śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
sa vānaramahārājaśśayānaśśaravikṣataḥ |
pratyukto hetumadvākyairnottaraṃ pratyapadyata || 1 ||
aśmabhiḥ pravibhinnāṅgaḥ pādapairāhato bhṛśam |
rāmabāṇena cākrānto jīvitānte mumoha saḥ || 2 ||
taṃ bhāryā bāṇamokṣeṇa rāmadattena saṃyuge |
hataṃ plavagaśārdūlaṃ tārā śuśrāva vālinam || 3 ||
sā saputrāpriyaṃ śrutvā vadhaṃ bhartussudāruṇam |
niṣpapāta bhṛśaṃ tasmādvividhā girigahvarāt || 4 ||
ye tvaṅgadaparīvārā vānarā bhīmavikramāḥ |
te sakārmukamālokya rāmaṃ trastāḥ pradudruvuḥ || 5 ||
sā dadarśa tatastrastānharīnāpatato bhṛśam |
yūthādiva paribhraṣṭānmṛgānnihatayūthapān || 6 ||
tānuvāca samāsādya duḥkhitāndukhitā satī |
rāmavitrāsitānsarvānanubaddhāniveṣubhiḥ || 7 ||
vānarāḥ rājasiṃhasya yasya yūyaṃ purassarāḥ |
taṃ vihāya susantrastāḥ kasmāddravatha durgatāḥ || 8 ||
rājyahetossa cedbhrātā bhrātrā raudreṇa pātitaḥ |
rāmeṇa prahitairaudrairmārgaṇairdūrapātibhiḥ || 9 ||
kapipatnyā vacaśśrutvā kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ |
prāptakālamavikliṣṭamūcurvacanamaṅganām || 10 ||
jīvaputre nivartasva putraṃ rakṣasva cāṅgadam |
antako rāmarūpeṇa hatvā nayati vālinam || 11 ||
kṣiptān vṛkṣānsamāvidhya vipulāśca śilāstathā |
vālī vajrasamairbāṇai rāmeṇa vinipātitaḥ || 12 ||
abhidrutamidaṃ sarvaṃ vidrutaṃ prasṛtaṃ balam |
asmin plavagaśārdūle hate śakrasamaprabhe || 13 ||
rakṣyatāṃ nagaradvāramaṅgadaścābhiṣicyatām |
padasthaṃ vālinaḥ putraṃ bhajiṣyanti plavaṅgamāḥ || 14 ||
athavā'rucitaṃ sthānamiha te rucirānane |
āviśanti hi durgāṇi kṣipramanyāni vānarāḥ || 15 ||
abhāryāśca sabhāryāśca santyatra vanacāriṇaḥ |
lubdhebhyo viprayuktebhyastebhyo nastumulaṃ bhayam || 16 ||
alpāntaragatānāṃ tu śrutvā vacanamaṅganā |
ātmanaḥ pratirūpaṃ sā babhāṣe cāruhāsinī || 17 ||
putreṇa mama kiṃ kāryaṃ rājyenaca kimātmanā |
kapisiṃhe mahābhāge tasminbhartari naśyati || 18 ||
pādamūlaṃ gamiṣyāmi tasyaivāhaṃ mahātmanaḥ |
yo'sau rāmaprayuktena śareṇa vinipātitaḥ || 19 ||
evamuktvā pradudrāva rudantī śokakarśitā |
śiraścoraśca bāhubhyāṃ duḥkhena samabhidhnatī || 20 ||
āvrajantī dadarśātha patiṃ nipatitaṃ bhuvi |
hantāraṃ dānavendrāṇāṃ samareṣvanivartinam || 21 ||
kṣeptāraṃ parvatendrāṇāṃ vajrāṇāmiva vāsavam |
mahāvātasamāviṣṭaṃ mahāmeghaughanissvanam || 22 ||
kratulyaparākrāntaṃ vṛṣṭavevoparataṃ ghanam |
nardantaṃ nardatāṃ bhīmaṃ śūraṃ śūreṇa pātitam || 23 ||
śārdūlenāmiṣasyārthe mṛgarājaṃ yathāhatam |
arcitaṃ sarvalokasya sapatākaṃ savedikam || 24 ||
nāgahetossuparṇena caityamunmathitaṃ yathā |
avaṣṭabhya ca tiṣṭhantaṃ dadarśa dhanuruttam || 25 ||
rāmaṃ rāmānujaṃ caiva bhartuścaivānujaṃ śubhā |
tāvatītya samāsādya bhartāraṃ nihataṃ raṇe || 26 ||
samīkṣya vyathitā bhūmau sambhrāntā nipapāta ha |
suptveva punarutthāya āryaputreti śocatī || 27 ||
ruroda sā patiṃ dṛṣṭvā saṃvītaṃ mṛtyudāmabhiḥ |
tāmavekṣya tu sugrīvaḥ krośantīṃ kurarīmiva |
viṣādamagamatkaṣṭaṃ dṛṣṭvā cāṅgadamāgatam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||