📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.50 ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡ - ପଞ୍ଚାଶ ସର୍ଗଃ
2.50 Ayodhyakanda - Panchasha Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଵିଶାଲାନ୍ କୋସଲାନ୍ ରମ୍ଯାନ୍ ଯାତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜଃ ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଭିମୁଖୋ ଧୀମାନ୍ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ଆପୃଚ୍ଛେ ତ୍ଵାଂ ପୁରୀଶ୍ରେଷ୍ଠେ କାକୁତ୍ସ୍ଥପରିପାଲିତେ ।
ଦୈଵତାନି ଚ ଯାନି ତ୍ଵାଂ ପାଲଯନ୍ତି ଵସନ୍ତି ଚ ॥ 2 ॥
ନିଵୃତ୍ତଵନଵାସସ୍ତ୍ଵାମନୃଣୋ ଜଗତୀପତେଃ ।
ପୁନର୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ମାତ୍ରା ଚ ପିତ୍ରା ଚ ସହ ସଙ୍ଗତଃ ॥ 3 ॥
ତତୋ ରୁଧିରତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ଭୁଜମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍ ।
ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖୋ ଦୀନୋଽବ୍ରଵୀଜ୍ଜାନପଦଂ ଜନମ୍ ॥ 4 ॥
ଅନୁକ୍ରୋଶୋ ଦଯା ଚୈଵ ଯଥାର୍ହଂ ମଯି ଵଃ କୃତଃ ।
ଚିରଂ ଦୁଃଖସ୍ଯ ପାପୀଯୋ ଗମ୍ଯତାମର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ ॥ 5 ॥
ତେଽଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ କୃତ୍ଵା ଚାପି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।
ଵିଲପନ୍ତୋ ନରା ଘୋରଂ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ତ କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ 6 ॥
ତଥା ଵିଲପତାଂ ତେଷାମତୃପ୍ତାନାଂ ଚ ରାଘଵଃ ।
ଅଚକ୍ଷୁର୍ଵିଷଯଂ ପ୍ରାଯାଦ୍ଯଥାର୍କଃ କ୍ଷଣଦାମୁଖେ ॥ 7 ॥
ତତୋ ଧାନ୍ଯଧନୋପେତାନ୍ ଦାନଶୀଲଜନାନ୍ ଶିଵାନ୍ ।
ଅକୁତଶ୍ଚିଦ୍ଭଯାନ୍ ରମ୍ଯାଂଶ୍ଚୈତ୍ଯଯୂପସମାଵୃତାନ୍ ॥ 8 ॥
ଉଦ୍ଯାନାମ୍ରଵନୋପେତାନ୍ ସମ୍ପନ୍ନସଲିଲାଶଯାନ୍ ।
ତୁଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣାନ୍ ଗୋକୁଲାକୁଲସେଵିତାନ୍ ॥ 9 ॥
ଲକ୍ଷଣୀଯାନ୍ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷାଭିନାଦିତାନ୍ ।
ରଥେନ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ କୋସଲାନତ୍ଯଵର୍ତତ ॥ 10 ॥
ମଧ୍ଯେନମୁଦିତଂ ସ୍ଫୀତଂ ରମ୍ଯୋଦ୍ଯାନସମାକୁଲମ୍ ।
ରାଜ୍ଯଂ ଭୋଗ୍ଯଂ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯଯୌ ଧୃତିମତାଂ ଵରଃ ॥ 11 ॥
ତତ ସ୍ତ୍ରିପଥଗାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଶିଵତୋଯାମଶୈଵଲାମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ରାଘଵୋ ଗଙ୍ଗାଂ ପୁଣ୍ଯାମୃଷିନିଷେଵିତାମ୍ ॥ 12 ॥
ଆଶ୍ରମୈରଵିଦୂରସ୍ଥୈଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିସ୍ସମଲଙ୍କୃତାମ୍ ।
