📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.42 ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡ - ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶ ସର୍ଗଃ
3.42 Aranyakanda - Dvichatvarimsha Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ମାରୀଚୋ ରାଵଣଂ ତତଃ ।
ଗଚ୍ଛାଵେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଦୀନୋ ଭଯାଦ୍ରାତ୍ରିଞ୍ଚରପ୍ରଭୋଃ ॥ 1 ॥
ଦୃଷ୍ଟଶ୍ଚାହଂ ପୁନସ୍ତେନ ଶରଚାପାସିଧାରିଣା ।
ମଦ୍ଵଧୋଦ୍ଯତଶସ୍ତ୍ରେଽଣ ଵିନଷ୍ଟଂ ଜୀଵିତଂ ଚ ମେ ॥ 2 ॥
ନ ହି ରାମଂ ପରାକ୍ରମ୍ଯ ଜୀଵନ୍ପ୍ରତିନିଵର୍ତତେ ।
ଵର୍ତତେ ପ୍ରତିରୂପୋଽସୌ ଯମଦଣ୍ଡହତସ୍ଯ ତେ ॥ 3 ॥
କିଂ ନୁ ଶକ୍ଯଂ ମଯା କର୍ତୁମେଵଂ ତ୍ଵଯି ଦୁରାତ୍ମନି ।
ଏଷ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ତାତ ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ନିଶାଚର ॥ 4 ॥
ପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଭଵତ୍ତେନ ଵଚନେନ ସ ରାଵଣଃ ।
ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସୁସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 5 ॥
ଏତଚ୍ଛୌଣ୍ଡୀର୍ଯଯୁକ୍ତଂ ତେ ମଚ୍ଛନ୍ଦଵଶଵର୍ତିନଃ ।
ଇଦାନୀମସି ମାରୀଚଃ ପୂର୍ଵମନ୍ଯୋ ନିଶାଚରଃ ॥ 6 ॥
ଆରୁହ୍ଯତାମଯଂ ଶୀଘ୍ରଂ ରଥୋ ରତ୍ନଵିଭୂଷିତଃ ।
ମଯା ସହ ତଥା ଯୁକ୍ତଃ ପିଶାଚଵଦନୈଃ ଖରୈଃ ॥ 7 ॥
ପ୍ରଲୋଭଯିତ୍ଵା ଵୈଦେହୀଂ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି ।
ତାଂ ଶୂନ୍ଯେ ପ୍ରସଭଂ ସୀତାମାନଯିଷ୍ଯାମି ମୈଥିଲୀମ୍ ॥ 8 ॥
ତତୋ ରାଵଣମାରୀଚୌ ଵିମାନମିଵ ତଂ ରଥମ୍ ।
ଆରୁହ୍ଯ ଯଯତୁଶ୍ଶୀଘ୍ରଂ ତସ୍ମାଦାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲାତ୍ ॥ 9 ॥
ତଥୈଵ ତତ୍ର ପଶ୍ଯନ୍ତୌ ପତ୍ତନାନି ଵନାନି ଚ ।
ଗୀରୀଂଶ୍ଚ ସରିତସ୍ସର୍ଵା ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ନଗରାଣି ଚ ॥ 10 ॥
ସମେତ୍ଯ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ରାଘଵସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ତତଃ ।
ଦଦର୍ଶ ସହ ମାରୀଚୋ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ॥ 11 ॥
ଅଵତୀର୍ଯ ରଥାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତତଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷଣାତ୍ ।
ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ମାରୀଚଂ ରାଵଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 12 ॥
ଏତଦାଶ୍ରମପଦଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କଦଲୀଵୃତମ୍ ।
କ୍ରିଯତାଂ ତତ୍ସଖେ ଶୀଘ୍ରଂ ଯଦର୍ଥଂ ଵଯମାଗତାଃ ॥ 13 ॥
