📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.2 ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡ - ଦ୍ଵିତୀଯ ସର୍ଗଃ
3.2 Aranyakanda - Dvitiya Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ସର୍ଗଃ ।
କୃତାତିଥ୍ଯୋଽଥ ରାମସ୍ତୁ ସୂର୍ଯସ୍ଯୋଦଯନଂ ପ୍ରତି ।
ଆମ୍ନତ୍ର଼୍ଯ ସ ମୁନୀନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵନମେଵାନ୍ଵଗାହତ ॥ 1 ॥
ନାନାମୃଗଗଣାକୀର୍ଣମୃକ୍ଷଶାର୍ଦୂଲ ସେଵିତମ୍ ।
ଧ୍ଵସ୍ତଵୃକ୍ଷଲତାଗୁଲ୍ମଂ ଦୁର୍ଦର୍ଶସଲିଲାଶଯମ୍ ॥ 2 ॥
ନିଷ୍କୂଜନାନାଶକୁନିଝିଲ୍ଲିକାଗଣନାଦିତମ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଗତୋ ରାମୋ ଵନମଧ୍ଯଂ ଦଦର୍ଶ ହ ॥ 3 ॥
ସୀତଯା ସହ କାକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ତସ୍ମିନଘୋରମୃଗାଯୁତେ ।
ଦଦର୍ଶ ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଭଂ ପୁରୁଷାଦଂ ମହାସ୍ଵନମ୍ ॥ 4 ॥
ଗମ୍ଭୀରାକ୍ଷଂ ମହାଵକ୍ତ୍ରଂ ଵିକଟଂ ଵିଷମୋଦରମ୍ ।
ବୀଭତ୍ସଂ ଵିଷମଂ ଦୀର୍ଘଂ ଵିକୃତଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍ ॥ 5 ॥
ଵସାନଂ ଚର୍ମ ଵୈଯାଘ୍ରଂ ଵସାର୍ଦ୍ରଂ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତମ୍ ।
ତ୍ରାସନଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯମିଵାନ୍ତକମ୍ ॥ 6 ॥
ତ୍ରୀନ୍ସିମ୍ହାନ୍ଶ୍ଚତୁରୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରାନ୍ଦ୍ଵୌ ଵୃକୌ ପୃଷତାନ୍ଦଶ ।
ସଵିଷାଣଂ ଵସାଦିଗ୍ଧଂ ଗଜସ୍ଯ ଚ ଶିରୋ ମହତ୍ ।
ଅଵସଜ୍ଯାଯସେ ଶୂଲେ ଵିନଦନ୍ତଂ ମହାସ୍ଵନମ୍ ॥ 7 ॥
ସ ରାମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ସୀତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ମୈଥିଲୀମ୍ ।
ଅଭ୍ଯଧାଵତ୍ସୁସଙ୍କୃଦ୍ଧଃ ପ୍ରଜାଃ କାଲ ଇଵାନ୍ତକଃ ॥ 8 ॥
ସ କୃତ୍ଵା ଭୈରଵଂ ନାଦଂ ଚାଲଯନ୍ନିଵ ମେଦିନୀମ୍ ।
ଅଙ୍କେନାଦାଯ ଵୈଦେହୀମପକ୍ରମ୍ଯ ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 9 ॥
ଯୁଵାଂ ଜଟାଚୀରଧରୌ ସଭାର୍ଯୌ କ୍ଷୀଣଜୀଵିତୌ ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ଶରଚାପାସିଧାରିଣୌ ॥ 10 ॥
କଥଂ ତାପସଯୋର୍ଵାଂ ଚ ଵାସଃ ପ୍ରମଦଯା ସହ ।
ଅଧର୍ମଚାରିଣୌ ପାପୌ କୌ ଯୁଵାଂ ମୁନିଦୂଷକୌ ॥ 11 ॥
ଅହଂ ଵନମିଦଂ ଦୁର୍ଗଂ ଵିରାଧୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ ।
ଚରାମି ସାଯୁଧୋ ନିତ୍ଯମୃଷିମାଂସାନି ଭକ୍ଷଯନ୍ ॥ 12 ॥
ଇଯଂ ନାରୀ ଵରାରୋହା ମମ ଭାର୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି ।
ଯୁଵଯୋଃ ପାପଯୋଶ୍ଚାହଂ ପାସ୍ଯାମି ରୁଧିରଂ ମୃଧେ ॥ 13 ॥
ତସ୍ଯୈଵଂ ବ୍ରୁଵତୋ ଦୁଷ୍ଟଂ ଵିରାଧସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଗର୍ଵିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ଜନକାତ୍ମଜା ॥ 14 ॥
ସୀତା ପ୍ରଵେପତୋଦ୍ଵେଗାତ୍ ପ୍ରାଵାତେ କଦଲୀ ଯଥା ॥ 15 ॥
