିହାଯ ଵୀର ଯତ୍ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଦୀର୍ଘ ମିତଃ ପ୍ରଵାସମ୍ ॥ 24 ॥
ଯଦ୍ଯପ୍ରିଯଂ କିଞ୍ଚିଦସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ କୃତଂ ମଯା ସ୍ଯାତ୍ତଵ ଦୀର୍ଘବାହୋ ।
କ୍ଷମସ୍ଵ ମେ ତଦ୍ଧରିଵଂଶନାଥ ଵ୍ରଜାମି ମୂର୍ଧ୍ନା ତଵ ଵୀର ପାଦୌ ॥ 25 ॥
ତଥା ତୁ ତାରା କରୁଣଂ ରୁଦନ୍ତୀ ଭର୍ତୁସ୍ସମୀପେ ସହ ଵାନରୀଭିଃ ।
ଵ୍ଯଵସ୍ଯତ ପ୍ରାଯମୁପୋପଵେଷ୍ଟୁ ମନିନ୍ଦ୍ଯଵର୍ଣା ଭୁଵି ଯତ୍ର ଵାଲୀ ॥ 26 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha viṃśassargaḥ |
rāmacāpavisṛṣṭena śareṇāntakareṇa tam |
dṛṣṭvā vinihataṃ bhūmau tārā tārādhipānanā || 1 ||
sā samāsādya bhartāraṃ paryaṣvajata bhāminī |
iṣuṇā'bhihataṃ dṛṣṭvā vālinaṃ kuñjaropamam || 2 ||
vānarendra mahendrābhaṃ śokasantaptamānasā |
tārā tarumivonmūlaṃ paryadevayadāturā || 3 ||
raṇe dāruṇa vikrānta pravīra plavatāṃ vara |
kiṃ dīnāmapurobhāgāmadya tvaṃ nābhibhāṣase || 4 ||
uttiṣṭha hariśārdūla bhajasva śayanottamam |
naivaṃvidhāśśerate hi bhūmau nṛpatisattamāḥ || 5 ||
atīva khalu te kāntā vasudhā vasudhādhipa |
gatāsurapi yāṃ gātrairmāṃ vihāya niṣevase || 6 ||
vyaktamanyā tvayā vīra dharmataḥ sampravartitā |
kiṣkindheva purī ramyā svargamārge vinirmitā || 7 ||
yānyasmābhistvayā sārdhaṃ vaneṣu madhugandhiṣu |
vihṛtāni tvayā kāle teṣāmuparamaḥ kṛtaḥ || 8 ||
nirānandā nirāśā'haṃ nimagnā śokasāgare |
tvayi pañcatvamāpanne mahāyūthapayūthape || 9 ||
hṛdayaṃ susthiraṃ mahyaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ patim |
yanna śokābhisantaptaṃ sphuṭate'dya sahasradhā || 10 ||
sugrīvasya tvayā bhāryā hṛtā sa ca vivāsitaḥ |
yattu ttasya tvayā vyuṣṭiḥ prāpteyaṃ plavagādhipa || 11 ||
niśśreyasaparā mohāttvayā cāhaṃ vigarhitā |
yaiṣā'bruvaṃ hitaṃ vākyaṃ vānarendra hitaiṣiṇī || 12 ||
rūpayauvanadṛptānāṃ dakṣiṇānāṃ ca mānada |
nūnamapsarasāmārya cittāni pramathiṣyasi || 13 ||
kālo nissaṃśayo nūnaṃ jīvitāntakarastava |
balādyenāvapanno'si sugrīvasyāvaśo vaśam || 14 ||
vaidhavyaṃ śokasantāpaṃ kṛpaṇaṃ kṛpaṇā satī |
aduḥkhopacitā pūrvaṃ vartayiṣyāmyanāthavat || 15 ||
lālitaścāṅgado vīrassukumārassukhocitaḥ |
vartsyate kāmavasthāṃ me pitṛvye krodhamūrchite || 16 ||
kuruṣva pitaraṃ putra sudṛṣṭaṃ dharmavatsalam |
durlabhaṃ darśanaṃ vatsa tava tasya bhaviṣyati || 17 ||
samāśvāsaya putraṃ tvaṃ sandeśaṃ sandiśasva me |
mūrdhni cainaṃ samāghrāya pravāsaṃ prasthito hyasi || 18 ||
rāmeṇa hi mahatkarma kṛtaṃ tvāmabhinighnatā |
ānṛṇyaṃ ca gataṃ tasya sugrīvasya pratiśrave || 19 ||
sakāmo bhava sugrīva rumāṃ tvaṃ pratipatsyase |
bhuṅkṣava rājyamanudvignaśśasto bhrātā ripustava || 20 ||
kiṃ māmevaṃ vilapatīṃ premṇā tvaṃ nābhibhāṣase |
imāḥ paśya varā bahvīrbhāryāste vānareśvara || 21 ||
tasyā vilapitaṃ śrutvā vānaryassarvataśca tāḥ |
parigṛhyāṅgadaṃ dīnaṃ duḥkhārtā paricukruśuḥ || 22 ||
kimaṅgadaṃ sāṅgadavīrabāho vihāya yāsyadya cirapravāsam |
na yuktamevaṃ guṇasannikṛṣṭaṃ vihāya putraṃ priyaputra gantum || 23 ||
kimapriyaṃ te priya cāruveṣa mayā kṛtaṃ nātha sutena vā te |
sahāṅgadāṃ māṃ pravihāya vīra yatprasthito dīrgha mitaḥ pravāsam || 24 ||
yadyapriyaṃ kiñcidasampradhārya kṛtaṃ mayā syāttava dīrghabāho |
kṣamasva me taddharivaṃśanātha vrajāmi mūrdhnā tava vīra pādau || 25 ||
tathā tu tārā karuṇaṃ rudantī bhartussamīpe saha vānarībhiḥ |
vyavasyata prāyamupopaveṣṭu manindyavarṇā bhuvi yatra vālī || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe viṃśassargaḥ ||