କାଲେଽପ୍ସରୋଭିର୍ହୃଷ୍ଟାଭି ସ୍ସେଵିତାମ୍ଭୋହ୍ରଦାଂ ଶିଵାମ୍ ॥ 13 ॥
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ କିନ୍ନରୈରୁପଶୋଭିତାମ୍ ।
ନାନାଗନ୍ଧର୍ଵପତ୍ନୀଭି ସ୍ସେଵିତାଂ ସତତଂ ଶିଵାମ୍ ॥ 14 ॥
ଦେଵାଽଽକ୍ରୀଡଶତାକୀର୍ଣାଂ ଦେଵୋଦ୍ଯାନଶତାଯୁତାମ୍ ।
ଦେଵାର୍ଥମାକାଶଗମାଂ ଵିଖ୍ଯାତାଂ ଦେଵପଦ୍ମିନୀମ୍ ॥ 15 ॥
ଜଲାଘାତାଟ୍ଟହାସୋଗ୍ରାଂ ଫେନନିର୍ମଲହାସିନୀମ୍ ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଵେଣୀକୃତଜଲାଂ କ୍ଵଚିଦାଵର୍ତଶୋଭିତାମ୍ ॥ 16 ॥
କ୍ଵଚିତ୍ ସ୍ତିମିତଗମ୍ଭୀରାଂ କ୍ଵଚିଦ୍ଵେଗଜଲାକୁଲାମ୍ ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଗମ୍ଭୀରନିର୍ଘୋଷାଂ କ୍ଵଚିଦ୍ଭୈରଵନିସ୍ଵନାମ୍ ॥ 17 ॥
ଦେଵସଙ୍ଘାପ୍ଲୁତଜଲାଂ ନିର୍ମଲୋତ୍ପଲଶୋଭିତାମ୍ ।
କ୍ଵଚିଦାଭୋଗପୁଲିନାଂ କ୍ଵଚିନ୍ନିର୍ମଲଵାଲୁକାମ୍ ॥ 18 ॥
ହଂସସାରସସଙ୍ଘୁଷ୍ଟାଂ ଚକ୍ରଵାକୋପକୂଜିତାମ୍ ।
ସଦା ମଦୈଶ୍ଚ ଵିହଗୈରଭିସନ୍ନାଦିତାନ୍ତରାମ୍ ॥ 19 ॥
କ୍ଵଚିତ୍ତୀରରୁହୈର୍ଵୃକ୍ଷୈର୍ମାଲାଭିରିଵଶୋଭିତାମ୍ ।
କ୍ଵଚିତ୍ଫୁଲ୍ଲୋତ୍ପଲଚ୍ଛନ୍ନାଂ କ୍ଵଚିତ୍ପଦ୍ମଵନାକୁଲାମ୍ ॥ 20 ॥
କ୍ଵଚିତ୍କୁମୁଦଷଣ୍ଡୈଶ୍ଚ କୁଡ୍ମଲୈରୁପଶୋଭିତାମ୍ ।
ନାନାପୁଷ୍ପରଜୋଧ୍ଵସ୍ତାଂ ସମଦାମିଵ ଚ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ 21 ॥
ଵ୍ଯପେତମଲସଙ୍ଘାତାଂ ମଣିନିର୍ମଲଦର୍ଶନାମ୍ ।
ଦିଶାଗଜୈର୍ଵନଗଜୈ ର୍ମତ୍ତୈଶ୍ଚ ଵରଵାରଣୈଃ ॥ 22 ॥
ଦେଵୋପଵାହ୍ଯୈଶ୍ଚ ମୁହୁସ୍ସନ୍ନାଦିତଵନାନ୍ତରାମ୍ ।
ପ୍ରମଦାମିଵ ଯତ୍ନେନ ଭୂଷିତାଂ ଭୂଷଣୋତ୍ତମୈଃ ॥ 23 ॥
ଫଲୈଃ ପୁଷ୍ପୈଃ କିସଲଯୈର୍ଵୃତାଂ ଗୁଲ୍ମୈର୍ଦ୍ଵିଜୈସ୍ତଥା ।
ଶିଂଶୁମାରୈଶ୍ଚ ନକ୍ରୈଶ୍ଚ ଭୁଜଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ନିଷେଵିତାମ୍ ॥ 24 ॥
ଵିଷ୍ଣୁପାଦଚ୍ଯୁତାଂ ଦିଵ୍ଯାମପାପାଂ ପାପନାଶିନୀମ୍ ।
ତାଂ ଶଙ୍କରଜଟାଜୂଟାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟାଂ ସାଗରତେଜସା ॥ 25 ॥
ସମୁଦ୍ରମହିଷୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ସାରସକ୍ରୌଞ୍ଚନାଦିତାମ୍ ।
ଆସସାଦ ମହାବାହୁଃ ଶୃଙ୍ଗିବେରପୁରଂ ପ୍ରତି ॥ 26 ॥
ତାମୂର୍ମିକଲିଲାଵର୍ତାମନ୍ଵଵେକ୍ଷ୍ଯ ମହାରଥଃ ।
ସୁମନ୍ତ୍ରମବ୍ରଵୀତ୍ସୂତମିହୈଵାଦ୍ଯ ଵସାମହେ ॥ 27 ॥
ଅଵିଦୂରାଦଯଂ ନଦ୍ଯା ବହୁପୁଷ୍ପପ୍ରଵାଲଵାନ୍ ।
ସୁମହାନିଙ୍ଗୁଦୀଵୃକ୍ଷୋ ଵସାମୋଽତ୍ରୈଵ ସାରଥେ ॥ 28 ॥
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ ସ୍ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ସମ୍ମାନ୍ଯସଲିଲାଂ ଶିଵାମ୍ ।
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵମୃଗମାନୁଷପକ୍ଷିଣାମ୍ ॥ 29 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ସୁମନ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ବାଢମିତ୍ଯେଵ ରାଘଵମ୍ ।
ଉକ୍ତ୍ଵା ତମିଙ୍ଗୁଦୀଵୃକ୍ଷଂ ତଦୋପଯଯତୁର୍ହଯୈଃ ॥ 30 ॥
ରାମୋଽଭିଯାଯ ତଂ ରମ୍ଯଂ ଵୃକ୍ଷମିକ୍ଷ୍ଵାକୁନନ୍ଦନଃ ।
ରଥାଦଵାତରତ୍ତସ୍ମାତ୍ସଭାର୍ଯ ସ୍ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 31 ॥
ସୁମନ୍ତ୍ରୋଽପ୍ଯଵତୀର୍ଯାସ୍ମାନ୍ମୋଚଯିତ୍ଵା ହଯୋତ୍ତମାନ୍ ।
ଵୃକ୍ଷମୂଲଗତଂ ରାମମୁପତସ୍ଥେ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ॥ 32 ॥
ତତ୍ର ରାଜା ଗୁହୋ ନାମ ରାମସ୍ଯାତ୍ମସମସ୍ସଖା ।
ନିଷାଦଜାତ୍ଯୋ ବଲଵାନ୍ ସ୍ଥପତିଶ୍ଚେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ॥ 33 ॥
ସ ଶୃତ୍ଵା ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ରାମଂ ଵିଷଯମାଗତମ୍ ।
ଵୃଦ୍ଧୈଃ ପରିଵୃତୋଽମାତ୍ଯୈଃ ଜ୍ଞାତିଭିଶ୍ଚାଭ୍ଯୁପାଗତଃ ॥ 34 ॥
ତତୋ ନିଷାଦାଧିପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୂରାଦୁପସ୍ଥିତମ୍ ।
ସହ ସୌମିତ୍ରିଣା ରାମ ସ୍ସମାଗଚ୍ଛଦ୍ଗୁହେନ ସଃ ॥ 35 ॥
ତମାର୍ତସ୍ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଗୁହୋ ରାଘଵମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଯଥାଽଯୋଧ୍ଯା ତଥେଯଂ ତେ ରାମ କିଂ କରଵାଣି ତେ ॥ 36 ॥
ଈଦୃଶଂ ହି ମହାବାହୋ କଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତ୍ଯତିଥିଂ ପ୍ରିଯମ୍ ।
ତତୋ ଗୁଣଵଦନ୍ନାଦ୍ଯମୁପାଦାଯ ପୃଥଗ୍ଵିଧମ୍ ॥ 37 ॥
ଅର୍ଘ୍ଯଂ ଚୋପାନଯତ୍କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ ।
ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାବାହୋ ତଵେଯମଖିଲା ମହୀ ॥ 38 ॥
ଵଯଂ ପ୍ରେଷ୍ଯା ଭଵାନ୍ଭର୍ତା ସାଧୁ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାଧି ନଃ ।
ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଭୋଜ୍ଯଂ ଚ ପେଯଂ ଚ ଲେହ୍ଯଞ୍ଚେଦମୁପସ୍ଥିତମ୍ ॥ 39 ॥
ଶଯନାନି ଚ ମୁଖ୍ଯାନି ଵାଜିନାଂ ଖାଦନଂ ଚ ତେ ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ତୁ ଗୁହଂ ରାଘଵଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ॥ 40 ॥
ଅର୍ଚିତାଶ୍ଚୈଵ ହୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଭଵତା ସର୍ଵଥା ଵଯମ୍ ।
ପଦ୍ଭ୍ଯାମଭିଗମାଚ୍ଚୈଵ ସ୍ନେହସନ୍ଦର୍ଶନେନ ଚ ॥ 41 ॥
ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ସାଧୁ ପୀନାଭ୍ଯାଂ ପୀଡଯନ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵାଂ ଗୁହ ପଶ୍ଯାମି ହ୍ଯରୋଗଂ ସହ ବାନ୍ଧଵୈଃ ।
ଅପି ତେ କୁଶଲଂ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ମିତ୍ରେଷୁ ଚ ଧନେଷୁ ଚ ॥ 42 ॥
ଯତ୍ତ୍ଵିଦଂ ଭଵତା କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା ସମୁପକଲ୍ପିତମ୍ ।
ସର୍ଵଂ ତଦନୁଜାନାମି ନ ହି ଵର୍ତେ ପ୍ରତିଗ୍ରହେ ॥ 43 ॥
କୁଶଚୀରାଜିନଧରଂ ଫଲମୂଲାଶିନଂ ଚ ମାମ୍ ।
ଵିଦ୍ଧି ପ୍ରଣିହିତଂ ଧର୍ମେ ତାପସଂ ଵନଗୋଚରମ୍ ॥ 44 ॥