ସ ରାଵଣଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାରୀଚୋ ରାକ୍ଷସସ୍ତଦା ।
ମୃଗୋ ଭୂତ୍ଵାଽଶ୍ରମଦ୍ଵାରି ରାମସ୍ଯ ଵିଚଚାର ହ ॥ 14 ॥
ସ ତୁ ତଦ୍ରୂପମାସ୍ଥାଯ ମହଦଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍ ।
ମଣିପ୍ରଵରଶୃଙ୍ଗାଗ୍ରସ୍ସିତାସିତମୁଖାକୃତିଃ ॥ 15 ॥
ରକ୍ତପଦ୍ମୋତ୍ପଲମୁଖ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲୋତ୍ପଲଶ୍ରଵାଃ ।
କିଞ୍ଚିଦଭ୍ଯୁନ୍ନତଗ୍ରୀଵ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲଦଲାଧରଃ ॥ 16 ॥
କୁନ୍ଦେନ୍ଦୁଵଜ୍ରସଙ୍କାଶମୁଦରଂ ଚାସ୍ଯ ଭାସ୍ଵରମ୍ ।
ମଧୂକନିଭପାର୍ଶ୍ଵଶ୍ଚ ପଦ୍ମକିଞ୍ଜଲ୍କସନ୍ନିଭଃ ॥ 17 ॥
ଵୈଡୂର୍ଯସଙ୍କାଶଖୁରସ୍ତନୁଜଙ୍ଘସ୍ସୁସଂହତଃ ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଯୁଧସଵର୍ଣେନ ପୁଚ୍ଛେନୋର୍ଧ୍ଵଂ ଵିରାଜତା ॥ 18 ॥
ମନୋହରସ୍ସ୍ନିଗ୍ଧଵର୍ଣୋ ରତ୍ନୈର୍ନାନାଵିଧୈର୍ଵୃତଃ ।
କ୍ଷଣେନ ରାକ୍ଷସୋ ଜାତୋ ମୃଗଃ ପରମଶୋଭନଃ ॥ 19 ॥
ଵନଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲଯନ୍ରମ୍ଯଂ ରାମାଶ୍ରମପଦଂ ଚ ତତ୍ ।
ମନୋହରଂ ଦର୍ଶନୀଯଂ ରୂପଂ କୃତ୍ଵା ସ ରାକ୍ଷସଃ ॥ 20 ॥
ପ୍ରଲୋଭନାର୍ଥଂ ଵୈଦେହ୍ଯା ନାନାଧାତୁଵିଚିତ୍ରିତମ୍ ।
ଵିଚରନ୍ଗଚ୍ଛତେ ତସ୍ମାଚ୍ଛାଦ୍ଵଲାନି ସମନ୍ତତଃ ॥ 21 ॥
ରୂପ୍ଯୈର୍ବିନ୍ଦୁଶତୈଶ୍ଚିତ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା ସ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ ।
ଵିଟପୀନାଂ କିସଲଯାନ୍ଭଙ୍ତ୍କ୍ଵାଽଦନ୍ଵିଚଚାର ହ ॥ 22 ॥
କଦଲୀଗୃହକଂ ଗତ୍ଵା କର୍ଣିକାରାନିତସ୍ତତଃ ।
ସମାଶ୍ରଯନ୍ମନ୍ଦଗତିସ୍ସୀତାସନ୍ଦର୍ଶନଂ ତଥା ॥ 23 ॥
ରାଜୀଵଚିତ୍ରପୃଷ୍ଠସ୍ସ ଵିରରାଜ ମହାମୃଗଃ ।
ରାମାଶ୍ରମପଦାଭ୍ଯାଶେ ଵିଚଚାର ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ 24 ॥
ପୁନର୍ଗତ୍ଵା ନିଵୃତ୍ତଶ୍ଚ ଵିଚଚାର ମୃଗୋତ୍ତମଃ ।
ଗତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ ତ୍ଵରଯା ପୁନଃ ପ୍ରତିନିଵର୍ତତେ ॥ 25 ॥
ଵିକ୍ରୀଡଂଶ୍ଚ କ୍ଵଚିଦ୍ଭୂମୌ ପୁନରେଵ ନିଷୀଦତି ।
ଆଶ୍ରମଦ୍ଵାରମାଗମ୍ଯ ମୃଗଯୂଥାନି ଗଚ୍ଛତି ॥ 26 ॥
ମୃଗଯୂଥୈରନୁଗତଃ ପୁନରେଵ ନିଵର୍ତତେ ।
ସୀତାଦର୍ଶନମାକାଙ୍କ୍ଷନ୍ରାକ୍ଷସୋ ମୃଗତାଂ ଗତଃ ॥ 27 ॥
ପରିଭ୍ରମତି ଚିତ୍ରାଣି ମଣ୍ଡଲାନି ଵିନିଷ୍ପତନ୍ ।
ସମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ତେ ସର୍ଵେ ମୃଗା ହ୍ଯନ୍ଯେ ଵନେଚରାଃ ॥ 28 ॥
ଉପାଗମ୍ଯ ସମାଘ୍ରାଯ ଵିଦ୍ରଵନ୍ତି ଦିଶୋ ଦଶ ।
ରାକ୍ଷସସ୍ସୋଽପି ତାନ୍ଵନ୍ଯାନ୍ମୃଗାନ୍ମୃଗଵଧେ ରତଃ ॥ 29 ॥
ପ୍ରଚ୍ଛାଦନାର୍ଥଂ ଭାଵସ୍ଯ ନ ଭକ୍ଷଯତି ସଂସ୍ପୃଶନ୍ ।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ତତଃ କାଲେ ଵୈଦେହୀ ଶୁଭଲୋଚନା ॥ 30 ॥
କୁସୁମାଵଚଯଵ୍ଯଗ୍ରା ପାଦପାନଭ୍ଯଵର୍ତତ ।
କର୍ଣିକାରାନଶୋକାଂଶ୍ଚ ଚୂତାଂଶ୍ଚ ମଦିରେକ୍ଷଣା ॥ 31 ॥
କୁସୁମାନ୍ଯଵଚିନ୍ଵନ୍ତୀ ଚଚାର ରୁଚିରାନନା ।
ଅନର୍ହାଽରଣ୍ଯଵାସସ୍ଯ ସା ତଂ ରତ୍ନମଯଂ ମୃଗମ୍ ॥ 32 ॥
ମୁକ୍ତାମଣି ଵିଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ ଦଦର୍ଶ ପରମାଙ୍ଗନା ।
ସା ତଂ ରୁଚିରଦନ୍ତୋଷ୍ଠୀ ରୂପ୍ଯଧାତୁତନୂରୁହମ୍ ॥ 33 ॥
ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନା ସସ୍ନେହଂ ସମୁଦୈକ୍ଷତ ।
ସ ଚ ତାଂ ରାମଦଯିତାଂ ପଶ୍ଯନ୍ମାଯାମଯୋ ମୃଗଃ ॥ 34 ॥
ଵିଚଚାର ପୁନଶ୍ଚିତ୍ରଂ ଦୀପଯନ୍ନିଵ ତଦ୍ଵନମ୍ ।
ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାନାରତ୍ନମଯଂ ମୃଗମ୍ ॥ 35 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvicatvāriṃśassargaḥ |
evamuktvā tu vacanaṃ mārīco rāvaṇaṃ tataḥ |
gacchāvetyabravīddīno bhayādrātriñcaraprabhoḥ || 1 ||
dṛṣṭaścāhaṃ punastena śaracāpāsidhāriṇā |
madvadhodyataśastre'ṇa vinaṣṭaṃ jīvitaṃ ca me || 2 ||
na hi rāmaṃ parākramya jīvanpratinivartate |
vartate pratirūpo'sau yamadaṇḍahatasya te || 3 ||
kiṃ nu śakyaṃ mayā kartumevaṃ tvayi durātmani |
eṣa gacchāmyahaṃ tāta svasti te'stu niśācara || 4 ||
prahṛṣṭastvabhavattena vacanena sa rāvaṇaḥ |
pariṣvajya susaṃśliṣṭamidaṃ vacanamabravīt || 5 ||
etacchauṇḍīryayuktaṃ te macchandavaśavartinaḥ |
idānīmasi mārīcaḥ pūrvamanyo niśācaraḥ || 6 ||
āruhyatāmayaṃ śīghraṃ ratho ratnavibhūṣitaḥ |
mayā saha tathā yuktaḥ piśācavadanaiḥ kharaiḥ || 7 ||
pralobhayitvā vaidehīṃ yatheṣṭaṃ gantumarhasi |
tāṃ śūnye prasabhaṃ sītāmānayiṣyāmi maithilīm || 8 ||
tato rāvaṇamārīcau vimānamiva taṃ ratham |
āruhya yayatuśśīghraṃ tasmādāśramamaṇḍalāt || 9 ||
tathaiva tatra paśyantau pattanāni vanāni ca |
gīrīṃśca saritassarvā rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca || 10 ||
sametya daṇḍakāraṇyaṃ rāghavasyāśramaṃ tataḥ |
dadarśa saha mārīco rāvaṇo rākṣasādhipaḥ || 11 ||
avatīrya rathāttasmāttataḥ kāñcanabhūṣaṇāt |
haste gṛhītvā mārīcaṃ rāvaṇo vākyamabravīt || 12 ||
etadāśramapadaṃ dṛśyate kadalīvṛtam |
kriyatāṃ tatsakhe śīghraṃ yadarthaṃ vayamāgatāḥ || 13 ||
sa rāvaṇavacaśśrutvā mārīco rākṣasastadā |
mṛgo bhūtvā'śramadvāri rāmasya vicacāra ha || 14 ||
sa tu tadrūpamāsthāya mahadadbhutadarśanam |
maṇipravaraśṛṅgāgrassitāsitamukhākṛtiḥ || 15 ||
raktapadmotpalamukha indranīlotpalaśravāḥ |
kiñcidabhyunnatagrīva indranīladalādharaḥ || 16 ||
kundenduvajrasaṅkāśamudaraṃ cāsya bhāsvaram |
madhūkanibhapārśvaśca padmakiñjalkasannibhaḥ || 17 ||
vaiḍūryasaṅkāśakhurastanujaṅghassusaṃhataḥ |
indrāyudhasavarṇena pucchenordhvaṃ virājatā || 18 ||
manoharassnigdhavarṇo ratnairnānāvidhairvṛtaḥ |
kṣaṇena rākṣaso jāto mṛgaḥ paramaśobhanaḥ || 19 ||
vanaṃ prajvalayanramyaṃ rāmāśramapadaṃ ca tat |
manoharaṃ darśanīyaṃ rūpaṃ kṛtvā sa rākṣasaḥ || 20 ||
pralobhanārthaṃ vaidehyā nānādhātuvicitritam |
vicarangacchate tasmācchādvalāni samantataḥ || 21 ||
rūpyairbinduśataiścitro bhūtvā sa priyadarśanaḥ |
viṭapīnāṃ kisalayānbhaṅtkvā'danvicacāra ha || 22 ||
kadalīgṛhakaṃ gatvā karṇikārānitastataḥ |
samāśrayanmandagatissītāsandarśanaṃ tathā || 23 ||
rājīvacitrapṛṣṭhassa virarāja mahāmṛgaḥ |
rāmāśramapadābhyāśe vicacāra yathāsukham || 24 ||
punargatvā nivṛttaśca vicacāra mṛgottamaḥ |
gatvā muhūrtaṃ tvarayā punaḥ pratinivartate || 25 ||
vikrīḍaṃśca kvacidbhūmau punareva niṣīdati |
āśramadvāramāgamya mṛgayūthāni gacchati || 26 ||
mṛgayūthairanugataḥ punareva nivartate |
sītādarśanamākāṅkṣanrākṣaso mṛgatāṃ gataḥ || 27 ||
paribhramati citrāṇi maṇḍalāni viniṣpatan |
samudvīkṣya ca te sarve mṛgā hyanye vanecarāḥ || 28 ||
upāgamya samāghrāya vidravanti diśo daśa |
rākṣasasso'pi tānvanyānmṛgānmṛgavadhe rataḥ || 29 ||
pracchādanārthaṃ bhāvasya na bhakṣayati saṃspṛśan |
tasminneva tataḥ kāle vaidehī śubhalocanā || 30 ||
kusumāvacayavyagrā pādapānabhyavartata |
karṇikārānaśokāṃśca cūtāṃśca madirekṣaṇā || 31 ||
kusumānyavacinvantī cacāra rucirānanā |
anarhā'raṇyavāsasya sā taṃ ratnamayaṃ mṛgam || 32 ||
muktāmaṇi vicitrāṅgaṃ dadarśa paramāṅganā |
sā taṃ ruciradantoṣṭhī rūpyadhātutanūruham || 33 ||
vismayotphullanayanā sasnehaṃ samudaikṣata |
sa ca tāṃ rāmadayitāṃ paśyanmāyāmayo mṛgaḥ || 34 ||
vicacāra punaścitraṃ dīpayanniva tadvanam |
adṛṣṭapūrvaṃ taṃ dṛṣṭvā nānāratnamayaṃ mṛgam || 35 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvicatvāriṃśassargaḥ ||