📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.43 ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡ - ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶ ସର୍ଗଃ
2.43 Ayodhyakanda - Trichatvarimsha Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତଃ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଶଯନେ ସନ୍ନଂ ଶୋକେନ ପାର୍ଥିଵମ୍ ।
କୌଶଲ୍ଯା ପୁତ୍ରଶୋକାର୍ତା ତମୁଵାଚ ମହୀପତିମ୍ ॥ 1 ॥
ରାଘଵେ ନରଶାର୍ଦୂଲେ ଵିଷମୁପ୍ତ୍ଵାହିଜିହ୍ମଗା ।
ଵିଚରିଷ୍ଯତି କୈକେଯୀ ନିର୍ମୁକ୍ତେଵ ହି ପନ୍ନଗୀ ॥ 2 ॥
ଵିଵାସ୍ଯ ରାମଂ ସୁଭଗା ଲବ୍ଧକାମା ସମାହିତା ।
ତ୍ରାସଯିଷ୍ଯତି ମାଂ ଭୂଯୋ ଦୁଷ୍ଟାହିରିଵ ଵେଶ୍ମନି ॥ 3 ॥
ଅଥ ସ୍ମ ନଗରେ ରାମଶ୍ଚରନ୍ ଭୈକ୍ଷଂ ଗୃହେ ଵସେତ୍ ।
କାମକାରୋ ଵରଂ ଦାତୁମପି ଦାସଂ ମମାତ୍ମଜମ୍ ॥ 4 ॥
ପାତଯିତ୍ଵା ତୁ କୈକେଯ୍ଯା ରାମଂ ସ୍ଥାନାଦ୍ଯଥେଷ୍ଟତଃ ।
ପ୍ରଦିଷ୍ଟୋ ରକ୍ଷସାଂ ଭାଗଃ ପର୍ଵଣୀଵାହିତାଗ୍ନିନା ॥ 5 ॥
ଗଜରାଜଗତିର୍ଵୀରୋ ମହାବାହୁର୍ଧନୁର୍ଧରଃ ।
ଵନମାଵିଶତେ ନୂନଂ ସଭାର୍ଯ ସ୍ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 6 ॥
ଵନେ ତ୍ଵଦୃଷ୍ଟଦୁଃଖାନାଂ କେକଯ୍ଯାନୁମତେ ତ୍ଵଯା ।
ତ୍ଯକ୍ତାନାଂ ଵନଵାସାଯ କାନ୍ଵଵସ୍ଥା ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 7 ॥
ତେ ରତ୍ନହୀନାସ୍ତରୁଣାଃ ଫଲକାଲେ ଵିଵାସିତାଃ ।
କଥଂ ଵତ୍ସ୍ଯନ୍ତି କୃପଣାଃ ଫଲମୂଲୈଃ କୃତାଶନାଃ ॥ 8 ॥
ଅପୀଦାନୀଂ ସ କାଲସ୍ସ୍ଯାନ୍ମମ ଶୋକକ୍ଷଯ ଶ୍ଶିଵଃ ।
ସଭାର୍ଯଂ ଯତ୍ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ପଶ୍ଯେଯମିହ ରାଘଵମ୍ ॥ 9 ॥
ଶ୍ରୃତ୍ଵୈଵୋପସ୍ଥିତୌ ଵୀରୌ କଦାଯୋଧ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି ।
ଯଶସ୍ଵିନୀ ହୃଷ୍ଟଜନା ସୂଚ୍ଛ୍ରିତଧ୍ଵଜମାଲିନୀ ॥ 10 ॥
କଦା ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାଵରଣ୍ଯାତ୍ପୁନରାଗତୌ ।
ନନ୍ଦିଷ୍ଯତି ପୁରୀ ହୃଷ୍ଟା ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵଣି ॥ 11 ॥
କଦାଽଯୋଧ୍ଯାଂ ମହାବାହୁଃ ପୁରୀଂ ଵୀରଃ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯତି ।
ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ରଥେ ସୀତାଂ ଵୃଷଭୋ ଗୋଵଧୂମିଵ ॥ 12 ॥
କଦା ପ୍ରାଣିସହସ୍ରାଣି ରାଜମାର୍ଗେ ମମାତ୍ମଜୌ ।
ଲାଜୈରଵକିରିଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଵିଶନ୍ତାଵରିନ୍ଦମୌ ॥ 13 ॥
ପ୍ରଵିଶନ୍ତୌ କଦାଽଯୋଧ୍ଯାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୁଭକୁଣ୍ଡଲୌ ।
ଉଦଗ୍ରାଯୁଧନିସ୍ତ୍ରିଂଶୌ ସଶ୍ରୃଙ୍ଗାଵିଵ ପର୍ଵତୌ ॥ 14 ॥
କଦାସୁମନସଃ କନ୍ଯାଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଫଲାନି ଚ ।
ପ୍ରଦିଶନ୍ତଃ ପୁରୀଂ ହୃଷ୍ଟାଃ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ॥ 15 ॥
କଦା ପରିଣତୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵଯସା ଚାମରପ୍ରଭଃ ।
ଅଭ୍ଯୁପୈଷ୍ଯତି ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ତ୍ରିଵର୍ଷ ଇଵ ମାଂ ଲଲନ୍ ॥ 16 ॥
ନିସ୍ସଂଶଯଂ ମଯା ମନ୍ଯେ ପୁରା ଵୀର କଦର୍ଯଯା ।
ପାତୁକାମେଷୁ ଵତ୍ସେଷୁ ମାତୃଣାଂ ଶାତିତାସ୍ସ୍ତନାଃ ॥ 17 ॥
ସାହଂ ଗୌରିଵ ସିଂହେନ ଵିଵତ୍ସା ଵତ୍ସଲା କୃତା ।
କୈକେଯ୍ଯା ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ବାଲଵତ୍ସେଵ ଗୌର୍ବଲାତ୍ ॥ 18 ॥
ନ ହି ତାଵଦ୍ଗୁଣୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦମ୍ ।
ଏକପୁତ୍ରା ଵିନା ପୁତ୍ରମହଂ ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ ॥ 19 ॥
ନ ହି ମେ ଜୀଵିତେ କିଞ୍ଚିତ୍ସାମର୍ଥ୍ଯମିହ କଲ୍ପ୍ଯତେ ।
ଅପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରଂ ମହାବାହୁଂ ମହାବଲମ୍ ॥ 20 ॥
ଅଯଂ ହି ମାଂ ଦୀପଯତେ ସମୁତ୍ଥିତଃ ତନୂଜଶୋକପ୍ରଭଵୋ ହୁତାଶନଃ ।
ମହୀମିମାଂ ରଶ୍ମିଭିରୁଦ୍ଧତପ୍ରଭଃ ଯଥା ନିଦାଘେ ଭଗଵାନ୍ ଦିଵାକରଃ ॥ 21 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
tataḥ samīkṣya śayane sannaṃ śokena pārthivam |
kauśalyā putraśokārtā tamuvāca mahīpatim || 1 ||
rāghave naraśārdūle viṣamuptvāhijihmagā |
vicariṣyati kaikeyī nirmukteva hi pannagī || 2 ||
vivāsya rāmaṃ subhagā labdhakāmā samāhitā |
trāsayiṣyati māṃ bhūyo duṣṭāhiriva veśmani || 3 ||
atha sma nagare rāmaścaran bhaikṣaṃ gṛhe vaset |
kāmakāro varaṃ dātumapi dāsaṃ mamātmajam || 4 ||
pātayitvā tu kaikeyyā rāmaṃ sthānādyatheṣṭataḥ |
pradiṣṭo rakṣasāṃ bhāgaḥ parvaṇīvāhitāgninā || 5 ||
gajarājagatirvīro mahābāhurdhanurdharaḥ |
vanamāviśate nūnaṃ sabhārya ssaha lakṣmaṇaḥ || 6 ||
vane tvadṛṣṭaduḥkhānāṃ kekayyānumate tvayā |
tyaktānāṃ vanavāsāya kānvavasthā bhaviṣyati || 7 ||
te ratnahīnāstaruṇāḥ phalakāle vivāsitāḥ |
kathaṃ vatsyanti kṛpaṇāḥ phalamūlaiḥ kṛtāśanāḥ || 8 ||
apīdānīṃ sa kālassyānmama śokakṣaya śśivaḥ |
sabhāryaṃ yatsaha bhrātrā paśyeyamiha rāghavam || 9 ||
śrṛtvaivopasthitau vīrau kadāyodhyā bhaviṣyati |
yaśasvinī hṛṣṭajanā sūcchritadhvajamālinī || 10 ||
kadā prekṣya naravyāghrāvaraṇyātpunarāgatau |
nandiṣyati purī hṛṣṭā samudra iva parvaṇi || 11 ||
kadā'yodhyāṃ mahābāhuḥ purīṃ vīraḥ pravekṣyati |
puraskṛtya rathe sītāṃ vṛṣabho govadhūmiva || 12 ||
kadā prāṇisahasrāṇi rājamārge mamātmajau |
lājairavakiriṣyanti praviśantāvarindamau || 13 ||
praviśantau kadā'yodhyāṃ drakṣyāmi śubhakuṇḍalau |
udagrāyudhanistriṃśau saśrṛṅgāviva parvatau || 14 ||
kadāsumanasaḥ kanyādvijātīnāṃ phalāni ca |
pradiśantaḥ purīṃ hṛṣṭāḥ kariṣyanti pradakṣiṇam || 15 ||
kadā pariṇato buddhyā vayasā cāmaraprabhaḥ |
abhyupaiṣyati dharmajñastrivarṣa iva māṃ lalan || 16 ||
nissaṃśayaṃ mayā manye purā vīra kadaryayā |
pātukāmeṣu vatseṣu mātṛṇāṃ śātitāsstanāḥ || 17 ||
sāhaṃ gauriva siṃhena vivatsā vatsalā kṛtā |
kaikeyyā puruṣavyāghra bālavatseva gaurbalāt || 18 ||
na hi tāvadguṇairjuṣṭaṃ sarvaśāstraviśāradam |
ekaputrā vinā putramahaṃ jīvitumutsahe || 19 ||
na hi me jīvite kiñcitsāmarthyamiha kalpyate |
apaśyantyāḥ priyaṃ putraṃ mahābāhuṃ mahābalam || 20 ||
ayaṃ hi māṃ dīpayate samutthitaḥ tanūjaśokaprabhavo hutāśanaḥ |
mahīmimāṃ raśmibhiruddhataprabhaḥ yathā nidāghe bhagavān divākaraḥ || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||