ଅଶ୍ଵାନାଂ ଖାଦନେନାହମର୍ଥୀ ନାନ୍ଯେନ କେନଚିତ୍ ।
ଏତାଵତାଽତ୍ର ଭଵତା ଭଵିଷ୍ଯାମି ସୁପୂଜିତଃ ॥ 45 ॥
ଏତେ ହି ଦଯିତା ରାଜ୍ଞଃ ପିତୁର୍ଦଶରଥସ୍ଯ ମେ ।
ଏତୈସ୍ସୁଵିହିତୈରଶ୍ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯାମ୍ଯହମର୍ଚିତଃ ॥ 46 ॥
ଅଶ୍ଵାନାଂ ପ୍ରତିପାନଂ ଚ ଖାଦନଂ ଚୈଵ ସୋଽନ୍ଵଶାତ୍ ।
ଗୁହସ୍ତତ୍ରୈଵ ପୁରୁଷାଂ ସ୍ତ୍ଵରିତଂ ଦୀଯତାମିତି ॥ 47 ॥
ତତଶ୍ଚୀରୋତ୍ତରାସଙ୍ଗଃ ସନ୍ଧ୍ଯାମନ୍ଵାସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାମ୍ ।
ଜଲମେଵାଦଦେ ଭୋଜ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଽଽହୃତଂ ସ୍ଵଯମ୍ ॥ 48 ॥
ତସ୍ଯ ଭୂମୌ ଶଯାନସ୍ଯ ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ସଭାର୍ଯସ୍ଯ ତତୋଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ତସ୍ଥୌ ଵୃକ୍ଷମୁପାଶ୍ରିତଃ ॥ 49 ॥
ଗୁହୋଽପି ସହ ସୂତେନ ସୌମିତ୍ରିମନୁଭାଷଯନ୍ ।
ଅନ୍ଵଜାଗ୍ରତ୍ତତୋ ରାମମପ୍ରମତ୍ତୋ ଧନୁର୍ଧରଃ ॥ 50 ॥
ତଥା ଶଯାନସ୍ଯ ତତୋଽସ୍ଯ ଧୀମତୋ ଯଶସ୍ଵିନୋ ଦାଶରଥେର୍ମହାତ୍ମନଃ ।
ଅଦୃଷ୍ଟଦୁଃଖସ୍ଯ ସୁଖୋଚିତସ୍ଯ ସା ତଦାଵ୍ଯତୀଯାଯ ଚିରେଣ ଶର୍ଵରୀ ॥ 51 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcāśassargaḥ |
viśālān kosalān ramyān yātvā lakṣmaṇapūrvajaḥ |
ayodhyābhimukho dhīmān prāñjalirvākyamabravīt || 1 ||
āpṛcche tvāṃ purīśreṣṭhe kākutsthaparipālite |
daivatāni ca yāni tvāṃ pālayanti vasanti ca || 2 ||
nivṛttavanavāsastvāmanṛṇo jagatīpateḥ |
punardrakṣyāmi mātrā ca pitrā ca saha saṅgataḥ || 3 ||
tato rudhiratāmrākṣo bhujamudyamya dakṣiṇam |
aśrupūrṇamukho dīno'bravījjānapadaṃ janam || 4 ||
anukrośo dayā caiva yathārhaṃ mayi vaḥ kṛtaḥ |
ciraṃ duḥkhasya pāpīyo gamyatāmarthasiddhaye || 5 ||
te'bhivādya mahātmānaṃ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam |
vilapanto narā ghoraṃ vyatiṣṭhanta kvacit kvacit || 6 ||
tathā vilapatāṃ teṣāmatṛptānāṃ ca rāghavaḥ |
acakṣurviṣayaṃ prāyādyathārkaḥ kṣaṇadāmukhe || 7 ||
tato dhānyadhanopetān dānaśīlajanān śivān |
akutaścidbhayān ramyāṃścaityayūpasamāvṛtān || 8 ||
udyānāmravanopetān sampannasalilāśayān |
tuṣṭapuṣṭajanākīrṇān gokulākulasevitān || 9 ||
lakṣaṇīyānnarendrāṇāṃ brahmaghoṣābhināditān |
rathena puruṣavyāghraḥ kosalānatyavartata || 10 ||
madhyenamuditaṃ sphītaṃ ramyodyānasamākulam |
rājyaṃ bhogyaṃ narendrāṇāṃ yayau dhṛtimatāṃ varaḥ || 11 ||
tata stripathagāṃ divyāṃ śivatoyāmaśaivalām |