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଘଵଃ ସୀତାଂ ଵିରାଧାଙ୍କଗତାଂ ଶୁଭାମ୍ ।
ଅବ୍ରଵୀଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯଂ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା ॥ 16 ॥
ପଶ୍ଯ ସୌମ୍ଯ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଜନକସ୍ଯାତ୍ମସମ୍ଭଵାମ୍ ।
ମମ ଭାର୍ଯାଂ ଶୁଭାଚାରାଂ ଵିରାଧାଙ୍କେ ପ୍ରଵେଶିତାମ୍ ॥ 17 ॥
ଅତ୍ଯନ୍ତସୁଖସମ୍ମଵୃଦ୍ଧାଂ ରାଜପୁତ୍ରୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ ।
ଯଦଭିପ୍ରେତମସ୍ମାସୁ ପ୍ରିଯଂ ଵରଵୃତଂ ଚ ଯତ୍ ॥ 18 ॥
କୈକେଯ୍ଯାସ୍ତୁ ସୁସଂଵୃତ୍ତଂ କ୍ଷିପ୍ରମଦ୍ଯୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ଯା ନ ତୁଷ୍ଯତି ରାଜ୍ଯେନ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନୀ ॥ 19 ॥
ଯଯାହଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରିଯଃ ପ୍ରସ୍ଥାପିତୋ ଵନମ୍ ।
ଅଦ୍ଯେଦାନୀଂ ସକାମା ସା ଯା ମାତା ମଧ୍ଯମା ମମ ॥ 20 ॥
ପରସ୍ପର୍ଶାତ୍ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯାଃ ନ ଦୁଃଖତରମସ୍ତିମେ ।
ପିତୁର୍ଵିନାଶାତ୍ସୌମିତ୍ରେ ସ୍ଵରାଜ୍ଯହରଣାତ୍ତଥା ॥ 21 ॥
ଇତି ବ୍ରୁଵତି କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ବାଷ୍ପଶୋକପରିପ୍ଲୁତେ ।
ଅବ୍ରଵୀଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରୁଦ୍ଧୋ ନାଗ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍ ॥ 22 ॥
ଅନାଥ ଇଵ ଭୂତାନାଂ ନାଥସ୍ତ୍ଵଂ ଵାସଵୋପମଃ ।
ମଯା ପ୍ରେଷ୍ଯେଣ କାକୁତ୍ସ୍ଥ କିମର୍ଥଂ ପରିତପ୍ଯସେ ॥ 23 ॥
ଶରେଣ ନିହତସ୍ଯାଦ୍ଯ ମଯା କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ରକ୍ଷସଃ ।
ଵିରାଧସ୍ଯ ଗତାସୋର୍ହି ମହୀ ପାସ୍ଯତି ଶୋଣିତମ୍ ॥ 24 ॥
ରାଜ୍ଯକାମେ ମମ କ୍ରୋଧୋ ଭରତେ ଯୋ ବଭୂଵ ହ ।
ତଂ ଵିରାଧେ ପ୍ରମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଵଜ୍ରୀ ଵଜ୍ରମିଵାଚଲେ ॥ 25 ॥
ମମ ଭୁଜବଲଵେଗଵେଗିତଃ ପତତୁ ଶରୋଽସ୍ଯ ମହାନ୍ମହୋରସି ।
ଵ୍ଯପନଯତୁ ତନୋଶ୍ଚ ଜୀଵିତଂ ପତତୁ ତତସ୍ସମହୀଂ ଵିଘୂର୍ଣିତଃ ॥ 26 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
kṛtātithyo'tha rāmastu sūryasyodayanaṃ prati |
āmnatṟya sa munīnsarvānvanamevānvagāhata || 1 ||
nānāmṛgagaṇākīrṇamṛkṣaśārdūla sevitam |
dhvastavṛkṣalatāgulmaṃ durdarśasalilāśayam || 2 ||
niṣkūjanānāśakunijhillikāgaṇanāditam |
lakṣmaṇānugato rāmo vanamadhyaṃ dadarśa ha || 3 ||
sītayā saha kākutsthastasminaghoramṛgāyute |
dadarśa giriśṛṅgābhaṃ puruṣādaṃ mahāsvanam || 4 ||
gambhīrākṣaṃ mahāvaktraṃ vikaṭaṃ viṣamodaram |
bībhatsaṃ viṣamaṃ dīrghaṃ vikṛtaṃ ghoradarśanam || 5 ||
vasānaṃ carma vaiyāghraṃ vasārdraṃ rudhirokṣitam |
trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ vyāditāsyamivāntakam || 6 ||
trīnsimhānścaturo vyāghrāndvau vṛkau pṛṣatāndaśa |
saviṣāṇaṃ vasādigdhaṃ gajasya ca śiro mahat |
avasajyāyase śūle vinadantaṃ mahāsvanam || 7 ||
sa rāmaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sītāṃ dṛṣṭvā ca maithilīm |
abhyadhāvatsusaṅkṛddhaḥ prajāḥ kāla ivāntakaḥ || 8 ||
sa kṛtvā bhairavaṃ nādaṃ cālayanniva medinīm |
aṅkenādāya vaidehīmapakramya tato'bravīt || 9 ||
yuvāṃ jaṭācīradharau sabhāryau kṣīṇajīvitau |
praviṣṭau daṇḍakāraṇyaṃ śaracāpāsidhāriṇau || 10 ||
kathaṃ tāpasayorvāṃ ca vāsaḥ pramadayā saha |
adharmacāriṇau pāpau kau yuvāṃ munidūṣakau || 11 ||
ahaṃ vanamidaṃ durgaṃ virādho nāma rākṣasaḥ |
carāmi sāyudho nityamṛṣimāṃsāni bhakṣayan || 12 ||
iyaṃ nārī varārohā mama bhāryā bhaviṣyati |
yuvayoḥ pāpayoścāhaṃ pāsyāmi rudhiraṃ mṛdhe || 13 ||
tasyaivaṃ bruvato duṣṭaṃ virādhasya durātmanaḥ |
śrutvā sagarvitaṃ vākyaṃ sambhrāntā janakātmajā || 14 ||
sītā pravepatodvegāt prāvāte kadalī yathā || 15 ||
tāṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ sītāṃ virādhāṅkagatāṃ śubhām |
abravīllakṣmaṇaṃ vākyaṃ mukhena pariśuṣyatā || 16 ||
paśya saumya narendrasya janakasyātmasambhavām |
mama bhāryāṃ śubhācārāṃ virādhāṅke praveśitām || 17 ||
atyantasukhasammavṛddhāṃ rājaputrīṃ yaśasvinīm |
yadabhipretamasmāsu priyaṃ varavṛtaṃ ca yat || 18 ||
kaikeyyāstu susaṃvṛttaṃ kṣipramadyaiva lakṣmaṇa |
yā na tuṣyati rājyena putrārthe dīrghadarśinī || 19 ||
yayāhaṃ sarvabhūtānāṃ priyaḥ prasthāpito vanam |
adyedānīṃ sakāmā sā yā mātā madhyamā mama || 20 ||
parasparśāttu vaidehyāḥ na duḥkhataramastime |
piturvināśātsaumitre svarājyaharaṇāttathā || 21 ||
iti bruvati kākutsthe bāṣpaśokapariplute |
abravīllakṣmaṇaḥ kruddho ruddho nāga iva śvasan || 22 ||
anātha iva bhūtānāṃ nāthastvaṃ vāsavopamaḥ |
mayā preṣyeṇa kākutstha kimarthaṃ paritapyase || 23 ||
śareṇa nihatasyādya mayā kruddhena rakṣasaḥ |
virādhasya gatāsorhi mahī pāsyati śoṇitam || 24 ||
rājyakāme mama krodho bharate yo babhūva ha |
taṃ virādhe pramokṣyāmi vajrī vajramivācale || 25 ||
mama bhujabalavegavegitaḥ patatu śaro'sya mahānmahorasi |
vyapanayatu tanośca jīvitaṃ patatu tatassamahīṃ vighūrṇitaḥ || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||