📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.9 ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡ - ନଵମ ସର୍ଗଃ
3.9 Aranyakanda - Navama Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ନଵମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍ ।
ହୃଦ୍ଯଯା ସ୍ନିଗ୍ଧଯା ଵାଚା ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ଅଯଂ ଧର୍ମସ୍ସୁସୂକ୍ଷ୍ମେଣ ଵିଧିନା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମହାନ୍ ।
ନିଵୃତ୍ତେନ ତୁ ଶକ୍ଯୋଽଯଂ ଵ୍ଯସନାତ୍କାମଜାଦିହ ॥ 2 ॥
ତ୍ରୀଣ୍ଯେଵ ଵ୍ଯସନାନ୍ଯତ୍ର କାମଜାନି ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ ।
ମିଥ୍ଯାଵାକ୍ଯଂ ପରମକଂ ତସ୍ମାଦ୍ଗୁରୁତରାଵୁଭୌ ॥ 3 ॥
ପରଦାରାଭିଗମନଂ ଵିନା ଵୈରଂ ଚ ରୌଦ୍ରତା ।
ମିଥ୍ଯାଵାକ୍ଯଂ ନ ତେ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ରାଘଵ ॥ 4 ॥
କୁତୋଽଭିଲାଷଣଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପରେଷାଂ ଧର୍ମନାଶନମ୍ ।
ତଵ ନାସ୍ତି ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ନ ଚାଭୂତ୍ତେ କଦାଚନ ॥ 5 ॥
ମନସ୍ଯପି ତଥା ରାମ ନ ଚୈତଦ୍ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍ ।
ସ୍ଵଦାରନିରତସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ନିତ୍ଯମେଵ ନୃପାତ୍ମଜ ॥ 6 ॥
ଧର୍ମିଷ୍ଠସ୍ସତ୍ଯସନ୍ଧଶ୍ଚ ପିତୁର୍ନିର୍ଦେଶକାରକଃ ।
ସତ୍ଯସନ୍ଧ ମହାଭାଗ ଶ୍ରୀମଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜ ॥ 7 ॥
ତ୍ଵଯି ଧର୍ମଶ୍ଚ ସତ୍ଯଂ ଚ ତ୍ଵଯି ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ।
ତଚ୍ଚ ସର୍ଵଂ ମହାବାହୋ ଶକ୍ଯଂ ଧର୍ତୁଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ॥ 8 ॥
ତଵ ଵଶ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯତ୍ଵଂ ଚ ଜାନାମି ଶୁଭଦର୍ଶନ ।
ତୃତୀଯଂ ଯଦିଦଂ ରୌଦ୍ରଂ ପରପ୍ରାଣାଭିହିଂସନମ୍ ॥ 9 ॥
ନିର୍ଵୈରଂ କ୍ରିଯତେ ମୋହାତ୍ତଚ୍ଚ ତେ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାତସ୍ତ୍ଵଯା ଵୀର ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଵାସିନାମ୍ ॥ 10 ॥
ଋଷୀଣାଂ ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଵଧସ୍ସଂଯତି ରକ୍ଷସାମ୍ ।
ଏତନ୍ନିମିତ୍ତଂ ଚ ଵନଂ ଦଣ୍ଡକା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ॥ 11 ॥
ପ୍ରସ୍ଥିତସ୍ତ୍ଵଂ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଧୃତବାଣଶରାସନଃ ।
ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମମ ଚିନ୍ତାକୁଲଂ ମନଃ ॥ 12 ॥
ତ୍ଵଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ତ୍ଯା ଵୈ ଭଵେନ୍ନିଶ୍ଶ୍ରେଯସଂ ହିତମ୍ ।
ତ୍ଵାଂ ଚୈଵ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମ ଚିନ୍ତାକୁଲଂ ମନଃ ॥ 13 ॥
ସର୍ଵତଚଶିନ୍ତଯ୍ନତ୍ଯା ମେ ତଵ ନିଶ୍ଶ୍ରେଯସଂ ନୃପ ।
ନ ହି ମେ ରୋଚତେ ଵୀର ଗମନଂ ଦଣ୍ଡକାନ୍ପ୍ରତି ॥ 14 ॥
କାରଣଂ ତତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵଦନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଶ୍ରୂଯତାଂ ମମ ।
ତ୍ଵଂ ହି ବାଣଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ଭ୍ରାତ୍ରା ସହ ଵନଂ ଗତଃ ॥ 15 ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵନଚରାନ୍ସର୍ଵାନ୍କଚ୍ଚିତ୍କୁର୍ଯାଶ୍ଶରଵ୍ଯଯମ୍ ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାମପି ଧନୁର୍ହୁତାଶସ୍ଯେନ୍ଧନାନି ଚ ॥ 16 ॥
ସମୀପତସ୍ସ୍ଥିତଂ ତେଜୋ ବଲମୁଚ୍ଛ୍ରଯତେ ଭୃଶମ୍ ।
ପୁରା କିଲ ମହାବାହୋ ତପସ୍ସ୍ଵୀ ସତ୍ଯଵାକ୍ଛୁଚିଃ ॥ 17 ॥
କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦଭଵତ୍ପୁଣ୍ଯେ ଵନେ ରତମୃଗଦ୍ଵିଜେ ।
ତସ୍ଯୈଵ ତପସୋ ଵିଘ୍ନଂ କର୍ତୁମିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଶଚୀପତିଃ ॥ 18 ॥
ଖଙ୍ଗପାଣିରଥାଗଚ୍ଛଦାଶ୍ରମଂ ଭଟରୂପଧୃତ୍ ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତଦାଶ୍ରମପଦେ ନିଶିତଃ ଖଙ୍ଗ ଉତ୍ତମଃ ॥ 19 ॥
ସ ନ୍ଯାସଵିଧିନା ଦତ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯେ ତପସି ତିଷ୍ଠତଃ ।
ସ ତଚ୍ଛସ୍ତ୍ରମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ନ୍ଯାସରକ୍ଷଣତତ୍ପରଃ ॥ 20 ॥
ଵନେ ତୁ ଵିଚରତ୍ଯେଵ ରକ୍ଷନ୍ପ୍ରତ୍ଯଯମାତ୍ମନଃ ।
ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛତ୍ଯୁପାଦାତୁଂ ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ ॥ 21 ॥
ନ ଵିନା ଯାତି ତଂ ଖଙ୍ଗଂ ନ୍ଯାସରକ୍ଷଣତତ୍ପରଃ ।
ନିତ୍ଯଂ ଶସ୍ତ୍ରଂ ପରିଵହନ୍କ୍ରମେଣ ସ ତପୋଧନଃ ॥ 22 ॥
ଚକାର ରୌଦ୍ରୀଂ ସ୍ଵାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତପସି ନିଶ୍ଚଯମ୍ ।
ତତସ୍ସରୌଦ୍ରେଽଭିରତଃ ପ୍ରମତ୍ତୋଽଧର୍ମକର୍ଶିତଃ ॥ 23 ॥
ତସ୍ଯ ଶସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ସଂଵାସାଜ୍ଜଗାମ ନରକଂ ମୁନିଃ ।
ଏଵମେତତ୍ପୁରା ଵୃତ୍ତଂ ଶସ୍ତ୍ରସଂଯୋଗକାରଣମ୍ ॥ 24 ॥
ଅଗ୍ନିସଂଯୋଗଵଦ୍ଧେତୁଶ୍ଶସ୍ତ୍ରସଂଯୋଗ ଉଚ୍ଯତେ ।
ସ୍ନେହାଚ୍ଚ ବହୁମାନାଚ୍ଚ ସ୍ମାରଯେ ତ୍ଵାଂ ନ ଶିକ୍ଷଯେ ॥ 25 ॥
ନ କଥଞ୍ଚନ ସା କାର୍ଯା ଗୃହୀତଧନୁଷା ତ୍ଵଯା ।
ବୁଦ୍ଧିର୍ଵୈରଂ ଵିନା ହନ୍ତୁଂ ରାକ୍ଷସାନ୍ଦଣ୍ଡକାଶ୍ରିତାନ୍ ॥ 26 ॥
ଅପରାଧଂ ଵିନା ହନ୍ତୁଂ ଲୋକାନ୍ଵୀର ନ କାମଯେ ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତୁ ଵୀରାଣାଂ ଵନେଷୁ ନିରତାତ୍ମନାମ୍ ॥ 27 ॥
ଧନୁଷା କାର୍ଯମେତାଵଦାର୍ତାନାଂ ତ୍ଵଭିରକ୍ଷଣମ୍ ।
କ୍ଵଚ ଶସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଵ ଚ ଵନଂ କ୍ଵ ଚ କ୍ଷାତ୍ରଂ ତପଃ କ୍ଵଚ ॥ 28 ॥
ଵ୍ଯାଵିଦ୍ଧମିଦମସ୍ମାଭିର୍ଦ୍ଦେଶଧର୍ମସ୍ତୁ ପୂଜ୍ଯତାମ୍ ।
ତଦାର୍ଯ କଲୁଷା ବୁଦ୍ଧିର୍ଜାଯତେ ଶସ୍ତ୍ରସେଵନାତ୍ ॥ 29 ॥
ପୁନର୍ଗତ୍ଵା ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯାଯାଂ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଂ ଚରିଷ୍ଯସି ।
ଅକ୍ଷଯା ତୁ ଭଵେତ୍ପ୍ରୀତିଶ୍ଶ୍ଵଶ୍ରୂଶ୍ଵଶୁରଯୋର୍ମମ ॥ 30 ॥
ଯଦି ରାଜ୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭଵେସ୍ତ୍ଵଂ ନିରତୋ ମୁନିଃ ।
ଧର୍ମାଦର୍ଥଃ ପ୍ରଭଵତି ଧର୍ମାତ୍ପ୍ରଭଵତେ ସୁଖମ୍ ॥ 31 ॥
ଧର୍ମେଣ ଲଭତେ ସର୍ଵଂ ଧର୍ମସାରମିଦଂ ଜଗତ୍ ।
ଆତ୍ମାନଂ ନିଯମୈସ୍ତୈସ୍ତୈ କର୍ଶଯିତ୍ଵା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ॥ 32 ॥
ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନିପୁଣୈର୍ଧର୍ମୋ ନ ସୁଖାଲ୍ଲଭ୍ଯତେ ସୁଖମ୍ ।
ନିତ୍ଯଂ ଶୁଚିମତିସ୍ସୌମ୍ଯ ଚର ଧର୍ମଂ ତପୋଵନେ ॥ 33 ॥
ସର୍ଵଂ ହି ଵିଦିତଂ ତୁଭ୍ଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମପି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ।
ସ୍ତ୍ରୀଚାପଲାଦେତଦୁଦାହୃତଂ ମେ ଧର୍ମଂ ଚ ଵକ୍ତୁଂ ତଵ କସ୍ସମର୍ଥଃ ।
ଵିଚାର୍ଯ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ସହାନୁଜେନ ଯଦ୍ରୋଚତେ ତତ୍କୁରୁ ମା ଚିରେଣ ॥ 34 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ନଵମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha navamassargaḥ |
sutīkṣṇenābhyanujñātaṃ prasthitaṃ raghunandanam |
hṛdyayā snigdhayā vācā bhartāramidamabravīt || 1 ||
ayaṃ dharmassusūkṣmeṇa vidhinā prāpyate mahān |
nivṛttena tu śakyo'yaṃ vyasanātkāmajādiha || 2 ||
trīṇyeva vyasanānyatra kāmajāni bhavantyuta |
mithyāvākyaṃ paramakaṃ tasmādgurutarāvubhau || 3 ||
paradārābhigamanaṃ vinā vairaṃ ca raudratā |
mithyāvākyaṃ na te bhūtaṃ na bhaviṣyati rāghava || 4 ||
kuto'bhilāṣaṇaṃ strīṇāṃ pareṣāṃ dharmanāśanam |
tava nāsti manuṣyendra na cābhūtte kadācana || 5 ||
manasyapi tathā rāma na caitadvidyate kvacit |
svadāraniratastvaṃ ca nityameva nṛpātmaja || 6 ||
dharmiṣṭhassatyasandhaśca piturnirdeśakārakaḥ |
satyasandha mahābhāga śrīmallakṣmaṇapūrvaja || 7 ||
tvayi dharmaśca satyaṃ ca tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam |
tacca sarvaṃ mahābāho śakyaṃ dhartuṃ jitendriyaiḥ || 8 ||
tava vaśyendriyatvaṃ ca jānāmi śubhadarśana |
tṛtīyaṃ yadidaṃ raudraṃ paraprāṇābhihiṃsanam || 9 ||
nirvairaṃ kriyate mohāttacca te samupasthitam |
pratijñātastvayā vīra daṇḍakāraṇyavāsinām || 10 ||
ṛṣīṇāṃ rakṣaṇārthāya vadhassaṃyati rakṣasām |
etannimittaṃ ca vanaṃ daṇḍakā iti viśrutam || 11 ||
prasthitastvaṃ saha bhrātrā dhṛtabāṇaśarāsanaḥ |
tatastvāṃ prasthitaṃ dṛṣṭvā mama cintākulaṃ manaḥ || 12 ||
tvadvṛttaṃ cintayantyā vai bhavenniśśreyasaṃ hitam |
tvāṃ caiva prasthitaṃ dṛṣṭvā rāma cintākulaṃ manaḥ || 13 ||
sarvatacaśintaynatyā me tava niśśreyasaṃ nṛpa |
na hi me rocate vīra gamanaṃ daṇḍakānprati || 14 ||
kāraṇaṃ tatra vakṣyāmi vadantyāśśrūyatāṃ mama |
tvaṃ hi bāṇadhanuṣpāṇirbhrātrā saha vanaṃ gataḥ || 15 ||
dṛṣṭvā vanacarānsarvānkaccitkuryāśśaravyayam |
kṣatriyāṇāmapi dhanurhutāśasyendhanāni ca || 16 ||
samīpatassthitaṃ tejo balamucchrayate bhṛśam |
purā kila mahābāho tapassvī satyavākchuciḥ || 17 ||
kasmiṃścidabhavatpuṇye vane ratamṛgadvije |
tasyaiva tapaso vighnaṃ kartumindraśśacīpatiḥ || 18 ||
khaṅgapāṇirathāgacchadāśramaṃ bhaṭarūpadhṛt |
tasmiṃstadāśramapade niśitaḥ khaṅga uttamaḥ || 19 ||
sa nyāsavidhinā dattaḥ puṇye tapasi tiṣṭhataḥ |
sa tacchastramanuprāpya nyāsarakṣaṇatatparaḥ || 20 ||
vane tu vicaratyeva rakṣanpratyayamātmanaḥ |
yatra gacchatyupādātuṃ mūlāni ca phalāni ca || 21 ||
na vinā yāti taṃ khaṅgaṃ nyāsarakṣaṇatatparaḥ |
nityaṃ śastraṃ parivahankrameṇa sa tapodhanaḥ || 22 ||
cakāra raudrīṃ svāṃ buddhiṃ tyaktvā tapasi niścayam |
tatassaraudre'bhirataḥ pramatto'dharmakarśitaḥ || 23 ||
tasya śastrasya saṃvāsājjagāma narakaṃ muniḥ |
evametatpurā vṛttaṃ śastrasaṃyogakāraṇam || 24 ||
agnisaṃyogavaddhetuśśastrasaṃyoga ucyate |
snehācca bahumānācca smāraye tvāṃ na śikṣaye || 25 ||
na kathañcana sā kāryā gṛhītadhanuṣā tvayā |
buddhirvairaṃ vinā hantuṃ rākṣasāndaṇḍakāśritān || 26 ||
aparādhaṃ vinā hantuṃ lokānvīra na kāmaye |
kṣatriyāṇāṃ tu vīrāṇāṃ vaneṣu niratātmanām || 27 ||
dhanuṣā kāryametāvadārtānāṃ tvabhirakṣaṇam |
kvaca śastraṃ kva ca vanaṃ kva ca kṣātraṃ tapaḥ kvaca || 28 ||
vyāviddhamidamasmābhirddeśadharmastu pūjyatām |
tadārya kaluṣā buddhirjāyate śastrasevanāt || 29 ||
punargatvā tvayodhyāyāṃ kṣatradharmaṃ cariṣyasi |
akṣayā tu bhavetprītiśśvaśrūśvaśurayormama || 30 ||
yadi rājyaṃ parityajya bhavestvaṃ nirato muniḥ |
dharmādarthaḥ prabhavati dharmātprabhavate sukham || 31 ||
dharmeṇa labhate sarvaṃ dharmasāramidaṃ jagat |
ātmānaṃ niyamaistaistai karśayitvā prayatnataḥ || 32 ||
prāpyate nipuṇairdharmo na sukhāllabhyate sukham |
nityaṃ śucimatissaumya cara dharmaṃ tapovane || 33 ||
sarvaṃ hi viditaṃ tubhyaṃ trailokyamapi tattvataḥ |
strīcāpalādetadudāhṛtaṃ me dharmaṃ ca vaktuṃ tava kassamarthaḥ |
vicārya buddhyā tu sahānujena yadrocate tatkuru mā cireṇa || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe navamassargaḥ ||