dadarśa rāghavo gaṅgāṃ puṇyāmṛṣiniṣevitām || 12 ||
āśramairavidūrasthaiḥ śrīmadbhissamalaṅkṛtām |
kāle'psarobhirhṛṣṭābhi ssevitāmbhohradāṃ śivām || 13 ||
devadānavagandharvaiḥ kinnarairupaśobhitām |
nānāgandharvapatnībhi ssevitāṃ satataṃ śivām || 14 ||
devā''krīḍaśatākīrṇāṃ devodyānaśatāyutām |
devārthamākāśagamāṃ vikhyātāṃ devapadminīm || 15 ||
jalāghātāṭṭahāsogrāṃ phenanirmalahāsinīm |
kvacidveṇīkṛtajalāṃ kvacidāvartaśobhitām || 16 ||
kvacit stimitagambhīrāṃ kvacidvegajalākulām |
kvacidgambhīranirghoṣāṃ kvacidbhairavanisvanām || 17 ||
devasaṅghāplutajalāṃ nirmalotpalaśobhitām |
kvacidābhogapulināṃ kvacinnirmalavālukām || 18 ||
haṃsasārasasaṅghuṣṭāṃ cakravākopakūjitām |
sadā madaiśca vihagairabhisannāditāntarām || 19 ||
kvacittīraruhairvṛkṣairmālābhirivaśobhitām |
kvacitphullotpalacchannāṃ kvacitpadmavanākulām || 20 ||
kvacitkumudaṣaṇḍaiśca kuḍmalairupaśobhitām |
nānāpuṣparajodhvastāṃ samadāmiva ca kvacit || 21 ||
vyapetamalasaṅghātāṃ maṇinirmaladarśanām |
diśāgajairvanagajai rmattaiśca varavāraṇaiḥ || 22 ||
devopavāhyaiśca muhussannāditavanāntarām |
pramadāmiva yatnena bhūṣitāṃ bhūṣaṇottamaiḥ || 23 ||
phalaiḥ puṣpaiḥ kisalayairvṛtāṃ gulmairdvijaistathā |
śiṃśumāraiśca nakraiśca bhujaṅgaiśca niṣevitām || 24 ||
viṣṇupādacyutāṃ divyāmapāpāṃ pāpanāśinīm |
tāṃ śaṅkarajaṭājūṭādbhraṣṭāṃ sāgaratejasā || 25 ||
samudramahiṣīṃ gaṅgāṃ sārasakrauñcanāditām |
āsasāda mahābāhuḥ śṛṅgiberapuraṃ prati || 26 ||
tāmūrmikalilāvartāmanvavekṣya mahārathaḥ |
sumantramabravītsūtamihaivādya vasāmahe || 27 ||
avidūrādayaṃ nadyā bahupuṣpapravālavān |
sumahāniṅgudīvṛkṣo vasāmo'traiva sārathe || 28 ||
drakṣyāma ssaritāṃ śreṣṭhāṃ sammānyasalilāṃ śivām |
devadānavagandharvamṛgamānuṣapakṣiṇām || 29 ||
lakṣmaṇaśca sumantraśca bāḍhamityeva rāghavam |
uktvā tamiṅgudīvṛkṣaṃ tadopayayaturhayaiḥ || 30 ||
rāmo'bhiyāya taṃ ramyaṃ vṛkṣamikṣvākunandanaḥ |
rathādavātarattasmātsabhārya ssahalakṣmaṇaḥ || 31 ||
sumantro'pyavatīryāsmānmocayitvā hayottamān |
vṛkṣamūlagataṃ rāmamupatasthe kṛtāñjaliḥ || 32 ||
tatra rājā guho nāma rāmasyātmasamassakhā |
niṣādajātyo balavān sthapatiśceti viśrutaḥ || 33 ||
sa śṛtvā puruṣavyāghraṃ rāmaṃ viṣayamāgatam |
vṛddhaiḥ parivṛto'mātyaiḥ jñātibhiścābhyupāgataḥ || 34 ||
tato niṣādādhipatiṃ dṛṣṭvā dūrādupasthitam |
saha saumitriṇā rāma ssamāgacchadguhena saḥ || 35 ||
tamārtassampariṣvajya guho rāghavamabravīt |
yathā'yodhyā tatheyaṃ te rāma kiṃ karavāṇi te || 36 ||
īdṛśaṃ hi mahābāho kaḥ prāpsyatyatithiṃ priyam |
tato guṇavadannādyamupādāya pṛthagvidham || 37 ||
arghyaṃ copānayatkṣipraṃ vākyaṃ cedamuvāca ha |
svāgataṃ te mahābāho taveyamakhilā mahī || 38 ||
vayaṃ preṣyā bhavānbhartā sādhu rājyaṃ praśādhi naḥ |
bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca peyaṃ ca lehyañcedamupasthitam || 39 ||
śayanāni ca mukhyāni vājināṃ khādanaṃ ca te |
evaṃ bruvāṇaṃ tu guhaṃ rāghavaḥ pratyuvāca ha || 40 ||
arcitāścaiva hṛṣṭāśca bhavatā sarvathā vayam |
padbhyāmabhigamāccaiva snehasandarśanena ca || 41 ||
bhujābhyāṃ sādhu pīnābhyāṃ pīḍayanvākyamabravīt |
diṣṭyā tvāṃ guha paśyāmi hyarogaṃ saha bāndhavaiḥ |
api te kuśalaṃ rāṣṭre mitreṣu ca dhaneṣu ca || 42 ||
yattvidaṃ bhavatā kiñcitprītyā samupakalpitam |
sarvaṃ tadanujānāmi na hi varte pratigrahe || 43 ||
kuśacīrājinadharaṃ phalamūlāśinaṃ ca mām |
viddhi praṇihitaṃ dharme tāpasaṃ vanagocaram || 44 ||
aśvānāṃ khādanenāhamarthī nānyena kenacit |
etāvatā'tra bhavatā bhaviṣyāmi supūjitaḥ || 45 ||
ete hi dayitā rājñaḥ piturdaśarathasya me |
etaissuvihitairaśvai bhaviṣyāmyahamarcitaḥ || 46 ||
aśvānāṃ pratipānaṃ ca khādanaṃ caiva so'nvaśāt |
guhastatraiva puruṣāṃ stvaritaṃ dīyatāmiti || 47 ||
tataścīrottarāsaṅgaḥ sandhyāmanvāsya paścimām |
jalamevādade bhojyaṃ lakṣmaṇenā''hṛtaṃ svayam || 48 ||
tasya bhūmau śayānasya pādau prakṣālya lakṣmaṇaḥ |
sabhāryasya tato'bhyetya tasthau vṛkṣamupāśritaḥ || 49 ||
guho'pi saha sūtena saumitrimanubhāṣayan |
anvajāgrattato rāmamapramatto dhanurdharaḥ || 50 ||
tathā śayānasya tato'sya dhīmato yaśasvino dāśarathermahātmanaḥ |
adṛṣṭaduḥkhasya sukhocitasya sā tadāvyatīyāya cireṇa śarvarī || 51 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcāśassargaḥ ||